गोपालशतकम् रघुनाथाचार्येण विरचितं) Gopala Shatakam

श्रीशश्रीपृतनाधिपाननुकलं सेवे शठारिं भजेनाथाब्जाम्बकरामयामुनमहापूर्णानजस्रं भजे ।सम्यग् देशिकपङ्क्तिहारतरलं रामानुजं संश्रयेयत्कारुण्यसुखाप्तसर्वधिषणैरार्यैरहं वीक्षितः ॥ १॥

śrīśaśrīpṛtanādhipānanukalaṃ seve śaṭhāriṃ bhajenāthābjāmbakarāmayāmunamahāpūrṇānajasraṃ bhaje |samyag deśikapaṅktihārataralaṃ rāmānujaṃ saṃśrayeyatkāruṇyasukhāptasarvadhiṣaṇairāryairahaṃ vīkṣitaḥ || 1||

खिद्यद्गोवेषभूमिव्यसनपरिहृतिप्राप्तलोकेशशम्भुस्वर्गस्वाम्यादिदेवप्रणतिनुतिततिप्राप्तवाग्वृत्तिरीशः ।देवः क्षीराब्धिशायी जगदवनपरः स्वीयमञ्चेन साकंदेवक्याः पुत्रतां यः समभजदवनेर्भारहान्यै भजे तम् ॥ २॥

khidyadgoveṣabhūmivyasanaparihṛtiprāptalokeśaśambhusvargasvāmyādidevapraṇatinutitatiprāptavāgvṛttirīśaḥ |devaḥ kṣīrābdhiśāyī jagadavanaparaḥ svīyamañcena sākaṃdevakyāḥ putratāṃ yaḥ samabhajadavanerbhārahānyai bhaje tam || 2||

अष्टम्यां कृष्णपक्षे नभसि बुधदिने प्रोद्यमाने शशाङ्केप्राजापत्ये शुभर्क्षे वृषभमुपगते देवकीजातमीशम् ।कृष्णं वन्दे स्वभूषोपलतरणिहतध्वान्तभास्वद्गृहान्तर्देदीप्यच्छङ्खचक्रोज्ज्वलितशुभतनुं स्तूयमानं पितृभ्याम् ॥ ३॥

aṣṭamyāṃ kṛṣṇapakṣe nabhasi budhadine prodyamāne śaśāṅkeprājāpatye śubharkṣe vṛṣabhamupagate devakījātamīśam |kṛṣṇaṃ vande svabhūṣopalataraṇihatadhvāntabhāsvadgṛhāntardedīpyacchaṅkhacakrojjvalitaśubhatanuṃ stūyamānaṃ pitṛbhyām || 3||

मायामूर्च्छितकंसभृत्यनिवहे तस्मिन् निकेते हरिंनिर्मुक्ते निगले पितुर्विगलिते स्थूले कवाटे व्रजे (कवाटं) ।पित्रा शेषफणावृतस्वशिरसा सन्नीयमानं भजेमेघे वर्षति जानुदघ्नयमुनापूर्णप्रवाहे पथि ॥ ४॥

māyāmūrcchitakaṃsabhṛtyanivahe tasmin nikete hariṃnirmukte nigale piturvigalite sthūle kavāṭe vraje (kavāṭaṃ) |pitrā śeṣaphaṇāvṛtasvaśirasā sannīyamānaṃ bhajemeghe varṣati jānudaghnayamunāpūrṇapravāhe pathi || 4||

मूर्च्छाक्रान्तयशोदया विगलितेऽज्ञाते शिशौ स्वोदराद्देवक्याः कमनेन चात्मजहरिं निक्षिप्य नीते शिशुम् ।कंसेनापि शिलातले सुवनितारूपे हते स्वर्गतेमेने सापि यमात्मजं चिदचितोरीशं तमद्याश्रये ॥ ५॥

mūrcchākrāntayaśodayā vigalite'jñāte śiśau svodarāddevakyāḥ kamanena cātmajahariṃ nikṣipya nīte śiśum |kaṃsenāpi śilātale suvanitārūpe hate svargatemene sāpi yamātmajaṃ cidacitorīśaṃ tamadyāśraye || 5||

जातो नन्दस्य पुत्रः सुकमलनयनश्चारुनासः सुवक्त्रोदेवोऽयं नैव मर्त्यो न हि भवति तनुस्त्वीदृशी मानुषाणाम् ।सौन्दर्यं सौकुमार्यं किमिदमवयवास्त्वद्भुताः सर्व एवेत्येवं तोषेण सर्वा व्रजगतवनिता अस्तुवन् यं तमीडे ॥ ६॥

jāto nandasya putraḥ sukamalanayanaścārunāsaḥ suvaktrodevo'yaṃ naiva martyo na hi bhavati tanustvīdṛśī mānuṣāṇām |saundaryaṃ saukumāryaṃ kimidamavayavāstvadbhutāḥ sarva evetyevaṃ toṣeṇa sarvā vrajagatavanitā astuvan yaṃ tamīḍe || 6||

स्नेहाज्यैर्नवनीतपिण्डसहितैर्दघ्ना हरिद्रोदकैस्ते सर्वे समवाकिरन् ब्रजजनास्तोषेण यज्जन्मनि ।देवा अप्यतितोषमापुरपतत् स्वर्गात् सुमानां ततिर्नेदुर्दुन्दुभयो जगर्जुरुदधेर्वारीणि तं धीमहि ॥ ७॥

snehājyairnavanītapiṇḍasahitairdaghnā haridrodakaiste sarve samavākiran brajajanāstoṣeṇa yajjanmani |devā apyatitoṣamāpurapatat svargāt sumānāṃ tatirnedurdundubhayo jagarjurudadhervārīṇi taṃ dhīmahi || 7||

ज्ञात्वा देवजनिं सुरर्षिवचनादेकान्तवासं हरेःकंसेन प्रहिते समस्तपृथुकध्वंसाय दैत्यव्रजे ।बालघ्नी व्रजमागता विषमयं दत्त्वा स्तनं पूतनास्तन्यस्वीकरणात् सहासुभिरगाद् द्यां येन तं चिन्तये ॥ ८॥

jñātvā devajaniṃ surarṣivacanādekāntavāsaṃ hareḥkaṃsena prahite samastapṛthukadhvaṃsāya daityavraje |bālaghnī vrajamāgatā viṣamayaṃ dattvā stanaṃ pūtanāstanyasvīkaraṇāt sahāsubhiragād dyāṃ yena taṃ cintaye || 8||

गोप्यः पश्यत कोऽयमत्र शकटः क्षिप्तः प्रभनोऽपतत्पद्भ्यामस्य शिशोर्ध्रुवं विनिहतः पद्मोपमाभ्यां बत ।हन्तुं दानव आगतो गिरिसमो येनाद्य शेते मृतःसोऽयं विष्णुरिति ध्रुवं व्रजजना यं मेनिरे तं भजे ॥ ९॥

gopyaḥ paśyata ko'yamatra śakaṭaḥ kṣiptaḥ prabhano'patatpadbhyāmasya śiśordhruvaṃ vinihataḥ padmopamābhyāṃ bata |hantuṃ dānava āgato girisamo yenādya śete mṛtaḥso'yaṃ viṣṇuriti dhruvaṃ vrajajanā yaṃ menire taṃ bhaje || 9||

वात्यावेषधरो भ्रमन् बहु तृणान्यावर्तयन् दानवःपांसूद्वर्षविमूर्च्छितान् व्रजजनान् कृत्वा गृहीत्वा च यम् ।हन्तुं व्योम्नि समुत्पतन् निजगलाश्लिष्टं हरिं शाबकंभाराद् भुव्यपतद् व्यसुस्तदुरसि क्रीडारतं तं भजे ॥ १०॥

vātyāveṣadharo bhraman bahu tṛṇānyāvartayan dānavaḥpāṃsūdvarṣavimūrcchitān vrajajanān kṛtvā gṛhītvā ca yam |hantuṃ vyomni samutpatan nijagalāśliṣṭaṃ hariṃ śābakaṃbhārād bhuvyapatad vyasustadurasi krīḍārataṃ taṃ bhaje || 10||

कृष्णास्यं दर्शयाशु ध्रुवमपरिमिता मृत्तिका भक्षिताद्येत्युक्त्वास्ये यस्य माता सकलजनपदद्वीपसिन्धून् व्रजं च ।आत्मानं सप्तलोकानमरनरपशुस्थावराद्र्यादियुक्तान्दृष्ट्वा मत्वा च विष्णुं निजतनयमहो यं ननामाश्रये तम् ॥ ११॥

kṛṣṇāsyaṃ darśayāśu dhruvamaparimitā mṛttikā bhakṣitādyetyuktvāsye yasya mātā sakalajanapadadvīpasindhūn vrajaṃ ca |ātmānaṃ saptalokānamaranarapaśusthāvarādryādiyuktāndṛṣṭvā matvā ca viṣṇuṃ nijatanayamaho yaṃ nanāmāśraye tam || 11||

आत्मारामोऽपि देवः श्रुतिमकुटरमासूरिसेव्योऽपि मातुर्यः स्तन्यालाभरुष्टो निखिलदघिपयोभाण्डभङ्गं चकार ।मुष्णन् हैयङ्गवीनं प्रतिगृहमखिलान् मोहयन् रूपचेष्टावाक्यैर्मार्जारकीशैः सममचरदहो यस्तदीशः श्रये तम् ॥ १२॥

ātmārāmo'pi devaḥ śrutimakuṭaramāsūrisevyo'pi māturyaḥ stanyālābharuṣṭo nikhiladaghipayobhāṇḍabhaṅgaṃ cakāra |muṣṇan haiyaṅgavīnaṃ pratigṛhamakhilān mohayan rūpaceṣṭāvākyairmārjārakīśaiḥ samamacaradaho yastadīśaḥ śraye tam || 12||

आरुह्योलूखलाग्रं बहुघटनिबिडं शिक्यमाकृष्य तत्स्थेकुम्भे हस्तं स्वकीयं बहुचलनयनो यावदन्तर्निवेश्य ।भुक्त्वा हैयङ्गवीनं करयुगलततं तन्मृजन् स्वीयदेहेबद्धो मात्रा गुणैर्यः स्वयमतिकृपयोलूखले तं भजेऽहम् ॥ १३॥

āruhyolūkhalāgraṃ bahughaṭanibiḍaṃ śikyamākṛṣya tatsthekumbhe hastaṃ svakīyaṃ bahucalanayano yāvadantarniveśya |bhuktvā haiyaṅgavīnaṃ karayugalatataṃ tanmṛjan svīyadehebaddho mātrā guṇairyaḥ svayamatikṛpayolūkhale taṃ bhaje'ham || 13||

