शिवार्चनोपदेशम् मृत्युप्रोक्तं Mrityuproktam Shivarchanopadesham

(शिवरहस्यान्तर्गते उग्राख्ये)मृत्युरुवाचनित्यं शिवेति मन्त्रेण पूजयस्व सदाशिवम् ।नैतस्मादुत्तमो मन्त्रः श्रेष्ठो वेदेष्वपीरितः ॥ ३४८॥

(śivarahasyāntargate ugrākhye)mṛtyuruvācanityaṃ śiveti mantreṇa pūjayasva sadāśivam |naitasmāduttamo mantraḥ śreṣṭho vedeṣvapīritaḥ || 348||

अयमेव महामन्त्री मोक्षदः शङ्करात्मकः ।अयमेव सदा ध्येयो मन्त्रो मुक्त्यर्थिभिर्नरैः ॥ ३४९॥

ayameva mahāmantrī mokṣadaḥ śaṅkarātmakaḥ |ayameva sadā dhyeyo mantro muktyarthibhirnaraiḥ || 349||

एतन्मन्त्रस्य महात्म्यं शिवो वेद न चेतरः ।वेदैरपि न विज्ञातं तत्त्वमस्य मनोर्ध्रुवम् ॥ ३५०॥

etanmantrasya mahātmyaṃ śivo veda na cetaraḥ |vedairapi na vijñātaṃ tattvamasya manordhruvam || 350||

एतस्य तत्त्वं विज्ञातुं यतन्ते योगिनः सदा ।तथापि तत्त्वमेतस्य ज्ञातुमेव न शक्यते ॥ ३५१॥

etasya tattvaṃ vijñātuṃ yatante yoginaḥ sadā |tathāpi tattvametasya jñātumeva na śakyate || 351||

तत्त्वं तु शिवमन्त्रस्य येन ज्ञातं भविष्यति ।तेन तीर्ण इति ज्ञेयो घोरसंसारसागरः ॥ ३५२॥

tattvaṃ tu śivamantrasya yena jñātaṃ bhaviṣyati |tena tīrṇa iti jñeyo ghorasaṃsārasāgaraḥ || 352||

शिवेति यः परो मन्त्रः स परंब्रह्म कथ्यते ।परब्रह्मस्वरूपं तु ततो ज्ञातुं न शक्यते ॥ ३५३॥

śiveti yaḥ paro mantraḥ sa paraṃbrahma kathyate |parabrahmasvarūpaṃ tu tato jñātuṃ na śakyate || 353||

तथापि परमो मन्त्रः शिवमन्त्रः श्रुतिश्रुतः ।ततस्तेनैव मन्त्रेण पूजनीयः सदाशिवः ॥ ३५४॥

tathāpi paramo mantraḥ śivamantraḥ śrutiśrutaḥ |tatastenaiva mantreṇa pūjanīyaḥ sadāśivaḥ || 354||

नित्यं महेशपूजा चेत्क्रियते भक्तिपूर्वकम् ।तदा नश्यन्ति पापानि बुद्धिपूर्वकृतान्यपि ॥ ३५५॥

nityaṃ maheśapūjā cetkriyate bhaktipūrvakam |tadā naśyanti pāpāni buddhipūrvakṛtānyapi || 355||

बिल्वपत्रैर्महादेवं यः पूजयति शङ्करम् ।स विधायापि पापानि न प्राप्नोत्येव तत्फलम् ॥ ३५९॥

bilvapatrairmahādevaṃ yaḥ pūjayati śaṅkaram |sa vidhāyāpi pāpāni na prāpnotyeva tatphalam || 359||

नव्यैर्बिल्वदलैरीशं सम्पूजयति यः पुमान् ।स वंशकोटिसंयुक्तः शिवलोकं प्रयास्यति ॥ ३६९॥

navyairbilvadalairīśaṃ sampūjayati yaḥ pumān |sa vaṃśakoṭisaṃyuktaḥ śivalokaṃ prayāsyati || 369||

बिल्वपत्रैर्महादेवं भस्मधारणपूर्वकम् ।यः पूजयति यत्नेन स सम्प्राप्नोति शङ्करम् ॥ ३७०॥

bilvapatrairmahādevaṃ bhasmadhāraṇapūrvakam |yaḥ pūjayati yatnena sa samprāpnoti śaṅkaram || 370||

दुःखं च मम नास्त्येव शाङ्करे शक्तिकुण्ठनम् (ने) ।ममापि शासका यस्माच्छाङ्कराः शङ्करप्रियाः ॥ ३७४॥

duḥkhaṃ ca mama nāstyeva śāṅkare śaktikuṇṭhanam (ne) |mamāpi śāsakā yasmācchāṅkarāḥ śaṅkarapriyāḥ || 374||

