शिवभक्तिमहिमानुवर्णनं Skandaproktam Shivabhaktimahimanuvarnanam

शिवार्चकजनानां चरित्रं शिवतोषकृत ।यथा शिवस्तथा शैवा भेदो नैतेषु दृश्यते ॥ २॥

śivārcakajanānāṃ caritraṃ śivatoṣakṛta |yathā śivastathā śaivā bhedo naiteṣu dṛśyate || 2||

शाम्भवानां च माहात्म्यं शिवो वेत्ति न चेतरः ।शाम्भवः शिव एवेति विज्ञेयो मुक्तिकाङ्क्षिभिः ॥ ३॥

śāmbhavānāṃ ca māhātmyaṃ śivo vetti na cetaraḥ |śāmbhavaḥ śiva eveti vijñeyo muktikāṅkṣibhiḥ || 3||

चरं शरीरं यच्छम्भोः शाम्भवास्तन्मुनीश्वराः ।स्थावरं जङ्गमं श्रेष्ठं शारीरं शिवसम्मतम् ॥ ४॥

caraṃ śarīraṃ yacchambhoḥ śāmbhavāstanmunīśvarāḥ |sthāvaraṃ jaṅgamaṃ śreṣṭhaṃ śārīraṃ śivasammatam || 4||

चरावरात्मा भगवानेक एव महेश्वरः ।न शाम्भवात्परं स्थानं शम्भोः प्रियतरं महत् ॥ ५॥

carāvarātmā bhagavāneka eva maheśvaraḥ |na śāmbhavātparaṃ sthānaṃ śambhoḥ priyataraṃ mahat || 5||

तत्र शाम्भववर्याणां समाजसत्र शङ्करः ।लिङ्गे तुङ्गे बिल्ववने सदाशिवकथासु च ॥ ६॥

tatra śāmbhavavaryāṇāṃ samājasatra śaṅkaraḥ |liṅge tuṅge bilvavane sadāśivakathāsu ca || 6||

नृत्यत्यम्बिकया युक्तः स्कन्दहेरम्बपूर्वकैः ।तत्क्षेत्रं पुण्यराशीनां स्थानं प्रीतं त्रिशूलिनः ॥ ७॥

nṛtyatyambikayā yuktaḥ skandaherambapūrvakaiḥ |tatkṣetraṃ puṇyarāśīnāṃ sthānaṃ prītaṃ triśūlinaḥ || 7||

शाङ्करा एव देवस्य सर्वदा प्रियविग्रहाः ।न गौर्यां नैव विघ्नेशे न नन्दौ स्कन्दके न च ॥ ८॥

śāṅkarā eva devasya sarvadā priyavigrahāḥ |na gauryāṃ naiva vighneśe na nandau skandake na ca || 8||

प्रीतिर्वै देवदेवस्य यादृशी हारसत्तमे ।मनोहराः शिवस्यैव हारा रुद्राक्षधारिणः ॥ ९॥

prītirvai devadevasya yādṛśī hārasattame |manoharāḥ śivasyaiva hārā rudrākṣadhāriṇaḥ || 9||

तस्माच्छाङ्गार्चनेनैव शिवः प्रीतो भविष्यति ।शाम्भवाः शम्भुवो विप्र मुक्तिकान्ता मनोहराः ॥ १०॥

tasmācchāṅgārcanenaiva śivaḥ prīto bhaviṣyati |śāmbhavāḥ śambhuvo vipra muktikāntā manoharāḥ || 10||

तेषु प्रीतेषु भगवान् प्रीत एव महेश्वरः ।यथा भक्तजनार्चात् प्रीतो भद्राणि पश्यति ॥ ११॥

teṣu prīteṣu bhagavān prīta eva maheśvaraḥ |yathā bhaktajanārcāt prīto bhadrāṇi paśyati || 11||

न तथा शिवलिङ्गेषु पूजितोऽपि महेश्वरः ।तस्माच्छाम्भवपूजैव शिवपूजा न संशयः ॥ १२॥

na tathā śivaliṅgeṣu pūjito'pi maheśvaraḥ |tasmācchāmbhavapūjaiva śivapūjā na saṃśayaḥ || 12||

शिवभक्ताः शिवाचाराः शिवलिङ्गैकपूजकाः ।भस्मत्रिपुण्ड्ररुद्राक्षधारिणोऽमलविग्रहाः ॥ १३॥

śivabhaktāḥ śivācārāḥ śivaliṅgaikapūjakāḥ |bhasmatripuṇḍrarudrākṣadhāriṇo'malavigrahāḥ || 13||

रुद्राध्यायजपासक्ताः पञ्चाक्षरपरायणाः ।शिवनामानुसन्धानकन्दलीकृतमानसाः ॥ १४॥

rudrādhyāyajapāsaktāḥ pañcākṣaraparāyaṇāḥ |śivanāmānusandhānakandalīkṛtamānasāḥ || 14||