मात्रा यस्मिन् निबद्धस्तदपि गुरुतरं जानुहस्तेन गच्छन्नाकर्षन् मत्ततोत्थामरमुनिशपनोद्वेगलब्धार्जुनत्वौ ।भृत्यौ यक्षाधिपस्य स्वयमतिघृणया मोचयन् वृक्षभावाद्यस्तेनोलूखलेन श्रुतिगणविनुतं तं श्रये बालकृष्णम् ॥ १४॥

mātrā yasmin nibaddhastadapi gurutaraṃ jānuhastena gacchannākarṣan mattatotthāmaramuniśapanodvegalabdhārjunatvau |bhṛtyau yakṣādhipasya svayamatighṛṇayā mocayan vṛkṣabhāvādyastenolūkhalena śrutigaṇavinutaṃ taṃ śraye bālakṛṣṇam || 14||

गोवत्सान् वत्सपालान् वनभुवि विधिना वञ्चितान् वीक्ष्य देवोवत्सान् बालांश्च सृष्ट्वा सुसदृशगमनाकारवर्णस्वराङ्गान् ।संयोज्य स्वस्वमार्गं निशि निशि विपिनाद् वत्सरान्ते स्वशक्त्यायः सर्वान् ब्रह्मरूपान् पुनरपि विधयेऽदर्शयत् तं भजेऽहम् ॥ १५॥

govatsān vatsapālān vanabhuvi vidhinā vañcitān vīkṣya devovatsān bālāṃśca sṛṣṭvā susadṛśagamanākāravarṇasvarāṅgān |saṃyojya svasvamārgaṃ niśi niśi vipinād vatsarānte svaśaktyāyaḥ sarvān brahmarūpān punarapi vidhaye'darśayat taṃ bhaje'ham || 15||

कृष्णैहि स्तनमद्य बाल पिब ते तातः सुमृष्टोदनंभोक्तुं त्वां प्रतिवीक्षते दश दिशो दास्यामि तुभ्यं फलम् ।जन्मर्क्षं तव गाः प्रदेहि सुभगाः स्नातः शुभालङ्कृतोभुङ्क्ष्वेत्येव यशोदया सुतधिया यः प्रार्थितस्तं भजे ॥ १६॥

kṛṣṇaihi stanamadya bāla piba te tātaḥ sumṛṣṭodanaṃbhoktuṃ tvāṃ prativīkṣate daśa diśo dāsyāmi tubhyaṃ phalam |janmarkṣaṃ tava gāḥ pradehi subhagāḥ snātaḥ śubhālaṅkṛtobhuṅkṣvetyeva yaśodayā sutadhiyā yaḥ prārthitastaṃ bhaje || 16||

उग्राभाषणदृष्टितर्जनकशाघातादिकृत्याक्षमातत्तच्चेष्टितदुःखितव्रजवधूदुर्वाक्यसर्वंसहाक्रीडातत्परसाहसप्रियसुतव्यापारसङ्क्षोभिता ।माता व्यस्मरदात्मकार्यमखिलं यच्चिन्तया तं भजे ॥ १७॥

ugrābhāṣaṇadṛṣṭitarjanakaśāghātādikṛtyākṣamātattacceṣṭitaduḥkhitavrajavadhūdurvākyasarvaṃsahākrīḍātatparasāhasapriyasutavyāpārasaṅkṣobhitā |mātā vyasmaradātmakāryamakhilaṃ yaccintayā taṃ bhaje || 17||

गेहालेपनमार्जनावहननस्नानेषु गोदोहनक्षीराधिश्रयणादिकर्मसु सदा गोप्योऽपि नित्या इव ।यस्यासेचनकं वपुर्बहुविधा दिव्याश्च चेष्टा गिरःसंस्मृत्यैव जगुः कलं परवशास्तस्मै नमो ब्रह्मणे ॥ १८॥

gehālepanamārjanāvahananasnāneṣu godohanakṣīrādhiśrayaṇādikarmasu sadā gopyo'pi nityā iva |yasyāsecanakaṃ vapurbahuvidhā divyāśca ceṣṭā giraḥsaṃsmṛtyaiva jaguḥ kalaṃ paravaśāstasmai namo brahmaṇe || 18||

गोपालैः सहितो विहृत्य विपिने सायं निवृत्तो हरिर्मध्येमार्गमघासुरं ह्यजगरं वक्त्रं विवृत्य स्थितम् ।श्रुत्वा तस्य मुखे निविश्य सजनो गोभिर्मुखे संवृतेस्वीयं वर्ष्म विवर्धयन्नजगरं चिच्छेद यस्तं भजे ॥ १९॥

gopālaiḥ sahito vihṛtya vipine sāyaṃ nivṛtto harirmadhyemārgamaghāsuraṃ hyajagaraṃ vaktraṃ vivṛtya sthitam |śrutvā tasya mukhe niviśya sajano gobhirmukhe saṃvṛtesvīyaṃ varṣma vivardhayannajagaraṃ ciccheda yastaṃ bhaje || 19||

अत्यन्ताद्भुतसुन्दरोज्ज्वलशुभं यद्वर्ष्म लक्ष्मीप्रियंधूलीधूसरितेन तेन वपुषा नीलोत्पलश्रीमुपा ।योऽक्रीडत् स्वसमैरनेकपशुपैर्गायञ्छतैः प्राणिनांतत्तज्जात्यनुरूपशब्दरचनाः कुर्वन् तमेवाश्रये ॥ २०॥

atyantādbhutasundarojjvalaśubhaṃ yadvarṣma lakṣmīpriyaṃdhūlīdhūsaritena tena vapuṣā nīlotpalaśrīmupā |yo'krīḍat svasamairanekapaśupairgāyañchataiḥ prāṇināṃtattajjātyanurūpaśabdaracanāḥ kurvan tamevāśraye || 20||

वत्सानां चरतां तृणानि विपिने मध्ये सुवत्साकृतिंप्राप्तं दानवमीश्वरो नरवपुर्ज्ञात्वा स्वनाशोत्सुकम् ।तेनैव स्वगृहीत पश्चिमपदोत्क्षिप्तेन नष्टामुनादैत्यं योऽप्यहनत् (?) कपित्थवपुषं तस्मै नमोऽस्त्वन्वहम् ॥ २१॥

vatsānāṃ caratāṃ tṛṇāni vipine madhye suvatsākṛtiṃprāptaṃ dānavamīśvaro naravapurjñātvā svanāśotsukam |tenaiva svagṛhīta paścimapadotkṣiptena naṣṭāmunādaityaṃ yo'pyahanat (?) kapitthavapuṣaṃ tasmai namo'stvanvaham || 21||

ज्ञात्वा श्रीदामवाक्यात् खरतनुदितिजारक्षितं तालजातंगोपालैस्तत्र गत्वा भुजचलिततरूत्पन्नशब्दागतेन ।रामोत्क्षिप्तेन तेनोद्धृतचरमपदा धेनुकेनाहतानांयस्तालानां फलैः स्वान् हततदनुबलोऽमोदयत् सोऽवतान्नः ॥ २२॥

jñātvā śrīdāmavākyāt kharatanuditijārakṣitaṃ tālajātaṃgopālaistatra gatvā bhujacalitatarūtpannaśabdāgatena |rāmotkṣiptena tenoddhṛtacaramapadā dhenukenāhatānāṃyastālānāṃ phalaiḥ svān hatatadanubalo'modayat so'vatānnaḥ || 22||

देवो मायामनुष्यो वनभुवि विहरन् गोपचालैर्बकेनग्रस्तोऽन्तर्दाहदुःखाद् गिरिसमतनुना छर्दितो दानवेन ।भूयो ग्रासप्रवृत्तं तमहनदथ(?) यस्तं प्रपद्ये शरण्यंतद्धंसात्यन्ततुष्टामरकृतसुमनोवृष्टिवाद्याभिरामम् ॥ २३॥

devo māyāmanuṣyo vanabhuvi viharan gopacālairbakenagrasto'ntardāhaduḥkhād girisamatanunā chardito dānavena |bhūyo grāsapravṛttaṃ tamahanadatha(?) yastaṃ prapadye śaraṇyaṃtaddhaṃsātyantatuṣṭāmarakṛtasumanovṛṣṭivādyābhirāmam || 23||

कालिन्दीतीर्थपानव्यसुपशुमनुजान् वीक्षणाज्जीवयित्वानीपात् तस्यां निपत्य प्रकुपितभुजगेनावृतः कालियेन ।उत्पातायातमातापितृमुखमनुजोद्वेगशान्त्यै भजे तंमूर्ध्नो भञ्जन्नहिस्त्रीस्तवनभजनतः कालियं यो मुमोच ॥ २४॥

kālindītīrthapānavyasupaśumanujān vīkṣaṇājjīvayitvānīpāt tasyāṃ nipatya prakupitabhujagenāvṛtaḥ kāliyena |utpātāyātamātāpitṛmukhamanujodvegaśāntyai bhaje taṃmūrdhno bhañjannahistrīstavanabhajanataḥ kāliyaṃ yo mumoca || 24||

नीत्वा कालियमीश्वरो रमणकं द्वीपं सुहृद्वन्धुभिःसौपर्णं बलिभञ्जनोत्थमधिकं द्वेषं निरस्य स्वयम् । (बलिभक्षणोत्थ)नद्या रोधसि यः स्वपन् व्रजजनैः सर्वैर्निशीथे ततंदावाग्निं ह्यपिबद् रुदत्स्वजनतातोषाय तं चिन्तये ॥ २५॥

nītvā kāliyamīśvaro ramaṇakaṃ dvīpaṃ suhṛdvandhubhiḥsauparṇaṃ balibhañjanotthamadhikaṃ dveṣaṃ nirasya svayam | (balibhakṣaṇottha)nadyā rodhasi yaḥ svapan vrajajanaiḥ sarvairniśīthe tataṃdāvāgniṃ hyapibad rudatsvajanatātoṣāya taṃ cintaye || 25||

देवे तिष्ठति मुक्तिदे त्वयि सदा भक्तप्रिये श्रीसखेनान्यं चिन्तयते मनः शृणु वचो येन व्रजेऽत्यादरात् । (चिन्तयमे)सर्वाभीष्टफलप्रदेन शिशुना दत्ते फले भाजनात्कस्याश्चित् फलभाजनं सुरुचिरै रत्नैरपूरि स्वयम् ॥ २६॥

deve tiṣṭhati muktide tvayi sadā bhaktapriye śrīsakhenānyaṃ cintayate manaḥ śṛṇu vaco yena vraje'tyādarāt | (cintayame)sarvābhīṣṭaphalapradena śiśunā datte phale bhājanātkasyāścit phalabhājanaṃ surucirai ratnairapūri svayam || 26||

