कृष्णगीति अथवा कृष्णनाटकम् Khrishna Giti Or Khrishna Natakam Of Manaveda Raja

जगति सुकृतिलोकैर्नन्दितानन्दिताशाकळविरणितवंशीभासमानासमाना ।पशुपयुवतिभोग्या देवतादेवता सासजलजलदपाळीमेचका मे चकास्तु ॥ १॥

jagati sukṛtilokairnanditānanditāśākaḷaviraṇitavaṃśībhāsamānāsamānā |paśupayuvatibhogyā devatādevatā sāsajalajaladapāḷīmecakā me cakāstu || 1||

प्रेम्णालं लाळ्यमानः सदयमिह सदा नन्दसंज्ञेन पित्रारामेण ज्यायसा वा विवशमतियशोदाख्यया वा जनन्या ।आदीव्यन् दिव्यगव्या विबुधपारे(परि)वृढो रिष्टदाताघमोक्षंपुष्णन् कृष्णो गुरुर्मे परमपदसमुद्भासको बोभवीतु ॥ २॥

premṇālaṃ lāḷyamānaḥ sadayamiha sadā nandasaṃjñena pitrārāmeṇa jyāyasā vā vivaśamatiyaśodākhyayā vā jananyā |ādīvyan divyagavyā vibudhapāre(pari)vṛḍho riṣṭadātāghamokṣaṃpuṣṇan kṛṣṇo gururme paramapadasamudbhāsako bobhavītu || 2||

सौवर्णाद्भुतभूषणोज्ज्वलवपुः संवीतपीताम्बरोनीलाम्भोदनिभो भुजैधृ(र्धृ)तगदाशङ्खारिपङ्केरुहैः ।भ्राजिष्णुर्गुरुवायुमन्दिरविरोचिष्णुः स विष्णुः स्वयंधृष्णुर्विश्वजनोपतापहरणे काव्यं मम ख्यापयेत् ॥ ३॥

sauvarṇādbhutabhūṣaṇojjvalavapuḥ saṃvītapītāmbaronīlāmbhodanibho bhujaidhṛ(rdhṛ)tagadāśaṅkhāripaṅkeruhaiḥ |bhrājiṣṇurguruvāyumandiravirociṣṇuḥ sa viṣṇuḥ svayaṃdhṛṣṇurviśvajanopatāpaharaṇe kāvyaṃ mama khyāpayet || 3||

((१)वंशीवेणुः । देवतानामपि देवता ।(२)अत्र प्रस्तुतश्लेषेण भगवान् श्रीकृष्णस्तन्नामकः स्वगुरुरपिविवक्षितः ॥ (३)अरि चक्रम् ।)विक्रान्त्याक्रान्तविश्वद्विषत इहगुरोविङ्क्र(र्विक्र)माख्यस्य राज्ञःस्वस्त्री(स्री)यो मानवेदो मुरमथनकथावर्णनालोभनुन्नः ।विष्णोर्वृष्णीश्वरस्य प्रथयति पदरूपेण किञ्चित् कथां तांकान्तां विश्वव्यथान्तामिह विबुधजनाः सन्तु सन्तोषवन्तः ॥ ४॥

((1)vaṃśīveṇuḥ | devatānāmapi devatā |(2)atra prastutaśleṣeṇa bhagavān śrīkṛṣṇastannāmakaḥ svagururapivivakṣitaḥ || (3)ari cakram |)vikrāntyākrāntaviśvadviṣata ihaguroviṅkra(rvikra)mākhyasya rājñaḥsvastrī(srī)yo mānavedo muramathanakathāvarṇanālobhanunnaḥ |viṣṇorvṛṣṇīśvarasya prathayati padarūpeṇa kiñcit kathāṃ tāṃkāntāṃ viśvavyathāntāmiha vibudhajanāḥ santu santoṣavantaḥ || 4||

लक्ष्मीनाथ पुरा सुरासुरमृधे ये कालनेम्यादयस्त्वत्पिष्टा अपि शिष्टकर्मबलतो दैत्या न मुक्तिं गताः ।तेषां भूरिभरेण भूतलजुषां सा भूतधात्री व्यथापात्री वेधसमेत्य वेगत इति प्रोवाच देवावृतम् ॥ ५॥

lakṣmīnātha purā surāsuramṛdhe ye kālanemyādayastvatpiṣṭā api śiṣṭakarmabalato daityā na muktiṃ gatāḥ |teṣāṃ bhūribhareṇa bhūtalajuṣāṃ sā bhūtadhātrī vyathāpātrī vedhasametya vegata iti provāca devāvṛtam || 5||

त्रपयालपितुमनीशामपि मांव्वसनभरो हि कथापयतीमांवनितानामिह वचनं परुषंविषहेथा मम रुगाधिकपरुषम् ।(४)नुन्नृः = प्रेरितः । पदरूपेण = गानरूपेण ।विश्वव्यथान्तां = सकलदुःखसंहर्त्रीं (५)मृधं = युद्धम् ।पल्लवम् ।नाथ कृपालय परिपालय मांपापनृपालकरचिताधिमिमां (नाथ)निगदितमिदमयि निशमय च विधेशुचमिह मम शमय च शमजलधेवनितावच इति न वचो हेयंमम, किमु गव्यं शकृदिति हेयं (नाथ)स्वशिरो न तु शक्नोति स विनतंपन्नगपतिरुन्नेतुं नियतंकमठाधिपमपि महितं भुवनेन कुशलमयि मन्ये मम वहने (नाथ)कुलशिखरिकुलं खलु बत पतितंसपदि भवेदधिजलनिधि नियतंगतिरसि मम तु चकोरी शरणंकमयति जगति विना हिमकिरणं (नाथ)व्यसनमनोपममुदितमनूनंमम तु मनोगतमधुना नूनंपरममतो नतजगदवनरतेप्रभुरिह तु भवान्ननु भुवनपते (नाथ)(अधिजलधि = समुद्रे । कमयति = कं गच्छति? ।अयेतः परस्मैपद कविप्रयोगात् । अनोपमं असदृशम् ।साधुत्वं चिन्त्यम् ॥)उर्वीं गुर्वीं वहन्तीं विपदमिति वदन्तीं पतन्तीं पदान्तेपश्यन् बाष्पं वमन्तीं त्वयि स कृतमना व्याजहाराधिहारः ।वत्से सर्वंसहे त्वं क्षणसमयमये साध्वि सर्वं सहेथालक्ष्मीनाथः स साक्षाज्जगदवनकलादीक्षितो रक्षिता नः ॥ ६॥

trapayālapitumanīśāmapi māṃvvasanabharo hi kathāpayatīmāṃvanitānāmiha vacanaṃ paruṣaṃviṣahethā mama rugādhikaparuṣam |(4)nunnṛḥ = preritaḥ | padarūpeṇa = gānarūpeṇa |viśvavyathāntāṃ = sakaladuḥkhasaṃhartrīṃ (5)mṛdhaṃ = yuddham |pallavam |nātha kṛpālaya paripālaya māṃpāpanṛpālakaracitādhimimāṃ (nātha)nigaditamidamayi niśamaya ca vidheśucamiha mama śamaya ca śamajaladhevanitāvaca iti na vaco heyaṃmama, kimu gavyaṃ śakṛditi heyaṃ (nātha)svaśiro na tu śaknoti sa vinataṃpannagapatirunnetuṃ niyataṃkamaṭhādhipamapi mahitaṃ bhuvanena kuśalamayi manye mama vahane (nātha)kulaśikharikulaṃ khalu bata patitaṃsapadi bhavedadhijalanidhi niyataṃgatirasi mama tu cakorī śaraṇaṃkamayati jagati vinā himakiraṇaṃ (nātha)vyasanamanopamamuditamanūnaṃmama tu manogatamadhunā nūnaṃparamamato natajagadavanarateprabhuriha tu bhavānnanu bhuvanapate (nātha)(adhijaladhi = samudre | kamayati = kaṃ gacchati? |ayetaḥ parasmaipada kaviprayogāt | anopamaṃ asadṛśam |sādhutvaṃ cintyam ||)urvīṃ gurvīṃ vahantīṃ vipadamiti vadantīṃ patantīṃ padāntepaśyan bāṣpaṃ vamantīṃ tvayi sa kṛtamanā vyājahārādhihāraḥ |vatse sarvaṃsahe tvaṃ kṣaṇasamayamaye sādhvi sarvaṃ sahethālakṣmīnāthaḥ sa sākṣājjagadavanakalādīkṣito rakṣitā naḥ || 6||

