शिवसहस्रनामस्तोत्रम् (स्कन्दमहापुराणान्तर्गतम् १ हरश्शम्भुर्महादेवो नीलकण्ठस्सदाशिवः) Shri Shiva Shahasranamastotram From Shkandamahapurana

(श्रीस्कन्दमहापुराणे शङ्करसंहितायां शिवरहस्यखण्डे उपदेशकाण्डे)ॐ हरश्शम्भुर्महादेवो नीलकण्ठस्सदाशिवः ।भर्ता वरः पाण्डराङ्ग आनन्दश्शान्तविग्रहः ॥ १॥

(śrīskandamahāpurāṇe śaṅkarasaṃhitāyāṃ śivarahasyakhaṇḍe upadeśakāṇḍe)oṃ haraśśambhurmahādevo nīlakaṇṭhassadāśivaḥ |bhartā varaḥ pāṇḍarāṅga ānandaśśāntavigrahaḥ || 1||

एकोऽनन्तो मृगधरः शूलपाणिर्भवः शिवः ।वह्निमध्यनटो मुक्तः स्वयम्भूर्निशिनर्तनः ॥ २॥

eko'nanto mṛgadharaḥ śūlapāṇirbhavaḥ śivaḥ |vahnimadhyanaṭo muktaḥ svayambhūrniśinartanaḥ || 2||

नन्दी परशुपाणिश्च ज्योतिर्भस्माङ्गरागभृत् ।गजोत्पादी कपाली च नित्यश्शुद्धोऽग्निधारकः ॥ ३॥

nandī paraśupāṇiśca jyotirbhasmāṅgarāgabhṛt |gajotpādī kapālī ca nityaśśuddho'gnidhārakaḥ || 3||

शङ्करो भूरथो मेरुचापो वृषभवाहनः ।उत्पत्तिशून्यो भूतेशो नागाभरणधारणः ॥ ४॥

śaṅkaro bhūratho merucāpo vṛṣabhavāhanaḥ |utpattiśūnyo bhūteśo nāgābharaṇadhāraṇaḥ || 4||

उमार्धदेही हिमवज्जामाता भर्ग उत्तमः ।उमापतिर्वह्निपाणिश्छेत्ता प्रलयनिर्भयः ॥ ५॥

umārdhadehī himavajjāmātā bharga uttamaḥ |umāpatirvahnipāṇiśchettā pralayanirbhayaḥ || 5||

एकरुद्रः पार्थबाणप्रदो रुद्रोऽतिवीर्यवान् ।रविचक्ररथस्तद्वत्सोमचक्ररथःस्मृतः ॥ ६॥

ekarudraḥ pārthabāṇaprado rudro'tivīryavān |ravicakrarathastadvatsomacakrarathaḥsmṛtaḥ || 6||

दिगम्बरस्सर्वनेता विष्णुमत्स्यनिबर्हकः ।मत्स्यनेत्रापहारीच मत्स्यनेत्र विभूषणः ॥ ७॥

digambarassarvanetā viṣṇumatsyanibarhakaḥ |matsyanetrāpahārīca matsyanetra vibhūṣaṇaḥ || 7||

मत्स्यपूजितपादश्च तथैव कमलासनः ।वेदवेद्यः स्मृतस्तद्वद्वेदाश्वरथ ईरितः ॥ ८॥

matsyapūjitapādaśca tathaiva kamalāsanaḥ |vedavedyaḥ smṛtastadvadvedāśvaratha īritaḥ || 8||

वेदश्च वेदकौपीनो वेदनुपूरकस्तथा ।वेदवाक्यो वेदमूर्तिर्वेदान्तो वेदपूजितः ॥ ९॥

vedaśca vedakaupīno vedanupūrakastathā |vedavākyo vedamūrtirvedānto vedapūjitaḥ || 9||

सर्वेश्वरो नादवाच्यो ब्रह्ममूर्धनिकृन्तनः ।ताण्डवश्चामृतस्तद्वदूर्ध्वताण्डवपण्डितः ॥ १०॥

sarveśvaro nādavācyo brahmamūrdhanikṛntanaḥ |tāṇḍavaścāmṛtastadvadūrdhvatāṇḍavapaṇḍitaḥ || 10||

आनन्दश्चण्ड आनन्दताण्डवः पूषदन्तभित् ।भगनेत्रहरस्तद्वद्गजचर्माम्बरप्रियः ॥ ११॥

ānandaścaṇḍa ānandatāṇḍavaḥ pūṣadantabhit |bhaganetraharastadvadgajacarmāmbarapriyaḥ || 11||

