वेङ्कटेशसहस्रनामस्तोत्रम् Shri Venkatesha Sahasranama Stotram

श्रीवसिष्ठ उवाचभगवन् केन विधिना नामभिर्वेङ्कटेश्वरम् ।पूजयामास तं देवं ब्रह्मा तु कमलैः शुभैः ॥ १॥

śrīvasiṣṭha uvācabhagavan kena vidhinā nāmabhirveṅkaṭeśvaram |pūjayāmāsa taṃ devaṃ brahmā tu kamalaiḥ śubhaiḥ || 1||

पृच्छामि तानि नामानि गुण योगपराणि किम् ।मुख्यवृत्तीनि किं ब्रूहि लक्षकाण्यथवा हरेः ॥ २॥

pṛcchāmi tāni nāmāni guṇa yogaparāṇi kim |mukhyavṛttīni kiṃ brūhi lakṣakāṇyathavā hareḥ || 2||

नारद उवाचनामान्यनन्तानि हरेः गुणयोगानि कानि चित् ।मुख्य वृत्तीनि चान्यानि लक्षकाण्यपराणि च ॥ ३॥

nārada uvācanāmānyanantāni hareḥ guṇayogāni kāni cit |mukhya vṛttīni cānyāni lakṣakāṇyaparāṇi ca || 3||

परमार्थैः सर्वशब्दैरेको ज्ञेयः परः पुमान् ।आदिमध्यान्तरहितः त्वव्यक्तोऽनन्तरूपभृत् ॥ ४॥

paramārthaiḥ sarvaśabdaireko jñeyaḥ paraḥ pumān |ādimadhyāntarahitaḥ tvavyakto'nantarūpabhṛt || 4||

चन्द्रार्क वह्निवाय्वाद्या ग्रहर्क्षाणि नभो दिशः ।अन्वयव्यतिरेकाभ्यां सन्ति नो सन्ति यन्मतेः ॥ ५॥

candrārka vahnivāyvādyā graharkṣāṇi nabho diśaḥ |anvayavyatirekābhyāṃ santi no santi yanmateḥ || 5||

तस्य देवस्य नाम्नां हि पारं गन्तुं हि कः क्षमः ।तथाऽपि चाभिधानानि वेङ्कटेशस्य कानिचित् ॥ ६॥

tasya devasya nāmnāṃ hi pāraṃ gantuṃ hi kaḥ kṣamaḥ |tathā'pi cābhidhānāni veṅkaṭeśasya kānicit || 6||

ब्रह्मगीतानि पुण्यानि तानि वक्ष्यामि सुव्रत ।यदुच्चारणमात्रेण विमुक्ताघः परं व्रजेत् ॥ ७॥

brahmagītāni puṇyāni tāni vakṣyāmi suvrata |yaduccāraṇamātreṇa vimuktāghaḥ paraṃ vrajet || 7||

वेङ्कटेशस्य नाम्नां हि सहस्रस्य ऋषिर्विधिः ।छन्दोऽनुष्ठुप् तथा देवः श्रीवत्साङ्को रमापतिः ॥ ८॥

veṅkaṭeśasya nāmnāṃ hi sahasrasya ṛṣirvidhiḥ |chando'nuṣṭhup tathā devaḥ śrīvatsāṅko ramāpatiḥ || 8||

बीजभूतस्तथोंकारो ह्रीं क्लीं शक्तिश्च कीलकम् ।ॐ नमो वेङ्कटेशायेत्यादिर्मन्त्रोऽत्र कथ्यते ॥ ९॥

bījabhūtastathoṃkāro hrīṃ klīṃ śaktiśca kīlakam |oṃ namo veṅkaṭeśāyetyādirmantro'tra kathyate || 9||