एवं व्याहृत्य शर्वादिकविबुधजनैः साकमुर्व्या च तीरंक्षीराम्भोधेस्तवोरस्थलघृततुळसीसौरभीलोभनीयम् ।गत्वा नत्वा च स त्वामजित पुरुषसूक्तेन भक्त्योपतस्थेयावत्तावत्समाधौ दिवि तव गिरमाकर्ण्य मोदादगादीत् ॥ ७॥

evaṃ vyāhṛtya śarvādikavibudhajanaiḥ sākamurvyā ca tīraṃkṣīrāmbhodhestavorasthalaghṛtatuḷasīsaurabhīlobhanīyam |gatvā natvā ca sa tvāmajita puruṣasūktena bhaktyopatastheyāvattāvatsamādhau divi tava giramākarṇya modādagādīt || 7||

हे देवा देवदेवेरितमतिरिदमावेदये दानवारेर्लीलासाहाय्यहेतोर्जगति यदुकुलं तन्वतो धन्यधन्यम् ।साकं नाकाङ्गनौघैरवतरत जवादेवमादिश्य गोभिर्गामाश्वास्याप्तगेहो भवदवतरणात्युत्सुकोऽयं न्यवात्सीत् ॥ ८॥

he devā devadeveritamatiridamāvedaye dānavārerlīlāsāhāyyahetorjagati yadukulaṃ tanvato dhanyadhanyam |sākaṃ nākāṅganaughairavatarata javādevamādiśya gobhirgāmāśvāsyāptageho bhavadavataraṇātyutsuko'yaṃ nyavātsīt || 8||

त्वत्सान्निध्येन धन्ये पुर इह मधुरानामके देवकीं तांपाणौकृत्याथ शौरिर्व्यचलदतिनृशंसेन कंसेन साकम् ॥आदायाकाशवाण्या क्रुधमपि च कृपाणीं कृपां स्वां त्रपां वाहित्वेमां हन्तुकामं यदुपतिमयमालोक्य वाक्यं बभाषे ॥ ९॥

tvatsānnidhyena dhanye pura iha madhurānāmake devakīṃ tāṃpāṇaukṛtyātha śaurirvyacaladatinṛśaṃsena kaṃsena sākam ||ādāyākāśavāṇyā krudhamapi ca kṛpāṇīṃ kṛpāṃ svāṃ trapāṃ vāhitvemāṃ hantukāmaṃ yadupatimayamālokya vākyaṃ babhāṣe || 9||

((६)आधिहारः = तापहर्ता ॥ (८)गोभिः = वाग्भिः ॥ (९)पाणौकृत्य = परिणीय ॥)

((6)ādhihāraḥ = tāpahartā || (8)gobhiḥ = vāgbhiḥ || (9)pāṇaukṛtya = pariṇīya ||)

अनृशंस ननु कंस वसुधाभृदवतंसकथमिति व्यवसितं बत कृपाकुलमतेत्वयि विदितवेद्ये किमुपदेश्यमन्येनतदपि मे मुखरतां प्रणयिता वितनुते ।पल्लवम् ।वरमते साहसान्ननु विरम नरपतेपरमतेजोनिधे सपदि बत यदुपते (वर)वपुषैव सह मृत्युरिह जायतेऽचिरादतिचिरादपि च वा मृतिरियं सुनियताकिमनित्यतासदननिजतनोरपि च कृतेविदधते परहतिं निजहिते नृप रताः (वर)स्वसृहतेरपि तेन जीवितेन किमु तेनिजनाशनतो यशो वरमिह तु भूतलेउद्य(दय)ति सदा जगन्मदयाते(यति)यशोमयशशाङ्के कळङ्कोऽय(द्य)नोदयेतामले (वर)(वपुषैव सहेत्यादि मृत्युर्जन्मवतां वीर देहेन सह जायते ।अद्य वा(?)ब्दशतान्ते वा मृत्यु(त्युर्वै)प्राणिनां ध्रुवः इति भागवताशयविवरणम् ॥)वनितावधो निखिलकुशलानि नाशयेदिति नीतिमयि फलय न तु विबुधविरचितांबहुमतो बहुशोऽपि विबुधविजयेन तेधर्मपालो ननु परामृशन्न वनितां (वर)दयनयि(नीय)तरजने भवदीयमतिरन्यरूपैव ननु मनो विमलय विमर्शनान्विपदां हि विवरमविचार इति बुधवचोविस्मृतं किमु विभो विदितमपि दर्शनात् (वर)त्वदधीनमतिदीनमपराधलवहीन()ममिताधिभरलीनमतिभीतिभाजनंनिजशिशुजनं विवशमपकरुणमुपयमंनय न(नयनं)पुनरुपयमे बत जातवेपनं (वर)हितमिदं निगदितं शङ्कां न हरति चेत्परमपि मतं परमकरुण शृणु पुनरिदंननु सुतान् दातास्मि यत एव तव भयंनृप रुषं त्यज परुषमयि कुरु हृदुरुमुदं (वर)शौरेस्त्वदाहितमतेः किमु वाक्यभङ्ग्याकिं देवकीसुकृतपुञ्जविजृम्भितेन ।कंस्त(कंसस्त)थेति तरसैव तदीयवाचमूरीचकार च चकार च हन्त चिन्ताम् ॥ १०॥

anṛśaṃsa nanu kaṃsa vasudhābhṛdavataṃsakathamiti vyavasitaṃ bata kṛpākulamatetvayi viditavedye kimupadeśyamanyenatadapi me mukharatāṃ praṇayitā vitanute |pallavam |varamate sāhasānnanu virama narapateparamatejonidhe sapadi bata yadupate (vara)vapuṣaiva saha mṛtyuriha jāyate'cirādaticirādapi ca vā mṛtiriyaṃ suniyatākimanityatāsadananijatanorapi ca kṛtevidadhate parahatiṃ nijahite nṛpa ratāḥ (vara)svasṛhaterapi tena jīvitena kimu tenijanāśanato yaśo varamiha tu bhūtaleudya(daya)ti sadā jaganmadayāte(yati)yaśomayaśaśāṅke kaḷaṅko'ya(dya)nodayetāmale (vara)(vapuṣaiva sahetyādi mṛtyurjanmavatāṃ vīra dehena saha jāyate |adya vā(?)bdaśatānte vā mṛtyu(tyurvai)prāṇināṃ dhruvaḥ iti bhāgavatāśayavivaraṇam ||)vanitāvadho nikhilakuśalāni nāśayediti nītimayi phalaya na tu vibudhaviracitāṃbahumato bahuśo'pi vibudhavijayena tedharmapālo nanu parāmṛśanna vanitāṃ (vara)dayanayi(nīya)tarajane bhavadīyamatiranyarūpaiva nanu mano vimalaya vimarśanānvipadāṃ hi vivaramavicāra iti budhavacovismṛtaṃ kimu vibho viditamapi darśanāt (vara)tvadadhīnamatidīnamaparādhalavahīna()mamitādhibharalīnamatibhītibhājanaṃnijaśiśujanaṃ vivaśamapakaruṇamupayamaṃnaya na(nayanaṃ)punarupayame bata jātavepanaṃ (vara)hitamidaṃ nigaditaṃ śaṅkāṃ na harati cetparamapi mataṃ paramakaruṇa śṛṇu punaridaṃnanu sutān dātāsmi yata eva tava bhayaṃnṛpa ruṣaṃ tyaja paruṣamayi kuru hṛdurumudaṃ (vara)śaurestvadāhitamateḥ kimu vākyabhaṅgyākiṃ devakīsukṛtapuñjavijṛmbhitena |kaṃsta(kaṃsasta)theti tarasaiva tadīyavācamūrīcakāra ca cakāra ca hanta cintām || 10||