कामान्तको व्याघ्रभेदी मृगी चैकाङ्गकस्तथा ।निर्विकारः पशुपतिस्सर्वात्मगोचरस्तथा ॥ १२॥

kāmāntako vyāghrabhedī mṛgī caikāṅgakastathā |nirvikāraḥ paśupatissarvātmagocarastathā || 12||

अग्रिनेत्रो भानुनेत्रश्चन्द्रनेत्रोऽपि कथ्यते ।कूर्मनिग्राहकः कूर्मकपालाहारकस्तथा ॥ १३॥

agrinetro bhānunetraścandranetro'pi kathyate |kūrmanigrāhakaḥ kūrmakapālāhārakastathā || 13||

कूर्मपूज्यस्तथा कूर्मकपालाभरणस्तथा ।व्याघ्रचर्माम्बरः स्वामी तथा पाशविमोचकः ॥ १४॥

kūrmapūjyastathā kūrmakapālābharaṇastathā |vyāghracarmāmbaraḥ svāmī tathā pāśavimocakaḥ || 14||

ओङ्काराभेनद् द्वन्द्वभञ्जकज्ञानमूर्तयः ।विष्णुबाणो गणपतिः पूतोऽयन्तु पुरातनः ॥ १५॥

oṅkārābhenad dvandvabhañjakajñānamūrtayaḥ |viṣṇubāṇo gaṇapatiḥ pūto'yantu purātanaḥ || 15||

भूतनुश्च कृपामूर्तिः विष्णूत्पादकपादवान्।सुब्रह्मण्यपिता ब्रह्मपिता स्थाणुरथ स्मृतः ॥ १६॥

bhūtanuśca kṛpāmūrtiḥ viṣṇūtpādakapādavān|subrahmaṇyapitā brahmapitā sthāṇuratha smṛtaḥ || 16||

अर्भकक्षीरजलधिप्रदो पोत्रिविभेदकः ।पोत्रिदन्तापहारी च पोत्रिदन्तविभूषणः ॥ १७॥

arbhakakṣīrajaladhiprado potrivibhedakaḥ |potridantāpahārī ca potridantavibhūṣaṇaḥ || 17||

पोत्रिपूजितपादश्च चन्द्रपुष्पेषुकस्तथा ।सर्वोपादानकस्तद्वदार्द्रभोऽग्निसमाकृतिः ॥ १८॥

potripūjitapādaśca candrapuṣpeṣukastathā |sarvopādānakastadvadārdrabho'gnisamākṛtiḥ || 18||

मातापितृविहीनश्च धर्माधर्मावुभावपि ।नियुक्तरथसारथ्यब्रह्मपूजितपादवान् ॥ १९॥

mātāpitṛvihīnaśca dharmādharmāvubhāvapi |niyuktarathasārathyabrahmapūjitapādavān || 19||

रक्तपिङ्गजटो विष्णुरभयो भानुदीपवान्।भूतसेनो महायोगी योगी कालियनर्तनः ॥ २०॥

raktapiṅgajaṭo viṣṇurabhayo bhānudīpavān|bhūtaseno mahāyogī yogī kāliyanartanaḥ || 20||

गीतप्रियो नारसिंहनिग्रहीताऽपि कथ्यते।नारसिंहशिरोभूषो नारसिंहत्वगम्बरः ॥ २१॥

gītapriyo nārasiṃhanigrahītā'pi kathyate|nārasiṃhaśirobhūṣo nārasiṃhatvagambaraḥ || 21||

नारसिंहत्वगुत्पाटी नारासिंहसुपूजितः ।अणुरूपी महारूपी अतिसुन्दरविग्रहः ॥ २२॥

nārasiṃhatvagutpāṭī nārāsiṃhasupūjitaḥ |aṇurūpī mahārūpī atisundaravigrahaḥ || 22||

आचार्यश्च पुण्यगिरिराचार्योऽपि च कथ्यते।भिक्षामर्दनगोलानां गिरिष्वाचार्य ईरितः ॥ २३॥

ācāryaśca puṇyagirirācāryo'pi ca kathyate|bhikṣāmardanagolānāṃ giriṣvācārya īritaḥ || 23||

तथैषाष्टमहासिद्धिरन्तकान्तक ईरितः ।घोरस्तथैव गिरिशः कृतमालविभूषणः ॥ २४॥

tathaiṣāṣṭamahāsiddhirantakāntaka īritaḥ |ghorastathaiva giriśaḥ kṛtamālavibhūṣaṇaḥ || 24||

