कृष्णस्तुतिः (ब्रह्मकृता भागवतपुराणान्तर्गतम्) Shri Krishnastutihbrahma

ब्रह्मोवाच ।नौमीड्य तेऽभ्रवपुषे तडिदम्बरायगुञ्जावतंसपरिपिच्छलसन्मुखाय ।वन्यस्रजे कवलवेत्रविषाणवेणुलक्ष्मश्रिये मृदुपदे पशुपाङ्गजाय ॥ १॥

brahmovāca |naumīḍya te'bhravapuṣe taḍidambarāyaguñjāvataṃsaparipicchalasanmukhāya |vanyasraje kavalavetraviṣāṇaveṇulakṣmaśriye mṛdupade paśupāṅgajāya || 1||

अस्यापि देव वपुषो मदनुग्रहस्यस्वेच्छामयस्य न तु भूतमयस्य कोऽपि ।नेशेमहि त्ववसितुं मनसान्तरेणसाक्षात्तवैव किमुतात्मसुखानुभूतेः ॥ २॥

asyāpi deva vapuṣo madanugrahasyasvecchāmayasya na tu bhūtamayasya ko'pi |neśemahi tvavasituṃ manasāntareṇasākṣāttavaiva kimutātmasukhānubhūteḥ || 2||

ज्ञाने प्रयासमुदपास्य नमन्त एवजीवन्ति सन्मुखरितां भवदीयवार्ताम् ।स्थाने स्थिताः श्रुतिगतां तनुवाङ्मनोभिःये प्रायशोऽजित जितोऽप्यसि तैस्त्रिलोक्याम् ॥ ३॥

jñāne prayāsamudapāsya namanta evajīvanti sanmukharitāṃ bhavadīyavārtām |sthāne sthitāḥ śrutigatāṃ tanuvāṅmanobhiḥye prāyaśo'jita jito'pyasi taistrilokyām || 3||

श्रेयःस्रुतिं भक्तिमुदस्य ते विभो क्लिश्यन्ति ये केवलबोधलब्धये ।तेषामसौ क्लेशल एव शिष्यते नान्यद्यथा स्थूलतुषावघातिनाम् ॥ ४॥

śreyaḥsrutiṃ bhaktimudasya te vibho kliśyanti ye kevalabodhalabdhaye |teṣāmasau kleśala eva śiṣyate nānyadyathā sthūlatuṣāvaghātinām || 4||

पुरेह भूमन् बहवोऽपि योगिनस्त्वदर्पितेहा निजकर्मलब्धया ।विबुध्य भक्त्यैव कथोपनीतया प्रपेदिरेऽञ्जोऽच्युत ते गतिं पराम् ॥ ५॥

pureha bhūman bahavo'pi yoginastvadarpitehā nijakarmalabdhayā |vibudhya bhaktyaiva kathopanītayā prapedire'ñjo'cyuta te gatiṃ parām || 5||

तथापि भूमन् महिमाऽगुणस्य ते विबोद्धुमर्हत्यमलान्तरात्मभिः ।अविक्रियात्स्वानुभवादरूपतो ह्यनन्यबोध्यात्मतया न चान्यथा ॥ ६॥

tathāpi bhūman mahimā'guṇasya te viboddhumarhatyamalāntarātmabhiḥ |avikriyātsvānubhavādarūpato hyananyabodhyātmatayā na cānyathā || 6||

गुणात्मनस्तेऽपि गुणान् विमातुं हितावतीर्णस्य क ईशिरेऽस्य ।कालेन यैर्वा विमिताः सुकल्पैर्भूपांसवः खे मिहिका द्युभासः ॥ ७॥

guṇātmanaste'pi guṇān vimātuṃ hitāvatīrṇasya ka īśire'sya |kālena yairvā vimitāḥ sukalpairbhūpāṃsavaḥ khe mihikā dyubhāsaḥ || 7||

तत्तेऽनुकम्पां सुसमीक्षमाणो भुञ्जान एवात्मकृतं विपाकम् ।हृद्वाग्वपुर्भिर्विदधन्नमस्ते जीवेत यो मुक्तिपदे स दायभाक् ॥ ८॥

tatte'nukampāṃ susamīkṣamāṇo bhuñjāna evātmakṛtaṃ vipākam |hṛdvāgvapurbhirvidadhannamaste jīveta yo muktipade sa dāyabhāk || 8||