सत्या किमेषा वसुदेववाणीतथ्या किमेषा गगनोत्थवाणी ।कालेन चैतन्निखिलं यथावत्ज्ञायेत तत्सम्प्रति सम्प्रतीक्षे ॥ ११॥

satyā kimeṣā vasudevavāṇītathyā kimeṣā gaganotthavāṇī |kālena caitannikhilaṃ yathāvatjñāyeta tatsamprati sampratīkṣe || 11||

एवं विचिन्तयन्नेव विविधं विवशाशयः ।विवेश स पुरं विष्णो विदूषितमनास्त्वया ॥ १२॥

evaṃ vicintayanneva vividhaṃ vivaśāśayaḥ |viveśa sa puraṃ viṣṇo vidūṣitamanāstvayā || 12||

भोजाधिपात्स हरिणीं हरिणारिवर्यपाणिद्वयी महितपञ्जरतो यथा ताम् ।धीमान्विमोच्य तरुणीं कृपणां कृपाणपाणेर्भवत्प्रहितधीर्गृहमाप शौरिः ॥ १३॥

bhojādhipātsa hariṇīṃ hariṇārivaryapāṇidvayī mahitapañjarato yathā tām |dhīmānvimocya taruṇīṃ kṛpaṇāṃ kṛpāṇapāṇerbhavatprahitadhīrgṛhamāpa śauriḥ || 13||

कंसो यथोदितमथो तव तातनीतंतं सोऽवधीन्न कृपया निजभागिनेयम् ।आदाय नन्दनमुदारमना निकेतमागम्य शौरिरखिलं निजगाद जायाम् ॥ १४॥

kaṃso yathoditamatho tava tātanītaṃtaṃ so'vadhīnna kṛpayā nijabhāgineyam |ādāya nandanamudāramanā niketamāgamya śaurirakhilaṃ nijagāda jāyām || 14||

((१३)हरिणारिः = सिंहः । शौरिर्वसुदेवः ॥)धन्येयं नारीदं वाक्यं श्रुत्वा स्मृत्वा चैतद्वृत्तम् ।विद्युन्मालाभिख्यं पुत्रं दृष्ट्वा चासीत्तुष्टा विष्णो ॥ १५॥

((13)hariṇāriḥ = siṃhaḥ | śaurirvasudevaḥ ||)dhanyeyaṃ nārīdaṃ vākyaṃ śrutvā smṛtvā caitadvṛttam |vidyunmālābhikhyaṃ putraṃ dṛṣṭvā cāsīttuṣṭā viṣṇo || 15||

तावश्च नारदमुनिर्मधुरापुरी(रीं)तामागच्छदाशयमयं भवतो विदित्वा ।कंसं शशंस च नृशंसमलं प्रशंसन्तं सन्निविष्टमतिहृष्टमतिं सभायाम् ॥ १६॥

tāvaśca nāradamunirmadhurāpurī(rīṃ)tāmāgacchadāśayamayaṃ bhavato viditvā |kaṃsaṃ śaśaṃsa ca nṛśaṃsamalaṃ praśaṃsantaṃ sanniviṣṭamatihṛṣṭamatiṃ sabhāyām || 16||

दैतेया यूयमेते यदव इह सुरास्त्वद्वधायैव विष्णुःप्रादुःष्यादेवमुक्तो विदुतयदुकुलः पञ्चतां षट् तनूजान् ।प्राणैषीदेष शौरेर्निभृतमहिपतावाहिते माययाथोरोहिण्यां देवकीं तां त्वमपि समविशो देव हे देवहेतोः ॥ १७॥

daiteyā yūyamete yadava iha surāstvadvadhāyaiva viṣṇuḥprāduḥṣyādevamukto vidutayadukulaḥ pañcatāṃ ṣaṭ tanūjān |prāṇaiṣīdeṣa śaurernibhṛtamahipatāvāhite māyayāthorohiṇyāṃ devakīṃ tāṃ tvamapi samaviśo deva he devahetoḥ || 17||

परिपाण्डुपयोधरभरभासाशरदिव शुशुभे तदनु शुभा सा((१५)अत्र मुद्रालंङ्काररीत्या धन्येयं नारीत्यस्य ज्योतिषिक वाक्या(?)न्तःपातिता वृत्तस्य विद्युन्मालाभिधेयता च द्योत्यते ॥(१७)प्रादुःष्यात् प्रादुर्भवेत् । विदुतयदुकुलः सन्तापितयादवगणः । अहिपतौ शेषांशभूते बलभद्रे ॥)पल्लवम् ।मञ्जुळदौहृदमन्दिरभूताकथमिव कथनीया तव माता (मञ्जु)कृशतरमुदरं गरिमपरीतंविबुधव्यसनमतो विपरीतं (मञ्जु)स कुचो मलिनमुखोऽतिकठोरोयदुपवदजनि विमुक्ताहारो (मञ्जु)विजहौ सा भरभयतो भूषामथ केवलतैवाजनि भूषा (मञ्जु)अदसीयमहो निभृतं हसितंमृदुळं च गतं भृशनिश्वसितं (मञ्जु)अवलोकितुमिव तव लळितमुखंकुचयुगळमभूदथ विनतमुखं (मञ्जु)आशां पाकरिपोः प्रसाधिततमामापादयन्नादरादालम्बो विबुधावलेस्त्रिजगतामेकावतंसो हरे ।मन्दम्मन्दमहो वहन् निजतनोरापूर्णतामन्वहंसोऽयं दौहृदपार्वणेन्दुरिह नो कं सप्रमोदं व्यधात् ॥ १८॥

paripāṇḍupayodharabharabhāsāśaradiva śuśubhe tadanu śubhā sā((15)atra mudrālaṃṅkārarītyā dhanyeyaṃ nārītyasya jyotiṣika vākyā(?)ntaḥpātitā vṛttasya vidyunmālābhidheyatā ca dyotyate ||(17)prāduḥṣyāt prādurbhavet | vidutayadukulaḥ santāpitayādavagaṇaḥ | ahipatau śeṣāṃśabhūte balabhadre ||)pallavam |mañjuḷadauhṛdamandirabhūtākathamiva kathanīyā tava mātā (mañju)kṛśataramudaraṃ garimaparītaṃvibudhavyasanamato viparītaṃ (mañju)sa kuco malinamukho'tikaṭhoroyadupavadajani vimuktāhāro (mañju)vijahau sā bharabhayato bhūṣāmatha kevalataivājani bhūṣā (mañju)adasīyamaho nibhṛtaṃ hasitaṃmṛduḷaṃ ca gataṃ bhṛśaniśvasitaṃ (mañju)avalokitumiva tava laḷitamukhaṃkucayugaḷamabhūdatha vinatamukhaṃ (mañju)āśāṃ pākaripoḥ prasādhitatamāmāpādayannādarādālambo vibudhāvalestrijagatāmekāvataṃso hare |mandammandamaho vahan nijatanorāpūrṇatāmanvahaṃso'yaṃ dauhṛdapārvaṇenduriha no kaṃ sapramodaṃ vyadhāt || 18||

