सकलावतारसाम्यरूपम् Sakalavatarasamyarupam

श्रीमदाचार्यचरणानां सकलावतारसाम्यरूपं निरूप्यते ।(श्रीहरिरायचरणाः)यथा श्रीमद्वराहेण दंष्ट्रया चोद्धृता मही ।हिरण्याक्षश्च निहतो गोद्विजामरदुःखदः ॥ १॥

śrīmadācāryacaraṇānāṃ sakalāvatārasāmyarūpaṃ nirūpyate |(śrīharirāyacaraṇāḥ)yathā śrīmadvarāheṇa daṃṣṭrayā coddhṛtā mahī |hiraṇyākṣaśca nihato godvijāmaraduḥkhadaḥ || 1||

तथा श्रीवागधीशेन नष्टा भक्तिः समुद्धृता ।निहत्य भक्तद्वेष्टारं दुष्टसङ्घं भयप्रदम् ॥ २॥

tathā śrīvāgadhīśena naṣṭā bhaktiḥ samuddhṛtā |nihatya bhaktadveṣṭāraṃ duṣṭasaṅghaṃ bhayapradam || 2||

यतोऽथ वल्लभाधीशो विख्यातः पृथिवीतले ।रोषदृक्पातसम्प्लुष्टभक्तद्विडिति नामतः ॥ ३॥

yato'tha vallabhādhīśo vikhyātaḥ pṛthivītale |roṣadṛkpātasampluṣṭabhaktadviḍiti nāmataḥ || 3||

इति वाराहसाम्यम् ॥ १॥

iti vārāhasāmyam || 1||

सनन्दनादयो देवा ब्रह्मचर्यप्रकाशकाः ।बभूवुर्ब्रह्मणः पुत्राः शुद्धमार्गप्रवर्तकाः ॥ ४॥

sanandanādayo devā brahmacaryaprakāśakāḥ |babhūvurbrahmaṇaḥ putrāḥ śuddhamārgapravartakāḥ || 4||

तथायमपि वागीशो ह्यन्यस्त्रीसङ्गमत्यजत् ।अत एवास्य नामास्ति सुपूरितः रहःप्रियः ॥ ५॥

tathāyamapi vāgīśo hyanyastrīsaṅgamatyajat |ata evāsya nāmāsti supūritaḥ rahaḥpriyaḥ || 5||

पतिव्रतापतिश्चेति तेन तद्वद्बभूव सः ।ब्रह्मचर्यत्वसंसिद्धिस्तेन जाता महाप्रभोः ॥ ६॥

pativratāpatiśceti tena tadvadbabhūva saḥ |brahmacaryatvasaṃsiddhistena jātā mahāprabhoḥ || 6||

इति सनकादिसाम्यम् ॥ २॥

iti sanakādisāmyam || 2||

यथा श्रीनारदः पञ्चरात्रं व्यरचयत्प्रभुः ।यस्मिन्सेवाप्रकारश्च स्फुटं श्रीमानकल्पयत् ॥ ७॥

yathā śrīnāradaḥ pañcarātraṃ vyaracayatprabhuḥ |yasminsevāprakāraśca sphuṭaṃ śrīmānakalpayat || 7||

भक्त्याचारोपदेष्टाभूत्कर्ममार्गप्रवर्त्तकः ॥ ८॥

bhaktyācāropadeṣṭābhūtkarmamārgapravarttakaḥ || 8||

येनाचारश्च यज्ञश्च पुष्टिमार्गः प्रवर्त्तितः ।ततोऽयं यज्ञकर्ता च यज्ञभोक्तेति विश्रुतः ॥ ९॥

yenācāraśca yajñaśca puṣṭimārgaḥ pravarttitaḥ |tato'yaṃ yajñakartā ca yajñabhokteti viśrutaḥ || 9||

इति नारदसाम्यम् ॥ ३॥

iti nāradasāmyam || 3||

यथा नारायणो देवो गन्धमादनवासभाक् ।कामसेनां विजित्याशु तिष्ठत्येकान्त ईश्वरः ॥ १०॥

yathā nārāyaṇo devo gandhamādanavāsabhāk |kāmasenāṃ vijityāśu tiṣṭhatyekānta īśvaraḥ || 10||

