रामसौन्दर्यलहरी Shri Rama Saundarya Lahari

यद्दीनेषु धरासुतारमण ते नेत्रद्वयं जात्वपिप्रान्तेक्षाकनिताखिलार्त्यपगमद्।ह्ध्यानाद्यकुर्वत्स्वपि ।नित्यं प्रेमदयोर्जितं निविशते तत्सन्ततं भक्तितःत्वत्सेवैकहृदः कथं न विषयीकुर्यात्तथा नः कृशान् ॥ १॥

yaddīneṣu dharāsutāramaṇa te netradvayaṃ jātvapiprāntekṣākanitākhilārtyapagamad|hdhyānādyakurvatsvapi |nityaṃ premadayorjitaṃ niviśate tatsantataṃ bhaktitaḥtvatsevaikahṛdaḥ kathaṃ na viṣayīkuryāttathā naḥ kṛśān || 1||

मुग्धं राम तवाननं सहृदयं लोकस्य सम्पश्यतोनेत्रं विस्तृतपक्ष्मविभ्रममितो नापैति लक्ष्म्या यया ।शीतांशुं विमलं न सा बहुशरद्राकोद्भवास्वेकदाश्रीष्वप्यार्य गतासु तादृशि मनाग्लक्ष्येत भिन्ने किमु ॥ २॥

mugdhaṃ rāma tavānanaṃ sahṛdayaṃ lokasya sampaśyatonetraṃ vistṛtapakṣmavibhramamito nāpaiti lakṣmyā yayā |śītāṃśuṃ vimalaṃ na sā bahuśaradrākodbhavāsvekadāśrīṣvapyārya gatāsu tādṛśi manāglakṣyeta bhinne kimu || 2||

चन्द्रं तवाननसमं द्रुहिणो विधातुमेकैकया प्रतिदिनं कलया युनक्ति ।पर्वण्यवेक्ष्य स तयोर्विषमत्वमुच्चैरादर्शमाक्षिपति ता हि तथाधुनापि ॥ ३॥

candraṃ tavānanasamaṃ druhiṇo vidhātumekaikayā pratidinaṃ kalayā yunakti |parvaṇyavekṣya sa tayorviṣamatvamuccairādarśamākṣipati tā hi tathādhunāpi || 3||

रामाह्नि ते सदृशतां कमलानि दृग्भ्यांगन्तुं जलेषु वरदं समुपासतेऽर्कम् ।तत्कान्तिलेशमनवाप्य ततोऽपि रात्र्यांशुष्यन्ति मीलनमिषादतिदुःखितानि ॥ ४॥

rāmāhni te sadṛśatāṃ kamalāni dṛgbhyāṃgantuṃ jaleṣu varadaṃ samupāsate'rkam |tatkāntileśamanavāpya tato'pi rātryāṃśuṣyanti mīlanamiṣādatiduḥkhitāni || 4||

रम्यं दृशौ जगति राघव ते सिसृक्षुर्धाताब्जकोटिमसृजत्करपाटवाय ।सृष्ट्वाथ ते स तु तयोरनुरूपमेकंलब्धुं पुनः सृजति पद्मकुलं न लेभे ॥ ५॥

ramyaṃ dṛśau jagati rāghava te sisṛkṣurdhātābjakoṭimasṛjatkarapāṭavāya |sṛṣṭvātha te sa tu tayoranurūpamekaṃlabdhuṃ punaḥ sṛjati padmakulaṃ na lebhe || 5||

स्निग्धानि राम नव सान्द्रतराणि भान्तिपक्ष्माणि नीलनिबिडानि दरोन्नतानि ।प्रायेण लग्ननयनाम्बुरुहप्रवेकनीलान्यनुक्षणनिमेषकुलैरिव स्वैः ॥ ६॥

snigdhāni rāma nava sāndratarāṇi bhāntipakṣmāṇi nīlanibiḍāni daronnatāni |prāyeṇa lagnanayanāmburuhapravekanīlānyanukṣaṇanimeṣakulairiva svaiḥ || 6||