(यदुपवत् = कंस इव ॥(१८)कंसस्य प्रमोद न व्यधादेवेति च श्लेषभङ्ग्या प्रतिपाद्यते ॥)भवदेकावलम्बा सा वसुदेवकुडुम्बिनी ।आललम्बे परां शोभां जितदेवनितम्बिनी ॥ १९॥

(yadupavat = kaṃsa iva ||(18)kaṃsasya pramoda na vyadhādeveti ca śleṣabhaṅgyā pratipādyate ||)bhavadekāvalambā sā vasudevakuḍumbinī |ālalambe parāṃ śobhāṃ jitadevanitambinī || 19||

कंसस्त्वापन्नसत्त्वामिह निजसहजां शोकदामेकदा तांत्वत्सान्निध्योत्थतेजःप्रसरभृशपरिध्वस्तनेत्रप्रचाराम् ।निध्यायैवं स दध्यौ किमु कुसृतियुतः कोऽप्यसौ कृष्णसर्पोमत्प्राणैः पारणाय स्वसुरुदरगुहामध्यमद्याध्यवात्सीत् ॥ २०॥

kaṃsastvāpannasattvāmiha nijasahajāṃ śokadāmekadā tāṃtvatsānnidhyotthatejaḥprasarabhṛśaparidhvastanetrapracārām |nidhyāyaivaṃ sa dadhyau kimu kusṛtiyutaḥ ko'pyasau kṛṣṇasarpomatprāṇaiḥ pāraṇāya svasurudaraguhāmadhyamadyādhyavātsīt || 20||

मन्नाथायां हतायां स्वसरि च युवतौ धर्मपत्न्यां च शौरेरन्तर्वत्न्यामकीर्तिर्मम तु सहचरी नूनमाजीवनान्तम् ।हा हन्ताहिंसितायां पुनरिह सहसैवार्भकः कोऽप्यमुष्याःप्रादुर्भूतः करिष्यत्यसुरवरचमूघस्मरो भस्मसान्माम् ॥ २१॥

mannāthāyāṃ hatāyāṃ svasari ca yuvatau dharmapatnyāṃ ca śaurerantarvatnyāmakīrtirmama tu sahacarī nūnamājīvanāntam |hā hantāhiṃsitāyāṃ punariha sahasaivārbhakaḥ ko'pyamuṣyāḥprādurbhūtaḥ kariṣyatyasuravaracamūghasmaro bhasmasānmām || 21||

एवं दोळायितात्मा नरपतिरजिघांसाजिघांसाभिभूतःपुत्रं तस्याः प्रसूतं प्रसभमिह निहन्तास्मि हन्तास्मि नूनम् ।इत्थं निश्चित्य दुःस्थाशय इह शयने भोजने सोऽथ यानेस्नाने वा संस्मरंस्त्वां प्रतिपुरमवसत्तत्प्रसूतिप्रतीक्षः ॥ २२॥

evaṃ doḷāyitātmā narapatirajighāṃsājighāṃsābhibhūtaḥputraṃ tasyāḥ prasūtaṃ prasabhamiha nihantāsmi hantāsmi nūnam |itthaṃ niścitya duḥsthāśaya iha śayane bhojane so'tha yānesnāne vā saṃsmaraṃstvāṃ pratipuramavasattatprasūtipratīkṣaḥ || 22||

((२०)कृष्णसर्पः = कृष्ण एव सर्पः । तज्जातीयः पन्नगश्च । पारणाय = पारणां कर्तुम् ।प्राणैः पारणायेति प्रयोगश्चिन्त्यः ।(२२)द्वितीयं अस्मीत्यहमर्थेऽव्ययम् ॥)चतुर्मुखमुखा बहिर्मुखाः फुल(ल्ल)मुखाम्बुजाः ।तुष्टुवुस्त्वां तदा तुष्टा निविष्टमुद्रे(दरे)हरे ॥ २३॥

((20)kṛṣṇasarpaḥ = kṛṣṇa eva sarpaḥ | tajjātīyaḥ pannagaśca | pāraṇāya = pāraṇāṃ kartum |prāṇaiḥ pāraṇāyeti prayogaścintyaḥ |(22)dvitīyaṃ asmītyahamarthe'vyayam ||)caturmukhamukhā bahirmukhāḥ phula(lla)mukhāmbujāḥ |tuṣṭuvustvāṃ tadā tuṣṭā niviṣṭamudre(dare)hare || 23||

बोधमयाव्यय लोकहिताय हिभजसे रूपमनन्तंयत्स्मरणादपि भवसागरमिहसपदि तरन्ति दुरन्तंपल्लवम् ।याम इमे शरणं त्वां यदुवरयाम इमे शरणं त्वांत्वयि विमुखानां पतनं सुनियतमपि सुमहितपदभाजांक्वापि कुतोऽपि न हानिरिहाजिततव सुलळितपदभाजां (याम)त्रिभुवनसाक्षी भजतेऽजित तनुगुणकृतिमरणभवान्नो((२३)बर्हिर्मुखाः देवाः ॥)तदपि च तान्त्रि(न्नि)जभजनाय भजतिभजतामरण भवान्नो (याम)स्मरणस्मारणनिकथननिशमनमयि खलु तव तनुनाम्नांजगति वितन्वञ्जनिमृतिमेतामेति न सुमहितधाम्नां (याम)भवहर तनुते भवपाथोधिंभरिताधिकमहिताधिंगोवत्सपदं त्वयि तु समाधिंविदधद्विहतसमाधिं (याम)मुरहर खलनृपकृतभूभारंव्यवहर सहसोदारंमाधव मान्द्यं ननु तनु(मान्यान्ननु)तनु(न)या नोपरिपालय तरसा नो (याम)नुत्वा नत्वा गते त्वामिति विबुधगणे प्रावृताशा पयोदैःप्रावृट् प्रादुर्बभूव प्रकटरसमुपानीततत्तत्पदार्था ।अत्यासन्नप्रसूतिं सपदि परिचरन्तीव हन्तासहायामेनामत्यन्तदीनामिह पुनरनुकूले विधौ को न बन्धुः ॥ २४॥

bodhamayāvyaya lokahitāya hibhajase rūpamanantaṃyatsmaraṇādapi bhavasāgaramihasapadi taranti durantaṃpallavam |yāma ime śaraṇaṃ tvāṃ yaduvarayāma ime śaraṇaṃ tvāṃtvayi vimukhānāṃ patanaṃ suniyatamapi sumahitapadabhājāṃkvāpi kuto'pi na hānirihājitatava sulaḷitapadabhājāṃ (yāma)tribhuvanasākṣī bhajate'jita tanuguṇakṛtimaraṇabhavānno((23)barhirmukhāḥ devāḥ ||)tadapi ca tāntri(nni)jabhajanāya bhajatibhajatāmaraṇa bhavānno (yāma)smaraṇasmāraṇanikathananiśamanamayi khalu tava tanunāmnāṃjagati vitanvañjanimṛtimetāmeti na sumahitadhāmnāṃ (yāma)bhavahara tanute bhavapāthodhiṃbharitādhikamahitādhiṃgovatsapadaṃ tvayi tu samādhiṃvidadhadvihatasamādhiṃ (yāma)murahara khalanṛpakṛtabhūbhāraṃvyavahara sahasodāraṃmādhava māndyaṃ nanu tanu(mānyānnanu)tanu(na)yā noparipālaya tarasā no (yāma)nutvā natvā gate tvāmiti vibudhagaṇe prāvṛtāśā payodaiḥprāvṛṭ prādurbabhūva prakaṭarasamupānītatattatpadārthā |atyāsannaprasūtiṃ sapadi paricarantīva hantāsahāyāmenāmatyantadīnāmiha punaranukūle vidhau ko na bandhuḥ || 24||