तथायमपि दुष्टौघं विजित्य करुणानिधिः ।कृष्णप्रिये व्रजेऽवात्सीद्यतोऽयं श्रीव्रजप्रियः ॥ ११॥

tathāyamapi duṣṭaughaṃ vijitya karuṇānidhiḥ |kṛṣṇapriye vraje'vātsīdyato'yaṃ śrīvrajapriyaḥ || 11||

इति नारायणसाम्यम् ॥ ४॥

iti nārāyaṇasāmyam || 4||

यथा श्रीकपिलः साङ्ख्यमुक्त्वाऽज्ञानमपाहरत् ।जीवानां दुष्टमनसां देवहूतीप्रियावहः ॥ १२॥

yathā śrīkapilaḥ sāṅkhyamuktvā'jñānamapāharat |jīvānāṃ duṣṭamanasāṃ devahūtīpriyāvahaḥ || 12||

तथाणुभाष्यव्याख्यानादयमप्यखिलेश्वरः ।विनाश्याज्ञानपटलं चरतां निजवर्त्मनि ॥ १३॥

tathāṇubhāṣyavyākhyānādayamapyakhileśvaraḥ |vināśyājñānapaṭalaṃ caratāṃ nijavartmani || 13||

बभौ सर्वत्र विजयी श्रीइलम्माप्रियावहः ।अत एवास्य नामोक्तं सूत्रभाष्यप्रवर्त्तकः ॥ १४॥

babhau sarvatra vijayī śrīilammāpriyāvahaḥ |ata evāsya nāmoktaṃ sūtrabhāṣyapravarttakaḥ || 14||

इति कपिलसाम्यम् ॥ ५॥

iti kapilasāmyam || 5||

आन्वीक्षिकीं यथा दत्तः प्रह्लादादिभ्य उक्तवान् ।नानावाक्यप्रचारेण दृढीकृत्य सतां मतम् ॥ १५॥

ānvīkṣikīṃ yathā dattaḥ prahlādādibhya uktavān |nānāvākyapracāreṇa dṛḍhīkṛtya satāṃ matam || 15||

तथायमपि वागीशः समाश्रित्य सतां मतम् ।भक्त्याचारोपदेशार्थ नानावाक्यनिरूपकः ॥ १६॥

tathāyamapi vāgīśaḥ samāśritya satāṃ matam |bhaktyācāropadeśārtha nānāvākyanirūpakaḥ || 16||

तदर्थमेव भगवान् कथयामास वै बहून् ।स्तवान्कृष्णाश्रयाद्यांश्च प्रभुः श्रीकृष्णहार्दवित् ॥ १७॥

tadarthameva bhagavān kathayāmāsa vai bahūn |stavānkṛṣṇāśrayādyāṃśca prabhuḥ śrīkṛṣṇahārdavit || 17||

इतिदत्तसाम्यम् ॥ ६॥

itidattasāmyam || 6||

यथा यज्ञावतारश्च यामादिद्वादशात्मजैः ।सार्द्धं गुणगणाब्धिश्चारक्षत्स्वायम्भुवान्तरम् ॥ १८॥

yathā yajñāvatāraśca yāmādidvādaśātmajaiḥ |sārddhaṃ guṇagaṇābdhiścārakṣatsvāyambhuvāntaram || 18||

तथा श्रीवल्लभाधीशः कुमाराभ्यां च नप्तृभिः ।दूरीकृत्यासुरान् सर्वानपात्सारस्वतान्तरम् ॥ १९॥

tathā śrīvallabhādhīśaḥ kumārābhyāṃ ca naptṛbhiḥ |dūrīkṛtyāsurān sarvānapātsārasvatāntaram || 19||

इतियज्ञावतारसाम्यम् ॥ ७॥

itiyajñāvatārasāmyam || 7||

यथा श्रीऋषभो देवः पुत्राणां ज्ञानदोऽभवत् ।अज्ञानान्तर्द्धिरमलः पुंसां मोहाब्धिमज्जताम् ॥ २०॥

yathā śrīṛṣabho devaḥ putrāṇāṃ jñānado'bhavat |ajñānāntarddhiramalaḥ puṃsāṃ mohābdhimajjatām || 20||