नीलोत्पलादहनि पद्मकुलाद्रजन्यांलक्ष्मीरपैति कुत इत्यवधार्य वेधाः ।त्वन्नेत्रयोर्विरचितामनपायिनीं तांकर्तुं चकार नृप पक्ष्ममिषेण वप्राम् ॥ ७॥

nīlotpalādahani padmakulādrajanyāṃlakṣmīrapaiti kuta ityavadhārya vedhāḥ |tvannetrayorviracitāmanapāyinīṃ tāṃkartuṃ cakāra nṛpa pakṣmamiṣeṇa vaprām || 7||

आप्रान्तमायतनते रघुवंशचन्द्रदेव भ्रुवौ नयनयोर्जितमार भातः ।सञ्जातरक्तनलिनज्वलदग्रभागेवल्ल्याविवाद्भुततरे जगतीह केऽपि ॥ ८॥

āprāntamāyatanate raghuvaṃśacandradeva bhruvau nayanayorjitamāra bhātaḥ |sañjātaraktanalinajvaladagrabhāgevallyāvivādbhutatare jagatīha ke'pi || 8||

मुग्धाङ्गनाजयसिसाधयिषोदयेनस्वप्रार्थितेन मदनः कमलासनेन ।तं संहितं सुमुख माद्यति नेत्रकोणंत्वद्भूधनुष्युपरिपक्ष्मगुणेऽधिगत्य ॥ ९॥

mugdhāṅganājayasisādhayiṣodayenasvaprārthitena madanaḥ kamalāsanena |taṃ saṃhitaṃ sumukha mādyati netrakoṇaṃtvadbhūdhanuṣyuparipakṣmaguṇe'dhigatya || 9||

दीर्घं विशालमलमुत्तरकोसलेन्द्रमध्ये विशेषकविशोभ्यलिकं तवाच्छम् ।त्वद्वर्ष्मनिष्कुटतटेषु सदा चरन्त्याविश्रान्तिपीठमिव राजति रूपलक्ष्म्याः ॥ १०॥

dīrghaṃ viśālamalamuttarakosalendramadhye viśeṣakaviśobhyalikaṃ tavāccham |tvadvarṣmaniṣkuṭataṭeṣu sadā carantyāviśrāntipīṭhamiva rājati rūpalakṣmyāḥ || 10||

रेखात्रयेण तव राम लसल्ललाटंतिर्यग्विभाति ननु सूक्ष्मतरेण मध्ये ।सम्भावितर्धवदनोज्ज्वलताप्रवाहवेगाहितानभिहतायतसत्रिनिम्नम् ॥ ११॥

rekhātrayeṇa tava rāma lasallalāṭaṃtiryagvibhāti nanu sūkṣmatareṇa madhye |sambhāvitardhavadanojjvalatāpravāhavegāhitānabhihatāyatasatrinimnam || 11||

तीक्ष्णोन्नताग्रमहिमांशुकुलावतंसघ्राणं मनाक् तव विजृम्भितचम्पकश्रि ।सौन्दर्यनिर्झरचरद्वनिताक्षिमत्स्यानादातुमत्र बडिशं निहितं नु भाति ॥ १२॥

tīkṣṇonnatāgramahimāṃśukulāvataṃsaghrāṇaṃ manāk tava vijṛmbhitacampakaśri |saundaryanirjharacaradvanitākṣimatsyānādātumatra baḍiśaṃ nihitaṃ nu bhāti || 12||

काकुत्स्थ ते सुमनसां चयमब्जयोनिर्नासां ततान तिलपुष्षसमां गृहीत्वा ।तन्निर्गतस्य पवनस्य यतः स गन्धोयः स्यात्तरामुपवने चरतो वसन्ते ॥ १३॥

kākutstha te sumanasāṃ cayamabjayonirnāsāṃ tatāna tilapuṣṣasamāṃ gṛhītvā |tannirgatasya pavanasya yataḥ sa gandhoyaḥ syāttarāmupavane carato vasante || 13||

ओष्ठोपरि स्फुरदनङ्गसमाङ्ग निम्नम्गाढं तवोल्लसति दाडिमबीजदघ्नम् ।त्वामेव चेतसि शुचिं सततं दधत्याःस्वप्नोपभोगदशनक्षतमङ्गनायाः ॥ १४॥

oṣṭhopari sphuradanaṅgasamāṅga nimnamgāḍhaṃ tavollasati dāḍimabījadaghnam |tvāmeva cetasi śuciṃ satataṃ dadhatyāḥsvapnopabhogadaśanakṣatamaṅganāyāḥ || 14||

