कृष्णानुस्मृतिः अथवा अनुस्मृतिस्तोत्रम् Shri Krishnanusmritih

(अनुस्मृतिस्तोत्रम्)युधिष्ठिरःपितामह महाप्राज्ञ सर्वशास्त्रविशारद ।प्रयाणकाले किं जप्यं मोक्षिभिस्तत्त्वचिन्तकैः ॥ १॥

(anusmṛtistotram)yudhiṣṭhiraḥpitāmaha mahāprājña sarvaśāstraviśārada |prayāṇakāle kiṃ japyaṃ mokṣibhistattvacintakaiḥ || 1||

किं नु स्मरन् कुरुश्रेष्ठ मरणे पर्युपस्थिते ।प्राप्नुयात् परमां सिद्धिं श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः ॥ २॥

kiṃ nu smaran kuruśreṣṭha maraṇe paryupasthite |prāpnuyāt paramāṃ siddhiṃ śrotumicchāmi tattvataḥ || 2||

भीष्मःसाक्तिसहितः सूक्ष्म उक्तः प्रश्नस्त्वयानघ ।शृणु चावहितो राजन् नारदेन पुरा श्रुतम् ॥ ३॥

bhīṣmaḥsāktisahitaḥ sūkṣma uktaḥ praśnastvayānagha |śṛṇu cāvahito rājan nāradena purā śrutam || 3||

पुरा नारायणं देवं नारदः परिपृष्टवान् ।त्वमक्षरं परं ब्रह्म निर्गुणं तमसः परम् ॥ ४॥

purā nārāyaṇaṃ devaṃ nāradaḥ paripṛṣṭavān |tvamakṣaraṃ paraṃ brahma nirguṇaṃ tamasaḥ param || 4||

आहुर्वेद्यं परं धाम ब्रह्मादिकमलोद्भवम् ।भगवन् भूतभव्येश श्रद्दधानैर्जितेन्द्रियैः ॥ ५॥

āhurvedyaṃ paraṃ dhāma brahmādikamalodbhavam |bhagavan bhūtabhavyeśa śraddadhānairjitendriyaiḥ || 5||

कथं भक्तैर्विचिन्त्योऽसि योगिभिर्देहमोक्षिभिः ।किं जल्प्यं किं जपन्नित्यं काल्यमुत्थाय मानवः ॥ ६॥

kathaṃ bhaktairvicintyo'si yogibhirdehamokṣibhiḥ |kiṃ jalpyaṃ kiṃ japannityaṃ kālyamutthāya mānavaḥ || 6||

कथं युञ्जन् सदा ध्यायेद्भहि तत्त्वं सनातनम् ।श्रुत्वा तस्य तु देवर्षेर्वाक्यं वाचस्पतिः स्वयम् ।प्रोवाच भगवान् विष्णुर्नारदं वरदः प्रभुः ॥ ७॥

kathaṃ yuñjan sadā dhyāyedbhahi tattvaṃ sanātanam |śrutvā tasya tu devarṣervākyaṃ vācaspatiḥ svayam |provāca bhagavān viṣṇurnāradaṃ varadaḥ prabhuḥ || 7||

श्रीभगवानुवाच ।हन्त ते कथयिष्यामि हीमां दिव्यामनुस्मृतिम् ।यामधीत्य प्रयाणे तु मदावायोपपद्यते ॥ ८॥

śrībhagavānuvāca |hanta te kathayiṣyāmi hīmāṃ divyāmanusmṛtim |yāmadhītya prayāṇe tu madāvāyopapadyate || 8||

ओङ्कारमग्रतः कृत्वा मां नमस्कृत्य नारदः ।एकाग्रः प्रयतो भूत्वा चेम मन्त्रमुदीरयेत् ॥ ९॥

oṅkāramagrataḥ kṛtvā māṃ namaskṛtya nāradaḥ |ekāgraḥ prayato bhūtvā cema mantramudīrayet || 9||

