mAnasollAsa bhAvArthavArtika Manasollasa Stutih by Appayya Dixit

ईन्त्रोदुच्तिओन्:ईत् विल्ल् अल्सो चोन्फ़ेर् एवेर् लस्तिन्ग् पेअचे व्हिच् ओनेवोर्ल्द्ल्य् लिफ़े ब्रिन्ग्स् इन् इत्स् वके।षोमे एक्षम्प्लेस् अरे गिवेन् हेरे।३) ंअनोनियमनम् (मनोनियमनम् ।) ब्य् षैन्त्षोमे अरे:(२)ष्मर वरम् चेतह् स्मर णन्द ख़ुमरम्।(स्मर वारं चेतः स्मर नन्दकुमारम् ।)(४)ंअनस सन्चररे (मानस संचर रे)जिह्वे कीर्तय केशवं मुररिपुं चेतो भज श्रीधरंपाणिद्वन्द्व समर्चयाच्युतकथाश्रोत्रद्वय त्वं शृणु ।कृष्णं लोकय लोचनद्वय हरेर्गच्छाङ्घ्रियुग्मालयंजिघ्र घ्राण मुकुन्दपादतुलसीं मूर्धन् नमाधोक्षजम् ॥॥ श्री शिवमस्तु ॥अयि भ्रातश्चेतः परममुपदेशं श्रुणु ममस्मरारेरर्चायां पटुषुकरणेषु स्मर फलम् ।तवैषां प्रेष्याणामुपरतिकृतिश्रान्ति महतित्वायैकेन श्वासप्रशमसमये किन्नु सुकरम् ॥ १॥

īntroduction:īt vill also conफ़er ever lasting peace vhic onevorldly liफ़e brings in its vake|ṣome ekṣamples are given here| 3) ṃanoniyamanam (manoniyamanam |) by ṣaintṣome are:(2)ṣmara varam cetah smara ṇanda ख़umaram|(smara vāraṃ cetaḥ smara nandakumāram |)(4)ṃanasa sancarare (mānasa saṃcara re)jihve kīrtaya keśavaṃ muraripuṃ ceto bhaja śrīdharaṃpāṇidvandva samarcayācyutakathāśrotradvaya tvaṃ śṛṇu |kṛṣṇaṃ lokaya locanadvaya harergacchāṅghriyugmālayaṃjighra ghrāṇa mukundapādatulasīṃ mūrdhan namādhokṣajam |||| śrī śivamastu ||ayi bhrātaścetaḥ paramamupadeśaṃ śruṇu mamasmarārerarcāyāṃ paṭuṣukaraṇeṣu smara phalam |tavaiṣāṃ preṣyāṇāmuparatikṛtiśrānti mahatitvāyaikena śvāsapraśamasamaye kinnu sukaram || 1||

अतिस्थेमस्फीतानपि शिखरिणः पश्य चलितान्कियंतं वा कालं किसलयमृदु स्थास्यति वपुः ।असारेऽस्मिन्पूजांअयि हृदय शंभोर्न कुरुषेकदेदृक् ते लभ्यं कथय जड तंत्रोपकरणम् ॥ २॥

atisthemasphītānapi śikhariṇaḥ paśya calitānkiyaṃtaṃ vā kālaṃ kisalayamṛdu sthāsyati vapuḥ |asāre'sminpūjāṃayi hṛdaya śaṃbhorna kuruṣekadedṛk te labhyaṃ kathaya jaḍa taṃtropakaraṇam || 2||

इदानीमत्यल्पेष्वयि हृदय कार्येष्वति महान्इयान् व्यासंगस्ते न कलयसि येन स्मररिपुम् ॥अतिक्रंदद्बंधुव्यसनजलधावर्ति समयेकियानागंता ते शिव शिव हतोस्म्येव भवता ॥ ३॥

idānīmatyalpeṣvayi hṛdaya kāryeṣvati mahāniyān vyāsaṃgaste na kalayasi yena smararipum ||atikraṃdadbaṃdhuvyasanajaladhāvarti samayekiyānāgaṃtā te śiva śiva hatosmyeva bhavatā || 3||

अये चेतश्शास्त्राण्यधिकमवगूढान्न्यपिमुधा न यद्यासज्जेथाः पशुपतिपदांभोजभजने ।तदित्थं भोक्तव्यं खलु पुनरपि प्रेत्य भुवनेमहद्दुःखं वर्णग्रहणसमयोपक्रममिदम् ॥ ४॥

aye cetaśśāstrāṇyadhikamavagūḍhānnyapimudhā na yadyāsajjethāḥ paśupatipadāṃbhojabhajane |taditthaṃ bhoktavyaṃ khalu punarapi pretya bhuvanemahadduḥkhaṃ varṇagrahaṇasamayopakramamidam || 4||