कृष्णो जेतॄन् वहद्भिः परिबृढबलसङ्घट्टिगोपान् स्वकीयैःसाकं श्रीदामवाहस्ववहनचकितं गोपवेषं प्रलम्बम् ।स्कन्धे रामं वहन्तं वियति निजवपुर्दर्शयन्तं सुभीमंदैत्यं योऽनाशयत् तं सुरमुनिविनुतं देवमीडेऽग्रजेन ॥ २७॥

kṛṣṇo jetṝn vahadbhiḥ paribṛḍhabalasaṅghaṭṭigopān svakīyaiḥsākaṃ śrīdāmavāhasvavahanacakitaṃ gopaveṣaṃ pralambam |skandhe rāmaṃ vahantaṃ viyati nijavapurdarśayantaṃ subhīmaṃdaityaṃ yo'nāśayat taṃ suramunivinutaṃ devamīḍe'grajena || 27||

मुञ्जारण्यं प्रविष्टे तृणचरणधिया गोसमूहे प्रणष्टेतत्तन्नामप्रघोषैर्गगनतलततैराह्वयन् गाः समस्ताः ।गोपानामीलिताक्षान् वनदहनततान् वीक्ष्य पीत्वा दवाग्निंभाण्डीरं योऽनयद् गा अपि सकलफलप्रापकं संश्रये तम् ॥ २८॥

muñjāraṇyaṃ praviṣṭe tṛṇacaraṇadhiyā gosamūhe praṇaṣṭetattannāmapraghoṣairgaganatalatatairāhvayan gāḥ samastāḥ |gopānāmīlitākṣān vanadahanatatān vīkṣya pītvā davāgniṃbhāṇḍīraṃ yo'nayad gā api sakalaphalaprāpakaṃ saṃśraye tam || 28||

यस्मिन् गायति वेणुनातिमधुरं वृन्दावने योगिनोगोगोप्यो विहगा मृगाश्च शिखिनो नद्योऽद्रयो भूरुहाः ।प्राप्ता देवगणा अमर्त्यवनिता विस्रस्तमाल्यम्बराअत्रामुत्र च ये परे परवशाः सम्मूर्च्छितास्तं भजे ॥ २९॥

yasmin gāyati veṇunātimadhuraṃ vṛndāvane yoginogogopyo vihagā mṛgāśca śikhino nadyo'drayo bhūruhāḥ |prāptā devagaṇā amartyavanitā visrastamālyambarāatrāmutra ca ye pare paravaśāḥ sammūrcchitāstaṃ bhaje || 29||

कालिन्दीमवगाह्य गोपवनिताः प्रातर्धनुष्यन्वहंपत्न्यो भूम हरेर्वयं भगवतो नन्दस्नुषा अम्बिके ।कात्यायन्ययि देवि नो व्रतमिदं निर्वर्तयेत्यम्बिकामानर्चुः सिकतामयीं सुमफलैर्यत्काङ्क्षया तं भजे ॥ ३०॥

kālindīmavagāhya gopavanitāḥ prātardhanuṣyanvahaṃpatnyo bhūma harervayaṃ bhagavato nandasnuṣā ambike |kātyāyanyayi devi no vratamidaṃ nirvartayetyambikāmānarcuḥ sikatāmayīṃ sumaphalairyatkāṅkṣayā taṃ bhaje || 30||

गोप्यः क्रीडापरा या उदकमुपगता यामुनं फुल्लपद्मंतासामादाय वासांस्यतिजवसहितः कुन्दमारुह्य वृक्षम् ।ताभिः सङ्गूह्य शीघ्रं कुचयुगजघनं हस्तसक्नातिकामीवासो यो याच्यमानः करयुगविनतिं याचते तं भजेऽहम् ॥ ३१॥

gopyaḥ krīḍāparā yā udakamupagatā yāmunaṃ phullapadmaṃtāsāmādāya vāsāṃsyatijavasahitaḥ kundamāruhya vṛkṣam |tābhiḥ saṅgūhya śīghraṃ kucayugajaghanaṃ hastasaknātikāmīvāso yo yācyamānaḥ karayugavinatiṃ yācate taṃ bhaje'ham || 31||

कृत्वा गोदण्डयष्टिं जगदवनपरस्वीयकक्षेऽपरस्मिन्कक्षे सन्धाय वेणुं शुभमृदुलतनौ दोहदामापि बद्ध्वा ।भर्तृस्त्यक्त्वातिभक्त्यागतमुनिवनितादत्तमन्थोऽञ्जलौ योह्यात्मारामोऽपि बालैः सममचरदहो तं भजे वासुदेवम् ॥ ३२॥

kṛtvā godaṇḍayaṣṭiṃ jagadavanaparasvīyakakṣe'parasminkakṣe sandhāya veṇuṃ śubhamṛdulatanau dohadāmāpi baddhvā |bhartṛstyaktvātibhaktyāgatamunivanitādattamantho'ñjalau yohyātmārāmo'pi bālaiḥ samamacaradaho taṃ bhaje vāsudevam || 32||

यज्ञच्छेदप्रकुप्यत्सुरपतिवचनायातसंवर्तमेघव्याप्तिप्राप्तोग्रवाताशनिसहित शिलावर्षभीतासु गोपु ।योऽङ्गुल्याबिभ्रदद्रिं व्रजमनुजपशुप्रीतये सप्तरात्रंतं वन्दे वासुदेवं विधिशिवविनुतं देवराजार्चिताङ्घ्रिम् ॥ ३३॥

yajñacchedaprakupyatsurapativacanāyātasaṃvartameghavyāptiprāptogravātāśanisahita śilāvarṣabhītāsu gopu |yo'ṅgulyābibhradadriṃ vrajamanujapaśuprītaye saptarātraṃtaṃ vande vāsudevaṃ vidhiśivavinutaṃ devarājārcitāṅghrim || 33||

गोपीर्वेणूत्थगानश्रुति विवशतनूरागताः प्रेक्ष्य ताभिःक्रीडित्वान्तर्हितो यो विरहगाढवशात् ताभिरन्वीक्ष्यमाणः ।एकैकस्या अरण्ये वहनरतिसुखादानचिह्नेन तत्तत्पादन्यासेन दूना असुखयदथ ता दर्शनात् तं भजेऽहम् ॥ ३४॥

gopīrveṇūtthagānaśruti vivaśatanūrāgatāḥ prekṣya tābhiḥkrīḍitvāntarhito yo virahagāḍhavaśāt tābhiranvīkṣyamāṇaḥ |ekaikasyā araṇye vahanaratisukhādānacihnena tattatpādanyāsena dūnā asukhayadatha tā darśanāt taṃ bhaje'ham || 34||

कृष्णो विष्णुर्हि साक्षान्न यदि कथमसावुद्धरेत् पर्वतेन्द्रंह्यास्ये स्युस्तस्य लोकाः कथमसुरगणान् नाशयेद्वा कथं सः ।एवं सञ्चिन्तयद्भ्योऽकथयदथ पिता यं स्मरन् गर्गवाक्यंसाक्षान्नारायणांशं जगदवनपरं तं श्रयेऽहं जनेभ्यः ॥ ३५॥

kṛṣṇo viṣṇurhi sākṣānna yadi kathamasāvuddharet parvatendraṃhyāsye syustasya lokāḥ kathamasuragaṇān nāśayedvā kathaṃ saḥ |evaṃ sañcintayadbhyo'kathayadatha pitā yaṃ smaran gargavākyaṃsākṣānnārāyaṇāṃśaṃ jagadavanaparaṃ taṃ śraye'haṃ janebhyaḥ || 35||

गोविन्देत्युच्चरन् यं सकलसुरगणैः साकमागत्य नत्वासर्वाण्डानामधीशं त्रिजगदधिपतिं ह्यभ्यषिञ्चत् सुरेन्द्रः ।नृत्यद्दिव्याप्सरोभिः सुरकृतसुमनोवृष्टिगानानतीभिर्भैरीणां भाङ्कृतैरप्यखिलमुनिकृतैः स्तोत्रजालैः श्रये तम् ॥ ३६॥

govindetyuccaran yaṃ sakalasuragaṇaiḥ sākamāgatya natvāsarvāṇḍānāmadhīśaṃ trijagadadhipatiṃ hyabhyaṣiñcat surendraḥ |nṛtyaddivyāpsarobhiḥ surakṛtasumanovṛṣṭigānānatībhirbhairīṇāṃ bhāṅkṛtairapyakhilamunikṛtaiḥ stotrajālaiḥ śraye tam || 36||

आविश्याम्भो निशीथे पुनरपि सलिलान्नोत्थितः केन नन्दःसञ्चिन्त्यैवं प्रखिद्यद्व्रजमनुजमुदे पाशिलोकं प्रविश्य ।सम्यक् सम्पूज्य दत्तं पितरमखिलदृक् पाशिना स्तोत्रपूर्वंह्यादायागत्य तेन स्वजनमुदमदाद् यस्तमीशं प्रपद्ये ॥ ३७॥

āviśyāmbho niśīthe punarapi salilānnotthitaḥ kena nandaḥsañcintyaivaṃ prakhidyadvrajamanujamude pāśilokaṃ praviśya |samyak sampūjya dattaṃ pitaramakhiladṛk pāśinā stotrapūrvaṃhyādāyāgatya tena svajanamudamadād yastamīśaṃ prapadye || 37||

गोपानां परमाद्भुतोज्ज्वलमहानन्दैकरूपं पदंमग्नानां वितमः परं करुणया ब्रह्मह्रदे तत्र च ।तस्यामेव तनावहीन्द्रशयने स्वात्मानमप्यास्थितंदेवीभूषणहेतिसूरिसहितं योऽदर्शयत् तं भजे ॥ ३८॥

gopānāṃ paramādbhutojjvalamahānandaikarūpaṃ padaṃmagnānāṃ vitamaḥ paraṃ karuṇayā brahmahrade tatra ca |tasyāmeva tanāvahīndraśayane svātmānamapyāsthitaṃdevībhūṣaṇahetisūrisahitaṃ yo'darśayat taṃ bhaje || 38||

गायन् वाचा प्रनृत्यंश्चरणयुगलतश्चालयन् वर्ष्म दोर्भ्यांहस्तौ गोप्योः प्रगृह्णन् हरिमुखसुमनोवृष्टिवाद्यादियुक्तः ।रेमे गोपीं च गोपीं शुभमृदुलतनुर्योऽन्तरा गोपिकैवंयं यं कृष्णं च सर्वा हरिरवतु स मां मण्डले गोपिकानाम् ॥ ३९॥

gāyan vācā pranṛtyaṃścaraṇayugalataścālayan varṣma dorbhyāṃhastau gopyoḥ pragṛhṇan harimukhasumanovṛṣṭivādyādiyuktaḥ |reme gopīṃ ca gopīṃ śubhamṛdulatanuryo'ntarā gopikaivaṃyaṃ yaṃ kṛṣṇaṃ ca sarvā hariravatu sa māṃ maṇḍale gopikānām || 39||