ब्रह्माण्डगर्भः कवचमस्त्रं चक्रगदाधरः ।विनियोगोऽभीष्टसिद्धौ हृदयं सामगायनः ॥ध्यानंभास्वच्छंद्रमसौ यदीयनयने भार्या यदीया रमायस्माद्विश्वसृडप्यभूद्यमिकुलं यद्ध्यानयुक्तं सदानाथो यो जगतां नगेन्द्रदुहितुर्नाथोऽपि यद्भक्तिमान्तातो यो मदनस्य यो दुरितहा तं वेङ्कटेशं भजे ॥ऊर्ध्वै हस्तौ यदीयौ सुररिपुदळने बिभ्रतौ शङ्खचक्रेसेव्यावङ्घ्री स्वकीयावभिदधदधरो दक्षिणो यस्य पाणिः ।तावन्मात्रं भवाब्धिं गमयति भजतामूरुगो वामपाणिःश्रीवत्साङ्कश्च लक्ष्मीर्यदुरसि लसतस्तं भजे वेङ्कटेशम् ॥इति ध्यायन् वेङ्कटेशं श्रीवत्साङ्कं रमापतिम् ।वेङ्कटेशो विरूपाक्ष इत्यारभ्य जपेत्क्रमात् ॥ १०॥

brahmāṇḍagarbhaḥ kavacamastraṃ cakragadādharaḥ |viniyogo'bhīṣṭasiddhau hṛdayaṃ sāmagāyanaḥ ||dhyānaṃbhāsvacchaṃdramasau yadīyanayane bhāryā yadīyā ramāyasmādviśvasṛḍapyabhūdyamikulaṃ yaddhyānayuktaṃ sadānātho yo jagatāṃ nagendraduhiturnātho'pi yadbhaktimāntāto yo madanasya yo duritahā taṃ veṅkaṭeśaṃ bhaje ||ūrdhvai hastau yadīyau suraripudaḷane bibhratau śaṅkhacakresevyāvaṅghrī svakīyāvabhidadhadadharo dakṣiṇo yasya pāṇiḥ |tāvanmātraṃ bhavābdhiṃ gamayati bhajatāmūrugo vāmapāṇiḥśrīvatsāṅkaśca lakṣmīryadurasi lasatastaṃ bhaje veṅkaṭeśam ||iti dhyāyan veṅkaṭeśaṃ śrīvatsāṅkaṃ ramāpatim |veṅkaṭeśo virūpākṣa ityārabhya japetkramāt || 10||

ॐ वेङ्कटेशो विरूपाक्षो विश्वेशो विश्वभावनः ।विश्वसृङ् विश्वसंहर्ता विश्वप्राणो विराड्वपुः ॥ ११॥

oṃ veṅkaṭeśo virūpākṣo viśveśo viśvabhāvanaḥ |viśvasṛṅ viśvasaṃhartā viśvaprāṇo virāḍvapuḥ || 11||

शेषाद्रिनिलयोऽशेषभक्तदुःखप्रणाशनः ।शेषस्तुत्यः शेषशायी विशेषज्ञो विभुः स्वभूः ॥ १२॥

śeṣādrinilayo'śeṣabhaktaduḥkhapraṇāśanaḥ |śeṣastutyaḥ śeṣaśāyī viśeṣajño vibhuḥ svabhūḥ || 12||

विष्णुर्जिष्णुश्च वर्धिष्णुरुत्सविष्णुः सहिष्णुकः ।भ्राजिष्णुश्च ग्रसिष्णुश्च वर्तिष्णुश्च भरिष्णुकः ॥ १३॥

viṣṇurjiṣṇuśca vardhiṣṇurutsaviṣṇuḥ sahiṣṇukaḥ |bhrājiṣṇuśca grasiṣṇuśca vartiṣṇuśca bhariṣṇukaḥ || 13||

कालयन्ता कालगोप्ता कालः कालान्तकोऽखिलः ।कालगम्यः कालकण्ठवन्द्यः कालकलेश्वरः ॥ १४॥

kālayantā kālagoptā kālaḥ kālāntako'khilaḥ |kālagamyaḥ kālakaṇṭhavandyaḥ kālakaleśvaraḥ || 14||

शम्भुः स्वयम्भूरम्भोजनाभिस्तम्भितवारिधिः ।अम्भोधिनन्दिनीजानिः शोणाम्भोजपदप्रभः ॥ १५॥

śambhuḥ svayambhūrambhojanābhistambhitavāridhiḥ |ambhodhinandinījāniḥ śoṇāmbhojapadaprabhaḥ || 15||

कम्बुग्रीवः शम्बरारिरूपः शम्बरजेक्षणः ।बिम्बाधरो बिम्बरूपी प्रतिबिम्बक्रियातिगः ॥ १६॥

kambugrīvaḥ śambarārirūpaḥ śambarajekṣaṇaḥ |bimbādharo bimbarūpī pratibimbakriyātigaḥ || 16||

