शारदास्तोत्रम् १ Shri Sharada Stotram

(श्रीशृङ्गाद्रौ श्रीशारदानवरात्रोत्सवसमये)रत्नावलीनिर्मितशैलशृङ्गविभ्राजदापूर्णसुधाकराभम् ।आकण्ठरक्ताम्बरसंवृताङ्ग्या मुखाम्बुजं भाति जगज्जनन्याः ॥ १॥

(śrīśṛṅgādrau śrīśāradānavarātrotsavasamaye)ratnāvalīnirmitaśailaśṛṅgavibhrājadāpūrṇasudhākarābham |ākaṇṭharaktāmbarasaṃvṛtāṅgyā mukhāmbujaṃ bhāti jagajjananyāḥ || 1||

आकण्ठमानम्रजनानुरागो ममेति लोकस्य विबोधनाय ।आकण्ठरक्ताम्बरसंवृताङ्गी पद्मोत्थजाया प्रविभाति नूनम् ॥ २॥

ākaṇṭhamānamrajanānurāgo mameti lokasya vibodhanāya |ākaṇṭharaktāmbarasaṃvṛtāṅgī padmotthajāyā pravibhāti nūnam || 2||

एवं सर्वजगन्त्यप्युत्सङ्गे सन्निधाय रक्षामि ।इति बोधनाय जगतामङ्के बालं दधासि मातस्त्वम् ॥ ३॥

evaṃ sarvajagantyapyutsaṅge sannidhāya rakṣāmi |iti bodhanāya jagatāmaṅke bālaṃ dadhāsi mātastvam || 3||

शिशुमिव पदनतलोकं परिरक्षामीति बोधनायैव ।अङ्के निधाय बालं भातीयं पङ्कजातभवदयिता ॥ ४॥

śiśumiva padanatalokaṃ parirakṣāmīti bodhanāyaiva |aṅke nidhāya bālaṃ bhātīyaṃ paṅkajātabhavadayitā || 4||

स्थालीपुलाकाख्यनयेन मातर्जगन्ति सर्वाण्यपि पालयामि ।इत्येतदर्थस्य विबोधनाय बालं निजाङ्के विदधासि किं त्वम् ॥ ५॥

sthālīpulākākhyanayena mātarjaganti sarvāṇyapi pālayāmi |ityetadarthasya vibodhanāya bālaṃ nijāṅke vidadhāsi kiṃ tvam || 5||

एकमेवाम्बरं वाणि विरूपं च वदन्ति हि ।नवाम्बराणि धत्से त्वं सुरूपाणि कथं वद ॥ ६॥

ekamevāmbaraṃ vāṇi virūpaṃ ca vadanti hi |navāmbarāṇi dhatse tvaṃ surūpāṇi kathaṃ vada || 6||

आकाशवत्सर्वगतश्च नित्य इत्यादि वेदेऽम्ब किलाम्बरस्य ।प्रत्नत्वमेकत्वमपि प्रसिद्धं कथं नवत्वं समभूदमुष्मिन् ॥ ७॥

ākāśavatsarvagataśca nitya ityādi vede'mba kilāmbarasya |pratnatvamekatvamapi prasiddhaṃ kathaṃ navatvaṃ samabhūdamuṣmin || 7||

पुराणवस्त्राणि न धारयामि नवाम्बराण्येव तु धारयामि ।इति प्रबोधाय जनस्य नूनं नवाम्बराण्येव दधाति वाणी ॥ ८॥

purāṇavastrāṇi na dhārayāmi navāmbarāṇyeva tu dhārayāmi |iti prabodhāya janasya nūnaṃ navāmbarāṇyeva dadhāti vāṇī || 8||

भवन्तु विजरामराः पदसरोजनम्रा इतिप्रकृष्टदयया विधेः सखि सरोजतुल्यानने ।करस्थकलशामृतं नतजनाय दातुं स्वयंमहार्हमणिनिर्मितं चषकमम्ब धत्से किमु ॥ ९॥

bhavantu vijarāmarāḥ padasarojanamrā itiprakṛṣṭadayayā vidheḥ sakhi sarojatulyānane |karasthakalaśāmṛtaṃ natajanāya dātuṃ svayaṃmahārhamaṇinirmitaṃ caṣakamamba dhatse kimu || 9||

