अच्युतशतकम् Achyutashatakam

वेदान्तदेशिकविरचितम् ।(तिरुवहीन्द्रपुराख्ये औषधगिरौ)(इदं शतकं मूलं प्राकृतभाषायामास्ते ।)(लेखकैरेव संस्कृते परिवर्तितं मूलमेव अत्र दीयते ।)नमत त्रिदशानां नाथं सत्यं दासानामच्युतं स्थिरज्योतिः ।गरुडनदीतटतमालं अहीन्द्रनगरौषधाचलैकगजेन्द्रम् ॥ १॥

vedāntadeśikaviracitam |(tiruvahīndrapurākhye auṣadhagirau)(idaṃ śatakaṃ mūlaṃ prākṛtabhāṣāyāmāste |)(lekhakaireva saṃskṛte parivartitaṃ mūlameva atra dīyate |)namata tridaśānāṃ nāthaṃ satyaṃ dāsānāmacyutaṃ sthirajyotiḥ |garuḍanadītaṭatamālaṃ ahīndranagarauṣadhācalaikagajendram || 1||

किङ्करसत्य स्तुतिस्तव स्वयम्भू गेहिनी विलासव्याहृतिमयी ।फणिता बालेन मया पञ्जरशुक जल्पितमिव करोतु प्रसादम् ॥ २॥

kiṅkarasatya stutistava svayambhū gehinī vilāsavyāhṛtimayī |phaṇitā bālena mayā pañjaraśuka jalpitamiva karotu prasādam || 2||

मलिनमपि भाषितं मम किङ्करसत्य तव कीर्तिज्योत्स्नाप्रसरे ।लग्नं लभतां विशुद्धिं सलिलमिव त्रिपथगास्रोतोगतम् ॥ ३॥

malinamapi bhāṣitaṃ mama kiṅkarasatya tava kīrtijyotsnāprasare |lagnaṃ labhatāṃ viśuddhiṃ salilamiva tripathagāsrotogatam || 3||

त्रस्तरि नयेन स्थापिता शोभतां त्रिदशानां नाथ तव समाजे ।वन्दित्व महितानां मध्ये श्रुतीनां बालिशा मम स्तुतिः ॥ ४॥

trastari nayena sthāpitā śobhatāṃ tridaśānāṃ nātha tava samāje |vanditva mahitānāṃ madhye śrutīnāṃ bāliśā mama stutiḥ || 4||

अस्मद्गुरूणामच्युत जिह्वासिंहासने लब्धप्रतिष्ठः ।प्रतिपादितपरमार्थो वारयस्यपण्डितत्वमस्माकम् ॥ ५॥

asmadgurūṇāmacyuta jihvāsiṃhāsane labdhapratiṣṭhaḥ |pratipāditaparamārtho vārayasyapaṇḍitatvamasmākam || 5||

हृदयेषु देशिकानां जाह्नवीलहरीषु पूर्णचन्द्र इव स्फुटः ।कलुषजलेष्विव हंसः कषायकर्बुरेषु तिष्ठस्यच्युत न क्षणम् ॥ ६॥

hṛdayeṣu deśikānāṃ jāhnavīlaharīṣu pūrṇacandra iva sphuṭaḥ |kaluṣajaleṣviva haṃsaḥ kaṣāyakarbureṣu tiṣṭhasyacyuta na kṣaṇam || 6||

आगममात्रप्रमाणः आगोपीजनं प्रकाश निजमाहात्म्यः ।श्रद्धितहृदयसुलभो दूरं मुञ्चसि नतसत्य दोलायमानान् ॥ ७॥

āgamamātrapramāṇaḥ āgopījanaṃ prakāśa nijamāhātmyaḥ |śraddhitahṛdayasulabho dūraṃ muñcasi natasatya dolāyamānān || 7||

सदा क्षपितसकलहेयं शरणागतसत्य सत्यज्ञानानन्दम् ।उल्लङ्घितत्रिविधान्तमुपनिषदां शतानि गायन्ति त्वाम् ॥ ८॥

sadā kṣapitasakalaheyaṃ śaraṇāgatasatya satyajñānānandam |ullaṅghitatrividhāntamupaniṣadāṃ śatāni gāyanti tvām || 8||

करोषि न क्रियसे केनापि स्थापयसि न संस्थाप्यसेऽनन्यस्थितः ।हरसि निखिलं न ह्रियसे अहीन्द्रनगरेन्द्रानघज्योतिस्स्फुरन् ॥ ९॥

karoṣi na kriyase kenāpi sthāpayasi na saṃsthāpyase'nanyasthitaḥ |harasi nikhilaṃ na hriyase ahīndranagarendrānaghajyotissphuran || 9||

अणुप्रमितस्याप्यच्युत शक्तिस्तव सकलधारणादिप्रभूता ।तेन प्रतिवस्तुपूर्णः श्रूयसेऽप्रतिहतनिजस्थितिः सर्वगतः ॥ १०॥

aṇupramitasyāpyacyuta śaktistava sakaladhāraṇādiprabhūtā |tena prativastupūrṇaḥ śrūyase'pratihatanijasthitiḥ sarvagataḥ || 10||

सकलानां धरणनियमनस्वामित्वनियमसंस्थितः सर्वतनुः ।श्रूयसेऽच्युत सर्वः सदा दर्शितकार्यकारणत्वकर्बुरः ॥ ११॥

sakalānāṃ dharaṇaniyamanasvāmitvaniyamasaṃsthitaḥ sarvatanuḥ |śrūyase'cyuta sarvaḥ sadā darśitakāryakāraṇatvakarburaḥ || 11||