ॐ नमो भगवते वासुदेवाय ।इत्युक्तो नारदः प्राह प्राञ्जलिः प्रयतः स्थितः ।सर्वदेवेश्वरं विष्णुं सर्वात्मानं हरिं प्रभुम् ॥ १०॥

oṃ namo bhagavate vāsudevāya |ityukto nāradaḥ prāha prāñjaliḥ prayataḥ sthitaḥ |sarvadeveśvaraṃ viṣṇuṃ sarvātmānaṃ hariṃ prabhum || 10||

नारदःअव्यक्तं शाश्वतं देवं प्रभवं पुरुषोत्तमम् ।प्रपद्ये प्राञ्जलिर्विष्णुमक्षरं परमं पदम् ॥ ११॥

nāradaḥavyaktaṃ śāśvataṃ devaṃ prabhavaṃ puruṣottamam |prapadye prāñjalirviṣṇumakṣaraṃ paramaṃ padam || 11||

पुराणं प्रभवं नित्यमक्षयं लोकसाक्षिणम् ।प्रपद्ये पुण्डरीकाक्षमीशं भक्तानुकम्पिनम् ॥ १२॥

purāṇaṃ prabhavaṃ nityamakṣayaṃ lokasākṣiṇam |prapadye puṇḍarīkākṣamīśaṃ bhaktānukampinam || 12||

लोकनाथं सहस्राक्षमद्भुतं परमं पदम् ।भगवन्तं प्रपन्नोऽस्मि भूतभव्यभवत्प्रभुम् ॥ १३॥

lokanāthaṃ sahasrākṣamadbhutaṃ paramaṃ padam |bhagavantaṃ prapanno'smi bhūtabhavyabhavatprabhum || 13||

स्रष्टारं सर्वलोकानामनन्तं विश्वतोमुखम् ।पद्मनाभं हृषीकेशं प्रपद्ये सत्यमच्युतम् ॥ १४॥

sraṣṭāraṃ sarvalokānāmanantaṃ viśvatomukham |padmanābhaṃ hṛṣīkeśaṃ prapadye satyamacyutam || 14||

हिरण्यगर्भममृतं भूगर्भं परतः परम् ।प्रभोः प्रभुमनाद्यन्तं प्रपद्ये तं रविप्रभम् ॥ १५॥

hiraṇyagarbhamamṛtaṃ bhūgarbhaṃ parataḥ param |prabhoḥ prabhumanādyantaṃ prapadye taṃ raviprabham || 15||

सहस्रशीर्षं पुरुषं महान्तं तत्त्वभावनम् ।प्रपद्ये सूक्ष्ममचलं वरेण्यमभयप्रदम् ॥ १६॥

sahasraśīrṣaṃ puruṣaṃ mahāntaṃ tattvabhāvanam |prapadye sūkṣmamacalaṃ vareṇyamabhayapradam || 16||

नारायणं च प्राणर्षिं योगात्मानं सनातनम् ।संस्थानं सर्वतत्त्वानां प्रपद्ये ध्रुवमीश्वरम् ॥ १७॥

nārāyaṇaṃ ca prāṇarṣiṃ yogātmānaṃ sanātanam |saṃsthānaṃ sarvatattvānāṃ prapadye dhruvamīśvaram || 17||

यः प्रभुः सर्वभूतानां येन सर्वमिदं ततम् ।चराचरगुरुर्विष्णुः स मे देवः प्रसीदतु ॥ १८॥

yaḥ prabhuḥ sarvabhūtānāṃ yena sarvamidaṃ tatam |carācaragururviṣṇuḥ sa me devaḥ prasīdatu || 18||

यस्मादुत्पद्यते ब्रह्मा पद्मयोनिः पितामहः ।ब्रह्मयोनिर्हि विश्वात्मा स मे विष्णुः प्रसीदतु ॥ १९॥

yasmādutpadyate brahmā padmayoniḥ pitāmahaḥ |brahmayonirhi viśvātmā sa me viṣṇuḥ prasīdatu || 19||

यः पुरा प्रलये प्राप्ते नष्टे स्थावरजङ्गमे ।ब्रह्मादिषु प्रलीनेषु नष्टे लोके परावरे ॥ २०॥

yaḥ purā pralaye prāpte naṣṭe sthāvarajaṅgame |brahmādiṣu pralīneṣu naṣṭe loke parāvare || 20||