(विह्तसमाधिं = निरस्तसमस्तसन्तापम् ॥)कृष्णाभिख्यं जगत्यां प्रचुरतरतमोवर्धने बद्धदक्षिं(दीक्षं)व्यादीव्यत्पुष्करास्यं भुवनमहितमारात्कृतार्कप्रकाशम् ।जाया शौरेरुदीते शिशिररुचि निशीथे जयन्त्यां भवन्तंप्रादुश्चक्रेऽथ चक्रायुध वियति यथा प्रावृडेषा पयोदम् ॥ २५॥

(vihtasamādhiṃ = nirastasamastasantāpam ||)kṛṣṇābhikhyaṃ jagatyāṃ pracurataratamovardhane baddhadakṣiṃ(dīkṣaṃ)vyādīvyatpuṣkarāsyaṃ bhuvanamahitamārātkṛtārkaprakāśam |jāyā śaurerudīte śiśiraruci niśīthe jayantyāṃ bhavantaṃprāduścakre'tha cakrāyudha viyati yathā prāvṛḍeṣā payodam || 25||

अक्षीणाभं दयार्द्रैर्मृदुहति(सि)तसखैर्वीक्षणैरीक्षमाणंलक्ष्मीनाथं स साक्षात् परमिह पुरुषं लक्ष्यमक्षामपुण्यैः ।त्रैलोक्याधीशमालोक्य च निजतनयं विस्मयस्नेहमोदैराविष्टात्माथ शौरिः सदयित इति तुष्टाव पुष्टादरं त्वाम् ॥ २६॥

akṣīṇābhaṃ dayārdrairmṛduhati(si)tasakhairvīkṣaṇairīkṣamāṇaṃlakṣmīnāthaṃ sa sākṣāt paramiha puruṣaṃ lakṣyamakṣāmapuṇyaiḥ |trailokyādhīśamālokya ca nijatanayaṃ vismayasnehamodairāviṣṭātmātha śauriḥ sadayita iti tuṣṭāva puṣṭādaraṃ tvām || 26||

महितशिरोधृतमणिमकुटं वरतिलकविभासितफालंनतचिल्लीजितवल्लीतति पृथुनयनजिताम्बुजजालं((२५)कृष्णाभित्र्यं = कृष्णनामधेयं, नीलकान्तिमिति च । तमोवर्धने = तमोगुणनाशने, अन्धकाराधिक्यकरणे च ।पुष्करास्यं पद्ममुखं, जलमुखं च । आरात्, समीपे दूरे च ॥)पल्लवम् ।कथये माधव कथमिव रूपंतव नितरामनुरूपं (कथ)त्रिभुवनबन्धुरगन्धवहं मणि।कुण्डलमण्डितगण्डंअधररुगञ्चितदन्तगणं मुखनिन्दितपङ्कजषण्डं (कथ)निर्मलकौस्तुभकम्रगळं लसदंसगळितवनमालंवत्सविराजितवत्सतलं वरहारोदितरुचिजालं (कथ)करधृतदरकमलारिगदं जठरोषितभुवनकदम्बंकेसरभासुरनाभितलं कपिशाम्बरकम्रनितम्बं (कथ)करिवरकरकमनोरुयुगं मृदुजानुकृताखिललोभं(वत्सतलं = उरस्थलम् । दरः = शङ्खः ।)प्रसृतायुगजितकेकिगळं प्रपदाघृतकमठविशोभं (कथ)वल्गुरुगाततगुल्फयुगं वरनूपुरभासुरपादंभङ्गिपदाङ्गुलिपङ्क्तिधरं नखमणिधृ(घृ)णिधु(धृ)तविधुपादं (कथ)मृदुरेखासखपादतलं पद्नतमतिशोधिपरागंअमलतमाभतमालनिभं जगदानन्दननिखिलाङ्गं (कथ)दिव्यमिदं खलु तव रूपं लघुसंहर जगदभिरूपंअयि मामचिरादव कंसादलमवमादसवतंसात् (कथ)देवकीवसुदेवाभ्यां देव कीर्तिपयोनिधे ।एवमीडित एतौ गामेवमीरितवान् भवान् ॥ २७॥

mahitaśirodhṛtamaṇimakuṭaṃ varatilakavibhāsitaphālaṃnatacillījitavallītati pṛthunayanajitāmbujajālaṃ((25)kṛṣṇābhitryaṃ = kṛṣṇanāmadheyaṃ, nīlakāntimiti ca | tamovardhane = tamoguṇanāśane, andhakārādhikyakaraṇe ca |puṣkarāsyaṃ padmamukhaṃ, jalamukhaṃ ca | ārāt, samīpe dūre ca ||)pallavam |kathaye mādhava kathamiva rūpaṃtava nitarāmanurūpaṃ (katha)tribhuvanabandhuragandhavahaṃ maṇi|kuṇḍalamaṇḍitagaṇḍaṃadhararugañcitadantagaṇaṃ mukhaninditapaṅkajaṣaṇḍaṃ (katha)nirmalakaustubhakamragaḷaṃ lasadaṃsagaḷitavanamālaṃvatsavirājitavatsatalaṃ varahāroditarucijālaṃ (katha)karadhṛtadarakamalārigadaṃ jaṭharoṣitabhuvanakadambaṃkesarabhāsuranābhitalaṃ kapiśāmbarakamranitambaṃ (katha)karivarakarakamanoruyugaṃ mṛdujānukṛtākhilalobhaṃ(vatsatalaṃ = urasthalam | daraḥ = śaṅkhaḥ |)prasṛtāyugajitakekigaḷaṃ prapadāghṛtakamaṭhaviśobhaṃ (katha)valgurugātatagulphayugaṃ varanūpurabhāsurapādaṃbhaṅgipadāṅgulipaṅktidharaṃ nakhamaṇidhṛ(ghṛ)ṇidhu(dhṛ)tavidhupādaṃ (katha)mṛdurekhāsakhapādatalaṃ padnatamatiśodhiparāgaṃamalatamābhatamālanibhaṃ jagadānandananikhilāṅgaṃ (katha)divyamidaṃ khalu tava rūpaṃ laghusaṃhara jagadabhirūpaṃayi māmacirādava kaṃsādalamavamādasavataṃsāt (katha)devakīvasudevābhyāṃ deva kīrtipayonidhe |evamīḍita etau gāmevamīritavān bhavān || 27||

(अवमात् = अधमात् ॥)मातस्तात तपस्यया हि युवयोर्मोमुद्यमानात्मनाप्राग्जन्मस्मरणाय मे वपुरिदं दिव्यं मया दर्शितम् ।शश्वद् ब्रह्मधियाथवा सुतधिया मां संस्मरन्तौ युवांक्षिप्रं मत्पदमाप्नुयातममितैः प्राप्यं हि पुण्योत्करैः ॥ २८॥

(avamāt = adhamāt ||)mātastāta tapasyayā hi yuvayormomudyamānātmanāprāgjanmasmaraṇāya me vapuridaṃ divyaṃ mayā darśitam |śaśvad brahmadhiyāthavā sutadhiyā māṃ saṃsmarantau yuvāṃkṣipraṃ matpadamāpnuyātamamitaiḥ prāpyaṃ hi puṇyotkaraiḥ || 28||

नन्दालये नन्दसुतां प्रसूतांयशोदयादाय यशोदयाब्धे ।निधाय मां तत्र निधे गुणानांनिषीद चात्रार्य विषीद मा त्वम् ॥ २९॥ (वर् मात्रार्य)

nandālaye nandasutāṃ prasūtāṃyaśodayādāya yaśodayābdhe |nidhāya māṃ tatra nidhe guṇānāṃniṣīda cātrārya viṣīda mā tvam || 29|| (var mātrārya)