शिवध्यानपराः शैवाः पावनाः पावयन्त्यपि ।तेषु प्रीतेषु भगवान्प्रीत एव महेश्वरः ॥ १५॥

śivadhyānaparāḥ śaivāḥ pāvanāḥ pāvayantyapi |teṣu prīteṣu bhagavānprīta eva maheśvaraḥ || 15||

नान्येन कर्मणा शम्भुः प्रीतो भवति सत्तम ।स्वतः पूर्णो महादेवः तस्य किं तोषणेन हि ॥ १६॥

nānyena karmaṇā śambhuḥ prīto bhavati sattama |svataḥ pūrṇo mahādevaḥ tasya kiṃ toṣaṇena hi || 16||

शिवभक्तार्चनेनैव तोषमेति महेश्वरः ।शम्भुः शाम्भवतोषेण तुष्टः कष्टविनाशकः ॥ १७॥

śivabhaktārcanenaiva toṣameti maheśvaraḥ |śambhuḥ śāmbhavatoṣeṇa tuṣṭaḥ kaṣṭavināśakaḥ || 17||

अष्टमूर्तिः स्वयं तुष्टो मुक्तिं तस्य प्रयच्छति ।शिवभक्तो यत्र तिष्ठेत्तत्र सन्निहितः शिवः ॥ १८॥

aṣṭamūrtiḥ svayaṃ tuṣṭo muktiṃ tasya prayacchati |śivabhakto yatra tiṣṭhettatra sannihitaḥ śivaḥ || 18||

तस्मिन्भुक्ते शिवो भुङ्क्ते तस्मिन्तुष्टे शिवः स्वयम् ।तुष्टः पुष्टिं तथैवास्य तस्य नित्यं प्रयच्छति ॥ १९॥

tasminbhukte śivo bhuṅkte tasmintuṣṭe śivaḥ svayam |tuṣṭaḥ puṣṭiṃ tathaivāsya tasya nityaṃ prayacchati || 19||

शिवार्चको यश्च भक्तः द्विजो वा श्वपचोऽपि वा ।भवभक्तो विमुच्येत भस्मरुद्राक्षधारकः ॥ २०॥

śivārcako yaśca bhaktaḥ dvijo vā śvapaco'pi vā |bhavabhakto vimucyeta bhasmarudrākṣadhārakaḥ || 20||

न वर्णाश्रमनिष्ठाऽत्र भक्तिनिष्ठात्र केवला ।नास्याचारं परीक्षेत न कुलं न व्रतं तथा ॥ २१॥

na varṇāśramaniṣṭhā'tra bhaktiniṣṭhātra kevalā |nāsyācāraṃ parīkṣeta na kulaṃ na vrataṃ tathā || 21||

न शिवाश्रयविज्ञानं परीक्षेत द्विजोत्तम ।स मुनिः स तपस्वी च स यतिः स च पण्डितः ॥ २२॥

na śivāśrayavijñānaṃ parīkṣeta dvijottama |sa muniḥ sa tapasvī ca sa yatiḥ sa ca paṇḍitaḥ || 22||

तेनाधीतं श्रुतं तेन तेन तीर्थे समाहितम् ।स पात्रं तारयेत्सर्वान्हव्ये कव्ये सुरान्पितॄन् ॥ २३॥

tenādhītaṃ śrutaṃ tena tena tīrthe samāhitam |sa pātraṃ tārayetsarvānhavye kavye surānpitṝn || 23||

शिवभक्ते गृहं याते नृत्यन्ति पितरः सदा ।तेषु श्राद्धं प्रदातव्यं तृप्ताः स्युः प्रपितामहाः ॥ २४॥

śivabhakte gṛhaṃ yāte nṛtyanti pitaraḥ sadā |teṣu śrāddhaṃ pradātavyaṃ tṛptāḥ syuḥ prapitāmahāḥ || 24||

शिवभक्तानतिक्रम्य अन्येषु निहितं हविः ।दानं भोज्यं च यद्विप्र तद्भस्मनिहितं हविः ॥ २५॥

śivabhaktānatikramya anyeṣu nihitaṃ haviḥ |dānaṃ bhojyaṃ ca yadvipra tadbhasmanihitaṃ haviḥ || 25||

रुष्ट एव हि गौरीशस्तस्य कष्टं ददाति हि ।भ्रष्टमूर्तिकृपानिष्ठाः शैवा एव न संशयः ॥ २६॥

ruṣṭa eva hi gaurīśastasya kaṣṭaṃ dadāti hi |bhraṣṭamūrtikṛpāniṣṭhāḥ śaivā eva na saṃśayaḥ || 26||