नन्दं गोपजनैरनोगिरडुद्युक्तैरनेकर्वनंगत्वा तत्र महेश्वरं सगिरिजं सम्पूज्य रात्र्यां स्थितम् ।ग्रस्तं कुण्डलिना ह्यमोचयदहेः स्पृष्ट्वा पदाहिं मुनेः (दष्टं)शापात् प्राप्तमहेरहित्वमपि यः पायादपायात् स नः ॥ ४०॥

nandaṃ gopajanairanogiraḍudyuktairanekarvanaṃgatvā tatra maheśvaraṃ sagirijaṃ sampūjya rātryāṃ sthitam |grastaṃ kuṇḍalinā hyamocayadaheḥ spṛṣṭvā padāhiṃ muneḥ (daṣṭaṃ)śāpāt prāptamaherahitvamapi yaḥ pāyādapāyāt sa naḥ || 40||

कल्हारैः कुमुदैः सितैर्जलरुह्रैर्नीलोत्पलैः पङ्कजैःकिर्मीरामुपविश्य सूर्यतनयां क्रीडापराभिः स्वयम् ।योऽक्रीडद् रमणीभिरम्भसि जलोत्क्षेपोच्चलत्तत्कुचस्पर्शश्लेषविलोकनापहसनश्लाघादिभिस्तं भजे ॥ ४१॥

kalhāraiḥ kumudaiḥ sitairjalaruhrairnīlotpalaiḥ paṅkajaiḥkirmīrāmupaviśya sūryatanayāṃ krīḍāparābhiḥ svayam |yo'krīḍad ramaṇībhirambhasi jalotkṣepoccalattatkucasparśaśleṣavilokanāpahasanaślāghādibhistaṃ bhaje || 41||

गोष्ठं प्राप्य वृषासुरोऽतिमहता नादेन रुन्धन् नमःपुच्छाधूननजातवायुपतितैर्वृक्षैः क्षितिं छादयन् ।क्ष्माभृद्विभ्रमसङ्गताम्बुदककुत्सन्दर्शनोद्वेजितैर्गोपैर्न्यस्तभरेण येन हरिणा सम्पिण्डितस्तं भजे ॥ ४२॥

goṣṭhaṃ prāpya vṛṣāsuro'timahatā nādena rundhan namaḥpucchādhūnanajātavāyupatitairvṛkṣaiḥ kṣitiṃ chādayan |kṣmābhṛdvibhramasaṅgatāmbudakakutsandarśanodvejitairgopairnyastabhareṇa yena hariṇā sampiṇḍitastaṃ bhaje || 42||

दैत्या येन निपातिता व्रजभुवि त्वद्भगिनेयो ह्यसौ (हि सौ)या पाषाणतले त्वयैव निहता सा नन्दगोपात्मजा ।व्यत्यासो वसुदेवकल्पित इति श्रुत्वा मुनेर्नारदाद्यद्ध्वंसाय शशास केशिदितिजं कंसस्तमेवाश्रये ॥ ४३॥

daityā yena nipātitā vrajabhuvi tvadbhagineyo hyasau (hi sau)yā pāṣāṇatale tvayaiva nihatā sā nandagopātmajā |vyatyāso vasudevakalpita iti śrutvā munernāradādyaddhvaṃsāya śaśāsa keśiditijaṃ kaṃsastamevāśraye || 43||

पादाघात विनिर्गतक्षितिरजोमेघायमानाम्बरंहेषाध्वानविसान्ज्ञितव्रजजनं दैत्यं तुरङ्गाकृतिम् ।यः स्वान्वेषणतत्परं गिरिसमं दृष्ट्वा हरिः केशिनंदष्टस्तेन मुहुस्तदीयवदनं चिच्छेद तं चिन्तये ॥ ४४॥

pādāghāta vinirgatakṣitirajomeghāyamānāmbaraṃheṣādhvānavisānjñitavrajajanaṃ daityaṃ turaṅgākṛtim |yaḥ svānveṣaṇatatparaṃ girisamaṃ dṛṣṭvā hariḥ keśinaṃdaṣṭastena muhustadīyavadanaṃ ciccheda taṃ cintaye || 44||

क्रीडद्भिर्मेषगोपैः कतिभिरपि परैर्मेषचोरैः समेतंतत्पालैश्चोरगोपं दितिभवमखिलान् मेषगोपान् क्रमेण ।नीत्वा निक्षिप्य दर्यां मुखमपि दृषदाच्छाद्य तस्याः प्रगुर्व्याहत्वा यः सञ्जिहीर्षुं निहतमुखशिलोऽमोचयत् तान् स नोऽव्यात् ॥ ४५॥

krīḍadbhirmeṣagopaiḥ katibhirapi parairmeṣacoraiḥ sametaṃtatpālaiścoragopaṃ ditibhavamakhilān meṣagopān krameṇa |nītvā nikṣipya daryāṃ mukhamapi dṛṣadācchādya tasyāḥ pragurvyāhatvā yaḥ sañjihīrṣuṃ nihatamukhaśilo'mocayat tān sa no'vyāt || 45||

कंसेन प्रहितः श्वफल्कतनयो गच्छन् रथेन स्वयंप्रेमार्द्रस्वदृशा हरिः किमधुना मामीक्षयेत् संस्पृशेत् ।हस्ताब्जेन हरेः कदा पदयुगं पश्यन् वहन् पूजयन्स्तोष्यामीति विचिन्तयन् पथि हरिं प्राप्तोऽयमव्यात् स नः ॥ ४६॥

kaṃsena prahitaḥ śvaphalkatanayo gacchan rathena svayaṃpremārdrasvadṛśā hariḥ kimadhunā māmīkṣayet saṃspṛśet |hastābjena hareḥ kadā padayugaṃ paśyan vahan pūjayanstoṣyāmīti vicintayan pathi hariṃ prāpto'yamavyāt sa naḥ || 46||

दोग्धा दोहनदामसंवृततनुः सम्यक् प्रसन्नो हरिःकंसेन प्रहिताय भक्तिनिधयेऽक्रूराय वृन्दावने ।दत्त्वातिथ्यमशेषयादवकथाः श्रुत्वा सरामो रथंयोऽक्रूरेण सहाधिरुह्य मथुरां क्षिप्रं ययौ तं भजे ॥ ४७॥

dogdhā dohanadāmasaṃvṛtatanuḥ samyak prasanno hariḥkaṃsena prahitāya bhaktinidhaye'krūrāya vṛndāvane |dattvātithyamaśeṣayādavakathāḥ śrutvā sarāmo rathaṃyo'krūreṇa sahādhiruhya mathurāṃ kṣipraṃ yayau taṃ bhaje || 47||

कंसप्रेषितगान्दिनीसुतवचोजातप्रयाणोन्मुखंश्रुत्वा शौरिमशेषगोपवनिता नन्दादिभिः साग्रजम् ।यत्सौन्दर्यमनोज्ञवाक्प्रियतमव्यापारवीक्षास्मितक्रीडादैत्यवधादिभिर्हृतहृदो मोहं गतास्तं भजे ॥ ४८॥

kaṃsapreṣitagāndinīsutavacojātaprayāṇonmukhaṃśrutvā śaurimaśeṣagopavanitā nandādibhiḥ sāgrajam |yatsaundaryamanojñavākpriyatamavyāpāravīkṣāsmitakrīḍādaityavadhādibhirhṛtahṛdo mohaṃ gatāstaṃ bhaje || 48||

अक्रूरः सबलं मुकुन्दमनघः संस्थाप्य तस्मिन् रथेमध्येमार्गमथावरुह्य स रथात् स्नातुं प्रवृत्तो जले ।दृष्टा शेषगतं तमेव सलिलादुत्तीर्य दृष्ट्वा रथेभूयोऽप्याशु जले निमज्ज्य भुजगे यं दृष्टवांस्तं भजे ॥ ४९॥

akrūraḥ sabalaṃ mukundamanaghaḥ saṃsthāpya tasmin rathemadhyemārgamathāvaruhya sa rathāt snātuṃ pravṛtto jale |dṛṣṭā śeṣagataṃ tameva salilāduttīrya dṛṣṭvā rathebhūyo'pyāśu jale nimajjya bhujage yaṃ dṛṣṭavāṃstaṃ bhaje || 49||

श्रुत्वा चित्रं चरित्रं सुरनरपशुभिर्मोहितैश्चिन्तितं तच्छौरेः सौलभ्यपूर्णं व्रजभुवि परमं भाति यस्मिन् परत्वम् ।तं द्रक्ष्यामः कदा नः प्रभुमिति मथुरापत्तनस्थाश्च सर्वेयत्सेवोत्का अशृण्वन् सरथमुपगतं साग्रजं संश्रये तम् ॥ ५०॥

śrutvā citraṃ caritraṃ suranarapaśubhirmohitaiścintitaṃ tacchaureḥ saulabhyapūrṇaṃ vrajabhuvi paramaṃ bhāti yasmin paratvam |taṃ drakṣyāmaḥ kadā naḥ prabhumiti mathurāpattanasthāśca sarveyatsevotkā aśṛṇvan sarathamupagataṃ sāgrajaṃ saṃśraye tam || 50||

यं प्राप्तं गोपुरस्था ददृशुरथ परे हर्म्यवातायनस्थाःश्रुत्वा केचित् स्वगेहाद् बहुजननिबिडां प्राप्य रथ्यामपश्यन् ।सेवाशातुन्दिलाङ्गा बहुजनपिहितं द्रष्टुमन्ये न शेकुस्त्यक्तश्रीपक्षिराजं विधिशिवविनुतं संश्रये तं पदातिम् ॥ ५१॥

yaṃ prāptaṃ gopurasthā dadṛśuratha pare harmyavātāyanasthāḥśrutvā kecit svagehād bahujananibiḍāṃ prāpya rathyāmapaśyan |sevāśātundilāṅgā bahujanapihitaṃ draṣṭumanye na śekustyaktaśrīpakṣirājaṃ vidhiśivavinutaṃ saṃśraye taṃ padātim || 51||

लक्ष्मीः पद्मसमुद्भवा मृदुशया यत्पादपुष्पार्चनेऽप्युद्विग्ना मृदुपादपद्मयुगलग्लानिप्रभीत्याभवत् ।ताभ्यामस्य गतिः कथं क्षितितले पद्भ्यां बतेति ध्रुवंसास्रा यद्गमनं न शेकुरमरा द्रष्टुं तमद्याश्रये ॥ ५२॥

lakṣmīḥ padmasamudbhavā mṛduśayā yatpādapuṣpārcane'pyudvignā mṛdupādapadmayugalaglāniprabhītyābhavat |tābhyāmasya gatiḥ kathaṃ kṣititale padbhyāṃ bateti dhruvaṃsāsrā yadgamanaṃ na śekuramarā draṣṭuṃ tamadyāśraye || 52||

त्यागार्हं न हि मे परत्वमिति तत् प्रच्छाद्य पीताम्बरःसौलभ्याद् रजकं कुमर्त्य इव यो वासो ययाचे स्वयम् ।वेदान्तैरधुनाप्यमेयमहिमाकुपारविप्रुट्कणःसोऽव्यान्नः स्वनिकृत्तशीर्षरजकश्लाघ्याम्बरालङ्कृतः ॥ ५३॥

tyāgārhaṃ na hi me paratvamiti tat pracchādya pītāmbaraḥsaulabhyād rajakaṃ kumartya iva yo vāso yayāce svayam |vedāntairadhunāpyameyamahimākupāravipruṭkaṇaḥso'vyānnaḥ svanikṛttaśīrṣarajakaślāghyāmbarālaṅkṛtaḥ || 53||