पश्येश मेऽनार्यमनन्त आद्ये परात्मनि त्वय्यपि मायिमायिनि ।मायां वितत्येक्षितुमात्मवैभवं ह्यहं कियानैच्छमिवार्चिरग्नौ ॥ ९॥

paśyeśa me'nāryamananta ādye parātmani tvayyapi māyimāyini |māyāṃ vitatyekṣitumātmavaibhavaṃ hyahaṃ kiyānaicchamivārciragnau || 9||

अतः क्षमस्वाच्युत मे रजोभुवो ह्यजानतस्त्वत्पृथगीशमानिनः ।अजावलेपान्धतमोऽन्धचक्षुष एषोऽनुकम्प्यो मयि नाथवानिति ॥ १०॥

ataḥ kṣamasvācyuta me rajobhuvo hyajānatastvatpṛthagīśamāninaḥ |ajāvalepāndhatamo'ndhacakṣuṣa eṣo'nukampyo mayi nāthavāniti || 10||

क्वाहं तमोमहदहङ्खचराग्निवार्भूसंवेष्टिताण्डघटसप्तवितस्तकायः ।क्वेदृग्विधाविगणिताण्डपराणुचर्यावाताध्वरोमविवरस्य च ते महित्वम् ॥ ११॥

kvāhaṃ tamomahadahaṅkhacarāgnivārbhūsaṃveṣṭitāṇḍaghaṭasaptavitastakāyaḥ |kvedṛgvidhāvigaṇitāṇḍaparāṇucaryāvātādhvaromavivarasya ca te mahitvam || 11||

उत्क्षेपणं गर्भगतस्य पादयोः किं कल्पते मातुरधोऽक्षजागसे ।किमस्ति नास्तिव्यपदेशभूषितं तवास्ति कुक्षेः कियदप्यनन्तः ॥ १२॥

utkṣepaṇaṃ garbhagatasya pādayoḥ kiṃ kalpate māturadho'kṣajāgase |kimasti nāstivyapadeśabhūṣitaṃ tavāsti kukṣeḥ kiyadapyanantaḥ || 12||

जगत्त्रयान्तोदधिसम्प्लवोदे नारायणस्योदरनाभिनालात् ।विनिर्गतोऽजस्त्विति वाङ्न वै मृषा किं त्वीश्वरत्वान्न विनिर्गतोऽस्मि ॥नारायणस्त्वं न हि सर्वदेहिनामात्मास्यधीशाखिललोकसाक्षी ।नारायणोऽङ्गं नरभूजलायनात्तच्चापि सत्यं न तवैव माया ॥ १४॥

jagattrayāntodadhisamplavode nārāyaṇasyodaranābhinālāt |vinirgato'jastviti vāṅna vai mṛṣā kiṃ tvīśvaratvānna vinirgato'smi ||nārāyaṇastvaṃ na hi sarvadehināmātmāsyadhīśākhilalokasākṣī |nārāyaṇo'ṅgaṃ narabhūjalāyanāttaccāpi satyaṃ na tavaiva māyā || 14||

तच्चेज्जलस्थं तव सज्जगद्वपुः किं मे न दृष्टं भगवंस्तदैव ।किं वा सुदृष्टं हृदि मे तदैव किं नो सपद्येव पुनर्व्यदर्शि ॥ १५॥

taccejjalasthaṃ tava sajjagadvapuḥ kiṃ me na dṛṣṭaṃ bhagavaṃstadaiva |kiṃ vā sudṛṣṭaṃ hṛdi me tadaiva kiṃ no sapadyeva punarvyadarśi || 15||

अत्रैव मायादमनावतारे ह्यस्य प्रपञ्चस्य बहिः स्फुटस्य ।कृत्स्नस्य चान्तर्जठरे जनन्या मायात्वमेव प्रकटीकृतं ते ॥ १६॥

atraiva māyādamanāvatāre hyasya prapañcasya bahiḥ sphuṭasya |kṛtsnasya cāntarjaṭhare jananyā māyātvameva prakaṭīkṛtaṃ te || 16||

