शिवार्चनोपदेशम् विष्णुप्रोक्तं ६ Vishnuproktam Shivarchanopadesham 6

(शिवरहस्यान्तर्गते उग्राख्ये)कण्वः (उवाच)संसारताप सन्तप्तं मम चित्तमभूद्धरे ।कथं संसारसन्ताप विच्छित्तिः स्याद्वदस्व मे ॥ १८४॥

(śivarahasyāntargate ugrākhye)kaṇvaḥ (uvāca)saṃsāratāpa santaptaṃ mama cittamabhūddhare |kathaṃ saṃsārasantāpa vicchittiḥ syādvadasva me || 184||

विष्णुः (उवाच)संसार सागरे घारे निमग्नानां दुरात्मनाम् ।अपारकरुणासिन्धुः साम्ब एवावलम्बनम् ॥ १८५॥

viṣṇuḥ (uvāca)saṃsāra sāgare ghāre nimagnānāṃ durātmanām |apārakaruṇāsindhuḥ sāmba evāvalambanam || 185||

शिवमेव भजस्व सावधानंसतु संसारदुरन्तदुःख हारी ।बहुवस्तमुपास्य मुक्तिमापुस्त्रिपुरारिनिजभक्तमुक्ति हेतु ॥ १८६॥

śivameva bhajasva sāvadhānaṃsatu saṃsāradurantaduḥkha hārī |bahuvastamupāsya muktimāpustripurārinijabhaktamukti hetu || 186||

नवबिल्वदलैरथान्तकान्तकंयज कामान्तक मन्तकान्तकम् ।विपदन्तकमन्तकान्तकंशिवलिङ्गात्मकमाशु सन्ततम् ॥ १८७॥

navabilvadalairathāntakāntakaṃyaja kāmāntaka mantakāntakam |vipadantakamantakāntakaṃśivaliṅgātmakamāśu santatam || 187||

बहुपापविमोचकं प्रभुंयदिकालान्तकमर्चयिष्यति ।सततं नियतं तदा भवान्विषसंसारवशं न यास्यति ॥ १८८॥

bahupāpavimocakaṃ prabhuṃyadikālāntakamarcayiṣyati |satataṃ niyataṃ tadā bhavānviṣasaṃsāravaśaṃ na yāsyati || 188||

भज भर्गमनर्गलप्रभुंभगवन्तं भगनेवहारिणम् ।भवभीमभयं तदा मुनेन भवन्तं प्रति भावयिष्यति ॥ १८९॥

bhaja bhargamanargalaprabhuṃbhagavantaṃ bhaganevahāriṇam |bhavabhīmabhayaṃ tadā munena bhavantaṃ prati bhāvayiṣyati || 189||

भसिताभरणो भज प्रभुंभवभीतिर्न भविष्यति ध्रुवम् ।शुभदस्त्वयि शम्भुरव्ययोनियतं तिष्ठति तं समर्चय ॥ १९०॥

bhasitābharaṇo bhaja prabhuṃbhavabhītirna bhaviṣyati dhruvam |śubhadastvayi śambhuravyayoniyataṃ tiṣṭhati taṃ samarcaya || 190||

नवबिल्वपलाशकाशपुष्पैःकुशपुष्पैः कनकाह्वयप्रसूनैः ।भसितेन च भाललोचनंशिवलिङ्गे सततं समर्चय ॥ १९१॥

navabilvapalāśakāśapuṣpaiḥkuśapuṣpaiḥ kanakāhvayaprasūnaiḥ |bhasitena ca bhālalocanaṃśivaliṅge satataṃ samarcaya || 191||

स कृदप्यमलैः सबिल्वपल्लवैःकुशधुत्तूरपलाशकाशपुष्पैः ।सजलैरभिपूज्य पार्वतीशंसकलापज्जलधि तरन्ति धीराः ॥ १९२॥

sa kṛdapyamalaiḥ sabilvapallavaiḥkuśadhuttūrapalāśakāśapuṣpaiḥ |sajalairabhipūjya pārvatīśaṃsakalāpajjaladhi taranti dhīrāḥ || 192||