निर्माय ते मृदुतयोत्पलभास्वरोष्ठंभूयः परीक्षितुमिमं चतुराननेन ।तस्मिन्नसान्द्रनिहिताग्रकनिष्ठिकायाविद्योतते पदमिवोष्ठतलोर्ध्वनिम्नम् ॥ १५॥

nirmāya te mṛdutayotpalabhāsvaroṣṭhaṃbhūyaḥ parīkṣitumimaṃ caturānanena |tasminnasāndranihitāgrakaniṣṭhikāyāvidyotate padamivoṣṭhatalordhvanimnam || 15||

लक्ष्येत राम तव चेदधरः कवीन्द्रैःकथ्येत विद्रुमगणेषु कथं तथा श्रीः ।ज्ञायेत चेत्स मधुरोऽतिशयः सुधायांस्पृश्येत चेदभिनवे मृदुता शिरीषे ॥ १६॥

lakṣyeta rāma tava cedadharaḥ kavīndraiḥkathyeta vidrumagaṇeṣu kathaṃ tathā śrīḥ |jñāyeta cetsa madhuro'tiśayaḥ sudhāyāṃspṛśyeta cedabhinave mṛdutā śirīṣe || 16||

बिम्बैः फलैर्जगति यत्कविनाधराणांरामोपमामधरबिम्बपदं प्रयुक्तम् ।तत्तेऽधरस्य गुणवाचि कथं न वा स्यादत्यन्ततुच्छमिति बिम्बफलं किलातः ॥ १७॥

bimbaiḥ phalairjagati yatkavinādharāṇāṃrāmopamāmadharabimbapadaṃ prayuktam |tatte'dharasya guṇavāci kathaṃ na vā syādatyantatucchamiti bimbaphalaṃ kilātaḥ || 17||

मुक्ताफलानि भुवि यान्यतिसुन्दराणितान्येव चेदवनिचन्द्र नरो दिदृक्षुः ।स्वच्छं समुज्ज्वल्लमिदं निशताग्रशालिपश्येत्समं स मसृणं तव द्न्तजालम् ॥ १८॥

muktāphalāni bhuvi yānyatisundarāṇitānyeva cedavanicandra naro didṛkṣuḥ |svacchaṃ samujjvallamidaṃ niśatāgraśālipaśyetsamaṃ sa masṛṇaṃ tava dntajālam || 18||

ऊर्ध्वं स्थितेषु भरताग्रज तेऽप्यधस्तात्सत्स्वम्बुजाक्षतनयः सममानसिद्।ह्ध्यै ।चक्रे ध्रुवं तनुशलाकिकयान्तरन्तर्लेखाः कृशा विरलसन्धिमिषादनेकाः ॥ १९॥

ūrdhvaṃ sthiteṣu bharatāgraja te'pyadhastātsatsvambujākṣatanayaḥ samamānasid|hdhyai |cakre dhruvaṃ tanuśalākikayāntarantarlekhāḥ kṛśā viralasandhimiṣādanekāḥ || 19||

सौमित्रिपूर्वज तवानिशमास्यभाजःशुद्धात्वषः सुमुख वागधिदेवतायाःतेजो बहिः प्रसरदेव शरद्धवाच्छज्योत्स्नाविशोभि तनुहास इतीर्यतेऽन्यैः ॥ २०॥

saumitripūrvaja tavāniśamāsyabhājaḥśuddhātvaṣaḥ sumukha vāgadhidevatāyāḥtejo bahiḥ prasaradeva śaraddhavācchajyotsnāviśobhi tanuhāsa itīryate'nyaiḥ || 20||

मन्दस्मितं दशरथात्मज ते यदच्छंत्वद्वक्त्रपूर्णशशिजा ननु चन्द्रिका सा ।आलोकतः सरसतां यदमुष्य चन्द्रकान्ताननं भजति हि प्रमदाजनस्य ॥ २१॥

mandasmitaṃ daśarathātmaja te yadacchaṃtvadvaktrapūrṇaśaśijā nanu candrikā sā |ālokataḥ sarasatāṃ yadamuṣya candrakāntānanaṃ bhajati hi pramadājanasya || 21||