यस्य कुक्षाविदं सर्वं सात्मं भाति यथा तथा ।तत्त्वय्यपीह तत्सर्वं किमिदं मायया विना ॥ १७॥

yasya kukṣāvidaṃ sarvaṃ sātmaṃ bhāti yathā tathā |tattvayyapīha tatsarvaṃ kimidaṃ māyayā vinā || 17||

अद्यैव त्वदृतेऽस्य किं मम न ते मायात्वमादर्शितंएकोऽसि प्रथमं ततो व्रजसुहृद्वत्साः समस्ता अपि ।तावन्तोऽसि चतुर्भुजास्तदखिलैः साकं मयोपासितास्तावन्त्येव जगन्त्यभूस्तदमितं ब्रह्माद्वयं शिष्यते ॥ १८॥

adyaiva tvadṛte'sya kiṃ mama na te māyātvamādarśitaṃeko'si prathamaṃ tato vrajasuhṛdvatsāḥ samastā api |tāvanto'si caturbhujāstadakhilaiḥ sākaṃ mayopāsitāstāvantyeva jagantyabhūstadamitaṃ brahmādvayaṃ śiṣyate || 18||

अजानतां त्वत्पदवीमनात्मन्यात्माऽऽत्मना भासि वितत्य मायाम् ।सृष्टाविवाहं जगतो विधान इव त्वमेषोऽन्त इव त्रिनेत्रः ॥ १९॥

ajānatāṃ tvatpadavīmanātmanyātmā''tmanā bhāsi vitatya māyām |sṛṣṭāvivāhaṃ jagato vidhāna iva tvameṣo'nta iva trinetraḥ || 19||

सुरेष्वृषिष्वीश तथैव नृष्वपि तिर्यक्षु यादःस्वपि तेऽजनस्य ।जन्मासतां दुर्मदनिग्रहाय प्रभो विधातः सदनुग्रहाय च ॥ २०॥

sureṣvṛṣiṣvīśa tathaiva nṛṣvapi tiryakṣu yādaḥsvapi te'janasya |janmāsatāṃ durmadanigrahāya prabho vidhātaḥ sadanugrahāya ca || 20||

को वेत्ति भूमन् भगवन् परात्मन् योगेश्वरोतीर्भवतस्त्रिलोक्याम् ।क्व वा कथं वा कति वा कदेति विस्तारयन् क्रीडसि योगमायाम् ॥ २१॥

ko vetti bhūman bhagavan parātman yogeśvarotīrbhavatastrilokyām |kva vā kathaṃ vā kati vā kadeti vistārayan krīḍasi yogamāyām || 21||

तस्मादिदं जगदशेषमसत्स्वरूपं स्वप्नाभमस्तधिषणं पुरुदुःखदुःखम् ।त्वय्येव नित्यसुखबोधतनावनन्ते मायात उद्यदपि यत्सदिवावभाति ॥ २२॥

tasmādidaṃ jagadaśeṣamasatsvarūpaṃ svapnābhamastadhiṣaṇaṃ puruduḥkhaduḥkham |tvayyeva nityasukhabodhatanāvanante māyāta udyadapi yatsadivāvabhāti || 22||

एकस्त्वमात्मा पुरुषः पुराणः सत्यः स्वयञ्ज्योतिरनन्त आद्यः ।नित्योऽक्षरोऽजस्रसुखो निरञ्जनः पूर्णोऽद्वयो मुक्त उपाधितोऽमृतः ॥ २३॥

ekastvamātmā puruṣaḥ purāṇaḥ satyaḥ svayañjyotirananta ādyaḥ |nityo'kṣaro'jasrasukho nirañjanaḥ pūrṇo'dvayo mukta upādhito'mṛtaḥ || 23||

एवंविधं त्वां सकलात्मनामपि स्वात्मानमात्माऽऽत्मतया विचक्षते ।गुर्वर्कलब्धोपनिषत्सुचक्षुषा ये ते तरन्तीव भवानृताम्बुधिम् ॥ २४॥

evaṃvidhaṃ tvāṃ sakalātmanāmapi svātmānamātmā''tmatayā vicakṣate |gurvarkalabdhopaniṣatsucakṣuṣā ye te tarantīva bhavānṛtāmbudhim || 24||