श्रीवैकुण्ठगतो विसृज्य भगवाञ्छ्रीभूमिनीलादिकान्मद्गेहान्तरमागतः सभुजगो मर्त्याकृतिः स्रक्कृते ।धन्यः कोऽस्ति मदन्य एहि भगवन् सम्यक् करिष्येऽर्चनामित्युक्त्वार्चयदाशु माल्यकृदपि प्रेम्णा यमव्यात् स नः ॥ ५४॥

śrīvaikuṇṭhagato visṛjya bhagavāñchrībhūminīlādikānmadgehāntaramāgataḥ sabhujago martyākṛtiḥ srakkṛte |dhanyaḥ ko'sti madanya ehi bhagavan samyak kariṣye'rcanāmityuktvārcayadāśu mālyakṛdapi premṇā yamavyāt sa naḥ || 54||

कुब्जामप्यतिधोरवक्त्रविकृतामात्मार्हगन्धप्रदामाक्रम्य प्रपदे पदा चुबुकमप्युत्कृष्य हस्ताग्रतः ।सम्यक् शीघ्रमृजूकृतां शुभतनुं स्वापेक्षिणीं योऽवदत्पश्चात् त्वां मुदितां करिष्य इति तं स्वात्मैकतृप्तं श्रये ॥ ५५॥

kubjāmapyatidhoravaktravikṛtāmātmārhagandhapradāmākramya prapade padā cubukamapyutkṛṣya hastāgrataḥ |samyak śīghramṛjūkṛtāṃ śubhatanuṃ svāpekṣiṇīṃ yo'vadatpaścāt tvāṃ muditāṃ kariṣya iti taṃ svātmaikatṛptaṃ śraye || 55||

नानोपायनवीटिकासुमफलैः सम्पूजितः साग्रजःपृच्छन् पौरजनान् धनुर्वरगृहं तत्र प्रविश्य स्वयम् ।भङ्क्त्वा कंसधनुस्तदीयशकलेनाहत्य तद्रक्षिणःसायं यः पुटभेदनात् स्वशकटं प्रायात् तमद्याश्रये ॥ ५६॥

nānopāyanavīṭikāsumaphalaiḥ sampūjitaḥ sāgrajaḥpṛcchan paurajanān dhanurvaragṛhaṃ tatra praviśya svayam |bhaṅktvā kaṃsadhanustadīyaśakalenāhatya tadrakṣiṇaḥsāyaṃ yaḥ puṭabhedanāt svaśakaṭaṃ prāyāt tamadyāśraye || 56||

ज्योतिर्द्वित्वसुवर्णवृक्षविशिरश्छायादिसन्दर्शनात्तैलाभ्यङ्गविवस्त्रदक्षिणगतिस्त्रस्वप्नाश्च कंसो भयात् ।मल्लायोधनसम्भ्रमेक्षणमिषेणारूढमञ्चो जनैर्मञ्चस्थैः सह यं निहन्तुमकरोद् यत्नं श्रये तं हरिम् ॥ ५७॥

jyotirdvitvasuvarṇavṛkṣaviśiraśchāyādisandarśanāttailābhyaṅgavivastradakṣiṇagatistrasvapnāśca kaṃso bhayāt |mallāyodhanasambhramekṣaṇamiṣeṇārūḍhamañco janairmañcasthaiḥ saha yaṃ nihantumakarod yatnaṃ śraye taṃ harim || 57||

अम्बष्ठेरितमार्गरोधिकरिणा सम्यग् गृहीतश्च्युतःतत्पादान्तरगो बहिर्गततनुः पुच्छे गृहीत्वा द्विपम् ।आकर्षन् भ्रमयन् भ्रमन्निपतितं चोत्कृष्टतद्दन्ततोहत्वा साग्रज आगतः प्रियजनैर्यो नन्दितस्तं श्रये ॥ ५८॥

ambaṣṭheritamārgarodhikariṇā samyag gṛhītaścyutaḥtatpādāntarago bahirgatatanuḥ pucche gṛhītvā dvipam |ākarṣan bhramayan bhramannipatitaṃ cotkṛṣṭataddantatohatvā sāgraja āgataḥ priyajanairyo nanditastaṃ śraye || 58||

कंसप्रेषितकूटतोशलमुखैर्मयैः समेतो हरिं (कोशल)वक्षोजानुमुखे प्रहृत्य हरिणा तत्रैव तेनाहतः ।चाणूरः प्रहरन् पतन् विनिहतो येनोत्पतन् मुष्टिनारामेणातिबलेन मुष्टिक इव प्राणान् जहौ तं भजे ॥ ५९॥

kaṃsapreṣitakūṭatośalamukhairmayaiḥ sameto hariṃ (kośala)vakṣojānumukhe prahṛtya hariṇā tatraiva tenāhataḥ |cāṇūraḥ praharan patan vinihato yenotpatan muṣṭinārāmeṇātibalena muṣṭika iva prāṇān jahau taṃ bhaje || 59||

मल्लध्वंसजिघांसितेन हरिणा व्याप्लुत्य मञ्चे ततःकंसं भूमितले निपात्य तरसा तस्मिन् निपत्य स्वयम् ।मूलं दैत्यतरोः स येन निहतस्तं चिन्तयेऽहर्निशंहृष्टैर्नन्दमुखैस्तु तं मुनिगणैर्ब्रह्मादिभिः पूजितम् ॥ ६०॥

malladhvaṃsajighāṃsitena hariṇā vyāplutya mañce tataḥkaṃsaṃ bhūmitale nipātya tarasā tasmin nipatya svayam |mūlaṃ daityataroḥ sa yena nihatastaṃ cintaye'harniśaṃhṛṣṭairnandamukhaistu taṃ munigaṇairbrahmādibhiḥ pūjitam || 60||

कंसध्वंसेन दत्त्वा मुदमपरिमितां वासुदेवः स्वपित्रोर्बल्यानन्दाप्रदानाज्जनितमघमपि क्षामयित्वा सरामः ।राजानं चोग्रसेनं विहतिविरहितं स्थापयित्वा प्रजानांस्वस्मिन्नीशत्वचिन्तामनुभवजनितां योऽहरत् तं भजामि ॥ ६१॥

kaṃsadhvaṃsena dattvā mudamaparimitāṃ vāsudevaḥ svapitrorbalyānandāpradānājjanitamaghamapi kṣāmayitvā sarāmaḥ |rājānaṃ cograsenaṃ vihativirahitaṃ sthāpayitvā prajānāṃsvasminnīśatvacintāmanubhavajanitāṃ yo'harat taṃ bhajāmi || 61||

नानादेशनिवासकर्शितसुहृत्स्वज्ञातिबन्धुप्रियान्कंसोपद्रवदुःखितान् पुरवरे संस्थाप्य तुष्टान् धनैः ।नन्दं गोपजनैः सह प्रियवचोभूषाम्बराद्यादृतंप्रस्थाप्य व्रजमग्रजेन सह यस्तुष्टोऽभवत् तं भजे ॥ ६२॥

nānādeśanivāsakarśitasuhṛtsvajñātibandhupriyānkaṃsopadravaduḥkhitān puravare saṃsthāpya tuṣṭān dhanaiḥ |nandaṃ gopajanaiḥ saha priyavacobhūṣāmbarādyādṛtaṃprasthāpya vrajamagrajena saha yastuṣṭo'bhavat taṃ bhaje || 62||

सम्प्राप्य द्विजसंस्कृतिं शुभगुणाद् गर्गात् सरामो हरिर्वेदाधीतिकृते गुरुं शुभगुणं वृत्वा च सान्न्दीपनिम् । (सान्दीपिनिम्)लब्ध्वा षष्टिकला गुरोरथ चतुर्मिश्राश्च तावद्दिनैर्दातुं तत्सुतमैच्छदम्बुधिमृतं यो दक्षिणां तं भजे ॥ ६३॥

samprāpya dvijasaṃskṛtiṃ śubhaguṇād gargāt sarāmo harirvedādhītikṛte guruṃ śubhaguṇaṃ vṛtvā ca sānndīpanim | (sāndīpinim)labdhvā ṣaṣṭikalā guroratha caturmiśrāśca tāvaddinairdātuṃ tatsutamaicchadambudhimṛtaṃ yo dakṣiṇāṃ taṃ bhaje || 63||

पारावारे निमग्नो हृतगुरुतनयं दैत्यमन्तर्विचिन्वन्हत्वादृष्ट्वा सुतं तत्तनुगतममलं पाञ्चजन्यं गृहीत्वा ।यात्वा लोकं यमस्य स्वयमतिमहितस्तेन सम्पूज्य दत्तंसङ्गृह्यादात् सुतं तं गुरव उरुदयो यस्तमीशं नमामि ॥ ६४॥

pārāvāre nimagno hṛtagurutanayaṃ daityamantarvicinvanhatvādṛṣṭvā sutaṃ tattanugatamamalaṃ pāñcajanyaṃ gṛhītvā |yātvā lokaṃ yamasya svayamatimahitastena sampūjya dattaṃsaṅgṛhyādāt sutaṃ taṃ gurava urudayo yastamīśaṃ namāmi || 64||

यत्संश्लेषसुखप्रदाः सुरुचिरा रात्रीः स्मरन्त्योऽनिशंयत्पादाम्बुजसङ्गिगोतरुलताद्यालोकनाद् दुःखिताः ।यन्नेत्राद्यखिलाद्भुताङ्गधिषणाव्यत्यस्तकार्या व्रजेयत्सन्देशहरं विलोक्य सुदृशस्तोषं गतास्तं भजे ॥ ६५॥

yatsaṃśleṣasukhapradāḥ surucirā rātrīḥ smarantyo'niśaṃyatpādāmbujasaṅgigotarulatādyālokanād duḥkhitāḥ |yannetrādyakhilādbhutāṅgadhiṣaṇāvyatyastakāryā vrajeyatsandeśaharaṃ vilokya sudṛśastoṣaṃ gatāstaṃ bhaje || 65||

नन्दादीन् कृष्णचिन्ताहृतनिखिलनिजव्यापृतीन् प्राप्त दुःखान्नानावाक्यैर्यदीयैर्गुणचरितमुखैः सान्त्वयन् त्यक्तदुःखान् ।सम्यक् कृत्वा च नीत्वा व्रजभुवि सुमुखः पञ्चषांस्तत्र मासान्प्राप्तो यं कृष्णदासः कृतहरिवचनो ह्युद्धवस्तं प्रपद्ये ॥ ६६॥

nandādīn kṛṣṇacintāhṛtanikhilanijavyāpṛtīn prāpta duḥkhānnānāvākyairyadīyairguṇacaritamukhaiḥ sāntvayan tyaktaduḥkhān |samyak kṛtvā ca nītvā vrajabhuvi sumukhaḥ pañcaṣāṃstatra māsānprāpto yaṃ kṛṣṇadāsaḥ kṛtaharivacano hyuddhavastaṃ prapadye || 66||