वृषध्वजो डमरुकधरो विष्ण्वक्षिधारकः ।रक्ताङ्गश्च ब्रह्मसृष्टिप्रदश्चाभयरूपवान् ॥ २५॥

vṛṣadhvajo ḍamarukadharo viṣṇvakṣidhārakaḥ |raktāṅgaśca brahmasṛṣṭipradaścābhayarūpavān || 25||

विष्णुरक्षाप्रदस्तद्वदष्टैश्वर्यसमन्वितः ।तथैवाष्टगुणेशो वै चाष्टमङ्गलकेश्वरः ॥ २६॥

viṣṇurakṣāpradastadvadaṣṭaiśvaryasamanvitaḥ |tathaivāṣṭaguṇeśo vai cāṣṭamaṅgalakeśvaraḥ || 26||

बकासुरस्य हर्ता च बकपक्षधरोऽपि सः ।तथा मन्मथनाथोऽपि वासुदेवसुतप्रदः ॥ २७॥

bakāsurasya hartā ca bakapakṣadharo'pi saḥ |tathā manmathanātho'pi vāsudevasutapradaḥ || 27||

महावतोऽध्वनित्यश्च त्यक्तकेतक ईरितः ।महाव्रतो बिल्वमालाधारी पाशुपतः स्मृतः ॥ २८॥

mahāvato'dhvanityaśca tyaktaketaka īritaḥ |mahāvrato bilvamālādhārī pāśupataḥ smṛtaḥ || 28||

त्रिधाभाश्च परञ्ज्योतिर्द्विसहस्रद्विजो भवान् ।त्रिविक्रमनिहन्ता च त्रिविक्रमसुपूजितः ॥ २९॥

tridhābhāśca parañjyotirdvisahasradvijo bhavān |trivikramanihantā ca trivikramasupūjitaḥ || 29||

त्रिविक्रमत्वगुत्पाटी तथा तच्चर्मकञ्चुकः ।त्रिविक्रमास्थिदण्डी च सर्वो मध्यस्थकोऽपि सः ॥ ३०॥

trivikramatvagutpāṭī tathā taccarmakañcukaḥ |trivikramāsthidaṇḍī ca sarvo madhyasthako'pi saḥ || 30||

वटमूलो वेणिजटस्तथा विष्ण्वस्थिभूषणः ।विकृतो विजयश्चैव तथा भक्तकृपाकरः ॥ ३१॥

vaṭamūlo veṇijaṭastathā viṣṇvasthibhūṣaṇaḥ |vikṛto vijayaścaiva tathā bhaktakṛpākaraḥ || 31||

स्तोत्रपूजाप्रियो रामवरदो हृदयाम्बुजः ।तथा परशुरामैनोहारकस्तेन पूजितः ॥ ३२॥

stotrapūjāpriyo rāmavarado hṛdayāmbujaḥ |tathā paraśurāmainohārakastena pūjitaḥ || 32||

रुद्राक्षमाली भोगी च महाभोगी च संस्मृतः ।भोगातीतश्च सर्वेशो योगातीतो हरिप्रियः ॥ ३३॥

rudrākṣamālī bhogī ca mahābhogī ca saṃsmṛtaḥ |bhogātītaśca sarveśo yogātīto haripriyaḥ || 33||

वेदवेदान्तकर्ता च त्र्यम्बकमनोहरौ ।विनायको वितरणो विचित्रो व्रत इत्यपि ॥ ३४॥

vedavedāntakartā ca tryambakamanoharau |vināyako vitaraṇo vicitro vrata ityapi || 34||

परमेशो विरूपाक्षो देवदेवस्त्रिलोचनः ।वैणिको विष्टरस्थोऽयं तथा क्षीरसमाकृतिः ॥ ३५॥

parameśo virūpākṣo devadevastrilocanaḥ |vaiṇiko viṣṭarastho'yaṃ tathā kṣīrasamākṛtiḥ || 35||

आरणः काठकश्चैव सुमुखोऽमृतवागपि ।धुस्तूरपुष्पधारी च ऋग्यजुर्वेदिनावुभौ ॥ ३६॥

āraṇaḥ kāṭhakaścaiva sumukho'mṛtavāgapi |dhustūrapuṣpadhārī ca ṛgyajurvedināvubhau || 36||

सामवेदी तथाऽथर्ववेदी कामिककारणौ ।विमलो मकुटश्चैव वातुलोऽचिन्त्ययोगजौ ॥ ३७॥

sāmavedī tathā'tharvavedī kāmikakāraṇau |vimalo makuṭaścaiva vātulo'cintyayogajau || 37||