शिशुतामितवानभिधाय भवान्विशदामिति गां पशुपालमणे ।प्रणयादधिकं विधुरौ पितरौजनितावपि तौ जगती महितौ (जगतीमहितौ) ॥ ३०॥

śiśutāmitavānabhidhāya bhavānviśadāmiti gāṃ paśupālamaṇe |praṇayādadhikaṃ vidhurau pitaraujanitāvapi tau jagatī mahitau (jagatīmahitau) || 30||

विज्ञाय त्वन्मतं त्वां दधदथ गतवान् गोकुलं सूतितल्पेगृढं विन्यस्य चित्तं त्वयि च स तु यशोदाप्रसूतां सुतां ताम् ।धृत्वा विश्लेषपीडामपि सदनमुपेत्यास्त शौरिः पुरेवश्रुत्वा कंसो भगिन्याः प्रसवमतिजवादापपातातिपापः ॥ ३१॥

vijñāya tvanmataṃ tvāṃ dadhadatha gatavān gokulaṃ sūtitalpegṛḍhaṃ vinyasya cittaṃ tvayi ca sa tu yaśodāprasūtāṃ sutāṃ tām |dhṛtvā viśleṣapīḍāmapi sadanamupetyāsta śauriḥ purevaśrutvā kaṃso bhaginyāḥ prasavamatijavādāpapātātipāpaḥ || 31||

((३०)इतवान् प्राप्तवान् ॥)पाणिपञ्जरगतां स्वसुः सुतांचारुपङ्कजमुखीं तवानुजांआर्य देहि चरमामिमामितिप्रार्थितोऽपि जगृहे खलो बलात् ॥ ३२॥

((30)itavān prāptavān ||)pāṇipañjaragatāṃ svasuḥ sutāṃcārupaṅkajamukhīṃ tavānujāṃārya dehi caramāmimāmitiprārthito'pi jagṛhe khalo balāt || 32||

हस्तादुत्पत्य सद्यो वपुरनुपममासाद्य च द्यां प्रपद्यक्रूरात्मन् किं ह्तायामयि मयि भुवि ते यत्र कुत्रापि वैरी ।सम्भूतो जृम्भते यन्निभृतमिति विभो त्वद्भगिन्यां गतायांसामोक्त्या दम्पती तौ स तु किमपि समाश्वास्य यातो निकेतम् ॥ ३३॥

hastādutpatya sadyo vapuranupamamāsādya ca dyāṃ prapadyakrūrātman kiṃ htāyāmayi mayi bhuvi te yatra kutrāpi vairī |sambhūto jṛmbhate yannibhṛtamiti vibho tvadbhaginyāṃ gatāyāṃsāmoktyā dampatī tau sa tu kimapi samāśvāsya yāto niketam || 33||

ततः प्रभातेऽजित निप्रहन्तुमिहार्भकाणामधिकप्रभाणाम् ।मदोद्भटान् दैत्यभटान् दुरात्मा स पूतनामप्यशिषहु(द्दु)राशाम् ॥ ३४॥

tataḥ prabhāte'jita niprahantumihārbhakāṇāmadhikaprabhāṇām |madodbhaṭān daityabhaṭān durātmā sa pūtanāmapyaśiṣahu(ddu)rāśām || 34||

वलभिदुपलनीलं सूतितल्पे लसन्तंविधुतमृदुपदाब्जं मुग्धवक्त्रं रुदन्तम् ।विवशमतियशोदा सा तु दृग्भ्यां भवन्तंमुहुरपि च पिबन्ती नाप मोदं कियन्तम् ॥ ३५॥

valabhidupalanīlaṃ sūtitalpe lasantaṃvidhutamṛdupadābjaṃ mugdhavaktraṃ rudantam |vivaśamatiyaśodā sā tu dṛgbhyāṃ bhavantaṃmuhurapi ca pibantī nāpa modaṃ kiyantam || 35||

जगदानन्दननन्दनजननाकर्णनतरलात्मालंवदनमुदीक्ष्य हिताप्लुत आप्लुतसादकृत स गोजालं((३४)अशिषत् शासितवान् ॥ अर्भकाणामिति कर्मणि षष्ठी ॥ आप्लुतसादकृत = व्रतिभ्यो ददौ ।)पल्लवम् ।व्यदधत किं पशुपा न तदा तवजननोद्यदुदारमुदा (व्यद)मागधगाथ(ध)कवन्दिमुखाखिलविद्याजीविजनानांविततान मतिं विततातिमुदंवितरणतो विभवानां (व्यद)अधिसृति विविधं कृतनटनानामधिगतरसविवशानांअभिययुराळय इह पशुपानामबलावलिसहितानां (व्यद)बालक जीव चिरं पालय खलुवसुधामिति कृतलापाःअकृषत वृषगोततिमपि कपिशांनिशया पशुपकलापाः (व्यद)सिषिचुर्गुरुशिष्यौ पितृतनयौपयसा कुतुकपरीतौ(अकृषत = अकुर्वन् । निशया = हरिद्रया ॥)मिथ इह पतिभृतकौ नवनीतैरपि चिक्षिपुरविनीतौ (व्यद)अवहन् कतिचन कतिचन पतिताव्यहसन् कतिचन कामंव्यनदन् कतिचन कतिचन विदधूरणविहृतिं च निकामं (व्यद)प्रदातुं नन्दं तं करमथ स कंसाय मधु(थु?)रांप्रयातं नन्दन्तं भुवनमहितेनात्मजनुषा ।प्रकृष्टादृष्टानां प्रवरफलभूतेन भवताप्रहृष्टो दृष्ट्वा गामवददिति शौरिः स्वसुहृदम् ॥ ३६॥

jagadānandananandanajananākarṇanataralātmālaṃvadanamudīkṣya hitāpluta āplutasādakṛta sa gojālaṃ((34)aśiṣat śāsitavān || arbhakāṇāmiti karmaṇi ṣaṣṭhī || āplutasādakṛta = vratibhyo dadau |)pallavam |vyadadhata kiṃ paśupā na tadā tavajananodyadudāramudā (vyada)māgadhagātha(dha)kavandimukhākhilavidyājīvijanānāṃvitatāna matiṃ vitatātimudaṃvitaraṇato vibhavānāṃ (vyada)adhisṛti vividhaṃ kṛtanaṭanānāmadhigatarasavivaśānāṃabhiyayurāḷaya iha paśupānāmabalāvalisahitānāṃ (vyada)bālaka jīva ciraṃ pālaya khaluvasudhāmiti kṛtalāpāḥakṛṣata vṛṣagotatimapi kapiśāṃniśayā paśupakalāpāḥ (vyada)siṣicurguruśiṣyau pitṛtanayaupayasā kutukaparītau(akṛṣata = akurvan | niśayā = haridrayā ||)mitha iha patibhṛtakau navanītairapi cikṣipuravinītau (vyada)avahan katicana katicana patitāvyahasan katicana kāmaṃvyanadan katicana katicana vidadhūraṇavihṛtiṃ ca nikāmaṃ (vyada)pradātuṃ nandaṃ taṃ karamatha sa kaṃsāya madhu(thu?)rāṃprayātaṃ nandantaṃ bhuvanamahitenātmajanuṣā |prakṛṣṭādṛṣṭānāṃ pravaraphalabhūtena bhavatāprahṛṣṭo dṛṣṭvā gāmavadaditi śauriḥ svasuhṛdam || 36||

भ्रातः किं कुशली शिशुस्तव च मे यत्नेन रक्ष्याविमौलक्ष्यन्ते सुदुराचरव्रतपदे हन्तोपसर्गा इह ।तद्याहीत्युदितो ययौ स कृतपोतापातना पूतनातावत्सम्भृतमञ्जुळाङ्गलतिका त्वामाप पापाशया ॥ ३७॥

bhrātaḥ kiṃ kuśalī śiśustava ca me yatnena rakṣyāvimaulakṣyante sudurācaravratapade hantopasargā iha |tadyāhītyudito yayau sa kṛtapotāpātanā pūtanātāvatsambhṛtamañjuḷāṅgalatikā tvāmāpa pāpāśayā || 37||