न मृत्युभयमाप्नोति श्रीमृत्युञ्जयपूजकः ।सर्वथा सन्यमित्याह जाबालोपनिषत्स्वयम् ॥ ३७५॥

na mṛtyubhayamāpnoti śrīmṛtyuñjayapūjakaḥ |sarvathā sanyamityāha jābālopaniṣatsvayam || 375||

अशाङ्करार्थे सृष्टोऽस्मि शङ्करेण पुरा ततः ।अशाङ्करेषु मे शक्तिः कुण्ठिता न भविष्यति ॥ ३७६॥

aśāṅkarārthe sṛṣṭo'smi śaṅkareṇa purā tataḥ |aśāṅkareṣu me śaktiḥ kuṇṭhitā na bhaviṣyati || 376||

प्राप्यं मृत्युकृतं दुःखममृत्युञ्जयपूजकैः ।मृत्युञ्जयाराधकैस्तु तन्नैव प्राप्यते ध्रुवम ॥ ३७७॥

prāpyaṃ mṛtyukṛtaṃ duḥkhamamṛtyuñjayapūjakaiḥ |mṛtyuñjayārādhakaistu tannaiva prāpyate dhruvama || 377||

मृत्युञ्जयान्याः सर्वेऽपि जन्ममृत्युजरादिभिः ।पुनः पुनः परिक्रान्ताः दुःखिताः सन्ति सर्वथा ॥ ३७८॥

mṛtyuñjayānyāḥ sarve'pi janmamṛtyujarādibhiḥ |punaḥ punaḥ parikrāntāḥ duḥkhitāḥ santi sarvathā || 378||

नित्यमव्यभिचारेण प्रमादेनविना शिवम् ।यः पूजयति यत्नेन स न जन्मादिभाग्ध्रुवम् ॥ ३७९॥

nityamavyabhicāreṇa pramādenavinā śivam |yaḥ pūjayati yatnena sa na janmādibhāgdhruvam || 379||

ददाति स्वेच्छया लोकान्सृष्ट्वा पाति च हन्ति च ।संहारेच्छा यदा शम्भोः सर्वज्ञस्यामितौजसः ॥ ३९०॥

dadāti svecchayā lokānsṛṣṭvā pāti ca hanti ca |saṃhārecchā yadā śambhoḥ sarvajñasyāmitaujasaḥ || 390||

तदा संहृत्य सकलं स्वयमेकोऽधितिष्ठति ।सिसृक्षया पुनः साम्बः सृष्ट्वा सर्वमिदं जगत् ॥ ३९१॥

tadā saṃhṛtya sakalaṃ svayameko'dhitiṣṭhati |sisṛkṣayā punaḥ sāmbaḥ sṛṣṭvā sarvamidaṃ jagat || 391||

स एव पालनेच्छयां पालयत्येव शङ्करः ।उत्पत्तिस्थितिसंहारा जायन्ते शङ्करेच्छया ॥ ३९२॥

sa eva pālanecchayāṃ pālayatyeva śaṅkaraḥ |utpattisthitisaṃhārā jāyante śaṅkarecchayā || 392||

तत्र यत्नं महादेवो न करोत्येव सर्वथा ।शिवेच्छयैव कार्याणि सिध्यन्त्याभूतसम्प्लवम् ॥ ३९३॥

tatra yatnaṃ mahādevo na karotyeva sarvathā |śivecchayaiva kāryāṇi sidhyantyābhūtasamplavam || 393||

तथा च यत्नं कुत्रापि न करोत्येव शङ्करः ।तत्रैव यत्नः क्रियते स्वेच्छया यन्न सिध्यति ॥ ३९४॥

tathā ca yatnaṃ kutrāpi na karotyeva śaṅkaraḥ |tatraiva yatnaḥ kriyate svecchayā yanna sidhyati || 394||

स्वेच्छामात्रेण सिद्धेऽर्थे न यत्नस्य प्रयोजनम् ।देवतासार्वभौमस्य स्वतन्त्रस्य पिनाकिनः ॥ ३९५॥

svecchāmātreṇa siddhe'rthe na yatnasya prayojanam |devatāsārvabhaumasya svatantrasya pinākinaḥ || 395||

इच्छामात्रेण सिध्यन्ति सर्वकार्याणि सर्वदा ।एतादृशं महादेवमप्रमादेन सर्वथा ॥ ३९६॥

icchāmātreṇa sidhyanti sarvakāryāṇi sarvadā |etādṛśaṃ mahādevamapramādena sarvathā || 396||