सम्पूज्य स्वगृहागतं हरिमहो कुब्जा यमर्ध्यासनस्रक्ताम्बूलमहार्हचन्दनमुखैराश्लिष्य शय्यागतम् ।रेमे येन सुखप्रवाहविवशा सन्त्यक्तलक्ष्मीधरानीलाभोगचयेन तं मुनिगणैः सन्दृश्यमानं भजे ॥ ६७॥

sampūjya svagṛhāgataṃ harimaho kubjā yamardhyāsanasraktāmbūlamahārhacandanamukhairāśliṣya śayyāgatam |reme yena sukhapravāhavivaśā santyaktalakṣmīdharānīlābhogacayena taṃ munigaṇaiḥ sandṛśyamānaṃ bhaje || 67||

लीलामर्त्यतनुर्निविश्य सदनेऽक्रूरस्य तेन स्तुतोमद्भाग्यातिशयाज्जगज्जनिलयस्थित्यादिलीलो हरिः ।प्राप्तोऽत्रेति सुपूजितः प्रियतमं तं प्राहिणोद् योऽञ्जसाकौन्तेयादिविमर्शनार्थमधुना गच्छेति तस्मै नमः ॥ ६८॥

līlāmartyatanurniviśya sadane'krūrasya tena stutomadbhāgyātiśayājjagajjanilayasthityādilīlo hariḥ |prāpto'treti supūjitaḥ priyatamaṃ taṃ prāhiṇod yo'ñjasākaunteyādivimarśanārthamadhunā gaccheti tasmai namaḥ || 68||

गत्वा हस्तिनपत्तनं सतनयां कुन्तीं मुहुः सान्त्वयन्पृच्छन्तीं बहुशः सहोदरमुखान् भ्रात्रेयमुख्यान् प्रियान् ।पुत्राणामतिदुःसहान् परिभवानुक्त्वा रुदन्तीं मुहुर्नीत्वानेकदिनानि यं शुभगुणोऽक्रूरो ययौ सोऽवतात् ॥ ६९॥

gatvā hastinapattanaṃ satanayāṃ kuntīṃ muhuḥ sāntvayanpṛcchantīṃ bahuśaḥ sahodaramukhān bhrātreyamukhyān priyān |putrāṇāmatiduḥsahān paribhavānuktvā rudantīṃ muhurnītvānekadināni yaṃ śubhaguṇo'krūro yayau so'vatāt || 69||

कंसध्वंसविरूपयोः स्वसुतयोर्वाक्याच्छ्वसन् मागधःसंरुन्धन् मधुरामनीकनिवहैर्नानाविधै राजभिः ।वैकुण्ठागतहेतिना बलयुजा सम्यग् गृहीत्वा मृधे (पुनः)मुक्तो येन ययौ हृताखिलघनः संलज्जितस्तं भजे ॥ ७०॥

kaṃsadhvaṃsavirūpayoḥ svasutayorvākyācchvasan māgadhaḥsaṃrundhan madhurāmanīkanivahairnānāvidhai rājabhiḥ |vaikuṇṭhāgatahetinā balayujā samyag gṛhītvā mṛdhe (punaḥ)mukto yena yayau hṛtākhilaghanaḥ saṃlajjitastaṃ bhaje || 70||

यात्वा कृष्णपुरीं पुनर्विनीहतो बाणं गतो मागधोबाणप्रेषितकुञ्जराश्वरथयुक् सेनागणैः संवृतः ।रुद्ध्वा पूर्ववदाशु यादवपुरीं यस्माद् गृहीत्वा शिखांरामेणाशु जिघांसितो हतबलो मुक्तो ययौ तं भजे ॥ ७१॥

yātvā kṛṣṇapurīṃ punarvinīhato bāṇaṃ gato māgadhobāṇapreṣitakuñjarāśvarathayuk senāgaṇaiḥ saṃvṛtaḥ |ruddhvā pūrvavadāśu yādavapurīṃ yasmād gṛhītvā śikhāṃrāmeṇāśu jighāṃsito hatabalo mukto yayau taṃ bhaje || 71||

गोमन्तं द्रष्टुकामः पथि मुनिममलं जामदग्निं सरामोदृष्ट्वा पृष्ट्वा च हत्वा गिरितटनगरे वासुदेवं सृगालम् ।आरुह्याद्रिं च दृष्ट्वा फलसलिलसुमैर्वासयोग्यं निवृत्तःप्राप्तं प्राप्तं जघानाखिलबलसहितं मागधं यः स नोऽव्यात् ॥ ७२॥

gomantaṃ draṣṭukāmaḥ pathi munimamalaṃ jāmadagniṃ sarāmodṛṣṭvā pṛṣṭvā ca hatvā giritaṭanagare vāsudevaṃ sṛgālam |āruhyādriṃ ca dṛṣṭvā phalasalilasumairvāsayogyaṃ nivṛttaḥprāptaṃ prāptaṃ jaghānākhilabalasahitaṃ māgadhaṃ yaḥ sa no'vyāt || 72||

सम्प्राप्ते यवने सुरर्षिवचनाद् रोद्धुं पुरीं यादवींहर्यैर्हेममयैः सुरत्नभवनैः स्वर्गाधिको द्वारकाम् ।त्वष्ट्रा वज्रमहोनिवारितनिशाबुद्धिं कृतामम्बुधौदृष्ट्वावासयदात्मयोगविभवाद् यो यादवांस्तं भजे ॥ ७३॥

samprāpte yavane surarṣivacanād roddhuṃ purīṃ yādavīṃharyairhemamayaiḥ suratnabhavanaiḥ svargādhiko dvārakām |tvaṣṭrā vajramahonivāritaniśābuddhiṃ kṛtāmambudhaudṛṣṭvāvāsayadātmayogavibhavād yo yādavāṃstaṃ bhaje || 73||

तस्यां यत्प्रतिपत्तिभक्तिभयतो देवाश्च सर्वेऽवसन्दिक्पाला निधयो विधिः सुरतरू रुद्राः सुधर्मादयः ।सन्दृष्टो यवनेन निर्जनपुराद् भूषावृतो निर्गतोहन्तुं यत्नवता पलायनपरो योऽनुद्रुतस्तं भजे ॥ ७४॥

tasyāṃ yatpratipattibhaktibhayato devāśca sarve'vasandikpālā nidhayo vidhiḥ suratarū rudrāḥ sudharmādayaḥ |sandṛṣṭo yavanena nirjanapurād bhūṣāvṛto nirgatohantuṃ yatnavatā palāyanaparo yo'nudrutastaṃ bhaje || 74||

रक्षोविद्रुतदेवरक्षणभवच्छ्रान्तिप्रशान्त्यै वरंलब्ध्वा बोधकनाशमात्मनयनात् सञ्जातनिद्रं चिरात् ।ऐक्ष्वाकं मुचुकुन्दमेत्य भगवान् दर्यां च तेनागतंपादाघातविबोधितेन यवनं योऽनाशयत् तं भजे ॥ ७५॥

rakṣovidrutadevarakṣaṇabhavacchrāntipraśāntyai varaṃlabdhvā bodhakanāśamātmanayanāt sañjātanidraṃ cirāt |aikṣvākaṃ mucukundametya bhagavān daryāṃ ca tenāgataṃpādāghātavibodhitena yavanaṃ yo'nāśayat taṃ bhaje || 75||

कस्त्वं कुत्र च जन्म ते वद मम प्रेम्णेति पृष्टो हसन्भूभारोद्धरणाय मे यदुकुले त्राणाय साधोर्जनिः ।त्वं मां यास्यसि भाविजन्मनि वरो भूत्वा द्विजः सम्यगित्येवं यो मुचुकुन्दमादिपुरुषोऽवादीत् स्तुतस्तं भजे ॥ ७६॥

kastvaṃ kutra ca janma te vada mama premṇeti pṛṣṭo hasanbhūbhāroddharaṇāya me yadukule trāṇāya sādhorjaniḥ |tvaṃ māṃ yāsyasi bhāvijanmani varo bhūtvā dvijaḥ samyagityevaṃ yo mucukundamādipuruṣo'vādīt stutastaṃ bhaje || 76||

हृत्वा तस्य धनं हते तु यवने गच्छन् पुरीं साग्रजस्तत्कालागतमागधेन बलिना युध्यन् द्रवन् निर्जितः ।तेनानुद्रुत आश्रितोऽद्रिशिखरं तस्मिंश्च दग्धे ततोभूमिं प्राप्य सुशीघ्रगः समगमद् यो द्वारकां तं भजे ॥ ७७॥

hṛtvā tasya dhanaṃ hate tu yavane gacchan purīṃ sāgrajastatkālāgatamāgadhena balinā yudhyan dravan nirjitaḥ |tenānudruta āśrito'driśikharaṃ tasmiṃśca dagdhe tatobhūmiṃ prāpya suśīghragaḥ samagamad yo dvārakāṃ taṃ bhaje || 77||

गत्वा कन्यकया विधिं वरकृते श्रुत्वा सुगीतिं ततोऽतीतान् पद्मजवाक्यतोऽतिमहतः कालांश्च रामं वरम् ।आनर्ताधिपरेवतेन तनयां दत्तां प्रियां रेवतींसीराकृष्टतनुं शुभामुदवहद् यस्याग्रजस्तं भजे ॥ ७८॥

gatvā kanyakayā vidhiṃ varakṛte śrutvā sugītiṃ tato'tītān padmajavākyato'timahataḥ kālāṃśca rāmaṃ varam |ānartādhiparevatena tanayāṃ dattāṃ priyāṃ revatīṃsīrākṛṣṭatanuṃ śubhāmudavahad yasyāgrajastaṃ bhaje || 78||

लक्ष्मीशं लोकनाथं सुतनुमतनुभिः कोटिसङ्ख्यैरतुल्यंभर्तारं त्वां भजेयं न यदि मम तनुत्याग एव त्वयाहम् ।हर्तव्या सम्प्रमथ्याखिलनृपतिगणानम्बिकार्थं व्रजन्तीत्येवं रुक्मिण्युदन्तं रहसि सुलिखितं योऽशृणोत् तं प्रपद्ये ॥ ७९॥

lakṣmīśaṃ lokanāthaṃ sutanumatanubhiḥ koṭisaṅkhyairatulyaṃbhartāraṃ tvāṃ bhajeyaṃ na yadi mama tanutyāga eva tvayāham |hartavyā sampramathyākhilanṛpatigaṇānambikārthaṃ vrajantītyevaṃ rukmiṇyudantaṃ rahasi sulikhitaṃ yo'śṛṇot taṃ prapadye || 79||