हृदि तिष्ठति शैलजाधवे(पतौ)शिवलिङ्गे च निरन्तरं शुभे ।न यजन्ति नराधमाः सकृन्नरकावासरता निरन्तरम् ॥ १९३॥

hṛdi tiṣṭhati śailajādhave(patau)śivaliṅge ca nirantaraṃ śubhe |na yajanti narādhamāḥ sakṛnnarakāvāsaratā nirantaram || 193||

विदधाति परं पदं शिवःकुशपत्रैरपि साधु पूजितः ।तमुपास्य महेश्वरं भ्रमात्सुरमन्यं समुपासते जनाः ॥ १९४॥

vidadhāti paraṃ padaṃ śivaḥkuśapatrairapi sādhu pūjitaḥ |tamupāsya maheśvaraṃ bhramātsuramanyaṃ samupāsate janāḥ || 194||

भगमन्तमुमापतिं भवंभजनीयं न भजन्ति ये जनाः ।नरकेषु पतन्ति ते जनाःसततं सत्यमुदीर्यते मया ॥ १९५॥

bhagamantamumāpatiṃ bhavaṃbhajanīyaṃ na bhajanti ye janāḥ |narakeṣu patanti te janāḥsatataṃ satyamudīryate mayā || 195||

दिवि ये न वसन्ति भूतलेऽपिग्रसिताः संसृतिघोरदन्दशूकैः ।द्विज ते शिवपूजनौषधंसमवाप्यामृततां प्रयान्ति हि ॥ १९६॥

divi ye na vasanti bhūtale'pigrasitāḥ saṃsṛtighoradandaśūkaiḥ |dvija te śivapūjanauṣadhaṃsamavāpyāmṛtatāṃ prayānti hi || 196||

सकृदप्यतिभक्तिपूर्वकंशिवमेवं प्रणमन्ति ते जनाः ।अमरैरखिलैश्च ते नताःसततं सत्यमिदं ध्रुवं ध्रुवम् ॥ १९७॥

sakṛdapyatibhaktipūrvakaṃśivamevaṃ praṇamanti te janāḥ |amarairakhilaiśca te natāḥsatataṃ satyamidaṃ dhruvaṃ dhruvam || 197||

कृतसर्वमखोऽपि जन्म धत्तेकृतविश्वेशपदाम्बुजप्रणामः ।न पुनर्जनिभाग्वदामि सत्यंभुजमुद्धृत्य न संशयं कुरुध्वम् ॥ १९८॥

kṛtasarvamakho'pi janma dhattekṛtaviśveśapadāmbujapraṇāmaḥ |na punarjanibhāgvadāmi satyaṃbhujamuddhṛtya na saṃśayaṃ kurudhvam || 198||

अकृतेशपदाम्बुजप्रणामानरकावासमवाप्य दुःखभोगम् ।समवाप्य मुहुर्मुहुर्निवृत्तान भवन्ति प्रलयेऽपि सत्यमेव ॥ १९९॥

akṛteśapadāmbujapraṇāmānarakāvāsamavāpya duḥkhabhogam |samavāpya muhurmuhurnivṛttāna bhavanti pralaye'pi satyameva || 199||

विविधामितपातकोच्चया येन नमन्ति त्रिपुरारिमादरेण ।अत एव यमालयान्तरे तेनिवसन्त्यन्वहमाप्तदुःखभोगाः ॥ २००॥

vividhāmitapātakoccayā yena namanti tripurārimādareṇa |ata eva yamālayāntare tenivasantyanvahamāptaduḥkhabhogāḥ || 200||

प्रणमन्त्यमरास्त्रिलोचनंमुनयः सिद्धगणाश्च सन्ततम् ।निगमाश्च नमन्ति यं ततःप्रणमस्व प्रणमाम्यहं तमीशम् ॥ २०१॥

praṇamantyamarāstrilocanaṃmunayaḥ siddhagaṇāśca santatam |nigamāśca namanti yaṃ tataḥpraṇamasva praṇamāmyahaṃ tamīśam || 201||