पुरुषप्रधानशरीरो भुवनानां भवस्यच्युतोपादानम् ।निजसङ्कल्पसनाथो वहसि निमित्तत्त्वमप्यद्भुतशक्तिः ॥ १२॥

puruṣapradhānaśarīro bhuvanānāṃ bhavasyacyutopādānam |nijasaṅkalpasanātho vahasi nimittattvamapyadbhutaśaktiḥ || 12||

विषमगुणाङ्कुरप्रकरे जलमिव सामान्यकारणं तव केलिः ।निजकर्मशक्तिनियता अच्युत ब्रह्मादि स्थावरान्तविशेषाः ॥ १३॥

viṣamaguṇāṅkuraprakare jalamiva sāmānyakāraṇaṃ tava keliḥ |nijakarmaśaktiniyatā acyuta brahmādi sthāvarāntaviśeṣāḥ || 13||

पुरुषास्तव विभूतिः अच्युत लक्ष्म्याः स्त्रीसंज्ञाः ।नास्ति परं युवयोः सापि श्रीर्भवति तव किं पुनरितरत् ॥ १४॥

puruṣāstava vibhūtiḥ acyuta lakṣmyāḥ strīsaṃjñāḥ |nāsti paraṃ yuvayoḥ sāpi śrīrbhavati tava kiṃ punaritarat || 14||

न खलु तव सदृशाभ्यधिकाः नाथ त्वमेव सर्वलोकशरण्यः ।एतावज्ज्ञानसारमिति ज्ञातुं त्रिदशनाथेतरविचिन्ता ॥ १५॥

na khalu tava sadṛśābhyadhikāḥ nātha tvameva sarvalokaśaraṇyaḥ |etāvajjñānasāramiti jñātuṃ tridaśanāthetaravicintā || 15||

भाति फणीन्द्रपुराधिप प्रतिपालयत्सु प्रकटप्रभूतफला ।अपि द्रुहिणप्रमुखैः आज्ञप्तिस्तवालङ्घनीयप्रभावा ॥ १६॥

bhāti phaṇīndrapurādhipa pratipālayatsu prakaṭaprabhūtaphalā |api druhiṇapramukhaiḥ ājñaptistavālaṅghanīyaprabhāvā || 16||

नियमविधीनां प्रवृत्तिः सर्वेषामपि दाससत्योद्दिश्य त्वाम् ।श्राद्धनिमन्त्रितब्राह्मणसमाधिसिद्धां लभन्ते त्रिदशा भुक्तम् ॥ १७॥

niyamavidhīnāṃ pravṛttiḥ sarveṣāmapi dāsasatyoddiśya tvām |śrāddhanimantritabrāhmaṇasamādhisiddhāṃ labhante tridaśā bhuktam || 17||

आराध्य त्रिदशविलयेऽच्युत नित्यं न तिष्ठसि यदि नाम त्वम् ।कर्मणां कल्पितानां करिष्यति कल्पान्तरेषु को निर्वेशम् ॥ १८॥

ārādhya tridaśavilaye'cyuta nityaṃ na tiṣṭhasi yadi nāma tvam |karmaṇāṃ kalpitānāṃ kariṣyati kalpāntareṣu ko nirveśam || 18||

कल्पयसि काङ्क्षितानि कल्पद्रुम इव श्रीकाञ्चनलतासहितः ।नतसत्य सदाफलानि निजच्छायानिर्भिन्ननित्यतापत्रिभुवनः ॥ १९॥

kalpayasi kāṅkṣitāni kalpadruma iva śrīkāñcanalatāsahitaḥ |natasatya sadāphalāni nijacchāyānirbhinnanityatāpatribhuvanaḥ || 19||

सकलागमानां निष्ठा सकलसुराणामप्यन्तर आत्मा ।सकलफलानां प्रसूतिः सकलजनानां समः खलु नतसत्य त्वम् ॥ २०॥

sakalāgamānāṃ niṣṭhā sakalasurāṇāmapyantara ātmā |sakalaphalānāṃ prasūtiḥ sakalajanānāṃ samaḥ khalu natasatya tvam || 20||

इति सर्वेषां समानः सत्यस्थितो दाससत्य सदा परिपूर्णः ।कथं वहसि पक्षपातं पाण्डवप्रमुखेषु प्रेषणमपि सहमानः ॥ २१॥

iti sarveṣāṃ samānaḥ satyasthito dāsasatya sadā paripūrṇaḥ |kathaṃ vahasi pakṣapātaṃ pāṇḍavapramukheṣu preṣaṇamapi sahamānaḥ || 21||

विषमे कर्ममार्गे विपरिस्खलतां विह्वलितकरणानाम् ।नाथ निखिलानामन्यो नास्ति त्वन्नतसत्य हस्तालम्बः ॥ २२॥

viṣame karmamārge vipariskhalatāṃ vihvalitakaraṇānām |nātha nikhilānāmanyo nāsti tvannatasatya hastālambaḥ || 22||

ज्ञानस्य कोऽविषयोऽच्युत करुणायास्तव को दूरस्थितः ।शक्तेः कोऽतिभरस्तस्मात्खलूपायस्त्वमेव स्वयं सिद्धः ॥ २३॥

jñānasya ko'viṣayo'cyuta karuṇāyāstava ko dūrasthitaḥ |śakteḥ ko'tibharastasmātkhalūpāyastvameva svayaṃ siddhaḥ || 23||

सङ्कल्पकर्णधारः किङ्करसत्य भवसागरेऽतिगभीरे ।अनघस्त्वं खलु पोत आत्मनः कृपासमीरणेन प्रयुक्तः ॥ २४॥

saṅkalpakarṇadhāraḥ kiṅkarasatya bhavasāgare'tigabhīre |anaghastvaṃ khalu pota ātmanaḥ kṛpāsamīraṇena prayuktaḥ || 24||