सङ्क्षिप्तशब्दमपि दुर्ग्रहमर्थजालैःयद्रोचते विबुध ते वचनं पशुभ्यः ।तन्मन्दहासशरदुद्भवचन्द्रिकोष्ठपीय्यूषसङ्गजमहो मधुरत्वमस्य ॥ २२॥

saṅkṣiptaśabdamapi durgrahamarthajālaiḥyadrocate vibudha te vacanaṃ paśubhyaḥ |tanmandahāsaśaradudbhavacandrikoṣṭhapīyyūṣasaṅgajamaho madhuratvamasya || 22||

आदीयते स्म सुत कोसलराजपुत्र्याःवाग्भ्योऽनु ते किसलयैर्मृदुता नवीनैः ।आहोस्विदत्र किमु सुस्मित वैपरीत्यंवाक्तां तवापुरुत तानि नु यन्न भेदः ॥ २३॥

ādīyate sma suta kosalarājaputryāḥvāgbhyo'nu te kisalayairmṛdutā navīnaiḥ |āhosvidatra kimu susmita vaiparītyaṃvāktāṃ tavāpuruta tāni nu yanna bhedaḥ || 23||

सम्पश्यतां गुणागणाम्बुनिधे खनीं नःवृत्तां स्थितां भवति ते चुबुकादधोऽत्र ।धात्रोन्नमय्य मुखमेतदवेक्षितुं तेदत्तादिमाङ्गुलितलाग्रखनीति शङ्का ॥ २४॥

sampaśyatāṃ guṇāgaṇāmbunidhe khanīṃ naḥvṛttāṃ sthitāṃ bhavati te cubukādadho'tra |dhātronnamayya mukhametadavekṣituṃ tedattādimāṅgulitalāgrakhanīti śaṅkā || 24||

आदर्शसाम्यमनुचिन्त्य निषेधयामोगण्डद्वयस्य तव राम कवीन्द्रबद्धम् ।अस्मिन्यथाऽभिमुखसंस्थितमच्छमेवमन्यत्र न प्रतिफलत्युपमानमात्मा ॥ २५॥

ādarśasāmyamanucintya niṣedhayāmogaṇḍadvayasya tava rāma kavīndrabaddham |asminyathā'bhimukhasaṃsthitamacchamevamanyatra na pratiphalatyupamānamātmā || 25||

मन्दस्मितस्य विशदैस्तव तैर्महोभीरामाभितो विततमच्छकपोलयुग्मम् ।सान्द्रं सरोरुहभुवा परितो विलिप्तंशुद्धामृतस्य कणिकाभिरिवाद्य भाति ॥ २६॥

mandasmitasya viśadaistava tairmahobhīrāmābhito vitatamacchakapolayugmam |sāndraṃ saroruhabhuvā parito viliptaṃśuddhāmṛtasya kaṇikābhirivādya bhāti || 26||

ऊर्ध्वस्फुरन्मकरकुण्डलभाविलिप्तरन्ध्रश्रुतिद्वययुजी तव राम नेत्रे ।सौन्दर्यनिर्झरमहृदयुग्मतोऽलंतीरे झषाविव ततः पतितौ चलन्तौ ॥ २७॥

ūrdhvasphuranmakarakuṇḍalabhāviliptarandhraśrutidvayayujī tava rāma netre |saundaryanirjharamahṛdayugmato'laṃtīre jhaṣāviva tataḥ patitau calantau || 27||

श्रीराम कामसम वृत्ततया त्वदीयंकर्णद्वयं प्रतिनिधीकृतशष्कुलीकम् ।दोर्मूलदेशयुगले विनिहीर्षयाऽऽभामुत्तभ्य कुण्डलयुगस्य शनैरुपैति ॥ २८॥

śrīrāma kāmasama vṛttatayā tvadīyaṃkarṇadvayaṃ pratinidhīkṛtaśaṣkulīkam |dormūladeśayugale vinihīrṣayā''bhāmuttabhya kuṇḍalayugasya śanairupaiti || 28||