आत्मानमेवात्मतयाऽविजानतां तेनैव जातं निखिलं प्रपञ्चितम् ।ज्ञानेन भूयोऽपि च तत्प्रलीयते रज्ज्वामहेर्भोगभवाभवौ यथा ॥ २५॥

ātmānamevātmatayā'vijānatāṃ tenaiva jātaṃ nikhilaṃ prapañcitam |jñānena bhūyo'pi ca tatpralīyate rajjvāmaherbhogabhavābhavau yathā || 25||

अज्ञानसंज्ञौ भवबन्धमोक्षौ द्वौ नाम नान्यौ स्त ऋतज्ञभावात् ।अजस्रचित्याऽऽत्मनि केवले परे विचार्यमाणे तरणाविवाहनी ॥ २६॥

ajñānasaṃjñau bhavabandhamokṣau dvau nāma nānyau sta ṛtajñabhāvāt |ajasracityā''tmani kevale pare vicāryamāṇe taraṇāvivāhanī || 26||

त्वामात्मानं परं मत्वा परमात्मानमेव च ।आत्मा पुनर्बहिर्मृग्य अहोऽज्ञजनताऽज्ञता ॥ २७॥

tvāmātmānaṃ paraṃ matvā paramātmānameva ca |ātmā punarbahirmṛgya aho'jñajanatā'jñatā || 27||

अन्तर्भवेऽनन्त भवन्तमेव ह्यतत्त्यजन्तो मृगयन्ति सन्तः ।असन्तमप्यन्त्यहिमन्तरेण सन्तं गुणं तं किमु यन्ति सन्तः ॥ २८॥

antarbhave'nanta bhavantameva hyatattyajanto mṛgayanti santaḥ |asantamapyantyahimantareṇa santaṃ guṇaṃ taṃ kimu yanti santaḥ || 28||

अथापि ते देव पदाम्बुजद्वयप्रसादलेशानुगृहीत एव हि ।जानाति तत्त्वं भगवन् महिम्नो न चान्य एकोऽपि चिरं विचिन्वन् ॥ २९॥

athāpi te deva padāmbujadvayaprasādaleśānugṛhīta eva hi |jānāti tattvaṃ bhagavan mahimno na cānya eko'pi ciraṃ vicinvan || 29||

तदस्तु मे नाथ स भूरिभागो भवेऽत्र वान्यत्र तु वा तिरश्चाम् ।येनाहमेकोऽपि भवज्जनानां भूत्वा निषेवे तव पादपल्लवम् ॥ ३०॥

tadastu me nātha sa bhūribhāgo bhave'tra vānyatra tu vā tiraścām |yenāhameko'pi bhavajjanānāṃ bhūtvā niṣeve tava pādapallavam || 30||

अहोऽतिधन्या व्रजगोरमण्यः स्तन्यामृतं पीतमतीव ते मुदा ।यासां विभो वत्सतरात्मजात्मना यत्तृप्तयेऽद्यापि न चालमध्वराः ॥ ३१॥

aho'tidhanyā vrajagoramaṇyaḥ stanyāmṛtaṃ pītamatīva te mudā |yāsāṃ vibho vatsatarātmajātmanā yattṛptaye'dyāpi na cālamadhvarāḥ || 31||

अहो भाग्यमहो भाग्यं नन्दगोपव्रजौकसाम् ।यन्मित्रं परमानन्दं पूर्णं ब्रह्म सनातनम् ॥ ३२॥

aho bhāgyamaho bhāgyaṃ nandagopavrajaukasām |yanmitraṃ paramānandaṃ pūrṇaṃ brahma sanātanam || 32||

एषां तु भाग्यमहिमाऽच्युत तावदास्तामेकादशैव हि वयं बत भूरिभागाः ।एतद्धृषीकचषकैरसकृत्पिबामःशर्वादयोऽङ्घ्र्युदजमध्वमृतासवं ते ॥ ३३॥

eṣāṃ tu bhāgyamahimā'cyuta tāvadāstāmekādaśaiva hi vayaṃ bata bhūribhāgāḥ |etaddhṛṣīkacaṣakairasakṛtpibāmaḥśarvādayo'ṅghryudajamadhvamṛtāsavaṃ te || 33||