सकलामरवन्दनीयमैशंपदपद्मं त्रिदशकभागधेयम् ।भज सन्ततमद्रिजासहायंनिरपायं निरवद्यमुक्त्युपायम् ॥ २०२॥

sakalāmaravandanīyamaiśaṃpadapadmaṃ tridaśakabhāgadheyam |bhaja santatamadrijāsahāyaṃnirapāyaṃ niravadyamuktyupāyam || 202||

यज कोमलबिल्वपल्लवैरनुवारं भुजगाधिपैकहारम् ।सकलाघहरं निरस्तवीरंहरमाराधय तत्परं सदारम् ॥ २०३॥

yaja komalabilvapallavairanuvāraṃ bhujagādhipaikahāram |sakalāghaharaṃ nirastavīraṃharamārādhaya tatparaṃ sadāram || 203||

भजतामभयप्रदं महेशंभज मृत्युञ्जयमादरेण नित्यम् ।तमपास्य न संवस द्विजं तंहितमत्यन्तमुदीरितं मया ते ॥ २०४॥

bhajatāmabhayapradaṃ maheśaṃbhaja mṛtyuñjayamādareṇa nityam |tamapāsya na saṃvasa dvijaṃ taṃhitamatyantamudīritaṃ mayā te || 204||

द्विज ते शिवतुल्यमुत्तमंन शिवान्यत्तव दैवतं सुरेषु ।अत एव निरन्तरं (सुरेषु) महेशंभज भालस्फुरदुज्ज्वलत्रिपुण्ड्रः ॥ २०५॥

dvija te śivatulyamuttamaṃna śivānyattava daivataṃ sureṣu |ata eva nirantaraṃ (sureṣu) maheśaṃbhaja bhālasphuradujjvalatripuṇḍraḥ || 205||

द्विजदैवत दैवतं महेशंयदि नाराधयसि प्रकाममीशम् ।द्विजदैवत दानसङ्गतातव सत्यं व वदामि नान्यथा ॥ २०६॥

dvijadaivata daivataṃ maheśaṃyadi nārādhayasi prakāmamīśam |dvijadaivata dānasaṅgatātava satyaṃ va vadāmi nānyathā || 206||

अत एव तदर्चितः शिवोवितरत्येव तदीप्सितं फलम् ।सितकेवलभस्मधारणंविधिवद्भूरि विधाय सादरम् ॥ २०७॥

ata eva tadarcitaḥ śivovitaratyeva tadīpsitaṃ phalam |sitakevalabhasmadhāraṇaṃvidhivadbhūri vidhāya sādaram || 207||

सततं शिवनिष्ठचेतसांतनुबन्धो न कदापि दुःखदः ॥ २०८॥

satataṃ śivaniṣṭhacetasāṃtanubandho na kadāpi duḥkhadaḥ || 208||

श्रुतिवोषितभस्मधारणंविहितं यच्छिवलिङ्गपूजनम् ।तदिदं द्वयमास्तिकैर्द्विजैर्नपरित्याज्यमिति श्रुतिःस्वयम् ॥ २०९॥

śrutivoṣitabhasmadhāraṇaṃvihitaṃ yacchivaliṅgapūjanam |tadidaṃ dvayamāstikairdvijairnaparityājyamiti śrutiḥsvayam || 209||

द्विज केवलभस्मधारणंसततं केवललिङ्गपूजनम् ।श्रुतिबोधितमित्यवेहि तस्मात्तदुपास्यं द्वयमप्यनन्यभाजः ॥ २१०॥

dvija kevalabhasmadhāraṇaṃsatataṃ kevalaliṅgapūjanam |śrutibodhitamityavehi tasmāttadupāsyaṃ dvayamapyananyabhājaḥ || 210||

शिवमेव यजस्व सर्वकालंशिवभिन्नं न यजस्व मोहतोऽपि ।शिवभिन्नसमर्चनं वृथैवेत्यनुवारं कुरु निश्चयं द्विज त्वम् ॥ २११॥

śivameva yajasva sarvakālaṃśivabhinnaṃ na yajasva mohato'pi |śivabhinnasamarcanaṃ vṛthaivetyanuvāraṃ kuru niścayaṃ dvija tvam || 211||