आभूतसम्प्लवे चैव प्रलीने प्रकृतौ महान् ।एकस्तिष्ठति विश्वात्मा स मे विष्णुः प्रसीदतु ॥ २१॥

ābhūtasamplave caiva pralīne prakṛtau mahān |ekastiṣṭhati viśvātmā sa me viṣṇuḥ prasīdatu || 21||

चतुर्भिश्च चतुर्मिश्च द्वाभ्यां पञ्चभिरेव च ।हूयते च पुनर्द्वाभ्यां स नो विष्णुः प्रसीदतुः ॥ २२॥

caturbhiśca caturmiśca dvābhyāṃ pañcabhireva ca |hūyate ca punardvābhyāṃ sa no viṣṇuḥ prasīdatuḥ || 22||

पर्जन्यः पृथिवी सस्यं कालो धर्मः क्रियाक्रिये ।गुणाकारः स मे विष्णुर्वासुदेवः प्रसीदतु ॥ २३॥

parjanyaḥ pṛthivī sasyaṃ kālo dharmaḥ kriyākriye |guṇākāraḥ sa me viṣṇurvāsudevaḥ prasīdatu || 23||

अग्रीषोमार्कताराणां ब्रह्मरुद्रेन्द्रयोगिनाम् ।यस्तेजयति तेजांसि स मे विष्णुः प्रसीदतु ॥ २४॥

agrīṣomārkatārāṇāṃ brahmarudrendrayoginām |yastejayati tejāṃsi sa me viṣṇuḥ prasīdatu || 24||

योगावास नमस्तेऽस्तु सर्वावास वरप्रद ।यज्ञगर्भ हिरण्याङ्ग पञ्चयज्ञ नमोऽस्तु ते ॥ २५॥

yogāvāsa namaste'stu sarvāvāsa varaprada |yajñagarbha hiraṇyāṅga pañcayajña namo'stu te || 25||

चतुर्मूर्ते परं धाम लक्ष्म्यावास वरार्चित ।सर्वावास नसस्तेऽस्तु वासुदेवः प्रधानकृत् ॥ २६॥

caturmūrte paraṃ dhāma lakṣmyāvāsa varārcita |sarvāvāsa nasaste'stu vāsudevaḥ pradhānakṛt || 26||

अजस्त्वमगमः पन्था ह्यमूर्तिर्विश्वमूर्तिधृत् । (अजस्त्वमगमः नामयः)त्रिगतः पञ्चकालज्ञो नमस्ते ज्ञानसागर ॥ २७॥

ajastvamagamaḥ panthā hyamūrtirviśvamūrtidhṛt | (ajastvamagamaḥ nāmayaḥ)trigataḥ pañcakālajño namaste jñānasāgara || 27||

अव्यक्ताद्व्यक्तमुत्पन्नं व्यक्ताद्यरत्वपरोऽक्षरः ।यस्मात् परतरं नास्ति तमस्मि शरणं गतः ॥ २८॥

avyaktādvyaktamutpannaṃ vyaktādyaratvaparo'kṣaraḥ |yasmāt parataraṃ nāsti tamasmi śaraṇaṃ gataḥ || 28||

न प्रधानो न च महान् पुरुषश्चेतनो यजः ।अनयोर्यः परतरस्तमस्मि शरणं गतः ॥ २९॥

na pradhāno na ca mahān puruṣaścetano yajaḥ |anayoryaḥ paratarastamasmi śaraṇaṃ gataḥ || 29||

चिन्तयन्तो हि यन्नित्यं ब्रह्मेशानादयः प्रभुम् ।निश्चयं नाधिगच्छन्ति तमस्मि शरणं गतः ॥ ३०॥

cintayanto hi yannityaṃ brahmeśānādayaḥ prabhum |niścayaṃ nādhigacchanti tamasmi śaraṇaṃ gataḥ || 30||