अन्तर्जनस्य तव योऽस्ति गुणाढ्य रागःस्थातुं शशाक न मुहुः स समेधृमानः ।शिष्टस्ततः श्रवणरन्ध्रयुगादुपास्तेनिर्गत्य तत्कनककुण्डलयुग्मरूपात् ॥ २९॥

antarjanasya tava yo'sti guṇāḍhya rāgaḥsthātuṃ śaśāka na muhuḥ sa samedhṛmānaḥ |śiṣṭastataḥ śravaṇarandhrayugādupāstenirgatya tatkanakakuṇḍalayugmarūpāt || 29||

अङ्गस्य यस्य भुवि या कमनीयभूषासा निर्मलापि यदि तच्छ्रियमातनोति ।गण्डप्रभाव्यतिकरादिव कर्णभूषेकाष्ठामुपेत्य तु विभूषयतस्तवास्यम् ॥ ३०॥

aṅgasya yasya bhuvi yā kamanīyabhūṣāsā nirmalāpi yadi tacchriyamātanoti |gaṇḍaprabhāvyatikarādiva karṇabhūṣekāṣṭhāmupetya tu vibhūṣayatastavāsyam || 30||

श्रीराम ते सदय लोचनयोरुपान्तेरागो विनिर्जितनवाङ्कुरकान्तिदर्पः ।मन्ये तमद्य मनुजेषु निजानुरागंदृग्भ्यां स्वतः प्रकटितं प्रचुरञ्जनाय ॥ ३१॥

śrīrāma te sadaya locanayorupānterāgo vinirjitanavāṅkurakāntidarpaḥ |manye tamadya manujeṣu nijānurāgaṃdṛgbhyāṃ svataḥ prakaṭitaṃ pracurañjanāya || 31||

आताम्रकृष्णसितनेत्रयुगात्स्रवन्त्योभासो विभान्ति बहुवर्णमनोज्ञरूपाः ।पृज्याग्रतस्तव मुदे गगनान्तरालेसिद्धेन राम रचिता इव चित्रलेखाः ॥ ३२॥

ātāmrakṛṣṇasitanetrayugātsravantyobhāso vibhānti bahuvarṇamanojñarūpāḥ |pṛjyāgratastava mude gaganāntarālesiddhena rāma racitā iva citralekhāḥ || 32||

भूतेषु जन्मसु न यैर्बहु चेदकारिपुण्यं न तेषु पुरुषोत्तम तं कटाक्षः ।इष्टार्थदः स तु सुधारसपूरतुल्यस्तापं हरन्परम मां विषयीकरोति ॥ ३३॥

bhūteṣu janmasu na yairbahu cedakāripuṇyaṃ na teṣu puruṣottama taṃ kaṭākṣaḥ |iṣṭārthadaḥ sa tu sudhārasapūratulyastāpaṃ haranparama māṃ viṣayīkaroti || 33||

पश्चात्कृतस्य पशुना बुध चामरस्यमूर्ध्नि त्वयाऽद्य विधृतस्य सुकेशराशेः ।नेहेऽस्मि साम्यमनुवर्णयितुं सुगन्नुयानञ्जनस्य विमतेरपहास्यतायाः ॥ ३४॥

paścātkṛtasya paśunā budha cāmarasyamūrdhni tvayā'dya vidhṛtasya sukeśarāśeḥ |nehe'smi sāmyamanuvarṇayituṃ sugannuyānañjanasya vimaterapahāsyatāyāḥ || 34||

दृग्भ्यां सरोरुहरुचिक्षतिकृत्सुधावद्बिम्बाधरेण हसितेन सचन्द्रिकं च ।पद्मेक्षणाननसुधाकरमण्डलं तेनः पश्यतां शशिसमीक्षणतो विरक्तिः ॥ ३५॥

dṛgbhyāṃ saroruharucikṣatikṛtsudhāvadbimbādhareṇa hasitena sacandrikaṃ ca |padmekṣaṇānanasudhākaramaṇḍalaṃ tenaḥ paśyatāṃ śaśisamīkṣaṇato viraktiḥ || 35||

आस्यं त्रिलोकमपि दाशरथे स्फुटाक्षंविस्मेरमावहत उज्वलतागुणस्य ।विश्रामभूरुहमनाप्य न पापकृत्कःजङ्घालमेणधरदर्पभिदाकृतीदम् ॥ ३६॥