अच्युत न ददति मोक्षमीश्वरभावेन भाविता इतरसुराः ।रात्रिं परिवर्तयितुं लक्षमालेख्य दिनकराणामपि न क्षमम् ॥ २५॥

acyuta na dadati mokṣamīśvarabhāvena bhāvitā itarasurāḥ |rātriṃ parivartayituṃ lakṣamālekhya dinakarāṇāmapi na kṣamam || 25||

अमृतरससागरस्येव अहीन्द्रपुरनाथ निर्मलमहार्घाणि ।तीर्यन्ते न विगणयितुं अनन्यसुलभानि तव गुणरत्नानि ॥ २६॥

amṛtarasasāgarasyeva ahīndrapuranātha nirmalamahārghāṇi |tīryante na vigaṇayituṃ ananyasulabhāni tava guṇaratnāni || 26||

भूषितश्रुतिसीमन्तो भुजगेन्द्रपुरेश सर्वगुणसीमान्तः ।क्षपिततृषा मलमोहो मुनीनां हृदयेषु स्फुरसि श्यामलमयूखः ॥ २७॥

bhūṣitaśrutisīmanto bhujagendrapureśa sarvaguṇasīmāntaḥ |kṣapitatṛṣā malamoho munīnāṃ hṛdayeṣu sphurasi śyāmalamayūkhaḥ || 27||

शुभलक्षणश्रीवत्सः शोभसे निर्मुक्तविरहक्षणश्रीवत्सः ।रणदेवन सविहगः उद्भटगरुडनदीतीरवनसविधगतः ॥ २८॥

śubhalakṣaṇaśrīvatsaḥ śobhase nirmuktavirahakṣaṇaśrīvatsaḥ |raṇadevana savihagaḥ udbhaṭagaruḍanadītīravanasavidhagataḥ || 28||

अकुमारयौवनस्थितमहीन्द्रपुरनाथाभिमतमनुरूपम् ।नित्यं स्वभावसिद्धं श्रूयते सूरिमहितं सुखं तव रूपम् ॥ २९॥

akumārayauvanasthitamahīndrapuranāthābhimatamanurūpam |nityaṃ svabhāvasiddhaṃ śrūyate sūrimahitaṃ sukhaṃ tava rūpam || 29||

त्रिगुणं तस्य विकाराः अच्युत पुरुष इत्यागमगण्यमानाः ।अर्थास्तव खलु समस्ताः परस्मिन् रूपे भूषणास्त्रस्वरूपाः ॥ ३०॥

triguṇaṃ tasya vikārāḥ acyuta puruṣa ityāgamagaṇyamānāḥ |arthāstava khalu samastāḥ parasmin rūpe bhūṣaṇāstrasvarūpāḥ || 30||

निर्यन्ति त्वत्तोऽच्युत निक्षपितविपक्षनिष्ठुरपराक्रमणाः ।संस्थापितपरमधर्माः साधु परित्राणसत्फला अवताराः ॥ ३१॥

niryanti tvatto'cyuta nikṣapitavipakṣaniṣṭhuraparākramaṇāḥ |saṃsthāpitaparamadharmāḥ sādhu paritrāṇasatphalā avatārāḥ || 31||

हरिमणिसदृक्ष निजरुचिहरितायमान भुजगेन्द्रपुरपर्यन्तः ।काले दासजनानां कृष्ण घनो भवसि दत्तकारुण्यरसः ॥ ३२॥

harimaṇisadṛkṣa nijaruciharitāyamāna bhujagendrapuraparyantaḥ |kāle dāsajanānāṃ kṛṣṇa ghano bhavasi dattakāruṇyarasaḥ || 32||

गरुडनदीकच्छारण्ये लक्ष्यसे लक्ष्मी मही करेणु मनोहरः ।दृश्यमानबहुलदानो दिशा गजेन्द्र इव खण्डितदनुजेन्द्रद्रुमः ॥ ३३॥

garuḍanadīkacchāraṇye lakṣyase lakṣmī mahī kareṇu manoharaḥ |dṛśyamānabahuladāno diśā gajendra iva khaṇḍitadanujendradrumaḥ || 33||

मुखचन्द्रमौलि दिनकरमध्यस्थितस्तव चिकुरभारान्धकारः ।अघटितघटनाशक्तिं सत्यं स्थापयति दाससत्य समग्राम् ॥ ३४॥

mukhacandramauli dinakaramadhyasthitastava cikurabhārāndhakāraḥ |aghaṭitaghaṭanāśaktiṃ satyaṃ sthāpayati dāsasatya samagrām || 34||

परिहसितपूर्णचन्द्रं पद्मसदृक्षप्रसन्नलोचनयुगलम् ।सङ्कल्पितदुरितान्यपि संस्मृतं हरति दाससत्य तव मुखम् ॥ ३५॥

parihasitapūrṇacandraṃ padmasadṛkṣaprasannalocanayugalam |saṅkalpitaduritānyapi saṃsmṛtaṃ harati dāsasatya tava mukham || 35||

माहात्म्यं तव महितं माङ्गलिकं तुलसीकौस्तुभप्रमुखानाम् ।अच्युत स्थिरवनमालं वत्सं दर्शयति लक्ष्मी लक्षणसुभगम् ॥ ३६॥

māhātmyaṃ tava mahitaṃ māṅgalikaṃ tulasīkaustubhapramukhānām |acyuta sthiravanamālaṃ vatsaṃ darśayati lakṣmī lakṣaṇasubhagam || 36||

निर्विशति नित्यतापो देवजनो देवनायक विधिप्रमुखः ।शीतलशान्तप्रभूतां छायां तव विपुलबाहुकल्पद्रुमाणाम् ॥ ३७॥

nirviśati nityatāpo devajano devanāyaka vidhipramukhaḥ |śītalaśāntaprabhūtāṃ chāyāṃ tava vipulabāhukalpadrumāṇām || 37||