गुणवान् गुणगम्यश्च गुणातीतो गुणप्रियःदुर्गुणध्वंसकृत्सर्वसुगुणो गुणभासकः ॥ १७॥

guṇavān guṇagamyaśca guṇātīto guṇapriyaḥdurguṇadhvaṃsakṛtsarvasuguṇo guṇabhāsakaḥ || 17||

परेशः परमात्मा च परञ्ज्योतिः परा गतिः ।परं पदं वियद्वासाः पारम्पर्यशुभप्रदः ॥ १८॥

pareśaḥ paramātmā ca parañjyotiḥ parā gatiḥ |paraṃ padaṃ viyadvāsāḥ pāramparyaśubhapradaḥ || 18||

ब्रह्माण्डगर्भो ब्रह्मण्यो ब्रह्मसृढ्ब्रह्मबोधितः ।ब्रह्मस्तुत्यो ब्रह्मवादी ब्रह्मचर्यपरायणः ॥ १९॥

brahmāṇḍagarbho brahmaṇyo brahmasṛḍhbrahmabodhitaḥ |brahmastutyo brahmavādī brahmacaryaparāyaṇaḥ || 19||

सत्यव्रतार्थसन्तुष्टस्सत्यरूपी झषाङ्गवान् ।सोमकप्राणहारी चानीताम्नायोऽब्धिसञ्चरः ॥ २०॥

satyavratārthasantuṣṭassatyarūpī jhaṣāṅgavān |somakaprāṇahārī cānītāmnāyo'bdhisañcaraḥ || 20||

देवासुरवरस्तुत्यः पतन्मन्दरधारकः ।धन्वन्तरिः कच्छपाङ्गः पयोनिधिविमन्थकः ॥ २१॥

devāsuravarastutyaḥ patanmandaradhārakaḥ |dhanvantariḥ kacchapāṅgaḥ payonidhivimanthakaḥ || 21||

अमरामृतसन्धाता धृतसम्मोहिनीवपुः ।हरमोहकमायावी रक्षःसन्दोहभञ्जनः ॥ २२॥

amarāmṛtasandhātā dhṛtasammohinīvapuḥ |haramohakamāyāvī rakṣaḥsandohabhañjanaḥ || 22||

हिरण्याक्षविदारी च यज्ञो यज्ञ विभावनः ।यज्ञीयोर्वीसगुद्धर्ता लीलाक्रोडः प्रतापवान् ॥ २३॥

hiraṇyākṣavidārī ca yajño yajña vibhāvanaḥ |yajñīyorvīsaguddhartā līlākroḍaḥ pratāpavān || 23||

दण्डकासुरविध्वंसी वक्रदंष्ट्र क्षमाधरः ।गन्धर्वशापहरणः पुण्यगन्धो विचक्षणः ॥ २४॥

daṇḍakāsuravidhvaṃsī vakradaṃṣṭra kṣamādharaḥ |gandharvaśāpaharaṇaḥ puṇyagandho vicakṣaṇaḥ || 24||

करालवक्त्रः सोमार्कनेत्रः षड्गुणवैभवः ।श्वेतघोणी घूर्णितभ्रूर्घुर्घुरध्वनिविभ्रमः ॥ २५॥

karālavaktraḥ somārkanetraḥ ṣaḍguṇavaibhavaḥ |śvetaghoṇī ghūrṇitabhrūrghurghuradhvanivibhramaḥ || 25||

द्राघीयान् नीलकेशी च जाग्रदम्बुजलोचनः ।घृणावान् घृणिसम्मोहो महाकालाग्निदीधितिः ॥ २६॥

drāghīyān nīlakeśī ca jāgradambujalocanaḥ |ghṛṇāvān ghṛṇisammoho mahākālāgnidīdhitiḥ || 26||

ज्वालाकरालवदनो महोल्काकुलवीक्षणः ।सटानिर्भिण्णमेघौघो दंष्ट्रारुग्व्याप्तदिक्तटः ॥ २७॥

jvālākarālavadano maholkākulavīkṣaṇaḥ |saṭānirbhiṇṇameghaugho daṃṣṭrārugvyāptadiktaṭaḥ || 27||