जितेन्द्रिया महात्मानो ज्ञानध्यानपरायणाः ।यं प्राप्य न निवर्तन्ते तमस्मि शरणं गतः ॥ ३१॥

jitendriyā mahātmāno jñānadhyānaparāyaṇāḥ |yaṃ prāpya na nivartante tamasmi śaraṇaṃ gataḥ || 31||

एकांशेन जगत्सर्वमवष्टभ्य विभुः स्थितः ।आग्राह्यो निर्गुणो नित्यस्तमस्मि शरणं गातः ॥ ३२॥

ekāṃśena jagatsarvamavaṣṭabhya vibhuḥ sthitaḥ |āgrāhyo nirguṇo nityastamasmi śaraṇaṃ gātaḥ || 32||

सोमार्काग्निमयं तेजो या च तारामयीद्युतिः ।दिवि सञ्जायते योऽयं स महात्मा प्रसीदतु ॥ ३३॥

somārkāgnimayaṃ tejo yā ca tārāmayīdyutiḥ |divi sañjāyate yo'yaṃ sa mahātmā prasīdatu || 33||

गुणादिनिर्गुणश्चाद्यो लक्ष्मीवांश्चेतनो ह्यजः ।सूक्ष्मः सर्वगतो योगी स महात्मा प्रसीदतु ॥ ३४॥

guṇādinirguṇaścādyo lakṣmīvāṃścetano hyajaḥ |sūkṣmaḥ sarvagato yogī sa mahātmā prasīdatu || 34||

अव्यक्तं समधिष्ठाता ह्यचिन्त्यः सदसत्परः ।अस्थितिः प्रकृतिः श्रेष्ठः स महात्मा प्रसीदतु ॥ ३५॥

avyaktaṃ samadhiṣṭhātā hyacintyaḥ sadasatparaḥ |asthitiḥ prakṛtiḥ śreṣṭhaḥ sa mahātmā prasīdatu || 35||

क्षेत्रज्ञः पञ्चधा भुङ्क्ते प्रकृतिं पञ्चभिर्मुखैः ।महान् गुणांश्च यो भुङ्क्ते स महात्मा प्रसीदतु ॥ ३६॥

kṣetrajñaḥ pañcadhā bhuṅkte prakṛtiṃ pañcabhirmukhaiḥ |mahān guṇāṃśca yo bhuṅkte sa mahātmā prasīdatu || 36||

सूर्यमध्ये स्थितः सोमस्तस्य मध्ये च या स्थिता ।भूतबाह्या च या दीप्तिः स मे विष्णुः प्रसीदतु ॥ ३७॥

sūryamadhye sthitaḥ somastasya madhye ca yā sthitā |bhūtabāhyā ca yā dīptiḥ sa me viṣṇuḥ prasīdatu || 37||

नमस्ते सर्वतः सर्व सर्वतोऽक्षिशिरोमुख ।निर्विकार नमस्तेऽस्तु साक्षी क्षेत्री ध्रुवस्थितिः ॥ ३८॥

namaste sarvataḥ sarva sarvato'kṣiśiromukha |nirvikāra namaste'stu sākṣī kṣetrī dhruvasthitiḥ || 38||

अतीन्द्रिय नमस्तुभ्यं लिङ्गैर्व्यक्तैर्न मीयसे ।ये च त्वां नाभिजानन्ति संसारे संसरन्ति ते ॥ ३९॥

atīndriya namastubhyaṃ liṅgairvyaktairna mīyase |ye ca tvāṃ nābhijānanti saṃsāre saṃsaranti te || 39||

रागद्वेषविनिर्मुक्ताः कामक्रोधविवर्जिताः ।आन्यभक्ता विजानन्ति किं पुनर्मारका द्विजाः (?) ॥ ४०॥

rāgadveṣavinirmuktāḥ kāmakrodhavivarjitāḥ |ānyabhaktā vijānanti kiṃ punarmārakā dvijāḥ (?) || 40||

एकान्तिनो हि निर्द्वन्द्वा निराशीः कर्मकारिणः ।ज्ञानाग्निदग्धकर्माणस्त्वां विशन्ति विचिन्तकाः ॥ ४१॥

ekāntino hi nirdvandvā nirāśīḥ karmakāriṇaḥ |jñānāgnidagdhakarmāṇastvāṃ viśanti vicintakāḥ || 41||