सा शायितं(तां)त्वां शयने निशाम्यसाशा निहन्तुं जगृहे सहेलम ।((३७)कृतपोतापातना = कृतबालकवधा ॥)सौन्दर्यसम्मोहितसर्वलोकामन्दं जगौ चामलमन्दहासा ॥ ३८॥

sā śāyitaṃ(tāṃ)tvāṃ śayane niśāmyasāśā nihantuṃ jagṛhe sahelama |((37)kṛtapotāpātanā = kṛtabālakavadhā ||)saundaryasammohitasarvalokāmandaṃ jagau cāmalamandahāsā || 38||

अतिलोभनमयि लोचनयुगलंमुकुळयास(सि)कुतो रुचिभरयुगलंपल्लवम् ।बालक मा कुरु मा कुरु रोदंमामकमापिब कुचमुरुमोदं (बालक)किमपि किशोर निशामय सुत मांदृशमुन्मीलय कुवलयसुषमां (बालक)विशदय मृदुलं सुन्दरहासंविहसितविकसितकुन्दविलासं (बालक)क्षुधितोऽसि किमयि पशुपालमणेपृथुरोचिरपासित दिवसमणे (बालक)कुचतो गळति पयो रुचिसदनंकिमपि विदारय दारक वदनं (बालक)(रुचिभरयुक् = कान्तिपुरयुक्तम् ॥)आभाष्यैवमपाययस्कुचमियं प्राणैः सहास्यास्त्वयाप्राणोन्मोचकमाशु चूचुकमहो पीतं कृतं मेचकम् ।प्राणाकर्षणदीर्णमर्मनिवहा प्राप्ता भृशं वेदनांप्रापद् घोरतरां तनुं प्ररुदती प्रावोचदेवं च सा ॥ ३९॥

atilobhanamayi locanayugalaṃmukuḷayāsa(si)kuto rucibharayugalaṃpallavam |bālaka mā kuru mā kuru rodaṃmāmakamāpiba kucamurumodaṃ (bālaka)kimapi kiśora niśāmaya suta māṃdṛśamunmīlaya kuvalayasuṣamāṃ (bālaka)viśadaya mṛdulaṃ sundarahāsaṃvihasitavikasitakundavilāsaṃ (bālaka)kṣudhito'si kimayi paśupālamaṇepṛthurocirapāsita divasamaṇe (bālaka)kucato gaḷati payo rucisadanaṃkimapi vidāraya dāraka vadanaṃ (bālaka)(rucibharayuk = kāntipurayuktam ||)ābhāṣyaivamapāyayaskucamiyaṃ prāṇaiḥ sahāsyāstvayāprāṇonmocakamāśu cūcukamaho pītaṃ kṛtaṃ mecakam |prāṇākarṣaṇadīrṇamarmanivahā prāptā bhṛśaṃ vedanāṃprāpad ghoratarāṃ tanuṃ prarudatī prāvocadevaṃ ca sā || 39||

हन्त सुत किं त्वमिति सन्तपसि हन्त मामन्तरितबन्धघृतिसन्ततिमिमांपल्लवम् ।मुञ्च बत मुञ्च बत किञ्चन कुचंडिम्भ मम दम्भहर सम्भृतशुचं (मुञ्च)सञ्चलसि किञ्चन न वञ्चनरतान्वहंहन्त ननु वञ्चितावञ्चिताहं (मुञ्च)सम्प्रति तु सम्पतितसम्भरितसम्भ्रमामञ्चति रुगञ्चितां पञ्चता मां (मुञ्च)शिथिलनिखिलेन्द्रिया पृथुलहृदयव्यथापरिपृथिवि बत पताम्यहमनाथा (मुञ्च)विवृत्तनेत्राथ विकीर्णकेशा विमुक्तनादप्रतिनादिताशा ।पदौ भुजौ केशव सा विसार्य पपात भूमौ सह पादपौघैः ॥ ४०॥

hanta suta kiṃ tvamiti santapasi hanta māmantaritabandhaghṛtisantatimimāṃpallavam |muñca bata muñca bata kiñcana kucaṃḍimbha mama dambhahara sambhṛtaśucaṃ (muñca)sañcalasi kiñcana na vañcanaratānvahaṃhanta nanu vañcitāvañcitāhaṃ (muñca)samprati tu sampatitasambharitasambhramāmañcati rugañcitāṃ pañcatā māṃ (muñca)śithilanikhilendriyā pṛthulahṛdayavyathāparipṛthivi bata patāmyahamanāthā (muñca)vivṛttanetrātha vikīrṇakeśā vimuktanādapratināditāśā |padau bhujau keśava sā visārya papāta bhūmau saha pādapaughaiḥ || 40||

((३९)पीतं कृतं = अपीयत, पतिवर्णमक्रियत च ॥)व्रजपदे श्रुतिदारणदारुणस्वनितजातभयाकुलवल्लवेव्रजपतेर्दयिता कृतखेलनं तदुपरीह भवन्तमुपाददे ॥ ४१॥

((39)pītaṃ kṛtaṃ = apīyata, pativarṇamakriyata ca ||)vrajapade śrutidāraṇadāruṇasvanitajātabhayākulavallavevrajapaterdayitā kṛtakhelanaṃ taduparīha bhavantamupādade || 41||

गत्वा घोषं सघोषं व्रजपतिरशनैरक्षताङ्गः सुतोऽसौदिष्ट्या दिष्टानुकूल्यान्नियतमपगतो मृत्युवक्त्रादिति त्वाम् ।आदायालिङ्ग्य रम्यं वदनसरसिजं वीक्ष्य वीक्ष्यापि चुम्बन्ब्रह्मानन्दे निमग्नः स तु सुकृतनिधिर्नैव किञ्चिद्व्यजानात् ॥ ४२॥

gatvā ghoṣaṃ saghoṣaṃ vrajapatiraśanairakṣatāṅgaḥ suto'saudiṣṭyā diṣṭānukūlyānniyatamapagato mṛtyuvaktrāditi tvām |ādāyāliṅgya ramyaṃ vadanasarasijaṃ vīkṣya vīkṣyāpi cumbanbrahmānande nimagnaḥ sa tu sukṛtanidhirnaiva kiñcidvyajānāt || 42||

जन्मर्क्षे त्वं जनन्या मुरहर शकटाधस्तले शायितस्तत्पद्भ्यां क्षिप्त्वाथ वात्यावपुषमपि तृणावर्तदैत्यं व्यदारीः ।गर्गे (गर्गें)भर्गोपमानं व्रजपतिरवलोक्याव्रजन्तं ब्रजं तंतेनैवातानयन्नाम स मुसलभृता ते बतानन्तनाम्नः ॥ ४३॥

janmarkṣe tvaṃ jananyā murahara śakaṭādhastale śāyitastatpadbhyāṃ kṣiptvātha vātyāvapuṣamapi tṛṇāvartadaityaṃ vyadārīḥ |garge (gargeṃ)bhargopamānaṃ vrajapatiravalokyāvrajantaṃ brajaṃ taṃtenaivātānayannāma sa musalabhṛtā te batānantanāmnaḥ || 43||

नन्दपाक नृणां पुण्यवृन्दपाक विभो भवान् ।मन्दमैधत घोषं स्वैर्नन्दयन् बालचापलैः ॥ ४४॥

nandapāka nṛṇāṃ puṇyavṛndapāka vibho bhavān |mandamaidhata ghoṣaṃ svairnandayan bālacāpalaiḥ || 44||