तथायं चाज्ञातलीलो नाम्ना ख्यातश्च भूतले ।स्ववंशे स्थापिताशेषस्वमाहात्म्यश्च सोऽभवत् ॥ २१॥

tathāyaṃ cājñātalīlo nāmnā khyātaśca bhūtale |svavaṃśe sthāpitāśeṣasvamāhātmyaśca so'bhavat || 21||

इति ऋषभदेवसाम्यम् ॥ ८॥

iti ṛṣabhadevasāmyam || 8||

यथा श्रीपृथुराजा च गोरूपोर्वीं दुदोह वै ।सर्वजीवार्थमनघो महाराजोऽवसेवितः ॥ २२॥

yathā śrīpṛthurājā ca gorūporvīṃ dudoha vai |sarvajīvārthamanagho mahārājo'vasevitaḥ || 22||

तथा महेन्दिरास्वामी सामवेदसमुद्भवः ।ऋग्धेनूः सन्दुदोहाथ भक्तेच्छापूरकाह्वयः ॥ २३॥

tathā mahendirāsvāmī sāmavedasamudbhavaḥ |ṛgdhenūḥ sandudohātha bhaktecchāpūrakāhvayaḥ || 23||

पुष्टिमार्गप्रचारार्थं शुद्धद्वैतमताप्तये ।लीलामृतरसौघाद्रिकृताखिलशरीरभृत् ॥ २४॥

puṣṭimārgapracārārthaṃ śuddhadvaitamatāptaye |līlāmṛtarasaughādrikṛtākhilaśarīrabhṛt || 24||

इति पृथुसाम्यम् ॥ ९॥

iti pṛthusāmyam || 9||

भक्तं यथैकं मत्स्यस्तु सत्यवन्तमपात्प्रभुः ।जलात्प्रलयकालीनात् मात्स्यं संश्रावयञ्जनान् ॥ २५॥

bhaktaṃ yathaikaṃ matsyastu satyavantamapātprabhuḥ |jalātpralayakālīnāt mātsyaṃ saṃśrāvayañjanān || 25||

तथा श्रीवल्लभेशस्तु संसारभयवारिधेः ।भक्तानपाद्बहून् श्रीशः श्रावयित्वा सुबोधिनीम् ॥ २६॥

tathā śrīvallabheśastu saṃsārabhayavāridheḥ |bhaktānapādbahūn śrīśaḥ śrāvayitvā subodhinīm || 26||

सुरासुराणामुदधिं मथ्नताममृतं यदा ।भूतोऽप्राप्तामृतानां च क्लिश्यतां तेन कर्मणा ॥ २७॥

surāsurāṇāmudadhiṃ mathnatāmamṛtaṃ yadā |bhūto'prāptāmṛtānāṃ ca kliśyatāṃ tena karmaṇā || 27||

इति मत्स्यसाम्यम् ॥ १०॥

iti matsyasāmyam || 10||

यथा श्रीकमठः साक्षाद्दधे मन्दरपर्वतम् ।पुष्टे च हाटकमयं लक्षयोजनविस्तृते ॥ २८॥

yathā śrīkamaṭhaḥ sākṣāddadhe mandaraparvatam |puṣṭe ca hāṭakamayaṃ lakṣayojanavistṛte || 28||

तथैव दैवजीवानामसुराणां च वाक्पतिः ।क्लिश्यतां भवसिन्धौ च मोक्षपीयूषहेतवे ॥ २९॥

tathaiva daivajīvānāmasurāṇāṃ ca vākpatiḥ |kliśyatāṃ bhavasindhau ca mokṣapīyūṣahetave || 29||

गृहीत्वा ज्ञानसर्पस्य मुखपुच्छौ महाप्रभुः ।तदा प्रलुप्तं निगमपर्वतं चोद्दधार ह ॥ ३०॥

gṛhītvā jñānasarpasya mukhapucchau mahāprabhuḥ |tadā praluptaṃ nigamaparvataṃ coddadhāra ha || 30||

दुष्टोत्थापितपाखण्डविषं भूरि पराक्रमम् ।पत्रावलम्बनशिवरूपेणाथ पपौ मुदा ॥ ३१॥

duṣṭotthāpitapākhaṇḍaviṣaṃ bhūri parākramam |patrāvalambanaśivarūpeṇātha papau mudā || 31||