वरिष्ठं पात्रमेते हि शैवाः पूज्याः शिवार्चकाः ।गणाः सुरा मुनिगणाः किञ्चिच्छम्भोः प्रसादतः ॥ २७॥

variṣṭhaṃ pātramete hi śaivāḥ pūjyāḥ śivārcakāḥ |gaṇāḥ surā munigaṇāḥ kiñcicchambhoḥ prasādataḥ || 27||

शिवभक्ताः शिवज्ञानयुक्ता एव द्विजोत्तमाः ।तस्माद्भक्ताः सदा पूज्याः शाम्भवाः शिवसम्मताः ॥ २८॥

śivabhaktāḥ śivajñānayuktā eva dvijottamāḥ |tasmādbhaktāḥ sadā pūjyāḥ śāmbhavāḥ śivasammatāḥ || 28||

ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्राश्चान्येऽपि सङ्कराः ।शिवभक्ताः शिवाकरा भस्मरुद्राक्षधारिणः ॥ २९॥

brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyāḥ śūdrāścānye'pi saṅkarāḥ |śivabhaktāḥ śivākarā bhasmarudrākṣadhāriṇaḥ || 29||

पूज्या एव सदा सर्वे भक्तिश्चात्र गरीयसी ।शिलाशनश्च शैलादिश्चण्डकेशोऽथ भृङ्गिकः ॥ ३०॥

pūjyā eva sadā sarve bhaktiścātra garīyasī |śilāśanaśca śailādiścaṇḍakeśo'tha bhṛṅgikaḥ || 30||

रिटिस्तुण्डः सोमनन्दी मार्कण्डेयो घटोद्भवः ।उपमन्युर्दधीचिश्च दुर्वासो गौतमो मुनिः ॥ ३१॥

riṭistuṇḍaḥ somanandī mārkaṇḍeyo ghaṭodbhavaḥ |upamanyurdadhīciśca durvāso gautamo muniḥ || 31||

कृष्णः शतार्चनो रैभ्यो भृगुर्बाणो भृगूद्वहः ।अहं गजाननो गौरी विष्णुब्रह्मादयः सुराः ॥ ३२॥

kṛṣṇaḥ śatārcano raibhyo bhṛgurbāṇo bhṛgūdvahaḥ |ahaṃ gajānano gaurī viṣṇubrahmādayaḥ surāḥ || 32||

इन्द्रो यक्षाधिपः सूर्यचन्द्राद्या ग्रहनायकाः ।समभ्यर्च्य विरूपाक्षं लब्धवन्तः परं पदम् ॥ ३३॥

indro yakṣādhipaḥ sūryacandrādyā grahanāyakāḥ |samabhyarcya virūpākṣaṃ labdhavantaḥ paraṃ padam || 33||

गणत्वं नन्दिकैशाद्याः विष्णुब्रह्मादयो द्विज ।सृष्टिं सुदर्शनं देवनायकत्वं सुरा ग्रहाः ॥ ३४॥

gaṇatvaṃ nandikaiśādyāḥ viṣṇubrahmādayo dvija |sṛṣṭiṃ sudarśanaṃ devanāyakatvaṃ surā grahāḥ || 34||

ग्रहत्वं देवदेवस्य प्रसादेन मुनीश्वराः ।लेभिरे वाञ्छितां सिद्धिं शिवलिङ्गार्चनेन हि ॥ ३५॥

grahatvaṃ devadevasya prasādena munīśvarāḥ |lebhire vāñchitāṃ siddhiṃ śivaliṅgārcanena hi || 35||

राज्यं भुक्तिं च मुक्तिं च लेभिरे नृपासत्तमाः ।केचिद्गणा मुनीन्द्राश्च सुगन्बिल्वादिकानपि ॥ ३६॥

rājyaṃ bhuktiṃ ca muktiṃ ca lebhire nṛpāsattamāḥ |kecidgaṇā munīndrāśca suganbilvādikānapi || 36||

॥ इति शिवरहस्यान्तर्गते शिवाख्ये स्कन्दप्रोक्तं शिवभक्तिमहिमानुवर्णनं सम्पूर्णम् ॥॥ श्रीशिवरहस्यम् । शिवाख्यः चतुर्थांशः । अध्यायः २ । २३६॥

|| iti śivarahasyāntargate śivākhye skandaproktaṃ śivabhaktimahimānuvarṇanaṃ sampūrṇam |||| śrīśivarahasyam | śivākhyaḥ caturthāṃśaḥ | adhyāyaḥ 2 | 236||

– ॥ श्रीशिवरहस्यम् ।शिवाख्यः चतुर्थांशः ।अध्यायः २ ।२-३६॥

– || śrīśivarahasyam |śivākhyaḥ caturthāṃśaḥ |adhyāyaḥ 2 | 2-36||