रुक्मिप्रीतिकृते विदर्भनृपतौ चैद्याय दातुं शुभांकन्यामिच्छति सत्कृते नृपगणे चैद्ये वरेऽलङ्कृते ।नानामङ्गलवाद्यपूर्णनगरे गेहे तथालङ्कृतेयं प्राप्तं ह्यवगम्य मोदमगमद् भैष्मी द्विजात् तं भजे ॥ ८०॥

rukmiprītikṛte vidarbhanṛpatau caidyāya dātuṃ śubhāṃkanyāmicchati satkṛte nṛpagaṇe caidye vare'laṅkṛte |nānāmaṅgalavādyapūrṇanagare gehe tathālaṅkṛteyaṃ prāptaṃ hyavagamya modamagamad bhaiṣmī dvijāt taṃ bhaje || 80||

सम्प्राप्तो बहुसेनया सह हरी रामादिभिः कुण्डिनंभीष्मेणापि सुसत्कृतो नृपतिनोद्याने वसन् सानुगः ।भैष्मीं पूजितपार्वतीन्द्रमहिषीं यान्तीं गृहं रक्षितामत्युग्रैरपहृत्य योऽनयदरीञ्जित्वा पुरीं सोऽवतात् ॥ ८१॥

samprāpto bahusenayā saha harī rāmādibhiḥ kuṇḍinaṃbhīṣmeṇāpi susatkṛto nṛpatinodyāne vasan sānugaḥ |bhaiṣmīṃ pūjitapārvatīndramahiṣīṃ yāntīṃ gṛhaṃ rakṣitāmatyugrairapahṛtya yo'nayadarīñjitvā purīṃ so'vatāt || 81||

भूपान् कृष्णहृतां विलोक्य कुपितान् भैष्मीं निरुध्याहतान्कृष्णाच्छिन्नपदोरुबाहुशिरसो ज्ञात्वापि रुक्मी व्रजन् ।युध्यन् येन हताश्वसारथिधनुर्बद्धो रथे शार्ङ्गिणामुक्तो मुण्डितमस्तकः प्रतिययौ भैष्मीयुतं तं भजे ॥ ८२॥

bhūpān kṛṣṇahṛtāṃ vilokya kupitān bhaiṣmīṃ nirudhyāhatānkṛṣṇācchinnapadorubāhuśiraso jñātvāpi rukmī vrajan |yudhyan yena hatāśvasārathidhanurbaddho rathe śārṅgiṇāmukto muṇḍitamastakaḥ pratiyayau bhaiṣmīyutaṃ taṃ bhaje || 82||

नानारत्नमहश्छटाहृतनिशाचिह्नां पुरीं द्वारकांरम्भापूगसुतोरणध्वजवतीं रम्यां प्रविष्टो हरिः ।रुक्मिण्या सहितो मुमोद सुकृतोद्वाहोत्सवो मन्दिरेनानोपायनपाणिभूपतिगणैर्यः पूजितस्तं भजे ॥ ८३॥

nānāratnamahaśchaṭāhṛtaniśācihnāṃ purīṃ dvārakāṃrambhāpūgasutoraṇadhvajavatīṃ ramyāṃ praviṣṭo hariḥ |rukmiṇyā sahito mumoda sukṛtodvāhotsavo mandirenānopāyanapāṇibhūpatigaṇairyaḥ pūjitastaṃ bhaje || 83||

सूर्यप्राप्तशमन्तकाख्यसुमणेः सत्राजितो भ्रातरंकण्ठोद्भासिमणिं निहत्य विपिनेऽगृह्णान्मणिं केसरी ।हत्वा जाम्बवता तमात्तमणिना येनाश्रिता स्वा गुहातं निर्जित्य मृधे मणिं च तनयां तस्याप यस्तं भजे ॥ ८४॥

sūryaprāptaśamantakākhyasumaṇeḥ satrājito bhrātaraṃkaṇṭhodbhāsimaṇiṃ nihatya vipine'gṛhṇānmaṇiṃ kesarī |hatvā jāmbavatā tamāttamaṇinā yenāśritā svā guhātaṃ nirjitya mṛdhe maṇiṃ ca tanayāṃ tasyāpa yastaṃ bhaje || 84||

आरोप्य भ्रातृहत्यां मणिहरणकृते वासुदेवेऽथ तस्माच्छ्रुत्वा तत्पूर्ववृत्तं तमपि मणिवरं लज्जितः सम्प्रगृह्य ।दत्तां सत्राजिता यः स्वकलुषहतये सत्यभामां शुभाङ्गींरम्यां प्रीत्योपयेमेऽमरगणविनुतं तं श्रये वासुदेवम् ॥ ८५॥

āropya bhrātṛhatyāṃ maṇiharaṇakṛte vāsudeve'tha tasmācchrutvā tatpūrvavṛttaṃ tamapi maṇivaraṃ lajjitaḥ sampragṛhya |dattāṃ satrājitā yaḥ svakaluṣahataye satyabhāmāṃ śubhāṅgīṃramyāṃ prītyopayeme'maragaṇavinutaṃ taṃ śraye vāsudevam || 85||

निद्रालुं श्वशुरं रुषा शतधनुर्हत्वा मणिं योऽहरत्तं हत्वा शतयोजनाश्वगमपि ह्यन्विष्य रत्नं हरिः ।अक्रूरस्थमणिं प्रकाश्य जगतः स्वस्यापकीर्तिं ततःसत्यारामशुचं क्रुधं च महतीं योऽवारयत् तं भजे ॥ ८६॥

nidrāluṃ śvaśuraṃ ruṣā śatadhanurhatvā maṇiṃ yo'harattaṃ hatvā śatayojanāśvagamapi hyanviṣya ratnaṃ hariḥ |akrūrasthamaṇiṃ prakāśya jagataḥ svasyāpakīrtiṃ tataḥsatyārāmaśucaṃ krudhaṃ ca mahatīṃ yo'vārayat taṃ bhaje || 86||

कौन्तेयान् प्राप्य नीत्वा कृतसकलकथो वृष्टिमासान् कदाचिद्गत्वा पार्थेन साकं वनमथ यमुनां कन्यकां तत्र दृष्ट्वा ।विष्णोर्नान्यस्य भार्याहमिति रविसुतां संवदन्तीं रथे यःकालिन्दीं स्थाप्य नीत्वा स्वपुरमुदवहत् तं भजे वासुदेवम् ॥ ८७॥

kaunteyān prāpya nītvā kṛtasakalakatho vṛṣṭimāsān kadācidgatvā pārthena sākaṃ vanamatha yamunāṃ kanyakāṃ tatra dṛṣṭvā |viṣṇornānyasya bhāryāhamiti ravisutāṃ saṃvadantīṃ rathe yaḥkālindīṃ sthāpya nītvā svapuramudavahat taṃ bhaje vāsudevam || 87||

कन्यां राजाधिदेव्याः स्वसुरपि च पितुः कृष्णकामां निषिद्धांभ्रातृभ्यां मित्रविन्दां श्रुतसकलकथः प्राप्य विन्दानुविन्दौ ।आवन्त्यौ तौ प्रमथ्यानयदखिलतनुर्द्वारकां सेनया यःकृष्णः काले शुभे तामुदवहदपि तं वासुदेवं प्रपद्ये ॥ ८८॥

kanyāṃ rājādhidevyāḥ svasurapi ca pituḥ kṛṣṇakāmāṃ niṣiddhāṃbhrātṛbhyāṃ mitravindāṃ śrutasakalakathaḥ prāpya vindānuvindau |āvantyau tau pramathyānayadakhilatanurdvārakāṃ senayā yaḥkṛṣṇaḥ kāle śubhe tāmudavahadapi taṃ vāsudevaṃ prapadye || 88||

बद्ध्वा सप्त वृषान् हताखिलनृपान् यः सप्तवर्ष्मा हरिःसत्यां कोसलभूभृता बहुधर्नैर्दैन्त्यश्वमुख्यैः समम् ।दत्तां नग्नजिता नयन् निजपुरीं नीलां स्वसैन्यैर्वृतःप्राप्ते पुण्यदिने प्रियामुदवहत् तं चिन्तये श्रीसखम् ॥ ८९॥

baddhvā sapta vṛṣān hatākhilanṛpān yaḥ saptavarṣmā hariḥsatyāṃ kosalabhūbhṛtā bahudharnairdaintyaśvamukhyaiḥ samam |dattāṃ nagnajitā nayan nijapurīṃ nīlāṃ svasainyairvṛtaḥprāpte puṇyadine priyāmudavahat taṃ cintaye śrīsakham || 89||

भद्रां यः श्रुतकीर्तिजामुदवहत् पैतृष्वसेयीं ततश्चापारोपणशक्तिलेशविधुरैर्भूपैरनेकैः स्तुतःशीघ्रारोपितचापताडितझषो वीर्यार्जितां लक्ष्मणांयो मद्राधिपजां प्रियामुदवहन्नीत्वा पुंरीं तं भजे ॥ ९०॥

bhadrāṃ yaḥ śrutakīrtijāmudavahat paitṛṣvaseyīṃ tataścāpāropaṇaśaktileśavidhurairbhūpairanekaiḥ stutaḥśīghrāropitacāpatāḍitajhaṣo vīryārjitāṃ lakṣmaṇāṃyo madrādhipajāṃ priyāmudavahannītvā puṃrīṃ taṃ bhaje || 90||

कृष्णः पत्न्या समेतोऽमरपतिवचनाद् वैनतेयाधिरूढोगत्वा प्राज्योतिषाख्यं नगरमथ मुरं सानुगं तत्र हत्वा ।युध्यन्तं युद्धशौण्डं कृतबहुनिधनो भौममप्याशु हत्वाभूमेः पौत्राय योऽदादभयमतिमुदा भूस्तुतस्तं प्रपद्ये ॥ ९१॥

kṛṣṇaḥ patnyā sameto'marapativacanād vainateyādhirūḍhogatvā prājyotiṣākhyaṃ nagaramatha muraṃ sānugaṃ tatra hatvā |yudhyantaṃ yuddhaśauṇḍaṃ kṛtabahunidhano bhaumamapyāśu hatvābhūmeḥ pautrāya yo'dādabhayamatimudā bhūstutastaṃ prapadye || 91||

रत्नाद्रिं प्राहिणोद् योऽमरगणपतये वासवं वारुणं चच्छत्रं राज्ञे जलानामथ नरकहृतं षोडशस्त्रीसहस्रम् ।स्वापेक्षं दिव्यरत्नै रथतुरगधनैः कुञ्जराद्यैः समेतंश्वेतैर्दिव्यैर्गजेन्द्रैरनयदखिलदृक् स्वां पुरीं तं नमामि ॥ ९२॥

ratnādriṃ prāhiṇod yo'maragaṇapataye vāsavaṃ vāruṇaṃ cacchatraṃ rājñe jalānāmatha narakahṛtaṃ ṣoḍaśastrīsahasram |svāpekṣaṃ divyaratnai rathaturagadhanaiḥ kuñjarādyaiḥ sametaṃśvetairdivyairgajendrairanayadakhiladṛk svāṃ purīṃ taṃ namāmi || 92||