सङ्कल्पचन्द्रक्षोभितत्रिगुणोदधि विपुलबुद्बुदप्रकरैः ।ब्रह्माण्डैरपि भरितं किङ्करसत्य तव कस्मान्नु कृशमुदरम् ॥ ३८॥

saṅkalpacandrakṣobhitatriguṇodadhi vipulabudbudaprakaraiḥ |brahmāṇḍairapi bharitaṃ kiṅkarasatya tava kasmānnu kṛśamudaram || 38||

नाभिरुहं तव नलिनं भुजगेश्वरनगरनाथ शोभते सुभगम् ।मध्यस्थितब्रह्मभ्रमरं वत्सासनलक्ष्मीपादपीठसदृक्षम् ॥ ३९॥

nābhiruhaṃ tava nalinaṃ bhujageśvaranagaranātha śobhate subhagam |madhyasthitabrahmabhramaraṃ vatsāsanalakṣmīpādapīṭhasadṛkṣam || 39||

दृढपीडितमधुकैटभशोणितपटलपरिपाटलाम्बरघटिता ।राजत्यच्युत मुखरा रतिनाथ गजेन्द्रशृङ्खला तव रशना ॥ ४०॥

dṛḍhapīḍitamadhukaiṭabhaśoṇitapaṭalaparipāṭalāmbaraghaṭitā |rājatyacyuta mukharā ratinātha gajendraśṛṅkhalā tava raśanā || 40||

दासानां सत्य दृश्यते दानववीराणां दीर्घनिद्राशयनम् ।तवोदरस्थितत्रिभुवनप्रासादस्तम्भसच्छायमूरुयुगम् ॥ ४१॥

dāsānāṃ satya dṛśyate dānavavīrāṇāṃ dīrghanidrāśayanam |tavodarasthitatribhuvanaprāsādastambhasacchāyamūruyugam || 41||

जानुमणिदर्पणेन च जङ्घामरकतकलाचिकया च धन्या ।अच्युत न मुञ्चति कान्तः लक्ष्मीरिव सरोजलाञ्छनौ तव चरणौ ॥ ४२॥

jānumaṇidarpaṇena ca jaṅghāmarakatakalācikayā ca dhanyā |acyuta na muñcati kāntaḥ lakṣmīriva sarojalāñchanau tava caraṇau || 42||

श्रुतिसीमन्तप्रसूनं शोभते नतसत्य तव सर्वशरण्यम् ।क्रमणक्षणजनितसुरनदीप्रशमितत्रैलोक्यपातकं पदपद्मम् ॥ ४३॥

śrutisīmantaprasūnaṃ śobhate natasatya tava sarvaśaraṇyam |kramaṇakṣaṇajanitasuranadīpraśamitatrailokyapātakaṃ padapadmam || 43||

इति त्रिभुवनैकमूलमास्वादयन्त्यनघा अमृतस्वादुरसम् ।ओषधिमहीधरपार्श्व उदितं त्वामोषधिमिव दासरुजाम् ॥ ४४॥

iti tribhuvanaikamūlamāsvādayantyanaghā amṛtasvādurasam |oṣadhimahīdharapārśva uditaṃ tvāmoṣadhimiva dāsarujām || 44||

सिद्धाञ्जनमिव श्यामां तव तनुं निजविलोचनेषु क्षिपन्तः ।अच्युत लक्ष्मीनिवासं नित्यनिगूढं निधिमिव पश्यन्ति त्वाम् ॥ ४५॥

siddhāñjanamiva śyāmāṃ tava tanuṃ nijavilocaneṣu kṣipantaḥ |acyuta lakṣmīnivāsaṃ nityanigūḍhaṃ nidhimiva paśyanti tvām || 45||

विघटित निबिडान्धकारो घटमानज्योतिस्त्रिलोकैकग्रहपतिः ।दृष्टगतो येषां त्वं नमत्सत्य न खलु तेषां मोहत्रियामा ॥ ४६॥

vighaṭita nibiḍāndhakāro ghaṭamānajyotistrilokaikagrahapatiḥ |dṛṣṭagato yeṣāṃ tvaṃ namatsatya na khalu teṣāṃ mohatriyāmā || 46||

विषयरसे विरक्ताः विकारजननैरपि च न खलु विक्रियमाणाः ।जीवन्मुक्तसदृशा अच्युत दृश्यन्ते पावनास्तव भक्ताः ॥ ४७॥

viṣayarase viraktāḥ vikārajananairapi ca na khalu vikriyamāṇāḥ |jīvanmuktasadṛśā acyuta dṛśyante pāvanāstava bhaktāḥ || 47||

गन्धर्वनगरस्वप्नसदृक्षाणां श्रियां वनसरिताम् ।न स्मरति त्वद्गृहीतः शरणागतसदामदो जीवगजः ॥ ४८॥

gandharvanagarasvapnasadṛkṣāṇāṃ śriyāṃ vanasaritām |na smarati tvadgṛhītaḥ śaraṇāgatasadāmado jīvagajaḥ || 48||

न महयन्ति ज्ञानवन्तः तरङ्गडिण्डीरबुद्बुदसदृक्षाणि ।विधिप्रमुखाणां पदानि घनकन्दलीकन्द कदलीस्तम्भसमानि ॥ ४९॥

na mahayanti jñānavantaḥ taraṅgaḍiṇḍīrabudbudasadṛkṣāṇi |vidhipramukhāṇāṃ padāni ghanakandalīkanda kadalīstambhasamāni || 49||

दृष्टस्वपरस्वभावाः पुरुषा गृहीत्वा स्वामिनस्तव शीलम् ।नाथ नतसत्य सघृणाः न मुञ्चति कथमपि सर्वजनसौहार्दम् ॥ ५०॥

dṛṣṭasvaparasvabhāvāḥ puruṣā gṛhītvā svāminastava śīlam |nātha natasatya saghṛṇāḥ na muñcati kathamapi sarvajanasauhārdam || 50||