इति कमठसाम्यम् ॥ ११॥

iti kamaṭhasāmyam || 11||

यथा धन्वतरिः पुंसां स्मृतिमात्रार्तिनाशनः ।तथा सतामयमपि स्मृतिमात्रार्तिनाशकः ॥ ३२॥

yathā dhanvatariḥ puṃsāṃ smṛtimātrārtināśanaḥ |tathā satāmayamapi smṛtimātrārtināśakaḥ || 32||

इति धन्वतरिसाम्यम् ॥ १२॥

iti dhanvatarisāmyam || 12||

यथा श्रीमोहिनी दैत्यान् मोहयित्वाऽथ चाक्षुषैः ।दैत्योत्सङ्गगतं पात्रं सुधायाः प्राप्य निर्मलम् ॥ ३३॥

yathā śrīmohinī daityān mohayitvā'tha cākṣuṣaiḥ |daityotsaṅgagataṃ pātraṃ sudhāyāḥ prāpya nirmalam || 33||

सुरेभ्यश्चामृतं भूयो ददौ दैत्येभ्य एव न ।पुरुषोऽपि महाविष्णुर्धृत्वा स्त्रीरूपमद्भुतम् ॥ ३४॥

surebhyaścāmṛtaṃ bhūyo dadau daityebhya eva na |puruṣo'pi mahāviṣṇurdhṛtvā strīrūpamadbhutam || 34||

एवं श्रीवल्लभोऽपीशो नष्टं वेदमनुत्तमम् ।उद्धृत्य जगतां नाथो निजभक्तार्थमादरात् ॥ ३५॥

evaṃ śrīvallabho'pīśo naṣṭaṃ vedamanuttamam |uddhṛtya jagatāṃ nātho nijabhaktārthamādarāt || 35||

विरुद्धाश्रयतो दुष्टान् मोहयित्वा महाप्रभुः ।तेन सम्मथ्य निगमगिरिणास्मिन्भवे शुभम् ॥ ३६॥

viruddhāśrayato duṣṭān mohayitvā mahāprabhuḥ |tena sammathya nigamagiriṇāsminbhave śubham || 36||

पुष्टिरूपामृतमयं निष्कास्य गुणवारिधिः ।देवेभ्योऽदादसुरेभ्यो न ददौ भक्तवत्सलः ॥ ३७॥

puṣṭirūpāmṛtamayaṃ niṣkāsya guṇavāridhiḥ |devebhyo'dādasurebhyo na dadau bhaktavatsalaḥ || 37||

पूर्वमासीत् स्वयमपि वल्लभोऽथ द्वितीयके ।अवतारे सम्बभूव वाक्पतिः पुरुषाकृतिः ॥ ३८॥

pūrvamāsīt svayamapi vallabho'tha dvitīyake |avatāre sambabhūva vākpatiḥ puruṣākṛtiḥ || 38||

इति मोहिनीसाम्यम् ॥ १३॥

iti mohinīsāmyam || 13||

अथ सकलजगदार्तितटिनीपतिवारको भगवान्नृसिंहोयथा स्तम्भादाविर्भूय हिरण्यकशिपुं कराग्रेण विदार्यनिजभक्तं प्रह्लादं ररक्षैवं भगवान् श्रीवल्लभाधीशोऽपिचम्पकारण्ये वीतिहोत्रात्प्रकटीभूयाखिलदुःखदातारंजीवाज्ञानरूपमहादैत्यं सद्वाक्यप्रचारनखैर्भित्त्वाप्रह्लादरूपवैष्णववृन्दमरक्षदित्यत एव उग्रप्रताप इतिनामनिर्देश इति ॥ ३९॥

atha sakalajagadārtitaṭinīpativārako bhagavānnṛsiṃhoyathā stambhādāvirbhūya hiraṇyakaśipuṃ karāgreṇa vidāryanijabhaktaṃ prahlādaṃ rarakṣaivaṃ bhagavān śrīvallabhādhīśo'picampakāraṇye vītihotrātprakaṭībhūyākhiladuḥkhadātāraṃjīvājñānarūpamahādaityaṃ sadvākyapracāranakhairbhittvāprahlādarūpavaiṣṇavavṛndamarakṣadityata eva ugrapratāpa itināmanirdeśa iti || 39||