दीप्तस्सूक्ष्मस्तथैवायं वीरश्च किरणोऽपि च ।अजितश्च सहस्रश्च अंशुमान् सुप्रभेदकः ॥ ३८॥

dīptassūkṣmastathaivāyaṃ vīraśca kiraṇo'pi ca |ajitaśca sahasraśca aṃśumān suprabhedakaḥ || 38||

तथा विजयनिश्वासौ नाम्ना स्वायम्भुवोऽप्ययम् ।अनलो रौरवश्चन्द्रज्ञानो बिम्ब उदीरितः ॥ ३९॥

tathā vijayaniśvāsau nāmnā svāyambhuvo'pyayam |analo rauravaścandrajñāno bimba udīritaḥ || 39||

प्रोद्गीतो ललितस्सिद्धस्तथा सन्ताननामवान्।शर्वोत्तरस्तथाचार्यपारमेश्वर ईरितः ॥ ४०॥

prodgīto lalitassiddhastathā santānanāmavān|śarvottarastathācāryapārameśvara īritaḥ || 40||

उपागमसमाख्योऽपि तथा शिवपुराणकः ।भविष्यच्च तथैवायं मार्कण्डेयोऽपि लैङ्गकः ॥ ४१॥

upāgamasamākhyo'pi tathā śivapurāṇakaḥ |bhaviṣyacca tathaivāyaṃ mārkaṇḍeyo'pi laiṅgakaḥ || 41||

स्कान्दो वराहोऽपि तथा वामनो मत्स्यकूर्मकौ ।ब्रह्माण्डो ब्राह्मपाद्मौ च गारुडो विष्णुनारदौ ॥ ४२॥

skāndo varāho'pi tathā vāmano matsyakūrmakau |brahmāṇḍo brāhmapādmau ca gāruḍo viṣṇunāradau || 42||

तथा भागवताग्नेयौ ब्रह्मकैवर्तकोऽप्ययम् ।तथैवोपपुराणोऽपि रामस्यास्त्रप्रदोऽपि सः ॥ ४३॥

tathā bhāgavatāgneyau brahmakaivartako'pyayam |tathaivopapurāṇo'pi rāmasyāstraprado'pi saḥ || 43||

रामस्य चापहारी च रामपूजितपादवान्।मायी च शुद्धमायी च वैखरी मध्यमा परा ॥ ४४॥

rāmasya cāpahārī ca rāmapūjitapādavān|māyī ca śuddhamāyī ca vaikharī madhyamā parā || 44||

पश्यन्ती च तथा सूक्ष्मा तथा प्रणवचापवान् ।ज्ञानास्त्रस्सकलश्चैव निष्कलस्सकलश्च वै ॥ ४५॥

paśyantī ca tathā sūkṣmā tathā praṇavacāpavān |jñānāstrassakalaścaiva niṣkalassakalaśca vai || 45||

विष्णोः पतिरयं तद्वद्वलभद्रबलप्रदः ।बलचापापहर्त्ता च बलपूजितपादवान् ॥ ४६॥

viṣṇoḥ patirayaṃ tadvadvalabhadrabalapradaḥ |balacāpāpaharttā ca balapūjitapādavān || 46||

दण्डायुधो वाङ्गनसोरगोचरसुगन्धिनौ ।श्रीकण्ठोऽप्ययमाचारः खट्वाङ्गः पाशभृत्तथा ॥ ४७॥

daṇḍāyudho vāṅganasoragocarasugandhinau |śrīkaṇṭho'pyayamācāraḥ khaṭvāṅgaḥ pāśabhṛttathā || 47||

स्वर्णरूपी स्वर्णवीर्यस्सकलात्माऽधिपः स्मृतः ।प्रलयः कालनाथोऽपि विज्ञानं कालनायकः ॥ ४८॥

svarṇarūpī svarṇavīryassakalātmā'dhipaḥ smṛtaḥ |pralayaḥ kālanātho'pi vijñānaṃ kālanāyakaḥ || 48||

पिनाकपाणिस्सुकृतो विष्कारो विस्तुरक्तपः ।विष्णोः क्षारकरस्तद्वकृष्णज्ञानप्रदो हि सः ॥ ४९॥

pinākapāṇissukṛto viṣkāro visturaktapaḥ |viṣṇoḥ kṣārakarastadvakṛṣṇajñānaprado hi saḥ || 49||

कृष्णाय पुत्रदः कृष्णयुद्धदः कृष्णपापहा ।कृष्णपूजितपादश्च कर्किविष्ण्वश्वभञ्जनः ॥ ५०॥

kṛṣṇāya putradaḥ kṛṣṇayuddhadaḥ kṛṣṇapāpahā |kṛṣṇapūjitapādaśca karkiviṣṇvaśvabhañjanaḥ || 50||