मानमदेर्ष्यामत्सरदम्भासूयाभयामर्षलोभमुखाः ।दृश्यन्ते न मोहसुताः दोषा दासानां सत्य तव भक्तानाम् ॥ ५१॥

mānamaderṣyāmatsaradambhāsūyābhayāmarṣalobhamukhāḥ |dṛśyante na mohasutāḥ doṣā dāsānāṃ satya tava bhaktānām || 51||

येषां मतिरितरमुखी कालः सकलोऽपि तेषां कलिविस्तारः ।ये तव पदे प्रवणाः नास्ति कलिर्नागपतिनगरपते तेषाम् ॥ ५२॥

yeṣāṃ matiritaramukhī kālaḥ sakalo'pi teṣāṃ kalivistāraḥ |ye tava pade pravaṇāḥ nāsti kalirnāgapatinagarapate teṣām || 52||

अत्यासन्नविनाशाः अच्युत पश्यन्ति तावके भक्तजने ।मोक्षरुचीनां मूढा दिवसकरमण्डल इव च्छिद्रम् ॥ ५३॥

atyāsannavināśāḥ acyuta paśyanti tāvake bhaktajane |mokṣarucīnāṃ mūḍhā divasakaramaṇḍala iva cchidram || 53||

नित्रुटितदुर्मानघनाः निर्मलगुणघटिततारकाप्राग्भाराः ।भासमानभक्तिज्योत्स्नाः नतसत्य स्फुरन्ति नभोनिभास्तव भक्ताः ॥न खलु यमविषये गतिर्नतसत्य पदाम्बुजं तव प्रपन्नानाम् ।स्खलितानामपि यथायोग्यं शिक्षा शुद्धान्तकिङ्कराणामिव लघ्वी ॥ ५५॥

nitruṭitadurmānaghanāḥ nirmalaguṇaghaṭitatārakāprāgbhārāḥ |bhāsamānabhaktijyotsnāḥ natasatya sphuranti nabhonibhāstava bhaktāḥ ||na khalu yamaviṣaye gatirnatasatya padāmbujaṃ tava prapannānām |skhalitānāmapi yathāyogyaṃ śikṣā śuddhāntakiṅkarāṇāmiva laghvī || 55||

कर्मगतिदोषदुःखिताः कृतान्तभ्रुकुटीभुजङ्गीदर्शनत्रस्ताः ।अर्चन्ति तव चरणौ अच्युत प्रभ्रष्टमन्मथरसास्वादाः ॥ ५६॥

karmagatidoṣaduḥkhitāḥ kṛtāntabhrukuṭībhujaṅgīdarśanatrastāḥ |arcanti tava caraṇau acyuta prabhraṣṭamanmatharasāsvādāḥ || 56||

आलगति तव चरणौ अच्युत विधिनाऽप्यर्चनाऽऽचरिता ।यैकान्तप्रयुक्ता शेषामिव स्वयं शिरसा प्रतिगृह्णासि ताम् ॥ ५७॥

ālagati tava caraṇau acyuta vidhinā'pyarcanā''caritā |yaikāntaprayuktā śeṣāmiva svayaṃ śirasā pratigṛhṇāsi tām || 57||

तव मुखज्योत्स्ना द्रावितमानसशशिकान्तप्रवाहसन्निभबाष्पान् ।अच्युत न मुञ्चसि भक्तान् कदम्बगोलनिभकण्टकायमाननिजाङ्गान् ॥सर्वेऽपि निर्वैराः शरणागतसत्य गृहीतशाश्वतधर्माः ।गतसङ्गास्तव भक्ताः यान्ति त्वामेव दुर्लभमितरैः ॥ ५९॥

tava mukhajyotsnā drāvitamānasaśaśikāntapravāhasannibhabāṣpān |acyuta na muñcasi bhaktān kadambagolanibhakaṇṭakāyamānanijāṅgān ||sarve'pi nirvairāḥ śaraṇāgatasatya gṛhītaśāśvatadharmāḥ |gatasaṅgāstava bhaktāḥ yānti tvāmeva durlabhamitaraiḥ || 59||

अहिपतिनगरेन्द्र त्वां आसन्नमपि गगनमिव सदा दुर्ग्रहम् ।विषयेषु विलगन्तः त्वरमाणा अपि न लभन्ते डोलायमानमनसः ॥ ६०॥

ahipatinagarendra tvāṃ āsannamapi gaganamiva sadā durgraham |viṣayeṣu vilagantaḥ tvaramāṇā api na labhante ḍolāyamānamanasaḥ || 60||

भक्तास्तावकसेवारसभरिताः सकलरक्षणोत्सुकरुचिना ।करणानि धरन्ति चिरं काङ्क्षितमोक्षा अप्यच्युत त्वया स्थापिताः ॥स्थिरगुणगिरिजनितैः सन्तारयसि नतसत्य निजभक्तैः ।जन्मपरिपाटीजलधिं जङ्गमस्थिरसेतुदर्शनीयैर्जनान् ॥ ६२॥

bhaktāstāvakasevārasabharitāḥ sakalarakṣaṇotsukarucinā |karaṇāni dharanti ciraṃ kāṅkṣitamokṣā apyacyuta tvayā sthāpitāḥ ||sthiraguṇagirijanitaiḥ santārayasi natasatya nijabhaktaiḥ |janmaparipāṭījaladhiṃ jaṅgamasthirasetudarśanīyairjanān || 62||

प्रशमितभवान्तरभयाः प्राप्तं प्राप्तं हितमिति परिपश्यन्तः ।भावयन्ति तव भक्ताः प्रियातिथिमिव नतसत्य पश्चिमदिवसम् ॥ ६३॥

praśamitabhavāntarabhayāḥ prāptaṃ prāptaṃ hitamiti paripaśyantaḥ |bhāvayanti tava bhaktāḥ priyātithimiva natasatya paścimadivasam || 63||