त्यक्ष्यामि नैव रागं कालत्रितयेऽपि नम्रवर्गेषु ।इति बोधनाय वाणी रक्तसुमानां त्रयं धत्ते ॥ १०॥

tyakṣyāmi naiva rāgaṃ kālatritaye'pi namravargeṣu |iti bodhanāya vāṇī raktasumānāṃ trayaṃ dhatte || 10||

हंसैरेव परैः सेव्या नाहमन्यैर्जनैरिति ।प्रबोधनकृते मातर्हंसं वाहं करोषि किम् ॥ ११॥

haṃsaireva paraiḥ sevyā nāhamanyairjanairiti |prabodhanakṛte mātarhaṃsaṃ vāhaṃ karoṣi kim || 11||

हंसे हि शब्दे किमु मुख्यवृत्त्या स्थिताहमेवेति विबोधनाय ।विभासि हंसे जगदम्बिके त्वमित्यस्मदीये हृदये विभाति ॥ १२॥

haṃse hi śabde kimu mukhyavṛttyā sthitāhameveti vibodhanāya |vibhāsi haṃse jagadambike tvamityasmadīye hṛdaye vibhāti || 12||

हंसोऽप्यहंस इति बोधमवाप्य मुक्तिंप्राप्तः परस्तव पदाम्बुजसंश्रयाद्यत् ।तस्मात्तवाम्ब पदयुग्ममयं मुमुक्षुर्हंसः समाश्रयति वाहनतामवाप्य ॥ १३॥

haṃso'pyahaṃsa iti bodhamavāpya muktiṃprāptaḥ parastava padāmbujasaṃśrayādyat |tasmāttavāmba padayugmamayaṃ mumukṣurhaṃsaḥ samāśrayati vāhanatāmavāpya || 13||

विरिञ्चिहृदयाम्बुजप्रमददानसूर्यप्रभेविचित्रगतिचातुरीप्रथितपादपङ्केरुहे ।करोति किमयं सदा गमनचातुरीप्राप्तयेमरालकुलनायकस्तव पदाब्जसेवां मुदा ॥ १४॥

viriñcihṛdayāmbujapramadadānasūryaprabhevicitragaticāturīprathitapādapaṅkeruhe |karoti kimayaṃ sadā gamanacāturīprāptayemarālakulanāyakastava padābjasevāṃ mudā || 14||

हंसो बाह्यान्धकारप्रदलनचतुरो ह्यह्नि मोदप्रदायीपद्मानामेष मेऽन्तःस्थिततिमिरततेर्वारयित्र्याश्च रात्रौ ।अप्यामोदप्रदात्र्या नतहृदयसरोजातपङ्क्तेरधस्तात्भूतो हीत्येव बोधं रचयितुमिव किं हंसमारोहसीशे ॥ १५॥

haṃso bāhyāndhakārapradalanacaturo hyahni modapradāyīpadmānāmeṣa me'ntaḥsthitatimiratatervārayitryāśca rātrau |apyāmodapradātryā natahṛdayasarojātapaṅkteradhastātbhūto hītyeva bodhaṃ racayitumiva kiṃ haṃsamārohasīśe || 15||

कर्तुमात्मनि सार्था किं वृषेन्द्रः पुर एतु नः ।इत्यादिकां श्रुतिं वाणि पुरस्तात्कुरुषे वृषम् ॥ १६॥

kartumātmani sārthā kiṃ vṛṣendraḥ pura etu naḥ |ityādikāṃ śrutiṃ vāṇi purastātkuruṣe vṛṣam || 16||

वृषभो वृषभो नो चेत्कथं तव पदाम्बुजम् ।वाणि सेवितुमर्हः स्यात्तस्माद्वृषभ एव हि ॥ १७॥

vṛṣabho vṛṣabho no cetkathaṃ tava padāmbujam |vāṇi sevitumarhaḥ syāttasmādvṛṣabha eva hi || 17||

वृषं पुरस्तात्कुरुषे किमद्य वृषप्रदानाय नमज्जनेभ्यः ।द्रुतं पयोजन्मभवप्रमोदपयोधिराकाशशिबिम्बपङ्के ॥ १८॥

vṛṣaṃ purastātkuruṣe kimadya vṛṣapradānāya namajjanebhyaḥ |drutaṃ payojanmabhavapramodapayodhirākāśaśibimbapaṅke || 18||