अशरीरं शरीरस्थं समं सर्वेषु देहिषु ।पुण्यपापविनिर्मुक्ता भक्तास्त्वां प्रविशन्त्युत ॥ ४२॥

aśarīraṃ śarīrasthaṃ samaṃ sarveṣu dehiṣu |puṇyapāpavinirmuktā bhaktāstvāṃ praviśantyuta || 42||

अव्यक्तं बुद्।ह्ध्यहङ्कारमनोभूतेन्द्रियाणि च ।त्वयि तानि च तेषु त्वं न तेषु त्वं न ते त्वयि ॥ ४३॥

avyaktaṃ bud|hdhyahaṅkāramanobhūtendriyāṇi ca |tvayi tāni ca teṣu tvaṃ na teṣu tvaṃ na te tvayi || 43||

एकत्वान्यत्वनानात्वं ये विदुर्यान्ति ते परम् ।समोऽसि सर्वभूतेषु न ते द्वेष्योऽरित न प्रियः ॥ ४४॥

ekatvānyatvanānātvaṃ ye viduryānti te param |samo'si sarvabhūteṣu na te dveṣyo'rita na priyaḥ || 44||

समत्वमभिकाङ्क्षेऽहं भक्त्या वै नान्यचेतसा ।चराचरमिदं सर्वं भूतग्रामं चतुर्विधम् ॥ ४५॥

samatvamabhikāṅkṣe'haṃ bhaktyā vai nānyacetasā |carācaramidaṃ sarvaṃ bhūtagrāmaṃ caturvidham || 45||

त्वया त्वय्येव तत्प्रोतं सूत्रे मणिगणा इव ।स्रष्टा भोक्तासि कूटस्थो ह्यतत्त्वं तत्त्वसंज्ञितः ॥ ४६॥

tvayā tvayyeva tatprotaṃ sūtre maṇigaṇā iva |sraṣṭā bhoktāsi kūṭastho hyatattvaṃ tattvasaṃjñitaḥ || 46||

अकर्महेतुरचलः पृथगात्मा व्यवस्थितः ।न ते भूतेषु संयोगो भूततत्त्वगुणातिगः ॥ ४७॥

akarmaheturacalaḥ pṛthagātmā vyavasthitaḥ |na te bhūteṣu saṃyogo bhūtatattvaguṇātigaḥ || 47||

अहङ्कारेण बुद्।ह्ध्या वा न मे योगस्त्रिभिर्गुणैः ।न मे धर्मोऽस्त्यधर्मो वा नारम्भो जन्म वा पुनः ॥ ४८॥

ahaṅkāreṇa bud|hdhyā vā na me yogastribhirguṇaiḥ |na me dharmo'styadharmo vā nārambho janma vā punaḥ || 48||

जरामरणमोक्षार्थं त्वां प्रपन्नोऽस्मि सर्वग ।विषयैरिन्द्रियैर्वापि न मे भूयः समागमः ॥ ४९॥

jarāmaraṇamokṣārthaṃ tvāṃ prapanno'smi sarvaga |viṣayairindriyairvāpi na me bhūyaḥ samāgamaḥ || 49||

पृथिवीं यातु मे घ्राणं या तु मे रसना जलम् ।रूपं हुताशनं यातु स्पर्शो यातु च मारुतम् ॥ ५०॥

pṛthivīṃ yātu me ghrāṇaṃ yā tu me rasanā jalam |rūpaṃ hutāśanaṃ yātu sparśo yātu ca mārutam || 50||

श्रोत्रमाकाशमप्येतु मनो वैकारिकं पुनः ।इन्द्रियाण्यपि संयान्तु स्वां स्वां योनिं यथायथम् ॥ ५१॥

śrotramākāśamapyetu mano vaikārikaṃ punaḥ |indriyāṇyapi saṃyāntu svāṃ svāṃ yoniṃ yathāyatham || 51||