प्रकटतिमिरे भुवने पात्रप्रतिष्ठापितपरमज्ञानप्रदीपाः ।नीयन्तेऽच्युत त्वया निजं पदं सदा स्वयम्प्रभं कृतकार्याः ॥ ६४॥

prakaṭatimire bhuvane pātrapratiṣṭhāpitaparamajñānapradīpāḥ |nīyante'cyuta tvayā nijaṃ padaṃ sadā svayamprabhaṃ kṛtakāryāḥ || 64||

दृढतीव्रभक्तिनयनाः परिपश्यन्तोऽहीन्द्रपुरनाथ त्वाम् ।प्राप्तास्तव सायुज्यं पङ्क्तिं पूरयन्ति पन्नगेन्द्रमुखानाम् ॥ ६५॥

dṛḍhatīvrabhaktinayanāḥ paripaśyanto'hīndrapuranātha tvām |prāptāstava sāyujyaṃ paṅktiṃ pūrayanti pannagendramukhānām || 65||

सन्नतसुलभमच्युत समाधिसोपानक्रमविलम्बविमुखिताः ।शरणं गत्वा त्वां मुक्ता मुचुकुन्द क्षत्रबन्धुप्रमुखाः ॥ ६६॥

sannatasulabhamacyuta samādhisopānakramavilambavimukhitāḥ |śaraṇaṃ gatvā tvāṃ muktā mucukunda kṣatrabandhupramukhāḥ || 66||

देवानां पशुसमानो जन्तुर्गत्वा देवनाथ तव पदम् ।तैरेव सर्वैः संसरमाणैर्भवति सदा दत्तबलिः ॥ ६७॥

devānāṃ paśusamāno janturgatvā devanātha tava padam |taireva sarvaiḥ saṃsaramāṇairbhavati sadā dattabaliḥ || 67||

मोहान्धकारमहार्णवमूर्च्छितमायामहारजनिप्रत्यूषः ।अच्युत तव कटाक्षो विमुक्तिप्रस्थानप्रथमपरिकरबन्धः ॥ ६८॥

mohāndhakāramahārṇavamūrcchitamāyāmahārajanipratyūṣaḥ |acyuta tava kaṭākṣo vimuktiprasthānaprathamaparikarabandhaḥ || 68||

मोक्षसुखवृक्षमूलं मोहजरातुरमहारसायनप्रवरम् ।सकलकुशलैकक्षेत्रं किङ्करसत्य तव कीर्तनममृतनिभम् ॥ ६९॥

mokṣasukhavṛkṣamūlaṃ mohajarāturamahārasāyanapravaram |sakalakuśalaikakṣetraṃ kiṅkarasatya tava kīrtanamamṛtanibham || 69||

नास्त्यभिक्रमनाशो विच्छेदेऽपि प्रत्यवायप्रसङ्गः ।स्वल्पाऽपि तव सपर्या रक्षत्यच्युत महत्तराद्भयात् ॥ ७०॥

nāstyabhikramanāśo vicchede'pi pratyavāyaprasaṅgaḥ |svalpā'pi tava saparyā rakṣatyacyuta mahattarādbhayāt || 70||

अप्रसादे अप्रसन्नास्तव प्रसादे दाससत्य प्रसन्नाः ।आराध्या भवन्ति परे किं तैः प्रसङ्गलम्भितप्रभावैः ॥ ७१॥

aprasāde aprasannāstava prasāde dāsasatya prasannāḥ |ārādhyā bhavanti pare kiṃ taiḥ prasaṅgalambhitaprabhāvaiḥ || 71||

इतरत्रिदशाः प्रसन्नाः किङ्करसत्य मम किं नु करिष्यन्ति हितम् ।नीहारघनशतैर्न खलु पूर्यते कथमपि चातकतृष्णा ॥ ७२॥

itaratridaśāḥ prasannāḥ kiṅkarasatya mama kiṃ nu kariṣyanti hitam |nīhāraghanaśatairna khalu pūryate kathamapi cātakatṛṣṇā || 72||

अनुगतसुखमृगतृष्णा अच्युत विश्राम्यति तव मामकतृष्णा ।प्रवाहेषु प्रसृतायाः आश्रितप्रवहद्धनकृपासरितः ॥ ७३॥

anugatasukhamṛgatṛṣṇā acyuta viśrāmyati tava māmakatṛṣṇā |pravāheṣu prasṛtāyāḥ āśritapravahaddhanakṛpāsaritaḥ || 73||

विकलसकलाङ्गविषमान् धर्मान् नतसत्य ध्वजनिभान् धारयन् ।कान्तारपान्थक इव स्खलच्चरणोऽस्मि कातरविशीर्यमाणः ॥ ७४॥

vikalasakalāṅgaviṣamān dharmān natasatya dhvajanibhān dhārayan |kāntārapānthaka iva skhalaccaraṇo'smi kātaraviśīryamāṇaḥ || 74||

स्थिरधर्मवर्मस्थगितं अधर्मप्रवणानामग्रस्कन्धप्रवृत्तम् ।अघटमानविप्रतीसारमच्युत मां हससि नूनं लक्ष्मीसमक्षम् ॥ ७५॥

sthiradharmavarmasthagitaṃ adharmapravaṇānāmagraskandhapravṛttam |aghaṭamānavipratīsāramacyuta māṃ hasasi nūnaṃ lakṣmīsamakṣam || 75||

तरितुमच्युत दुरितमस्मिन् देह एक दिवसेऽपि कृतम् ।कालोऽलं न सकलः करुणायास्तव पूर्णपात्रमस्म्ययम् ॥ ७६॥

taritumacyuta duritamasmin deha eka divase'pi kṛtam |kālo'laṃ na sakalaḥ karuṇāyāstava pūrṇapātramasmyayam || 76||