उच्छ्वासाकृष्टभूतेशो निःश्वासत्यक्तविश्वसृट् ।अन्तर्भ्रमज्जगद्गर्भोऽनन्तो ब्रह्मकपालहृत् ॥ २८॥

ucchvāsākṛṣṭabhūteśo niḥśvāsatyaktaviśvasṛṭ |antarbhramajjagadgarbho'nanto brahmakapālahṛt || 28||

उग्रो वीरो महाविष्णुर्ज्वलनः सर्वतोमुखः ।नृसिंहो भीषणो भद्रो मृत्युमृत्युः सनातनः ॥ २९॥

ugro vīro mahāviṣṇurjvalanaḥ sarvatomukhaḥ |nṛsiṃho bhīṣaṇo bhadro mṛtyumṛtyuḥ sanātanaḥ || 29||

सभास्तम्भोद्भवो भीमः शीरोमाली महेश्वरः ।द्वादशादित्यचूडालः कल्पधूमसटाच्छविः ॥ ३०॥

sabhāstambhodbhavo bhīmaḥ śīromālī maheśvaraḥ |dvādaśādityacūḍālaḥ kalpadhūmasaṭācchaviḥ || 30||

हिरण्यकोरस्थलभिन्ननखः सिंहमुखोऽनघः ।प्रह्लादवरदो धीमान् भक्तसङ्घ प्रतिष्ठितः ॥ ३१॥

hiraṇyakorasthalabhinnanakhaḥ siṃhamukho'naghaḥ |prahlādavarado dhīmān bhaktasaṅgha pratiṣṭhitaḥ || 31||

ब्रह्मरुद्रादिसंसेव्यः सिद्धसाध्यप्रपूजितः ।लक्ष्मीनृसिंहो देवेशो ज्वालाजिह्वान्त्रमालिकः ॥ ३२॥

brahmarudrādisaṃsevyaḥ siddhasādhyaprapūjitaḥ |lakṣmīnṛsiṃho deveśo jvālājihvāntramālikaḥ || 32||

खड्गी खेटी महेष्वासी कपाली मुसली हली ।पाशी शूली महाबाहुर्ज्वरघ्नो रोगलुण्ठकः ॥ ३३॥

khaḍgī kheṭī maheṣvāsī kapālī musalī halī |pāśī śūlī mahābāhurjvaraghno rogaluṇṭhakaḥ || 33||

मौञ्जीयुक् छात्रको दण्डी कृष्णाजिनधरो वटुः ।अधीतवेदो वेदान्तोद्धारको ब्रह्मनैष्ठिकः ॥ ३४॥

mauñjīyuk chātrako daṇḍī kṛṣṇājinadharo vaṭuḥ |adhītavedo vedāntoddhārako brahmanaiṣṭhikaḥ || 34||

अहीनशयनप्रीतः आदितेयोऽनघो हरिः ।संवित्प्रियस्सामवेद्यो बलिवेश्मप्रतिष्ठितः ॥ ३५॥

ahīnaśayanaprītaḥ āditeyo'nagho hariḥ |saṃvitpriyassāmavedyo baliveśmapratiṣṭhitaḥ || 35||

बलिक्षालितपादाब्जो विन्द्यावलिविमानितः ।त्रिपादभूमिस्वीकर्ता विश्वरूपप्रदर्शकः ॥ ३६॥

balikṣālitapādābjo vindyāvalivimānitaḥ |tripādabhūmisvīkartā viśvarūpapradarśakaḥ || 36||

धृतत्रिविक्रमः साङ्घ्रिनखभिन्नाण्डखर्परः ।पज्जातवाहिनीधारापवित्रितजगत्त्रयः ॥ ३७॥

dhṛtatrivikramaḥ sāṅghrinakhabhinnāṇḍakharparaḥ |pajjātavāhinīdhārāpavitritajagattrayaḥ || 37||

विधिसम्मानितः पुण्यो दैत्ययोद्धा जयोर्जितः ।सुरराज्यप्रदः शुक्रमदहृत् सुगतीश्वरः ॥ ३८॥

vidhisammānitaḥ puṇyo daityayoddhā jayorjitaḥ |surarājyapradaḥ śukramadahṛt sugatīśvaraḥ || 38||