पृथिवी यातु सलिलमापोऽग्निमनलोऽनिलम् ।वायुराकाशमप्येतु मनश्चाकाश एव च ॥ ५२॥

pṛthivī yātu salilamāpo'gnimanalo'nilam |vāyurākāśamapyetu manaścākāśa eva ca || 52||

अहङ्कारं मनो यातु मोहनं सर्वदेहिनाम् ।अहङ्कोरस्ततो बुद्धिं बुद्धिरव्यक्त मेव च ॥ ५३॥

ahaṅkāraṃ mano yātu mohanaṃ sarvadehinām |ahaṅkorastato buddhiṃ buddhiravyakta meva ca || 53||

प्रधाने प्रकृतिं याते गुणसाम्ये व्यवस्थिते ।वियोगः सर्वकरणैर्गुणभूतैस्तु मे भवेत् ॥ ५४॥

pradhāne prakṛtiṃ yāte guṇasāmye vyavasthite |viyogaḥ sarvakaraṇairguṇabhūtaistu me bhavet || 54||

निष्केवलं पदं देव काङ्क्षेऽहं परमं तव ।एकीभावस्त्वया मेऽस्तु न मे जन्म भवेत् पुनः ॥ ५५॥

niṣkevalaṃ padaṃ deva kāṅkṣe'haṃ paramaṃ tava |ekībhāvastvayā me'stu na me janma bhavet punaḥ || 55||

त्वद्बुद्धिस्त्वद्गतप्राणस्त्वद्भावस्त्वत्परायणः ।त्यामेवाहं स्मरिष्यामि मरणे पर्युपस्थिते ॥ ५६॥

tvadbuddhistvadgataprāṇastvadbhāvastvatparāyaṇaḥ |tyāmevāhaṃ smariṣyāmi maraṇe paryupasthite || 56||

पूर्वदेहकृता ये तु व्याधयः प्रविशन्तु माम् ।अर्दयन्तु च दुःखानि ऋणं मे प्रविमुञ्चतु ॥ ५७॥

pūrvadehakṛtā ye tu vyādhayaḥ praviśantu mām |ardayantu ca duḥkhāni ṛṇaṃ me pravimuñcatu || 57||

अनुध्यातोऽसि देवेश न मे जन्म भवेत् पुनः ।तस्माद्ब्रवीमि कर्माणि ऋणं मे न भवेदिति ॥ ५८॥

anudhyāto'si deveśa na me janma bhavet punaḥ |tasmādbravīmi karmāṇi ṛṇaṃ me na bhavediti || 58||

नोपतिष्टन्तु मां सर्वे व्याधयः पूर्वसञ्चिताः ।अनृणो गन्तुमिच्छामि तद्विष्णोः परमं पदम् ॥ ५९॥

nopatiṣṭantu māṃ sarve vyādhayaḥ pūrvasañcitāḥ |anṛṇo gantumicchāmi tadviṣṇoḥ paramaṃ padam || 59||

श्रीभगवानुवाचअहं भगवतस्तस्य मम चासौ सनातनः ।तस्याहं न प्रणश्यामि स च मे न प्रणश्यति ॥ ६०॥

śrībhagavānuvācaahaṃ bhagavatastasya mama cāsau sanātanaḥ |tasyāhaṃ na praṇaśyāmi sa ca me na praṇaśyati || 60||

कर्मेन्द्रियाणि संयस्य पञ्चबुद्धीन्द्रियाणि च ।दशेन्द्रियाणि मनसि ह्यहङ्कारे तथा मनः ॥ ६१॥

karmendriyāṇi saṃyasya pañcabuddhīndriyāṇi ca |daśendriyāṇi manasi hyahaṅkāre tathā manaḥ || 61||

अहङ्कारं ततो बुद्धौ बुद्धिमात्मनि योजयेत् ।यतबुद्धीन्द्रियः पश्येद्बुद्।ह्ध्या बोधेत् परात् परम् ॥ ६२॥

ahaṅkāraṃ tato buddhau buddhimātmani yojayet |yatabuddhīndriyaḥ paśyedbud|hdhyā bodhet parāt param || 62||