कियंतो ना भूवन् हृदयपरमप्रेमविषयाःपुराजन्मस्वद्य क्व गतमिति जानासि किमु तान् ।वृधा मोहं ब्ंधुष्वहितपरिणामं त्यज सखेयदासेवादोषात् स्मरसि न कदाऽपि स्मररिपुम् ॥ ५॥

kiyaṃto nā bhūvan hṛdayaparamapremaviṣayāḥpurājanmasvadya kva gatamiti jānāsi kimu tān |vṛdhā mohaṃ bṃdhuṣvahitapariṇāmaṃ tyaja sakheyadāsevādoṣāt smarasi na kadā'pi smararipum || 5||

अमी चेत् पुत्राद्यास्तव भृशतरं प्रेमविषयाःभविष्यन्तो न स्युः किमु जड तथा भाविजनने ।सदेव त्वय्येवं समुपजनिताक्षत्रयहतेकदा शंभोश्चिन्ता भवति भवभीतिप्रशमनी ॥ ६॥

amī cet putrādyāstava bhṛśataraṃ premaviṣayāḥbhaviṣyanto na syuḥ kimu jaḍa tathā bhāvijanane |sadeva tvayyevaṃ samupajanitākṣatrayahatekadā śaṃbhościntā bhavati bhavabhītipraśamanī || 6||

अनापृच्छ्य ज्ञातीनवश रुदितोच्छूननयनान्गतिःका नस्तातेत्यतिकरुणमग्रे विलुटितान् ।अवश्यं गन्तव्यं खलु तदहितानामपि पुरस्तदद्यैव स्नेहं त्यज हृदय तेष्वर्च्च गिरिशम् ॥ ७॥

anāpṛcchya jñātīnavaśa ruditocchūnanayanāngatiḥkā nastātetyatikaruṇamagre viluṭitān |avaśyaṃ gantavyaṃ khalu tadahitānāmapi purastadadyaiva snehaṃ tyaja hṛdaya teṣvarcca giriśam || 7||

इदं सज्जीभूतं कृतमिदमिदं कार्यमधुनेत्ययं व्यर्थारंभस्तव बतमनश्शाम्यतु कदा ।सखल्वागन्ता ते शिवभजनहीनस्य समयस्समुद्यन्निर्घोषज्वलदशनिपात प्रतिभयः ॥ ८॥

idaṃ sajjībhūtaṃ kṛtamidamidaṃ kāryamadhunetyayaṃ vyarthāraṃbhastava batamanaśśāmyatu kadā |sakhalvāgantā te śivabhajanahīnasya samayassamudyannirghoṣajvaladaśanipāta pratibhayaḥ || 8||

त्वया गर्भे मातुर्यदिह चिन्तितमभूत् तदालोच्य स्वान्ते व्रज शिवमकार्ये त्यज रुचिम् ।गतो दूरं मूर्खः क इव खलु वित्तार्जन धियाचरेस्स्वैरं त्यक्त्वा प्रभुवरमृणादानरसिकः ॥ ९॥

tvayā garbhe māturyadiha cintitamabhūt tadālocya svānte vraja śivamakārye tyaja rucim |gato dūraṃ mūrkhaḥ ka iva khalu vittārjana dhiyācaressvairaṃ tyaktvā prabhuvaramṛṇādānarasikaḥ || 9||

अपथ्या-दाहारादपि तव कियन् मानस भयंमुहूर्तावस्थायि ज्वरजठरभारादिकरणात् ।अमुष्मादश्रान्तप्रवितत भवव्याधिजननात्महेशे वैमुख्यात् किमिति न भयं किञ्चिदपि ॥ १०॥

apathyā-dāhārādapi tava kiyan mānasa bhayaṃmuhūrtāvasthāyi jvarajaṭharabhārādikaraṇāt |amuṣmādaśrāntapravitata bhavavyādhijananātmaheśe vaimukhyāt kimiti na bhayaṃ kiñcidapi || 10||