जामदग्न्यः कुठारी च कार्तवीर्यविदारणः ।रेणुकायाश्शिरोहारी दुष्टक्षत्रियमर्दनः ॥ ३९॥

jāmadagnyaḥ kuṭhārī ca kārtavīryavidāraṇaḥ |reṇukāyāśśirohārī duṣṭakṣatriyamardanaḥ || 39||

वर्चस्वी दानशीलश्च धनुष्मान् ब्रह्मवित्तमः ।अत्युदग्रः समग्रश्च न्यग्रोधो दुष्टनिग्रहः ॥ ४०॥

varcasvī dānaśīlaśca dhanuṣmān brahmavittamaḥ |atyudagraḥ samagraśca nyagrodho duṣṭanigrahaḥ || 40||

रविवंशसमुद्भूतो राघवो भरताग्रजः ।कौसल्यातनयो रामो विश्वामित्र प्रियङ्करः ॥४१॥

ravivaṃśasamudbhūto rāghavo bharatāgrajaḥ |kausalyātanayo rāmo viśvāmitra priyaṅkaraḥ ||41||

ताटकारिः सुबाहुघ्नो बलातिबलमन्त्रवान् ।अहल्याशापविच्छेदी प्रविष्टजनकालयः ॥ ४२॥

tāṭakāriḥ subāhughno balātibalamantravān |ahalyāśāpavicchedī praviṣṭajanakālayaḥ || 42||

स्वयंवरसभासंस्थ ईशचापप्रभञ्जनः ।जानकीपरिणेता च जनकाधीशसंस्तुतः ॥ ४३॥

svayaṃvarasabhāsaṃstha īśacāpaprabhañjanaḥ |jānakīpariṇetā ca janakādhīśasaṃstutaḥ || 43||

जमदग्नितनूजातयोद्धाऽयोध्याधिपाग्रणीः ।पितृवाक्यप्रतीपालस्त्यक्तराज्यः सलक्ष्मणः ॥ ४४॥

jamadagnitanūjātayoddhā'yodhyādhipāgraṇīḥ |pitṛvākyapratīpālastyaktarājyaḥ salakṣmaṇaḥ || 44||

ससीतश्चित्रकूटस्थो भरताहितराज्यकः ।काकदर्पप्रहर्ता च दण्डकारण्यवासकः ॥ ४५॥

sasītaścitrakūṭastho bharatāhitarājyakaḥ |kākadarpaprahartā ca daṇḍakāraṇyavāsakaḥ || 45||

पञ्चवट्यां विहारी च स्वधर्मपरिपोषकः ।विराधहाऽगस्त्यमुख्यमुनिसम्मानितः ॥ ४६॥

pañcavaṭyāṃ vihārī ca svadharmaparipoṣakaḥ |virādhahā'gastyamukhyamunisammānitaḥ || 46||

इन्द्रचापधरः खड्गधरश्चाक्षयसायकः ।खरान्तको दूषणारिस्त्रिशिरस्करिपुर्वृषः ॥ ४७॥

indracāpadharaḥ khaḍgadharaścākṣayasāyakaḥ |kharāntako dūṣaṇāristriśiraskaripurvṛṣaḥ || 47||

ततः शूर्पणखानासाच्छेत्ता वल्कलधारकः ।जटावान् पर्णशालास्थो मारीचबलमर्दकः ॥ ४८॥

tataḥ śūrpaṇakhānāsācchettā valkaladhārakaḥ |jaṭāvān parṇaśālāstho mārīcabalamardakaḥ || 48||

पक्षिराट्कृतसंवादो रवितेजा महाबलः ।शबर्यानीतफलभुग्धनूमत्परितोषितः ॥ ४९॥

pakṣirāṭkṛtasaṃvādo ravitejā mahābalaḥ |śabaryānītaphalabhugdhanūmatparitoṣitaḥ || 49||

सुग्रीवाभयदो दैत्यकायक्षेपणभासुरः ।सप्ततालसमुच्छेत्ता वालिहृत्कपिसंवृतः ॥ ५०॥

sugrīvābhayado daityakāyakṣepaṇabhāsuraḥ |saptatālasamucchettā vālihṛtkapisaṃvṛtaḥ || 50||