इति नृसिंहसाम्यम् ॥ १४॥

iti nṛsiṃhasāmyam || 14||

अथ च यथाऽखिलगीर्वाणकदम्बसमीडितगरिष्ठगुणगणपटलो भगवान् वामनः कश्यपसुतं आदौभिक्षुरूपं गृहीत्वा बलेः सर्वस्वमाच्छिद्य ववृधे पुनश्चतेन सम्पूजितस्तमनुगृह्यान्तर्दधे तथैव भगवानिलापतिःश्रीलक्ष्मणराजकुमारः शुद्धः भिलुकवद्रूपं समाश्रित्यतत्र च महाभिमानिनं पण्डितसमूहं विजित्याचार्यपदवींच प्राप्य विद्यानगराधीश्वरमनुगृह्य तेषां निरुत्तराणां जयेनपुष्टिमार्गमार्त्तण्डोदयं कृत्वा मातुलाभिमानं चाहत्यकनकाभिषेकाप्तयशःप्रसारेण वृद्धिं प्राप्य पृथिवींपर्यक्रामदिति ॥ ४०॥

atha ca yathā'khilagīrvāṇakadambasamīḍitagariṣṭhaguṇagaṇapaṭalo bhagavān vāmanaḥ kaśyapasutaṃ ādaubhikṣurūpaṃ gṛhītvā baleḥ sarvasvamācchidya vavṛdhe punaścatena sampūjitastamanugṛhyāntardadhe tathaiva bhagavānilāpatiḥśrīlakṣmaṇarājakumāraḥ śuddhaḥ bhilukavadrūpaṃ samāśrityatatra ca mahābhimāninaṃ paṇḍitasamūhaṃ vijityācāryapadavīṃca prāpya vidyānagarādhīśvaramanugṛhya teṣāṃ niruttarāṇāṃ jayenapuṣṭimārgamārttaṇḍodayaṃ kṛtvā mātulābhimānaṃ cāhatyakanakābhiṣekāptayaśaḥprasāreṇa vṛddhiṃ prāpya pṛthivīṃparyakrāmaditi || 40||

इति वामनसाम्यम् ॥ १५॥

iti vāmanasāmyam || 15||

यथा द्विजद्रोहकारान् जघान क्षत्रियान् बहून् ।परश्वधेन तीक्ष्णेन रेणुकानन्दवर्धनः ॥ ४१॥

yathā dvijadrohakārān jaghāna kṣatriyān bahūn |paraśvadhena tīkṣṇena reṇukānandavardhanaḥ || 41||

तथा श्रौतद्रोहकरान् यः स्मार्तानसुरान् प्रभुः ।पत्रावलम्बखण्डेन जित्वा चक्रे निरुत्तरान् ॥ ४२॥

tathā śrautadrohakarān yaḥ smārtānasurān prabhuḥ |patrāvalambakhaṇḍena jitvā cakre niruttarān || 42||

इति परशुरामसाम्यम् ॥ १६॥

iti paraśurāmasāmyam || 16||

कलिकालमलग्रस्तान् जीवानालोक्य दुर्मतीन् ।मन्दभाग्यांस्तथा दुष्टान् श्रीमान् सत्यवतीसुतः ॥ ४३॥

kalikālamalagrastān jīvānālokya durmatīn |mandabhāgyāṃstathā duṣṭān śrīmān satyavatīsutaḥ || 43||

श्रीमद्भागवतालापादुद्दधार दयापरः ।पाषण्डतिमिराक्रान्तजीवजालं द्विधाऽकरोत् ॥ ४४॥

śrīmadbhāgavatālāpāduddadhāra dayāparaḥ |pāṣaṇḍatimirākrāntajīvajālaṃ dvidhā'karot || 44||

तथा महाप्रभुरपि दुष्टाध्वार्णवमज्जितान् ।जीवानालोक्य भगवान् पुष्टिमार्गोपदेशतः ॥ ४५॥

tathā mahāprabhurapi duṣṭādhvārṇavamajjitān |jīvānālokya bhagavān puṣṭimārgopadeśataḥ || 45||