ममायमिति यस्याहं येन सर्वमिदं ततम् ।आत्मनात्मनि संयोज्य परमात्मन्यनुस्मरेत् ॥ ६३॥

mamāyamiti yasyāhaṃ yena sarvamidaṃ tatam |ātmanātmani saṃyojya paramātmanyanusmaret || 63||

ततो बुद्धेः परं बुद्ध्वा लभते न पुनर्भवम् ।मरणे समनुप्राप्ते यश्चैवं मामनुस्मरेत् ॥ ६४॥

tato buddheḥ paraṃ buddhvā labhate na punarbhavam |maraṇe samanuprāpte yaścaivaṃ māmanusmaret || 64||

अपि पापसमाचारः स याति परमां गतिम् ।ॐ नमो भगवते तस्मै देहिनां परमात्मने ॥ ६५॥

api pāpasamācāraḥ sa yāti paramāṃ gatim |oṃ namo bhagavate tasmai dehināṃ paramātmane || 65||

नारायणाय भक्तानामेकनिष्टाय शाश्वते ।इमामनुस्मृतिं दिव्यां वैष्णवीं सुसमाहितः ॥ ६६॥

nārāyaṇāya bhaktānāmekaniṣṭāya śāśvate |imāmanusmṛtiṃ divyāṃ vaiṣṇavīṃ susamāhitaḥ || 66||

स्वपन् विबुध्यंश्च पठेद्यत्र तत्र समाहितः ।पौर्णमास्याममावास्यां च द्वादश्यां च विशेषतः ॥ ६७॥

svapan vibudhyaṃśca paṭhedyatra tatra samāhitaḥ |paurṇamāsyāmamāvāsyāṃ ca dvādaśyāṃ ca viśeṣataḥ || 67||

श्रावयेच्छ्रद्ध्धानानां मद्भक्तानां विशेषतः ।यद्यहङ्कारमाश्रित्य यज्ञदानताःक्रियाः ॥ ६८॥

śrāvayecchraddhdhānānāṃ madbhaktānāṃ viśeṣataḥ |yadyahaṅkāramāśritya yajñadānatāḥkriyāḥ || 68||

कुर्वंस्तत्फलमाप्नोति पुनरावर्तनं हि तत् ।अभ्यर्चयन् पितॄन देवान पठन् जुह्वत् बलिं ददत् ॥ ६९॥

kurvaṃstatphalamāpnoti punarāvartanaṃ hi tat |abhyarcayan pitṝna devāna paṭhan juhvat baliṃ dadat || 69||

ज्वलन्नग्निं स्मरेद्यो मां स याति परमां गतिम् ।यज्ञो दान तपश्चैव पावनानि मनीषिणाम् ॥ ७०॥

jvalannagniṃ smaredyo māṃ sa yāti paramāṃ gatim |yajño dāna tapaścaiva pāvanāni manīṣiṇām || 70||

यज्ञं दानं तपस्तस्मात् कुर्यादाशीर्विवर्जितः ।नम इत्येव यो ब्रूयान्मद्भक्तः श्रद्धयान्वितः ॥ ७१॥

yajñaṃ dānaṃ tapastasmāt kuryādāśīrvivarjitaḥ |nama ityeva yo brūyānmadbhaktaḥ śraddhayānvitaḥ || 71||

तस्माक्षयो भवेल्लोकः श्वपाकस्यापि नारद । (तस्याक्षयो)किं पुनर्ये यजन्ते मां साधका विधिपूर्वकम् ॥ ७२॥

tasmākṣayo bhavellokaḥ śvapākasyāpi nārada | (tasyākṣayo)kiṃ punarye yajante māṃ sādhakā vidhipūrvakam || 72||

श्रद्धावन्तोऽनसूयन्तस्ते मां यान्ति मदाश्रिताः ।कर्माण्याद्यन्तवन्तीह मद्भक्तो नान्तमश्नुते ॥ ७३॥

śraddhāvanto'nasūyantaste māṃ yānti madāśritāḥ |karmāṇyādyantavantīha madbhakto nāntamaśnute || 73||