पशुपः शिवोऽयमिति तं विहाय किं वाक्ततिप्रदामाशु ।पशुतानिवृत्तयेऽयं वृषभस्त्वां सेवते मातः ॥ १९॥

paśupaḥ śivo'yamiti taṃ vihāya kiṃ vāktatipradāmāśu |paśutānivṛttaye'yaṃ vṛṣabhastvāṃ sevate mātaḥ || 19||

शार्दूलचर्म परिवीक्ष्य भवाङ्गसंस्थंभीतः पलाय्य तव सन्निधिमागतः किम् ।उक्षाधिपः सरसिजासनधर्मपत्निब्रूह्यद्य संशयनिमग्नमतेर्ममाशु ॥ २०॥

śārdūlacarma parivīkṣya bhavāṅgasaṃsthaṃbhītaḥ palāyya tava sannidhimāgataḥ kim |ukṣādhipaḥ sarasijāsanadharmapatnibrūhyadya saṃśayanimagnamatermamāśu || 20||

पुनरुपनयनं पुंसो वृषाधिरोहे न कामिन्याः ।दर्शयति तत्स्त्रियोऽपि हि वृषभारूढा त्रिनेत्रेयम् ॥ २१॥

punarupanayanaṃ puṃso vṛṣādhirohe na kāminyāḥ |darśayati tatstriyo'pi hi vṛṣabhārūḍhā trinetreyam || 21||

नीलकण्ठस्य सार्वज्ञ्यमूलं त्वत्पादसेवनम् ।इति सम्बोधयन्नीलकण्ठस्त्वां सेवते किमु ॥ २२॥

nīlakaṇṭhasya sārvajñyamūlaṃ tvatpādasevanam |iti sambodhayannīlakaṇṭhastvāṃ sevate kimu || 22||

शिखी मुण्डी जटीत्याद्याः सर्वे त्वत्सेवका इति ।द्योतनाय शिखी किं वा मातस्त्वामेव सेवते ॥ २३॥

śikhī muṇḍī jaṭītyādyāḥ sarve tvatsevakā iti |dyotanāya śikhī kiṃ vā mātastvāmeva sevate || 23||

निशम्य सम्प्रेषितवान्मयूरमुद्धर्ष इत्येव पितृष्वसुः किम् ।षडाननो ब्रूहि गिरां सवित्रि नम्रस्य सन्देहयुजो ममाशु ॥ २४॥

niśamya sampreṣitavānmayūramuddharṣa ityeva pitṛṣvasuḥ kim |ṣaḍānano brūhi girāṃ savitri namrasya sandehayujo mamāśu || 24||

किं वर्णयामि तव सुन्दरतां मनुष्योयत्सुन्दरत्वमभिवीक्ष्य मयूरपक्षी ।हित्वा विरूप इति षण्मुखमाशु मातःवासं करोति तव पादसरोजमूले ॥ २५॥

kiṃ varṇayāmi tava sundaratāṃ manuṣyoyatsundaratvamabhivīkṣya mayūrapakṣī |hitvā virūpa iti ṣaṇmukhamāśu mātaḥvāsaṃ karoti tava pādasarojamūle || 25||

दृष्ट्वा त्वदीयकचसन्ततिनीलमेघंसर्वर्तुषूदयनमेत्य मयूर एष ।नित्यप्रहर्षदतया विरहासहिष्णुःनूनं त्वदङ्घ्रिनिकटे स्थितिमातनोति ॥ २६॥

dṛṣṭvā tvadīyakacasantatinīlameghaṃsarvartuṣūdayanametya mayūra eṣa |nityapraharṣadatayā virahāsahiṣṇuḥnūnaṃ tvadaṅghrinikaṭe sthitimātanoti || 26||

केका न पूजयेयुस्त्वां भुवनेऽस्मिन्महोत्सवे वाणि ।इति नाम्नैव हि वक्तुं भाति त्वत्सन्निधौ केकी ॥ २७॥

kekā na pūjayeyustvāṃ bhuvane'sminmahotsave vāṇi |iti nāmnaiva hi vaktuṃ bhāti tvatsannidhau kekī || 27||

शिखिसूर्यचन्द्रमुख्यानहमेवास्थाय पालयामीदम् ।जगदिति निबोधनार्थं वागीश्वरि भासि शिखिनमास्थाय ॥ २८॥