अङ्गीकृत्य मन्त्रदानाच्चक्रे भयविवर्जितान् ।पुत्रपौत्रप्रपौत्राद्यैः करोति च करिष्यति ॥ ४६॥

aṅgīkṛtya mantradānāccakre bhayavivarjitān |putrapautraprapautrādyaiḥ karoti ca kariṣyati || 46||

इति वेदव्याससाम्यम् ॥ १७॥

iti vedavyāsasāmyam || 17||

अयोध्याधिपती रामः सेतुं कृत्वा यथार्णवे ।स्वसेनां स्थापयामास जिग्येऽसुरचमूर्द्रुतम् ॥ ४७॥

ayodhyādhipatī rāmaḥ setuṃ kṛtvā yathārṇave |svasenāṃ sthāpayāmāsa jigye'suracamūrdrutam || 47||

तथेलम्माकुमारोऽपि श्रीमद्भागवतार्णवे ।सेतुं सुबोधिनीरूपं विधायातारयज्जनान् ॥ ४८॥

tathelammākumāro'pi śrīmadbhāgavatārṇave |setuṃ subodhinīrūpaṃ vidhāyātārayajjanān || 48||

जिगायासुरवर्गं च वैष्णवद्वेषकारकम् ।श्रीभागवतपीयूषसमुद्रमथनक्षमः ॥ ४९॥

jigāyāsuravargaṃ ca vaiṣṇavadveṣakārakam |śrībhāgavatapīyūṣasamudramathanakṣamaḥ || 49||

इति दाशरथिरामसाम्यम् ॥ १८॥

iti dāśarathirāmasāmyam || 18||

अथ यथा सकलजगदभीष्टसम्पादकः श्रीभगवान्श्रीनन्दराजकुमारो निजसहोदरेण श्रीरेवतीरमणेनपूर्णारेवतीरमणसदृशेन सारस्वतकल्पेऽवतीर्य दुष्टकदम्बरूपं भूभारमुज्जहार स्वहस्तमारणेन च तन्मोक्षंचकारैवमसावपि भगवान् पुरुषोत्तमो नारायणादिदीक्षितानां सोमयागफलस्वरूपः श्रीलक्ष्मणाङ्गजःकलाववतीर्य पुत्राभ्यां श्रीगोपीनाथविठ्ठलाभ्यां सहाष्टाक्षरदानेन निगददानेन च केनचिदपराधविशेषेण विनष्टमतीन् अत एव गोलोकच्युतान् जीवानुद्दधारेति ॥ ५०॥

atha yathā sakalajagadabhīṣṭasampādakaḥ śrībhagavānśrīnandarājakumāro nijasahodareṇa śrīrevatīramaṇenapūrṇārevatīramaṇasadṛśena sārasvatakalpe'vatīrya duṣṭakadambarūpaṃ bhūbhāramujjahāra svahastamāraṇena ca tanmokṣaṃcakāraivamasāvapi bhagavān puruṣottamo nārāyaṇādidīkṣitānāṃ somayāgaphalasvarūpaḥ śrīlakṣmaṇāṅgajaḥkalāvavatīrya putrābhyāṃ śrīgopīnāthaviṭhṭhalābhyāṃ sahāṣṭākṣaradānena nigadadānena ca kenacidaparādhaviśeṣeṇa vinaṣṭamatīn ata eva golokacyutān jīvānuddadhāreti || 50||

इति श्रीकृष्णसाम्यम् ॥ १९॥

iti śrīkṛṣṇasāmyam || 19||

यथा हलधरः श्रीमान् निजानन्दाब्धिमज्जितः ।कृष्णसौख्यप्रयत्नात्मा रोहिण्यानन्दवर्धनः ॥ ५१॥

yathā haladharaḥ śrīmān nijānandābdhimajjitaḥ |kṛṣṇasaukhyaprayatnātmā rohiṇyānandavardhanaḥ || 51||