शिव शङ्कर चन्द्रशेखरेत्यतिभक्त्या वद सन्ततं मुदा च ।शिवनामजपं विहत्य नान्यज्जपोमादपि नाम सर्वथैव ॥ २१२॥

śiva śaṅkara candraśekharetyatibhaktyā vada santataṃ mudā ca |śivanāmajapaṃ vihatya nānyajjapomādapi nāma sarvathaiva || 212||

शिवनामसुधैव विप्र पेयासततं मुक्तिमभीप्सता द्विजेन ।शिवनामसुधापरा तु जिह्वाद्विज नानाविधभूरिपुण्यलभ्या ॥ २१३॥

śivanāmasudhaiva vipra peyāsatataṃ muktimabhīpsatā dvijena |śivanāmasudhāparā tu jihvādvija nānāvidhabhūripuṇyalabhyā || 213||

शिवनाम सुधारतैव जिह्वामहतामेव भवत्यतोऽनुवारम् ।शिवशङ्कर चन्द्रशेखरेतित्रिपुरारे इति सञ्जपस्व नित्यम् ॥ २१४॥

śivanāma sudhārataiva jihvāmahatāmeva bhavatyato'nuvāram |śivaśaṅkara candraśekharetitripurāre iti sañjapasva nityam || 214||

शिवनामसुधां मुहर्मुहुःपिब सानन्दमनन्तरायमाशु ।शिवनामसुधैव मुक्तिहेतुर्मुनिवृन्दैरखिलैश्च सेव्यमाना ॥ २१५॥

śivanāmasudhāṃ muharmuhuḥpiba sānandamanantarāyamāśu |śivanāmasudhaiva muktiheturmunivṛndairakhilaiśca sevyamānā || 215||

अमृतामृतमार्य मुक्तिबीजंशिवनामामृतमित्यवैमि नूनम् ।अत एव मुहुर्मुहुर्मयाशिवनामामृतमेव पीयते ॥ २१६॥

amṛtāmṛtamārya muktibījaṃśivanāmāmṛtamityavaimi nūnam |ata eva muhurmuhurmayāśivanāmāmṛtameva pīyate || 216||

शिवनामसुधां निपीय भक्त्यासुधियः साधु सुधां च नाद्रियन्ते ।दिवि पीतसुधाः प्रयान्ति गर्भंशिवनामामृतपाः प्रयान्ति मुक्तिम ॥ २१७॥

śivanāmasudhāṃ nipīya bhaktyāsudhiyaḥ sādhu sudhāṃ ca nādriyante |divi pītasudhāḥ prayānti garbhaṃśivanāmāmṛtapāḥ prayānti muktima || 217||

शिवनामसुधा विनिर्मितागिरिजेशेन पुरा कृपालुना ।द्विज सात्कृतपुण्यसञ्चयैर्मुहुरत्यन्तमुदा निपीयते ॥ २१८॥

śivanāmasudhā vinirmitāgirijeśena purā kṛpālunā |dvija sātkṛtapuṇyasañcayairmuhuratyantamudā nipīyate || 218||

रसभाजनभोजने निदानंरसना ह्येव यया मुहुः प्रकामम् ।शिवनामसुधा निपीयतेनियमेनान्यविलापनं विहाय ॥ २१९॥

rasabhājanabhojane nidānaṃrasanā hyeva yayā muhuḥ prakāmam |śivanāmasudhā nipīyateniyamenānyavilāpanaṃ vihāya || 219||

शिवमर्चितमन्वहं प्रसूनैर्नवबिल्वैरपि पश्य सावधानम् ।इदमेव फलं मतं यतोऽक्ष्णोर्विलसत्पद्मपलशतुल्यकान्त्योः ॥ २२०॥

śivamarcitamanvahaṃ prasūnairnavabilvairapi paśya sāvadhānam |idameva phalaṃ mataṃ yato'kṣṇorvilasatpadmapalaśatulyakāntyoḥ || 220||

नवबिल्वदलैः समर्चितंशिवलिङ्गं द्विज साधु पश्यताम् ।विविधामितघोरपापसङ्घःप्रलयं याति न संशयस्तदैवम् ॥ २२१॥

navabilvadalaiḥ samarcitaṃśivaliṅgaṃ dvija sādhu paśyatām |vividhāmitaghorapāpasaṅghaḥpralayaṃ yāti na saṃśayastadaivam || 221||