āsyaṃ trilokamapi dāśarathe sphuṭākṣaṃvismeramāvahata ujvalatāguṇasya |viśrāmabhūruhamanāpya na pāpakṛtkaḥjaṅghālameṇadharadarpabhidākṛtīdam || 36||

उन्निद्रमर्धमहिमांशुमहोभिरर्धनिद्रायितं च कमलं विधुनैकदा चेत् ।तेनातिसुन्दर तवैव समीक्रियेतग्रीवा तु सुन्दरतया रहितो हि कम्बुः ॥ ३७॥

unnidramardhamahimāṃśumahobhirardhanidrāyitaṃ ca kamalaṃ vidhunaikadā cet |tenātisundara tavaiva samīkriyetagrīvā tu sundaratayā rahito hi kambuḥ || 37||

आश्लेषसक्तहृदयेन यदा यदा तेकण्ठो व्यलोकि सुयशो वनिताजनेन ।रागस्तदीयमनसोऽत्र तदा तदालंसक्तस्ततोऽस्ति नु भवानतिरक्तकण्ठः ॥ ३८॥

āśleṣasaktahṛdayena yadā yadā tekaṇṭho vyaloki suyaśo vanitājanena |rāgastadīyamanaso'tra tadā tadālaṃsaktastato'sti nu bhavānatiraktakaṇṭhaḥ || 38||

सत्वेन राम मिलितेन सहातिरिक्तैस्तैरामणीयकरसैः स्वकरोपपीडम् ।ते पिण्डितेन रचितस्य गलस्य तिर्यगाकुञ्चनात्त्रिवलि विश्वसृजोदगात्किम् ॥ ३९॥

satvena rāma militena sahātiriktaistairāmaṇīyakarasaiḥ svakaropapīḍam |te piṇḍitena racitasya galasya tiryagākuñcanāttrivali viśvasṛjodagātkim || 39||

लोकत्रयस्य विजये मदनेन साक्षाद्यः पूर्यते मुस्वमरुद्भिरनन्यसाध्ये ।शङ्खः स एव तव कण्ठमिषेण रामहारैरनर्घतरलैरमलैर्विभाति ॥ ४०॥

lokatrayasya vijaye madanena sākṣādyaḥ pūryate musvamarudbhirananyasādhye |śaṅkhaḥ sa eva tava kaṇṭhamiṣeṇa rāmahārairanarghataralairamalairvibhāti || 40||

स्कन्धौ तवामरनिभाच्छसुवर्णकर्णभूषाप्रभारसझरस्य कपोलयुग्मम् ।आक्रम्य सम्प्रवहतः पूनरप्यधस्तात्व्यूढत्वमापतुरिवाधरणाय कामम् ॥ ४१॥

skandhau tavāmaranibhācchasuvarṇakarṇabhūṣāprabhārasajharasya kapolayugmam |ākramya sampravahataḥ pūnarapyadhastātvyūḍhatvamāpaturivādharaṇāya kāmam || 41||

सृष्ट्वा विधिस्तव शरण्य विशालमंसंमेने पुनर्बहुविशालतया विहीनम् ।जत्र्वङ्गमस्य समवायि चकार सोऽतस्तस्मान्न सम्प्रति विभो वयि दृश्यते तत् ॥ ४२॥

sṛṣṭvā vidhistava śaraṇya viśālamaṃsaṃmene punarbahuviśālatayā vihīnam |jatrvaṅgamasya samavāyi cakāra so'tastasmānna samprati vibho vayi dṛśyate tat || 42||

सङ्ख्यावतां जगति राम भुजोत्तमाङ्गमंसं वदन्ति निकराः प्रथितोरुकीर्त्या ।तेनाहमेव भुजतश्च किलोत्तमाङ्गमित्युन्नतिं किमभजन्नु तवांसयुग्मम् ॥ ४३॥

saṅkhyāvatāṃ jagati rāma bhujottamāṅgamaṃsaṃ vadanti nikarāḥ prathitorukīrtyā |tenāhameva bhujataśca kilottamāṅgamityunnatiṃ kimabhajannu tavāṃsayugmam || 43||