किञ्चनिजभाण्डकारकाणामभीष्टदाताऽथ रेवतीश्रेष्ठः ।श्रीपुष्टिमार्गसंस्थैः सद्भिः सेव्यो व्रजेशवन्नित्यम् ॥ ५२॥

kiñcanijabhāṇḍakārakāṇāmabhīṣṭadātā'tha revatīśreṣṭhaḥ |śrīpuṣṭimārgasaṃsthaiḥ sadbhiḥ sevyo vrajeśavannityam || 52||

तथायमपि वागीशो नामभिस्तत्सद्रक्षकैः ।विख्यातस्त्रिषु लोकेषु कृष्णानुग्रहभोजनः ॥ ५३॥

tathāyamapi vāgīśo nāmabhistatsadrakṣakaiḥ |vikhyātastriṣu lokeṣu kṛṣṇānugrahabhojanaḥ || 53||

आनन्दः परमानन्दः पूर्णानन्दो जगद्गुरुः ।स्वानन्दतुन्दिलश्चेति इलम्मानन्दवर्धनः ॥ ५४॥

ānandaḥ paramānandaḥ pūrṇānando jagadguruḥ |svānandatundilaśceti ilammānandavardhanaḥ || 54||

अदेयदानदक्षश्च श्रीअक्काप्राणवल्लभः ।भक्तेच्छापूरकः कृष्णभक्तिकृन्निखिलेष्टदः ॥ ५५॥

adeyadānadakṣaśca śrīakkāprāṇavallabhaḥ |bhaktecchāpūrakaḥ kṛṣṇabhaktikṛnnikhileṣṭadaḥ || 55||

इति हलधरसाम्यम् ॥ २०॥

iti haladharasāmyam || 20||

अथ च यथा भगवान् बुद्धो देवकार्यार्थं सर्वान्विनिन्द्य विश्ववैपरीत्यं कर्माचरन् सर्वान् दैत्यान्मोहयामास तथयमपि भगवान् श्रीकृष्णाख्यःप्राकृतानुकृतिव्याजमोहितासुरमानुषः इतिनामानुकरणसम्पन्नो वैष्णवानां वैपरीत्यं कर्म प्रकाशयन्निगूढहृदयत्त्वं च दर्शयन् सन्न्यासधारणमङ्गीकृत्यासुरस्य मोहलीलामाचचारेति ॥ ५६॥

atha ca yathā bhagavān buddho devakāryārthaṃ sarvānvinindya viśvavaiparītyaṃ karmācaran sarvān daityānmohayāmāsa tathayamapi bhagavān śrīkṛṣṇākhyaḥprākṛtānukṛtivyājamohitāsuramānuṣaḥ itināmānukaraṇasampanno vaiṣṇavānāṃ vaiparītyaṃ karma prakāśayannigūḍhahṛdayattvaṃ ca darśayan sannyāsadhāraṇamaṅgīkṛtyāsurasya mohalīlāmācacāreti || 56||

इति बुद्धसाम्यम् ॥ २१॥

iti buddhasāmyam || 21||

हयग्रीवो यथा नष्टवेदाविर्भावकारकः ।तथायमपि वेदोक्तं नष्टमार्गमदशर्यत् ॥ ५७॥

hayagrīvo yathā naṣṭavedāvirbhāvakārakaḥ |tathāyamapi vedoktaṃ naṣṭamārgamadaśaryat || 57||

इति हयग्रीवसाम्यम् ॥ २२॥

iti hayagrīvasāmyam || 22||

हंसो यथा च महतां पुत्राणां ब्रह्मणः पुरा ।ज्ञानदः सम्बभूवेह ब्रह्मानुग्रहकारकः ॥ ५८॥

haṃso yathā ca mahatāṃ putrāṇāṃ brahmaṇaḥ purā |jñānadaḥ sambabhūveha brahmānugrahakārakaḥ || 58||

तथा महाप्रभुरपि महतां ज्ञानदोऽभवत् ।हनुमत्सदृशानां च रामसन्तोषकारकः ॥ ५९॥

tathā mahāprabhurapi mahatāṃ jñānado'bhavat |hanumatsadṛśānāṃ ca rāmasantoṣakārakaḥ || 59||

इति हंससाम्यम् ॥ २३॥

iti haṃsasāmyam || 23||

कल्किर्यथा कलेरन्ते जीवाज्ञानं विनाशयन् ।भद्रप्रदश्च जीवानां सम्भविष्यति सर्वतः ॥ ६०॥

kalkiryathā kalerante jīvājñānaṃ vināśayan |bhadrapradaśca jīvānāṃ sambhaviṣyati sarvataḥ || 60||