शृणु शर्वकथामघौघहन्त्रीमनुवारं नियमेन सावधानम् ।इदमेव फलं विनिश्चितंश्रुतिभिः श्रोत्रयुगस्य वस्तुतस्तु ॥ २२२॥

śṛṇu śarvakathāmaghaughahantrīmanuvāraṃ niyamena sāvadhānam |idameva phalaṃ viniścitaṃśrutibhiḥ śrotrayugasya vastutastu || 222||

नवकोमलबिल्वपल्लवैःशिवलिङ्गं सविधानमर्चयित्वा ।शिवसात्कृतबिल्वपलवान्समुपाघ्राय विनोदयस्व चित्तम् ॥ २२३॥

navakomalabilvapallavaiḥśivaliṅgaṃ savidhānamarcayitvā |śivasātkṛtabilvapalavānsamupāghrāya vinodayasva cittam || 223||

स्पृश शङ्करमर्चितं त्रिकालंसकलाघौघविनाशनाय नित्यम् ।भज चेतसि भालचन्द्रमौलिंमुहुरानन्ददमद्वितीयमेकम् ॥ २४४॥

spṛśa śaṅkaramarcitaṃ trikālaṃsakalāghaughavināśanāya nityam |bhaja cetasi bhālacandramauliṃmuhurānandadamadvitīyamekam || 244||

मनसा वचसा च कर्मणाशिव एकः शिवया समन्वितः ।भजनीय इति श्रुतिः स्वयंप्रतिवारं प्रतिबोधकृत्सदा ॥ २२५॥

manasā vacasā ca karmaṇāśiva ekaḥ śivayā samanvitaḥ |bhajanīya iti śrutiḥ svayaṃprativāraṃ pratibodhakṛtsadā || 225||

त्रिपुरारिकथासुपूजनेऽपित्रिपुरारेरभिवीक्षणेऽपि चित्तम् ।महतां भवति ह्यनन्यभाजांन भवत्येव दुरात्मनां कदापि ॥ २२६॥

tripurārikathāsupūjane'pitripurārerabhivīkṣaṇe'pi cittam |mahatāṃ bhavati hyananyabhājāṃna bhavatyeva durātmanāṃ kadāpi || 226||

दधीचिरुवाचइति विष्णुवचः श्रुत्वा कण्वः सन्तुष्टमानसः ।शिवार्चनपरो जातः सर्वभावेन सर्वदा ॥ २२७॥

dadhīciruvācaiti viṣṇuvacaḥ śrutvā kaṇvaḥ santuṣṭamānasaḥ |śivārcanaparo jātaḥ sarvabhāvena sarvadā || 227||

अतो यत्नेन सततं कर्तव्यं शिवपूजनम् ।शिवार्चनं यतो नित्यं भुक्तिमुक्तिफलप्रदम् ॥ २२८॥

ato yatnena satataṃ kartavyaṃ śivapūjanam |śivārcanaṃ yato nityaṃ bhuktimuktiphalapradam || 228||

॥ इति शिवरहस्यान्तर्गते विष्णुप्रोक्तं शिवार्चनोपदेशं ६ सम्पूर्णम् ॥॥ श्रीशिवरहस्यम् । उग्राख्यः सप्तमांशः । अध्यायः २७ मध्यार्जुनमहिमानुवर्णनम् । १८५२२८॥

|| iti śivarahasyāntargate viṣṇuproktaṃ śivārcanopadeśaṃ 6 sampūrṇam |||| śrīśivarahasyam | ugrākhyaḥ saptamāṃśaḥ | adhyāyaḥ 27 madhyārjunamahimānuvarṇanam | 185228||

– ॥ श्रीशिवरहस्यम् ।उग्राख्यः सप्तमांशः ।अध्यायः २७ मध्यार्जुनमहिमानुवर्णनम् ।१८५-२२८॥

– || śrīśivarahasyam |ugrākhyaḥ saptamāṃśaḥ |adhyāyaḥ 27 madhyārjunamahimānuvarṇanam | 185-228||