śikhisūryacandramukhyānahamevāsthāya pālayāmīdam |jagaditi nibodhanārthaṃ vāgīśvari bhāsi śikhinamāsthāya || 28||

शम्भौ सन्ति शशाङ्कसूर्यशिखिनो नेत्रापदेशात्सदासागर्भ्यं त इमे निरीक्ष्य गिरिजानाथस्य मातस्त्वयि ।वक्त्रारक्तपटीसुवाहमिषतः सेवां सदा कुर्वतेमोदादेव हि ते न चात्र विशयः कश्चिद्गिरां देवते ॥ २९॥

śambhau santi śaśāṅkasūryaśikhino netrāpadeśātsadāsāgarbhyaṃ ta ime nirīkṣya girijānāthasya mātastvayi |vaktrāraktapaṭīsuvāhamiṣataḥ sevāṃ sadā kurvatemodādeva hi te na cātra viśayaḥ kaścidgirāṃ devate || 29||

केकातोऽपि मनोहरेण वचसा त्वन्निर्जितः केक्ययंपादाम्भोजयुगं प्रपन्न इति मच्चित्ते विभात्यम्बिके ।जेतुः पादयुगप्रपत्तिरथवा देशान्तरावस्थितिःयुक्तं चान्यतरज्जितस्य विबुधाः प्राहुर्यतो भारति ॥ ३०॥

kekāto'pi manohareṇa vacasā tvannirjitaḥ kekyayaṃpādāmbhojayugaṃ prapanna iti maccitte vibhātyambike |jetuḥ pādayugaprapattirathavā deśāntarāvasthitiḥyuktaṃ cānyatarajjitasya vibudhāḥ prāhuryato bhārati || 30||

शिखिवच्छुद्ध एवेति नाम्नैवाह यतः शिखी ।तस्मात्त्वद्वाहता चास्य युक्तैव विधिवल्लभे ॥ ३१॥

śikhivacchuddha eveti nāmnaivāha yataḥ śikhī |tasmāttvadvāhatā cāsya yuktaiva vidhivallabhe || 31||

मुक्ताहारमिमं जगज्जननि ते शुभ्राहिबुद्।ह्ध्या किमुग्रीवास्थं ह्ययमग्रहीद्भुजगभुग्भोक्तुं ततो लब्धधीः ।नायं सर्प इति स्वमोहमधुनापह्नोतुमेवात्यजन्नैवालङ्कृतिलक्ष्यतः परमहो धत्ते बुधः पूर्ववत् ॥ ३२॥

muktāhāramimaṃ jagajjanani te śubhrāhibud|hdhyā kimugrīvāsthaṃ hyayamagrahīdbhujagabhugbhoktuṃ tato labdhadhīḥ |nāyaṃ sarpa iti svamohamadhunāpahnotumevātyajannaivālaṅkṛtilakṣyataḥ paramaho dhatte budhaḥ pūrvavat || 32||

आद्या मत्समयी तनुर्मधुरिपोः कौर्मं द्वितीयं वपुस्तद्युग्मं त्वमिहाम्ब नेत्रपदयोर्व्याजेन धत्से यतः ।तस्माच्चक्रयुगं तवोरसि कुचव्याजेन भात्यम्बिकेतस्मादेव खगेश्वरश्च सततं त्वां सेवते मोदतः ॥ ३३॥

ādyā matsamayī tanurmadhuripoḥ kaurmaṃ dvitīyaṃ vapustadyugmaṃ tvamihāmba netrapadayorvyājena dhatse yataḥ |tasmāccakrayugaṃ tavorasi kucavyājena bhātyambiketasmādeva khageśvaraśca satataṃ tvāṃ sevate modataḥ || 33||

विष्णौ वीक्ष्य जडाधिवासमथ च स्वामित्रशायित्वमप्यण्डोद्भूतपतिर्विहाय तमिमं विज्ञानरूषामयम् ।त्वामेवाद्य निषेवते खलु मुदा वाग्देवि युक्तं च तत्को वा शत्रुसहासिकां हि सहते लोकेषु विद्वज्जनः ॥ ३४॥

viṣṇau vīkṣya jaḍādhivāsamatha ca svāmitraśāyitvamapyaṇḍodbhūtapatirvihāya tamimaṃ vijñānarūṣāmayam |tvāmevādya niṣevate khalu mudā vāgdevi yuktaṃ ca tatko vā śatrusahāsikāṃ hi sahate lokeṣu vidvajjanaḥ || 34||