अच्युत तव गुणानां मम दोषाणामपि नास्ति कुत्रापि गणना ।तथापि जयः प्रथमानामधिकं लीनानां भवति न खलु दौर्बल्यम् ॥ ७७॥

acyuta tava guṇānāṃ mama doṣāṇāmapi nāsti kutrāpi gaṇanā |tathāpi jayaḥ prathamānāmadhikaṃ līnānāṃ bhavati na khalu daurbalyam || 77||

रात्रिं दिवसमच्युत त्रुटितः पतन्त्यायुर्द्रुमखण्डानि ।दृष्ट्वापि दृप्तमनसं बालमिदानीमपि भरस्व मामप्रमत्तः ॥ ७८॥

rātriṃ divasamacyuta truṭitaḥ patantyāyurdrumakhaṇḍāni |dṛṣṭvāpi dṛptamanasaṃ bālamidānīmapi bharasva māmapramattaḥ || 78||

निश्वासशङ्कनीये देहे पटलान्तसलिलबिन्दुसदृक्षे ।जानासि नतसत्य त्वं जरत्करणेऽपि दीर्घयौवनतृष्णम् ॥ ७९॥

niśvāsaśaṅkanīye dehe paṭalāntasalilabindusadṛkṣe |jānāsi natasatya tvaṃ jaratkaraṇe'pi dīrghayauvanatṛṣṇam || 79||

अज्ञातनिजकर्तव्यं यदृच्छया ज्ञातेषु मामपि प्रतिकूलगतिम् ।इति निजस्वभावव्रीलितं हातुं दासानां सत्य न खलु तव युक्तम् ॥ ८०॥

ajñātanijakartavyaṃ yadṛcchayā jñāteṣu māmapi pratikūlagatim |iti nijasvabhāvavrīlitaṃ hātuṃ dāsānāṃ satya na khalu tava yuktam || 80||

कोऽहं किं करणीयं परिहरणीयमपि किमिति जानासि सर्वम् ।शक्नोषि च तद्धितं मम त्रिदशेश्वर कुरुष्व निजहृदयनिक्षिप्तम् ॥ ८१॥

ko'haṃ kiṃ karaṇīyaṃ pariharaṇīyamapi kimiti jānāsi sarvam |śaknoṣi ca taddhitaṃ mama tridaśeśvara kuruṣva nijahṛdayanikṣiptam || 81||

इदानीमुपर्यप्ययं गुणगृहीतो दारुपुत्रक इव परवशः ।तस्यापि मम त्रिदशेश्वर त्रिष्वपि करणेषु भव सुखसङ्कल्पः ॥ ८२॥

idānīmuparyapyayaṃ guṇagṛhīto dāruputraka iva paravaśaḥ |tasyāpi mama tridaśeśvara triṣvapi karaṇeṣu bhava sukhasaṅkalpaḥ || 82||

निजकर्मनिगलयुगलमच्युत कृत्वा मम प्रियाप्रियवर्गे ।कदा घोरकलेवरकारागृहकुहरनिर्गतं करिष्यसि माम् ॥ ८३॥

nijakarmanigalayugalamacyuta kṛtvā mama priyāpriyavarge |kadā ghorakalevarakārāgṛhakuharanirgataṃ kariṣyasi mām || 83||

हार्दे त्वयि कदा विश्रान्तं ब्रह्मधमनिमार्गं गमिष्यन्तम् ।दिनकरदत्ताग्रकरमच्युत द्रक्ष्यसि दयित डिम्भमिव माम् ॥ ८४॥

hārde tvayi kadā viśrāntaṃ brahmadhamanimārgaṃ gamiṣyantam |dinakaradattāgrakaramacyuta drakṣyasi dayita ḍimbhamiva mām || 84||

कदा अमानवान्ताः अग्निमुखा आतिवाहिकास्तव पुरुषाः ।अतिलङ्घयिष्यन्ति मामच्युत तमोगहनत्रिगुणमरुकान्तारम् ॥ ८५॥

kadā amānavāntāḥ agnimukhā ātivāhikāstava puruṣāḥ |atilaṅghayiṣyanti māmacyuta tamogahanatriguṇamarukāntāram || 85||

लङ्घितविरजासरितं लम्भित सदा शुद्धसत्त्वमय सौम्यतनुम् ।कृतब्रह्मालङ्कारं करिष्यसि नतसत्य किङ्करं कदा माम् ॥ ८६॥

laṅghitavirajāsaritaṃ lambhita sadā śuddhasattvamaya saumyatanum |kṛtabrahmālaṅkāraṃ kariṣyasi natasatya kiṅkaraṃ kadā mām || 86||

संसारसागरादुत्क्षिप्तं त्रिदशनाथ स्फुरितालोकम् ।कदा करिष्यसि हृदये कौस्तुभमणिदर्पणमिव लक्ष्मीपुलकितम् ॥ ८७॥

saṃsārasāgarādutkṣiptaṃ tridaśanātha sphuritālokam |kadā kariṣyasi hṛdaye kaustubhamaṇidarpaṇamiva lakṣmīpulakitam || 87||

कदा तव पादपद्मे भविष्यामि नतसत्य केलिक्रान्त त्रिभुवनेमदनरिपुमकुटमण्डनसुरसरित्स्रोतः सूचितमधुप्रवाहे ॥ ८८॥

kadā tava pādapadme bhaviṣyāmi natasatya kelikrānta tribhuvanemadanaripumakuṭamaṇḍanasurasaritsrotaḥ sūcitamadhupravāhe || 88||