इयंतंकालं ते नियतसहवासेन जनिता किंईषन्नास्त्यन्तःकरण मयि सौहार्दकणिका ।यथेच्छं भ्रान्त त्वं विहरविषयारण्यकुहरेभज श्रीपादाब्जं सकृदपि पुरारेरनुदिनम् ॥ ११॥

iyaṃtaṃkālaṃ te niyatasahavāsena janitā kiṃīṣannāstyantaḥkaraṇa mayi sauhārdakaṇikā |yathecchaṃ bhrānta tvaṃ viharaviṣayāraṇyakuharebhaja śrīpādābjaṃ sakṛdapi purāreranudinam || 11||

स्थितोऽस्मि त्वां पश्यन् चिरमहित एवं तवकृतेमदर्थासु स्थाणोर्हृदय परिचर्यासु विमुखः ।इदानीन्निर्विण्णोऽस्म्यलमुपगतस्तेऽद्यसमयोयदात्मन्न्यप्यास्थां जहति सुहृदर्थे कॄतविदः ॥ १२॥

sthito'smi tvāṃ paśyan ciramahita evaṃ tavakṛtemadarthāsu sthāṇorhṛdaya paricaryāsu vimukhaḥ |idānīnnirviṇṇo'smyalamupagataste'dyasamayoyadātmannyapyāsthāṃ jahati suhṛdarthe kṝtavidaḥ || 12||

अलभ्येवप्यर्थेष्वधिक चपलानक्षपृथुकान्अतॄप्तानत्यर्थे सुचिरमनुवृत्तानपि तथा ।अशक्यं ते शंभोर्भजनमनुरुध्यैवमशुचीन्उपेक्षैवोपायस्तव हृदय तेषामुपशमे ॥ १३॥

alabhyevapyartheṣvadhika capalānakṣapṛthukānatṝptānatyarthe suciramanuvṛttānapi tathā |aśakyaṃ te śaṃbhorbhajanamanurudhyaivamaśucīnupekṣaivopāyastava hṛdaya teṣāmupaśame || 13||

उपायं ते चेतः परमुपदिशामि स्मररिपोःपदांभोजद्वंद्वे परवशतया रज्यसि यतः ।अवश्यं भोक्तव्यमनुदिनमतर्क्योपगमनांदशामन्त्यांमन्तस्सपदि गणयोपस्थिततराम् ॥ १४॥

upāyaṃ te cetaḥ paramupadiśāmi smararipoḥpadāṃbhojadvaṃdve paravaśatayā rajyasi yataḥ |avaśyaṃ bhoktavyamanudinamatarkyopagamanāṃdaśāmantyāṃmantassapadi gaṇayopasthitatarām || 14||

चिरात् कश्चित्व्याधः शिव इति वसत्यद्रिशिकहरेस मे मायीभूत्वा मतिमहरदद्धा सुखनिधिम् ।सलग्नश्चेद्दैवात् क्वचनपथिपाशैस्मृतिमयैःसखे तं बध्नीयाः हृदय निभृतं दास्यति धनम् ॥ १५॥

cirāt kaścitvyādhaḥ śiva iti vasatyadriśikaharesa me māyībhūtvā matimaharadaddhā sukhanidhim |salagnaśceddaivāt kvacanapathipāśaismṛtimayaiḥsakhe taṃ badhnīyāḥ hṛdaya nibhṛtaṃ dāsyati dhanam || 15||

बहिस्त्वं वैय्यग्र्यं प्रकटय परं लौकिककृतिष्ववर्ज्यासु स्थैर्यं भज पशुपतेः पादभजने ।विटेषु स्निह्यन्तीमिव बहिरसारैरभिनयैःधने बद्धासंगां गणय धिषणे वारवनिताम् ॥ १६॥

bahistvaṃ vaiyyagryaṃ prakaṭaya paraṃ laukikakṛtiṣvavarjyāsu sthairyaṃ bhaja paśupateḥ pādabhajane |viṭeṣu snihyantīmiva bahirasārairabhinayaiḥdhane baddhāsaṃgāṃ gaṇaya dhiṣaṇe vāravanitām || 16||

महादेवध्यानान्ममशरणमन्यन्न कलयेभवग्रहग्रासोल्लसितभववेगादधिभुवि ।प्रसीद प्रागल्भ्यं तदिह परिगृह्याद्य महतोभयात्रायस्वैनं भगवति नमस्तेऽस्तु धिषणे ॥ १७॥

mahādevadhyānānmamaśaraṇamanyanna kalayebhavagrahagrāsollasitabhavavegādadhibhuvi |prasīda prāgalbhyaṃ tadiha parigṛhyādya mahatobhayātrāyasvainaṃ bhagavati namaste'stu dhiṣaṇe || 17||

॥ श्री शिवमस्तु ॥

|| śrī śivamastu ||