शुद्धा प्रभा बहुगुणैरमलं स्वहारमाच्छाद्य राम निबिडोपरिसंसरन्ती ।अत्युन्नतादिव तवांसगिरेर्गलन्तीसौन्दर्यहृद्यरसजा लहरी विभाति ॥ ४४॥

śuddhā prabhā bahuguṇairamalaṃ svahāramācchādya rāma nibiḍoparisaṃsarantī |atyunnatādiva tavāṃsagirergalantīsaundaryahṛdyarasajā laharī vibhāti || 44||

यत्ते नरेन्द्र सकलाननिवारिताभ्योबाहू जनानुपनतानवतो विपद्भ्यः ।गम्भीरसत्त्वगुणयुक्ततया ततोऽमूंसद्वृत्ततां नु किमवापतुरेव तौ द्वौ ॥ ४५॥

yatte narendra sakalānanivāritābhyobāhū janānupanatānavato vipadbhyaḥ |gambhīrasattvaguṇayuktatayā tato'mūṃsadvṛttatāṃ nu kimavāpatureva tau dvau || 45||

सङ्ग्राममूर्ध्नि रिपुषु स्वबलेन साकंप्राणान्विहाय पतितेष्वथवा द्रुतेषु ।आवेशतस्तव भुजौ विरतिं भजेतेदार्ढ्यं यतः सरलता न तयोः शिलायाः ॥ ४६॥

saṅgrāmamūrdhni ripuṣu svabalena sākaṃprāṇānvihāya patiteṣvathavā druteṣu |āveśatastava bhujau viratiṃ bhajetedārḍhyaṃ yataḥ saralatā na tayoḥ śilāyāḥ || 46||

यावत्प्रभो न भुजयोस्तव सत्त्वमन्तःप्राप्नोति मानमधुनास्ति तदैव तावत् ।तस्माद्ध्रुवं दृढतया दरमप्यभिन्नौनुन्नौ न तेन शिथिलत्वमिमौ लभन्ते ॥ ४७॥

yāvatprabho na bhujayostava sattvamantaḥprāpnoti mānamadhunāsti tadaiva tāvat |tasmāddhruvaṃ dṛḍhatayā daramapyabhinnaununnau na tena śithilatvamimau labhante || 47||

मध्येऽभिराम तव शैशवसम्प्रयुक्तंपीनत्वमद्य परिगृह्य च यौवनेन ।बाहोर्न्यधायि ननु तद्यदनुप्रवेशेपीने तनुत्वमतनुत्वमपीनयोश्च ॥ ४८॥

madhye'bhirāma tava śaiśavasamprayuktaṃpīnatvamadya parigṛhya ca yauvanena |bāhornyadhāyi nanu tadyadanupraveśepīne tanutvamatanutvamapīnayośca || 48||

सृष्ट्वा मिथस्तव भुजौ सदृशौ विधाताभूयः परीक्षितुमनुत्तम तत्समत्वम् ।आकर्षति स्म दृढमेव ततोऽतिदैर्घ्यमाजानु राम समजन्यनयोस्तु नूनम् ॥ ४९॥

sṛṣṭvā mithastava bhujau sadṛśau vidhātābhūyaḥ parīkṣitumanuttama tatsamatvam |ākarṣati sma dṛḍhameva tato'tidairghyamājānu rāma samajanyanayostu nūnam || 49||

पारावारपयोविशोषणचणैबाणैर्निहत्याशरान्क्लिष्टान्साधुजनान्ररक्ष कृपया धर्मञ्चयोऽस्थापयत् ।सोऽयं श्रीजनकात्मजासहचरो निश्श्रेयसाधीश्वरःक्षेमस्थैर्यजयानभीप्सितमथो भद्रञ्च दद्यात्सताम् ॥इति श्रीरामसौन्दर्यलहरी समाप्ता ।॥ शुभमस्तु ॥

pārāvārapayoviśoṣaṇacaṇaibāṇairnihatyāśarānkliṣṭānsādhujanānrarakṣa kṛpayā dharmañcayo'sthāpayat |so'yaṃ śrījanakātmajāsahacaro niśśreyasādhīśvaraḥkṣemasthairyajayānabhīpsitamatho bhadrañca dadyātsatām ||iti śrīrāmasaundaryalaharī samāptā ||| śubhamastu ||