भूताकाशचरेट् त्वमेव भुवने सिद्धं हि का तेन मेवृद्धिश्चाभवदित्यवेत्य खगराण्णूनं गिरां देवते ।हार्दाकाशचराधिपत्यमपि मे भूयादितीच्छाबशात्तत्प्राप्त्यै तव पादपङ्कजयुगीसेवां करोत्यादरात् ॥ ३५॥

bhūtākāśacareṭ tvameva bhuvane siddhaṃ hi kā tena mevṛddhiścābhavadityavetya khagarāṇṇūnaṃ girāṃ devate |hārdākāśacarādhipatyamapi me bhūyāditīcchābaśāttatprāptyai tava pādapaṅkajayugīsevāṃ karotyādarāt || 35||

विनतातनूद्भवत्वं प्रकटं प्रभवेद्विनत्यैव ।इति बुद्।ह्ध्या खगराट् किं विनतस्त्वत्पादपद्मयोर्वाणी ॥ ३६॥

vinatātanūdbhavatvaṃ prakaṭaṃ prabhavedvinatyaiva |iti bud|hdhyā khagarāṭ kiṃ vinatastvatpādapadmayorvāṇī || 36||

मानसविहरणशीलां देवीं त्यक्त्वान्यदेवतासेवा ।नैवोचितेति खगराड्वहति त्वां तादृशी नूनम् ॥ ३७॥

mānasaviharaṇaśīlāṃ devīṃ tyaktvānyadevatāsevā |naivociteti khagarāḍvahati tvāṃ tādṛśī nūnam || 37||

सुवर्णनीकाश भवत्प्रतीककान्तेः परिष्वङ्गत एव सार्था ।मुपर्णतेत्यात्मन आकलय्य खगेट् करोत्यम्ब तवाङ्घ्रिसेवाम् ॥ ३८॥

suvarṇanīkāśa bhavatpratīkakānteḥ pariṣvaṅgata eva sārthā |muparṇatetyātmana ākalayya khageṭ karotyamba tavāṅghrisevām || 38||

आगत्य कालाहिधिया हि वेणीगिहीतुकामः खगराण्णिरीक्ष्य ।निह्नोतुमिच्छत्ययमम्ब नैजांभ्रान्तिं त्वदङ्घ्रेः परिसेवनात्किम् ॥ ३९॥

āgatya kālāhidhiyā hi veṇīgihītukāmaḥ khagarāṇṇirīkṣya |nihnotumicchatyayamamba naijāṃbhrāntiṃ tvadaṅghreḥ parisevanātkim || 39||

लोके ह्येकः पक्षः शुक्लश्चान्यश्च कृष्ण एवेह ।द्वावपि शुक्लौ पक्षौ धत्ते गरुडः किमम्ब तव वाहः ॥ ४०॥

loke hyekaḥ pakṣaḥ śuklaścānyaśca kṛṣṇa eveha |dvāvapi śuklau pakṣau dhatte garuḍaḥ kimamba tava vāhaḥ || 40||

हस्तान्तरस्थपरशुं शम्भोर्भूषार्थमागतान्नागान् ।दृष्ट्वा भीतो हरिणश्चरणं शरणं जगाम तव वाणि ॥ ४१॥

hastāntarasthaparaśuṃ śambhorbhūṣārthamāgatānnāgān |dṛṣṭvā bhīto hariṇaścaraṇaṃ śaraṇaṃ jagāma tava vāṇi || 41||

धत्ते कुरङ्गं विधुरेष पूर्णो मदास्यचन्द्रस्तमधः करोति ।इत्येतयोर्भेदविबोधनाय कुरङ्गमम्ब त्वमधः करोषि ॥ ४२॥

dhatte kuraṅgaṃ vidhureṣa pūrṇo madāsyacandrastamadhaḥ karoti |ityetayorbhedavibodhanāya kuraṅgamamba tvamadhaḥ karoṣi || 42||