तद्भूरिभाग्यमिह जन्म किमप्यटव्यांयद्गोकुलेऽपि कतमाङ्घ्रिरजोऽभिषेकम् ।यज्जीवितं तु निखिलं भगवान् मुकुन्दस्त्वद्यापि यत्पदरजः श्रुतिमृग्यमेव ॥ ३४॥

tadbhūribhāgyamiha janma kimapyaṭavyāṃyadgokule'pi katamāṅghrirajo'bhiṣekam |yajjīvitaṃ tu nikhilaṃ bhagavān mukundastvadyāpi yatpadarajaḥ śrutimṛgyameva || 34||

एषां घोषनिवासिनामुत भवान् किं देव रातेति नःचेतो विश्वफलात्फलं त्वदपरं कुत्राप्ययन् मुह्यति ।सद्वेषादिव पूतनाऽपि सकुला त्वामेव देवापितायद्धामार्थसुहृत्प्रियात्मतनयप्राणाशयास्त्वत्कृते ॥ ३५॥

eṣāṃ ghoṣanivāsināmuta bhavān kiṃ deva rāteti naḥceto viśvaphalātphalaṃ tvadaparaṃ kutrāpyayan muhyati |sadveṣādiva pūtanā'pi sakulā tvāmeva devāpitāyaddhāmārthasuhṛtpriyātmatanayaprāṇāśayāstvatkṛte || 35||

तावद्रागादयः स्तेनास्तावत्कारागृहं गृहम् ।तावन्मोहोऽङ्घ्रिनिगडो यावत्कृष्ण न ते जनाः ॥ ३६॥

tāvadrāgādayaḥ stenāstāvatkārāgṛhaṃ gṛham |tāvanmoho'ṅghrinigaḍo yāvatkṛṣṇa na te janāḥ || 36||

प्रपञ्चं निष्प्रपञ्चोऽपि विडम्बयसि भूतले ।प्रपन्नजनतानन्दसन्दोहं प्रथितुं प्रभो ॥ ३७॥

prapañcaṃ niṣprapañco'pi viḍambayasi bhūtale |prapannajanatānandasandohaṃ prathituṃ prabho || 37||

जानन्त एव जानन्तु किं बहूक्त्या न मे प्रभो ।मनसो वपुषो वाचो वैभवं तव गोचरः ॥ ३८॥

jānanta eva jānantu kiṃ bahūktyā na me prabho |manaso vapuṣo vāco vaibhavaṃ tava gocaraḥ || 38||

अनुजानीहि मां कृष्ण सर्वं त्वं वेत्सि सर्वदृक् ।त्वमेव जगतां नाथो जगदेतत्तवार्पितम् ॥ ३९॥

anujānīhi māṃ kṛṣṇa sarvaṃ tvaṃ vetsi sarvadṛk |tvameva jagatāṃ nātho jagadetattavārpitam || 39||

श्रीकृष्ण वृष्णिकुलपुष्करजोषदायिन्क्ष्मानिर्जरद्विजपशूदधिवृद्धिकारिन् ।उद्धर्मशार्वरहर क्षितिराक्षसध्रुग्आकल्पमार्कमर्हन् भगवन् नमस्ते ॥ ४०॥

śrīkṛṣṇa vṛṣṇikulapuṣkarajoṣadāyinkṣmānirjaradvijapaśūdadhivṛddhikārin |uddharmaśārvarahara kṣitirākṣasadhrugākalpamārkamarhan bhagavan namaste || 40||

इति श्रीमद्भागवतमहापुराणे दशमस्कन्धे पूर्वार्धेचतुर्दशाध्यायान्तर्गतं ब्रह्मकृतं श्रीकृष्णस्तुतिः समाप्ता ।भागवतपुराण । अध्याय १०/१४/१४०॥भागवतपुराण । अध्याय १०/१४/१-४०॥

iti śrīmadbhāgavatamahāpurāṇe daśamaskandhe pūrvārdhecaturdaśādhyāyāntargataṃ brahmakṛtaṃ śrīkṛṣṇastutiḥ samāptā |bhāgavatapurāṇa | adhyāya 10/14/140||bhāgavatapurāṇa | adhyāya 10/14/1-40||