यः पूजयति यत्नेन स संसारं तरिष्यति ।संसारतरणोपायः शङ्करस्यैव पूजनम् ॥ ३९७॥

yaḥ pūjayati yatnena sa saṃsāraṃ tariṣyati |saṃsārataraṇopāyaḥ śaṅkarasyaiva pūjanam || 397||

यतः स शङ्करः साम्बो भक्तसंसारतारकः ।परन्त्वव्यभिचारेण शङ्करस्यैव पूजनम् ॥ ३९८॥

yataḥ sa śaṅkaraḥ sāmbo bhaktasaṃsāratārakaḥ |parantvavyabhicāreṇa śaṅkarasyaiva pūjanam || 398||

यः करोति स संसारं तरत्येव हि सर्वथा ।संसारतरणापेक्षा यस्य जन्तोर्भविष्यति ॥ ३९९॥

yaḥ karoti sa saṃsāraṃ taratyeva hi sarvathā |saṃsārataraṇāpekṣā yasya jantorbhaviṣyati || 399||

तेन सर्वात्मना त्याज्यं शिवान्यसुरपूजनम् ।शङ्करान्ये सुराः सर्वे यतः संसारिणस्ततः ॥ ४००॥

tena sarvātmanā tyājyaṃ śivānyasurapūjanam |śaṅkarānye surāḥ sarve yataḥ saṃsāriṇastataḥ || 400||

तदर्चनं तु संसारतारकं म भविष्यति ।येन तीर्णः स संसारः सोऽन्यं तारयितुं क्षमः ॥ ४०१॥

tadarcanaṃ tu saṃsāratārakaṃ ma bhaviṣyati |yena tīrṇaḥ sa saṃsāraḥ so'nyaṃ tārayituṃ kṣamaḥ || 401||

संसारिणं न संसारी तारयिष्यति सर्वथा ।अन्धो यथान्धसंलग्नः पतत्येव पदे मदे ॥ ४०२॥

saṃsāriṇaṃ na saṃsārī tārayiṣyati sarvathā |andho yathāndhasaṃlagnaḥ patatyeva pade made || 402||

तथा पतति संसारे शङ्करान्यसुरार्चकः ।शिवः पशुपतिर्नित्यः पशुपाशविमोचकः ॥ ४०३॥

tathā patati saṃsāre śaṅkarānyasurārcakaḥ |śivaḥ paśupatirnityaḥ paśupāśavimocakaḥ || 403||

यतः पशुपतिर्दृष्टः पशुपाशविमोचकः ।विष्णुब्रह्मादयो देवा मर्त्याश्च पशवःस्मृताः ॥ ४०४॥

yataḥ paśupatirdṛṣṭaḥ paśupāśavimocakaḥ |viṣṇubrahmādayo devā martyāśca paśavaḥsmṛtāḥ || 404||

तत्पाशमोचको देवः शिवः पशुपतिः स्मृतः ।तेषां पशूनां पाशो यः स संसारस्तथा सति ॥ ४०५॥

tatpāśamocako devaḥ śivaḥ paśupatiḥ smṛtaḥ |teṣāṃ paśūnāṃ pāśo yaḥ sa saṃsārastathā sati || 405||

तन्मोचको महादेवादपरो नास्ति सर्वथा ।पशुवाशविमोक्षाय सेव्यः पशुपतिः सदा ॥ ४०६॥

tanmocako mahādevādaparo nāsti sarvathā |paśuvāśavimokṣāya sevyaḥ paśupatiḥ sadā || 406||

तस्मात्पशुपतिं साम्बं पशुपाशविमोचकम् ।पूजयस्वाप्रमादेन नित्यमव्यभिचारतः ॥ ४०७॥

tasmātpaśupatiṃ sāmbaṃ paśupāśavimocakam |pūjayasvāpramādena nityamavyabhicārataḥ || 407||

॥ इति शिवरहस्यान्तर्गते मृत्युप्रोक्तं शिवार्चनोपदेशं सम्पूर्णम् ॥॥ श्रीशिवरहस्यम् । उग्राख्यः सप्तमांशः । अध्यायः २३। वावृत्तश्लोकाः॥– ॥ श्रीशिवरहस्यम् । उग्राख्यः सप्तमांशः । अध्यायः २३ । वावृत्तश्लोकाः॥

|| iti śivarahasyāntargate mṛtyuproktaṃ śivārcanopadeśaṃ sampūrṇam |||| śrīśivarahasyam | ugrākhyaḥ saptamāṃśaḥ | adhyāyaḥ 23| vāvṛttaślokāḥ||– || śrīśivarahasyam | ugrākhyaḥ saptamāṃśaḥ | adhyāyaḥ 23 | vāvṛttaślokāḥ||