मामेव तस्मादेवर्षे ध्याहि नित्यमतन्द्रितः ।अवाप्स्यसि ततः सिद्धिं द्रक्ष्यसे च पदं मम ॥ ७४॥

māmeva tasmādevarṣe dhyāhi nityamatandritaḥ |avāpsyasi tataḥ siddhiṃ drakṣyase ca padaṃ mama || 74||

अज्ञानिने च यो ज्ञानं दद्याद्धर्मोपदेशनम् ।कृत्स्नां वा पृथिवीं दद्यात्तेन तुल्यं न तत्फलम् ॥ ७५॥

ajñānine ca yo jñānaṃ dadyāddharmopadeśanam |kṛtsnāṃ vā pṛthivīṃ dadyāttena tulyaṃ na tatphalam || 75||

तस्मात् प्रदेयं साधुभ्यो जन्मबन्धभयापहम् ।एवं दत्त्वा नरश्रेष्ठः श्रेयो वीर्यं च विन्दति ॥ ७६॥

tasmāt pradeyaṃ sādhubhyo janmabandhabhayāpaham |evaṃ dattvā naraśreṣṭhaḥ śreyo vīryaṃ ca vindati || 76||

अश्वमेधसहस्राणां सहस्रं यः समाचरेत् ।नासौ पदमवाप्नोति मद्भक्तैर्यदवाप्यते ॥ ७७॥

aśvamedhasahasrāṇāṃ sahasraṃ yaḥ samācaret |nāsau padamavāpnoti madbhaktairyadavāpyate || 77||

भीष्मः उवाच ।एवं पृष्टः पुरा तेन नारदेन सुरर्षिणा ।यदुवाच पुरा शम्भुस्तदुक्तं तव सुव्रत ॥ ७८॥

bhīṣmaḥ uvāca |evaṃ pṛṣṭaḥ purā tena nāradena surarṣiṇā |yaduvāca purā śambhustaduktaṃ tava suvrata || 78||

त्वमप्येकमना भूत्वा ध्याहि ध्येयं गुणातिगम् ।भजस्व सर्वभावेन परमात्मानमव्ययम् ॥ ७९॥

tvamapyekamanā bhūtvā dhyāhi dhyeyaṃ guṇātigam |bhajasva sarvabhāvena paramātmānamavyayam || 79||

श्रुत्देदं नारदो वाक्यं दिव्यं नारायणेरितम् ।अत्यन्तभक्तिमान् देवमेकान्तित्वमुपेयिवान् ॥ ८०॥

śrutdedaṃ nārado vākyaṃ divyaṃ nārāyaṇeritam |atyantabhaktimān devamekāntitvamupeyivān || 80||

नारायणमृषिं देवं दशवर्षाण्यनन्यभाक् ।इदं जपन् वै प्राप्नोति तद्विष्णोः परमं पदम् ॥ ८१॥

nārāyaṇamṛṣiṃ devaṃ daśavarṣāṇyananyabhāk |idaṃ japan vai prāpnoti tadviṣṇoḥ paramaṃ padam || 81||

किं तस्य बहुभिर्मन्त्रैर्यस्य भक्तिर्जनार्दने ।नमो नारायणायेति मन्त्रः सर्वार्थसाधकः ॥ ८२॥

kiṃ tasya bahubhirmantrairyasya bhaktirjanārdane |namo nārāyaṇāyeti mantraḥ sarvārthasādhakaḥ || 82||

इमां रहस्यां परमामनुस्मृतीमधीत्य बुद्धिं लभते च नैष्ठिकींविहाय दुःखान् प्रविमुच्य सङ्कटात्स वीतरागो विचरेन्महीमिमाम् ॥ ८३॥

imāṃ rahasyāṃ paramāmanusmṛtīmadhītya buddhiṃ labhate ca naiṣṭhikīṃvihāya duḥkhān pravimucya saṅkaṭātsa vītarāgo vicarenmahīmimām || 83||

इति श्रीकृष्णानुस्मृतिः सम्पूर्णा ।(अनुस्मृतिस्तोत्रम्)

iti śrīkṛṣṇānusmṛtiḥ sampūrṇā |(anusmṛtistotram)