बालसोमभासमानफाललोलनीलबाल((४४)नन्दपाक = नन्दबालक ।)जाललळितवदनगळितलालयाकुलाकृतेपल्लवम् ।शैशवं तु तव विलोभनं पशुपतनयशैशवं तु तव विलोभनंलक्ष्यमाणरदनमुकुळवीक्षणीयमृदुलहसितवीक्षणातिविवशहृदयविश्वकामिनीतते (शैश)रोदनेषु मषिमलीमसातिदीनमुखसरोजलोकनेषु मुषितघोषयोषिदावलीधृते (शैश)नियमहीनहासरोदनिरुपमाननावलोकनिरतिशायनोरुमोदविवशगोपसंहतेअङ्गसङ्गसङ्गताङ्गनाजनेन नीयमानगृहाद्गृहं रमापतेसादरं करात् करं (शैश)अस्फुटाक्षरातिरम्यजल्पितामृतैकसेककल्पितोरुपुण्यलोककर्णमोद सत्पते (शैश)सङ्कव(ङ्क्व)णत्स्वकङ्कणोरुकिङ्किणीकमङ्कणेषुरिङ्खणेन पङ्कसङ्गताङ्ग सुमनसां गते (शैश)विश्वमपि तवास्य एवविश्वमजित वीक्ष्य देव (वर् विश्वमहित)विस्मयातिविह्वलीकृता प्रसूरसौ च ते (शैश)पाणिजानुचङ्क्रमे तुनूपुरारुतोदये किमेतदिति मुहुर्विवृत्त्यवीक्ष्य विहितलघुगते (शैश)बालमातुलं विलोकयेति मातृकथितमिन्दुमाजुहोथ तारकाभिरपि स सविधमाप ते (शैश)दर्पणोदरेऽङ्गमखिलतर्पणं निजन्निशाम्यसप्रमोदमर्भकेतिचाह्वयो जगत्पते (शैश)स्वामिन्नन्दात्मजन्मन्निरुपमसुखसन्दोहसन्दोहनात्मन्साकं लोकाभिरामेण च दनुजविरामेण रामेण तेन ।वेलातीतप्रमोदस्तिमितपशुपनारीदृशैरीदृशैस्त्वंहेलाजालैरुदारैरविरतमतनोराकुलं गोकुलं तत् ॥ ४३॥

bālasomabhāsamānaphālalolanīlabāla((44)nandapāka = nandabālaka |)jālalaḷitavadanagaḷitalālayākulākṛtepallavam |śaiśavaṃ tu tava vilobhanaṃ paśupatanayaśaiśavaṃ tu tava vilobhanaṃlakṣyamāṇaradanamukuḷavīkṣaṇīyamṛdulahasitavīkṣaṇātivivaśahṛdayaviśvakāminītate (śaiśa)rodaneṣu maṣimalīmasātidīnamukhasarojalokaneṣu muṣitaghoṣayoṣidāvalīdhṛte (śaiśa)niyamahīnahāsarodanirupamānanāvalokaniratiśāyanorumodavivaśagopasaṃhateaṅgasaṅgasaṅgatāṅganājanena nīyamānagṛhādgṛhaṃ ramāpatesādaraṃ karāt karaṃ (śaiśa)asphuṭākṣarātiramyajalpitāmṛtaikasekakalpitorupuṇyalokakarṇamoda satpate (śaiśa)saṅkava(ṅkva)ṇatsvakaṅkaṇorukiṅkiṇīkamaṅkaṇeṣuriṅkhaṇena paṅkasaṅgatāṅga sumanasāṃ gate (śaiśa)viśvamapi tavāsya evaviśvamajita vīkṣya deva (var viśvamahita)vismayātivihvalīkṛtā prasūrasau ca te (śaiśa)pāṇijānucaṅkrame tunūpurārutodaye kimetaditi muhurvivṛttyavīkṣya vihitalaghugate (śaiśa)bālamātulaṃ vilokayeti mātṛkathitamindumājuhotha tārakābhirapi sa savidhamāpa te (śaiśa)darpaṇodare'ṅgamakhilatarpaṇaṃ nijanniśāmyasapramodamarbhaketicāhvayo jagatpate (śaiśa)svāminnandātmajanmannirupamasukhasandohasandohanātmansākaṃ lokābhirāmeṇa ca danujavirāmeṇa rāmeṇa tena |velātītapramodastimitapaśupanārīdṛśairīdṛśaistvaṃhelājālairudārairaviratamatanorākulaṃ gokulaṃ tat || 43||

गोपोपनीतनवनीतपरीतपाणिंत्वां द्वोऽपिदिव्यनखदीपितकण्ठभूषम् ।वन्दे दराङकुरदुदाररदाभिरामंवक्त्रेन्दुकन्दळितसुन्दरमन्दहासम् ॥ ४४॥

gopopanītanavanītaparītapāṇiṃtvāṃ dvo'pidivyanakhadīpitakaṇṭhabhūṣam |vande darāṅakuradudāraradābhirāmaṃvaktrendukandaḷitasundaramandahāsam || 44||

((४३)स्तिमिताः पशुपनारीणां दृशा नेत्राणि येस्तैः ।आपं चैव हलन्तानामित्याप् ॥(४४)व्याघ्रनखाकृतिर्भूषाविशेषः केरळेषु वालकैर्धार्यते । तदनुसारीदं वर्णनम् ॥)लोलम्बावलिलोभनीयसुषमं लोलं विहारे वधूजालं व्याकुलयन्तमस्फुटगिरं व्यालम्बिकाञ्चीगुणम् ।आलम्बं जगतां मुखाम्बुजगळल्लालं गळान्तोह(ल्ल)ळद्बालं त्वां हरिदम्बरं मम मनो बालं बतालम्बते ॥ ४५॥

((43)stimitāḥ paśupanārīṇāṃ dṛśā netrāṇi yestaiḥ |āpaṃ caiva halantānāmityāp ||(44)vyāghranakhākṛtirbhūṣāviśeṣaḥ keraḷeṣu vālakairdhāryate | tadanusārīdaṃ varṇanam ||)lolambāvalilobhanīyasuṣamaṃ lolaṃ vihāre vadhūjālaṃ vyākulayantamasphuṭagiraṃ vyālambikāñcīguṇam |ālambaṃ jagatāṃ mukhāmbujagaḷallālaṃ gaḷāntoha(lla)ḷadbālaṃ tvāṃ haridambaraṃ mama mano bālaṃ batālambate || 45||

धन्यं स्तन्यं दिशन्तीमितरकुचमुखव्यापृतं त्वत्कराब्जंव्याचुम्बन्तीं मनोज्ञं बदनसरसिजं स्वैरमालोकयन्तीम् ।प्रेमार्द्रां मातरं स्वां शिव शिव वदने स्मैरतारैरपाङ्गैर्मुग्धं प्रोद्वक्षिमाणः पुरुसुकृतनिधिं मोदयामासिथैनाम् ॥ ४६॥

dhanyaṃ stanyaṃ diśantīmitarakucamukhavyāpṛtaṃ tvatkarābjaṃvyācumbantīṃ manojñaṃ badanasarasijaṃ svairamālokayantīm |premārdrāṃ mātaraṃ svāṃ śiva śiva vadane smairatārairapāṅgairmugdhaṃ prodvakṣimāṇaḥ purusukṛtanidhiṃ modayāmāsithainām || 46||

बाललोकमवलोकयन्नयं खेलनाकुलमथात्मसन्निधौ ।उद्यतोऽमुमनुयातुमादरादुत्थितो निरपतो बताकुलम् ॥ ४७॥

bālalokamavalokayannayaṃ khelanākulamathātmasannidhau |udyato'mumanuyātumādarādutthito nirapato batākulam || 47||