समाश्रयेयं यदि पुष्करस्थमब्जं तदा स्यात्पतनं हि दर्शे ।ममेति मत्वा मृगशाबकोऽयंपदाब्जमेवाश्रयते तवाम्ब ॥ ४३॥

samāśrayeyaṃ yadi puṣkarasthamabjaṃ tadā syātpatanaṃ hi darśe |mameti matvā mṛgaśābako'yaṃpadābjamevāśrayate tavāmba || 43||

शुक्लादौ शशिनं स्वकीयशरणं पूर्ण विचिन्वन्मृगोवाण्यास्यं तव वीक्ष्य हृष्टहृदयः पूर्णो मया चन्द्रमाः ।प्राप्तश्चेति तवाङ्घ्रिसन्निधिमसावागत्य वेगात्ततोनास्मिन्नास्ति ममावकाश इति किं तिष्ठत्ययं भारति ॥ ४४॥

śuklādau śaśinaṃ svakīyaśaraṇaṃ pūrṇa vicinvanmṛgovāṇyāsyaṃ tava vīkṣya hṛṣṭahṛdayaḥ pūrṇo mayā candramāḥ |prāptaśceti tavāṅghrisannidhimasāvāgatya vegāttatonāsminnāsti mamāvakāśa iti kiṃ tiṣṭhatyayaṃ bhārati || 44||

पुरा तव पदाम्बुजं हरिण एष सम्पूज्य योजगत्प्रभुशिरःस्थिते शशिनि संस्थितं प्राप्तवान् ।किमद्य हृदि संस्मरंस्तव पदाब्जसेवाफलंमहोत्सवदिदृक्षया चरणसन्निधिं प्राप्तवान् ॥ ४५॥

purā tava padāmbujaṃ hariṇa eṣa sampūjya yojagatprabhuśiraḥsthite śaśini saṃsthitaṃ prāptavān |kimadya hṛdi saṃsmaraṃstava padābjasevāphalaṃmahotsavadidṛkṣayā caraṇasannidhiṃ prāptavān || 45||

पिबेयुरपि मां सुरा यदि वसामि चन्द्रे तदेत्यपायरहितं पदं जिगमिषुश्चिरं सञ्चरन् ।अपायवचनोज्झितं तव पदाब्जयोरन्तरंविलोक्य मृगशाबको वसति तत्र वाग्देवि किम् ॥ ४६॥

pibeyurapi māṃ surā yadi vasāmi candre tadetyapāyarahitaṃ padaṃ jigamiṣuściraṃ sañcaran |apāyavacanojjhitaṃ tava padābjayorantaraṃvilokya mṛgaśābako vasati tatra vāgdevi kim || 46||

भक्ताज्ञानमहेभा मद्वाहनसन्निरीक्षणादेव ।निर्यान्त्विति सहसा किं सिंहं वाहं करोषि मातस्त्वम् ॥ ४७॥

bhaktājñānamahebhā madvāhanasannirīkṣaṇādeva |niryāntviti sahasā kiṃ siṃhaṃ vāhaṃ karoṣi mātastvam || 47||

लालयति वाणि किं त्वां पञ्चास्यः स्कन्धमारोप्य ।युक्तमिदं भ्रातृणां सोदर्यालालनं लोके ॥ ४८॥

lālayati vāṇi kiṃ tvāṃ pañcāsyaḥ skandhamāropya |yuktamidaṃ bhrātṛṇāṃ sodaryālālanaṃ loke || 48||

विष्ण्वर्धत्वात्पालकत्वं ममास्तेसंहर्तृत्वं नैजमेवास्ति किं तु ।स्रष्टुर्भावो वाणि नास्तीति मत्वातत्प्राप्त्यै त्वां सेवते पञ्चवक्त्रः ॥ ४९॥

viṣṇvardhatvātpālakatvaṃ mamāstesaṃhartṛtvaṃ naijamevāsti kiṃ tu |sraṣṭurbhāvo vāṇi nāstīti matvātatprāptyai tvāṃ sevate pañcavaktraḥ || 49||

तवाम्बराभावशशीयशृङ्गनीकाशमध्यत्वमयं निशम्य ।वलग्नकार्श्याध्ययनाय किं वापदाब्जसेवां विदधाति सिंहः ॥ ५०॥

tavāmbarābhāvaśaśīyaśṛṅganīkāśamadhyatvamayaṃ niśamya |valagnakārśyādhyayanāya kiṃ vāpadābjasevāṃ vidadhāti siṃhaḥ || 50||