उपनिषच्छिरः कुसुममुत्तंसयित्वा तव पदाम्बुजयुगळम् ।दयितो भविष्यामि कदा दासो दासानां सत्य सूरिसदृक्षः ॥ ८९॥

upaniṣacchiraḥ kusumamuttaṃsayitvā tava padāmbujayugaḷam |dayito bhaviṣyāmi kadā dāso dāsānāṃ satya sūrisadṛkṣaḥ || 89||

अपुनर्निवृत्तियोग्यमवतारविहारसहचरत्वधन्यम् ।आत्मसमभोगमात्रमनुभविष्यसि देवनाथ कदा नु माम् ॥ ९०॥

apunarnivṛttiyogyamavatāravihārasahacaratvadhanyam |ātmasamabhogamātramanubhaviṣyasi devanātha kadā nu mām || 90||

इति स्फुटमनोरथं मामेतादृशवचनमात्रसारं वशगम् ।कुरुष्व निजगुणगणैः सत्यं दासानां सत्य सदा स्वच्छन्दः ॥ ९१॥

iti sphuṭamanorathaṃ māmetādṛśavacanamātrasāraṃ vaśagam |kuruṣva nijaguṇagaṇaiḥ satyaṃ dāsānāṃ satya sadā svacchandaḥ || 91||

बालप्लवग इव तरळो मारुतिजातिरिति सागरं तरितुमनाः ।प्रार्थये त्वामच्युत काङ्क्षितपदपद्म क्षमस्व मम कापेयम् ॥ ९२॥

bālaplavaga iva taraḷo mārutijātiriti sāgaraṃ taritumanāḥ |prārthaye tvāmacyuta kāṅkṣitapadapadma kṣamasva mama kāpeyam || 92||

अच्युतविषयाक्रान्तं भवार्णवावर्तभ्रमि निस्त्रुट्यमानम् ।जननी स्तनन्धयमिव मामुद्धृत्य सेवस्व स्वयं पथ्यम् ॥ ९३॥

acyutaviṣayākrāntaṃ bhavārṇavāvartabhrami nistruṭyamānam |jananī stanandhayamiva māmuddhṛtya sevasva svayaṃ pathyam || 93||

कर्ममयघर्मतप्तं सुखमृगतृष्णाभिः कदाऽप्यतृष्णाकम् ।कारय निर्वृतं मां करकाशिशिरैरच्युत कटाक्षैः ॥ ९४॥

karmamayagharmataptaṃ sukhamṛgatṛṣṇābhiḥ kadā'pyatṛṣṇākam |kāraya nirvṛtaṃ māṃ karakāśiśirairacyuta kaṭākṣaiḥ || 94||

तव चिन्तनविमुखानां दृष्टविषाणामिव दर्शनान्मोचयन् ।अमृतमुखानामिव मामच्युत भक्तानां नयस्व नयनासारम् ॥ ९५॥

tava cintanavimukhānāṃ dṛṣṭaviṣāṇāmiva darśanānmocayan |amṛtamukhānāmiva māmacyuta bhaktānāṃ nayasva nayanāsāram || 95||

विषमिलितमधुनिभेषु च तृणप्रतिमेषु च प्रतिग्रहेषु प्रलुठितम् ।अमृतनिधाविवाच्युत स्थापय त्वयि निर्ममं मम हृदयम् ॥ ९६॥

viṣamilitamadhunibheṣu ca tṛṇapratimeṣu ca pratigraheṣu praluṭhitam |amṛtanidhāvivācyuta sthāpaya tvayi nirmamaṃ mama hṛdayam || 96||

नित्यमस्मिन् कृपणे निक्षिप नमत्सत्य निधिसदृक्षौ ।प्रवहन्नखप्रभाझरप्रशमितप्रणमत्सञ्ज्वरौ तव चरणौ ॥ ९७॥

nityamasmin kṛpaṇe nikṣipa namatsatya nidhisadṛkṣau |pravahannakhaprabhājharapraśamitapraṇamatsañjvarau tava caraṇau || 97||

शरणागत इति जनिते जनवादेऽपि यद्यच्युत न रक्षसि माम् ।भवेत्खलु सागरघोषः सागरपुलिने तादृशं तव वचनम् ॥ ९८॥

śaraṇāgata iti janite janavāde'pi yadyacyuta na rakṣasi mām |bhavetkhalu sāgaraghoṣaḥ sāgarapuline tādṛśaṃ tava vacanam || 98||

निक्षिप्तोऽस्मि चागतिः निपुणैस्त्वयि नाथ कारुणिकैः ।तांस्तव दृष्ट्वा प्रियान् भृतं नतसत्य भरस्वात्मनो भरम् ॥ ९९॥

nikṣipto'smi cāgatiḥ nipuṇaistvayi nātha kāruṇikaiḥ |tāṃstava dṛṣṭvā priyān bhṛtaṃ natasatya bharasvātmano bharam || 99||

नतसत्य पक्कणानीतगलितकिरातभ्रमनिजकुमारमिव नृपः ।भविष्यद्यौवनवधूं वर इव मां लभस्व मन्त्रजनविज्ञापितम् ॥ १००॥

natasatya pakkaṇānītagalitakirātabhramanijakumāramiva nṛpaḥ |bhaviṣyadyauvanavadhūṃ vara iva māṃ labhasva mantrajanavijñāpitam || 100||

इति कवितार्किककेसरि वेदान्ताचार्य वेङ्कटेशविरचितम् ।सुभगमच्युतशतकं सहृदयहृदयेषु शोभतां समग्रगुणम् ॥ १०१॥

iti kavitārkikakesari vedāntācārya veṅkaṭeśaviracitam |subhagamacyutaśatakaṃ sahṛdayahṛdayeṣu śobhatāṃ samagraguṇam || 101||

इति वेदान्तदेशिकविरचितं अच्युतशतकं सम्पूर्णम् ।

iti vedāntadeśikaviracitaṃ acyutaśatakaṃ sampūrṇam |