एवं वैश्वानरोऽपीशः कलिनष्टं च दुर्बलम् ।पुष्टिमार्गं पुनः श्रीमान्द्योतयिष्यति निर्मलम् ॥ ६१॥

evaṃ vaiśvānaro'pīśaḥ kalinaṣṭaṃ ca durbalam |puṣṭimārgaṃ punaḥ śrīmāndyotayiṣyati nirmalam || 61||

पुष्टिमार्गं तु भगवान् सर्वकाले तु रक्षति ।पुत्रपौत्रादिरूपैश्च दुर्लभाङ्घ्रिसरोरुहः ॥ ६२॥

puṣṭimārgaṃ tu bhagavān sarvakāle tu rakṣati |putrapautrādirūpaiśca durlabhāṅghrisaroruhaḥ || 62||

भूतेषु च भविष्येषु वर्त्तमानेष्वपीश्वरः ।चतुर्युगेषु कृतभुग् मार्गं रक्षति रक्षति ॥ ६३॥

bhūteṣu ca bhaviṣyeṣu varttamāneṣvapīśvaraḥ |caturyugeṣu kṛtabhug mārgaṃ rakṣati rakṣati || 63||

इति कल्किसाम्यम् ॥ २४॥

iti kalkisāmyam || 24||

एवं सर्वावताराणां गुणकर्मपराक्रमान् ।दधाति नितरां सन्तः श्रीमाँल्लक्ष्मणनन्दनः ॥ ६४॥

evaṃ sarvāvatārāṇāṃ guṇakarmaparākramān |dadhāti nitarāṃ santaḥ śrīmām̐llakṣmaṇanandanaḥ || 64||

तस्मात्सर्वैर्वैष्णवैश्च त्रैलोक्ये विबुधेश्वरः ।प्रकीर्तितः कृष्णरूपः श्रीपूर्णपुरुषोत्तमः ॥ ६५॥

tasmātsarvairvaiṣṇavaiśca trailokye vibudheśvaraḥ |prakīrtitaḥ kṛṣṇarūpaḥ śrīpūrṇapuruṣottamaḥ || 65||

अतः स एव संसेव्यो वैष्णवैः पापभीरुभिः ।ध्यातव्यः स्मरणीयश्च तैलङ्गतिलकः प्रभुः ॥ ६६॥

ataḥ sa eva saṃsevyo vaiṣṇavaiḥ pāpabhīrubhiḥ |dhyātavyaḥ smaraṇīyaśca tailaṅgatilakaḥ prabhuḥ || 66||

आर्याअस्य श्रवणात्पाठात्प्रभवेत्पुंसामभेदत्वम् ।श्रीमन्नन्दकुमारवाक्यत्योश्चापि नूनमुर्व्यां वै ॥ ६७॥

āryāasya śravaṇātpāṭhātprabhavetpuṃsāmabhedatvam |śrīmannandakumāravākyatyoścāpi nūnamurvyāṃ vai || 67||

एतन्मदुदितं बालस्वभावाद्वंशवत्सलः ।श्रीवल्लभाचार्यनामा प्रभुः क्षाम्यतु सर्वथा ॥ ६८॥

etanmaduditaṃ bālasvabhāvādvaṃśavatsalaḥ |śrīvallabhācāryanāmā prabhuḥ kṣāmyatu sarvathā || 68||

स्वकीयं श्रीवल्लभीयं मामानन्दनिधिर्हरिः ।निःसाधनं च वृणुते स कृष्णः शरणं मम ॥ ६९॥

svakīyaṃ śrīvallabhīyaṃ māmānandanidhirhariḥ |niḥsādhanaṃ ca vṛṇute sa kṛṣṇaḥ śaraṇaṃ mama || 69||

इति श्रीहरिदासविरचितं श्रीमहाप्रभुसर्वावतारसाम्यनिरूपणंसम्पूर्णम् ।

iti śrīharidāsaviracitaṃ śrīmahāprabhusarvāvatārasāmyanirūpaṇaṃsampūrṇam |