गत्वा तार्क्ष्याधिरूढोऽमरपतिभवनं सत्यया भौमगेहाद्वित्तै रत्नैर्मघोनामरपुरमहितो मातरं तत्र नत्वा ।मात्रे दित्यै स्वपत्न्या क्षितितनयहृतं कुण्डलं दापयित्वापत्नीप्रीत्यै विवेशामरपतिदयितं नन्दनं यो भजे तम् ॥ ९३॥

gatvā tārkṣyādhirūḍho'marapatibhavanaṃ satyayā bhaumagehādvittai ratnairmaghonāmarapuramahito mātaraṃ tatra natvā |mātre dityai svapatnyā kṣititanayahṛtaṃ kuṇḍalaṃ dāpayitvāpatnīprītyai viveśāmarapatidayitaṃ nandanaṃ yo bhaje tam || 93||

हर्तव्यः पारिजातः सुरपतिमहिषीगर्वहेतुः सुरम्योदेव्यैवं प्रेरितो योऽमरपतिदयितं पारिजातं च हृत्वा ।तत्कोपायातरुद्रान्तकमुखविबुधान् देवराजं च जिवासत्याहूतेन तेन स्तुतनिजमहिमा स्वां पुरीं प्राप सोऽव्यात् ॥ ९४॥

hartavyaḥ pārijātaḥ surapatimahiṣīgarvahetuḥ suramyodevyaivaṃ prerito yo'marapatidayitaṃ pārijātaṃ ca hṛtvā |tatkopāyātarudrāntakamukhavibudhān devarājaṃ ca jivāsatyāhūtena tena stutanijamahimā svāṃ purīṃ prāpa so'vyāt || 94||

यत्पुत्रः शूलिदत्तो ह्यगतदशदिनः शम्बरेण प्रगृह्यक्षिप्तोऽम्भोधौ निगीर्णो झषजठरगतो धीवरैः सङ्गृहीतात् ।मीनात् तस्माद्धताङ्गादवनिमधिगतः शम्बरस्यैव गेहेहृत्वा तं शम्बरारिं निजपुरमगमद् भार्यया तं प्रपद्ये ॥ ९५॥

yatputraḥ śūlidatto hyagatadaśadinaḥ śambareṇa pragṛhyakṣipto'mbhodhau nigīrṇo jhaṣajaṭharagato dhīvaraiḥ saṅgṛhītāt |mīnāt tasmāddhatāṅgādavanimadhigataḥ śambarasyaiva gehehṛtvā taṃ śambarāriṃ nijapuramagamad bhāryayā taṃ prapadye || 95||

हत्वा कृत्रिमशङ्खचक्रगरुडं पौण्ड्रं हरिः स्वाग्रजंतत्साहाय्यकरं च काश्यधिपतिं मातामहं संयुगे ।कृत्यां तत्सुतकल्पितां निजपुरीदाहाय चक्रेण योविद्राव्याश्चदहत् तया तमपि तद्वाराणसीं तं भजे ॥ ९६॥

hatvā kṛtrimaśaṅkhacakragaruḍaṃ pauṇḍraṃ hariḥ svāgrajaṃtatsāhāyyakaraṃ ca kāśyadhipatiṃ mātāmahaṃ saṃyuge |kṛtyāṃ tatsutakalpitāṃ nijapurīdāhāya cakreṇa yovidrāvyāścadahat tayā tamapi tadvārāṇasīṃ taṃ bhaje || 96||

कृष्णः प्राप्तशमन्तपञ्चकमहाक्षेत्रो ग्रहे भास्वतोनानादेशसमागताखिलनृपैः सम्पूजितः सानुगः ।पार्थैर्नन्दमुखैः सबन्धुवनिता भृत्यैस्तथा योगिभिःपित्रा क्षेत्रकृते मखे सुमहितो योऽगात् पुरी सोऽवतात् ॥ ९७॥

kṛṣṇaḥ prāptaśamantapañcakamahākṣetro grahe bhāsvatonānādeśasamāgatākhilanṛpaiḥ sampūjitaḥ sānugaḥ |pārthairnandamukhaiḥ sabandhuvanitā bhṛtyaistathā yogibhiḥpitrā kṣetrakṛte makhe sumahito yo'gāt purī so'vatāt || 97||

पट् पुत्राः कंसभग्णाः किल मम भगवंस्तान् प्रयच्छेति मातुःश्रुत्वा वाक्यं सरामो बलिसदनगतस्तेन सम्पूज्य दत्तान् ।ऊर्णाज्जातान्मरीचेः प्रहसनकुपिताद् देवलाद् दानवांस्तान्हैरण्यान देवकीजाननयदथ हतान् मातरं यः स नोऽव्यात् ॥ ९८॥

paṭ putrāḥ kaṃsabhagṇāḥ kila mama bhagavaṃstān prayaccheti mātuḥśrutvā vākyaṃ sarāmo balisadanagatastena sampūjya dattān |ūrṇājjātānmarīceḥ prahasanakupitād devalād dānavāṃstānhairaṇyāna devakījānanayadatha hatān mātaraṃ yaḥ sa no'vyāt || 98||

पारावारप्रविष्टान् नृपगणचकितांस्त्यक्तराजासनान् नस्त्यक्त्वा भूपेषु योग्यं कमपि भज नृपं यः स्वचेतः प्रविष्टः ।इत्युक्ता भीष्मपुत्री रहसि भगवता प्रेमकोपानभिज्ञास्वत्यागात्यन्तभीता पुनरपि बहुशो लालिता येन सोऽव्यात् ॥ ९९॥

pārāvārapraviṣṭān nṛpagaṇacakitāṃstyaktarājāsanān nastyaktvā bhūpeṣu yogyaṃ kamapi bhaja nṛpaṃ yaḥ svacetaḥ praviṣṭaḥ |ityuktā bhīṣmaputrī rahasi bhagavatā premakopānabhijñāsvatyāgātyantabhītā punarapi bahuśo lālitā yena so'vyāt || 99||

भैष्मी जाम्बवती प्रिया भगवतः सत्याय कालिन्द्यतोमित्रा नग्नजितः सुता च सुभगा भद्रा तथा लक्ष्मणा ।एकैका समजीजनद् दश सुतान् यस्मात् तथा षोडशस्त्रीसाहस्रभवैः सुतैः सुबहुभिः पूर्णा नही तं भजे ॥ १००॥

bhaiṣmī jāmbavatī priyā bhagavataḥ satyāya kālindyatomitrā nagnajitaḥ sutā ca subhagā bhadrā tathā lakṣmaṇā |ekaikā samajījanad daśa sutān yasmāt tathā ṣoḍaśastrīsāhasrabhavaiḥ sutaiḥ subahubhiḥ pūrṇā nahī taṃ bhaje || 100||

प्रद्युम्नेनोद्धृतायाः स्वदुहितुरुदितायानिरुद्धाय पौत्रींदत्त्वा तस्मिन् विवाहे प्रियबलसहितः सम्यगक्षैर्विदीत्र्यन् ।जेतारं तं जितोऽसीत्यपनयवचनात् तेन रुक्मी हतोऽभूद्यस्य स्यालोऽग्रजेन श्रितनिजनगरः सानुगः सोऽवतान्नः ॥ १०१॥

pradyumnenoddhṛtāyāḥ svaduhituruditāyāniruddhāya pautrīṃdattvā tasmin vivāhe priyabalasahitaḥ samyagakṣairvidītryan |jetāraṃ taṃ jito'sītyapanayavacanāt tena rukmī hato'bhūdyasya syālo'grajena śritanijanagaraḥ sānugaḥ so'vatānnaḥ || 101||

सौवर्णायुतषट्सहस्रवनितागेहेषु रत्नोल्लसन्नानासौधविराजितेषु कलये शौरिं लसन्तं पृथक् ।ध्यानस्तोत्रजपार्चनप्रणमनस्वाध्यायहोमार्हणक्रीडानृत्तसुद्दृग्विहारललितालापाङ्गचेष्टादिभिः ॥ १०२॥

sauvarṇāyutaṣaṭsahasravanitāgeheṣu ratnollasannānāsaudhavirājiteṣu kalaye śauriṃ lasantaṃ pṛthak |dhyānastotrajapārcanapraṇamanasvādhyāyahomārhaṇakrīḍānṛttasuddṛgvihāralalitālāpāṅgaceṣṭādibhiḥ || 102||

श्रुत्वा मागधमन्दिरे नृपगणैरुद्धैर्हरिः प्रेषिताद्धत्वा मागधमीश्वराद्य कृपया त्राहीति नस्तद्वचः ।आहूतोऽथ यियक्षुणा सुरमुनेर्वाक्यात् पृथासूनुनाशक्रप्रस्थमगात् सरामदयितासेनस्तमेवाश्रये ॥ १०३॥

śrutvā māgadhamandire nṛpagaṇairuddhairhariḥ preṣitāddhatvā māgadhamīśvarādya kṛpayā trāhīti nastadvacaḥ |āhūto'tha yiyakṣuṇā suramunervākyāt pṛthāsūnunāśakraprasthamagāt sarāmadayitāsenastamevāśraye || 103||

गत्वा ब्राह्मणभीमफल्गुनयुजा जन्यं मया ब्रह्मणाभिक्षां याचित एत्य मागधनृपो युध्यन् रणे घातितः ।भीमेनैव विपाटितो मृतिमगात् काष्ठा जिता भ्रातृभिःपार्थातः कुरु राजसूयमिति योऽवादीत् तमव्यात् स नः ॥ १०४॥

gatvā brāhmaṇabhīmaphalgunayujā janyaṃ mayā brahmaṇābhikṣāṃ yācita etya māgadhanṛpo yudhyan raṇe ghātitaḥ |bhīmenaiva vipāṭito mṛtimagāt kāṣṭhā jitā bhrātṛbhiḥpārthātaḥ kuru rājasūyamiti yo'vādīt tamavyāt sa naḥ || 104||

अण्डानामधिपे वशे मयि सदा कौन्तेय के तेऽवशास्तस्मात् साधय राजसूयमिति यद्वाक्यात् स धर्मात्मजः ।नानादेशसमागतैर्नृपगणैः साकं मुनीन्द्रैः सुरैर्ब्रह्माद्यैरकरोत् प्रियं क्रतुवरं कृष्णाय तस्मै नमः ॥ १०५॥

aṇḍānāmadhipe vaśe mayi sadā kaunteya ke te'vaśāstasmāt sādhaya rājasūyamiti yadvākyāt sa dharmātmajaḥ |nānādeśasamāgatairnṛpagaṇaiḥ sākaṃ munīndraiḥ surairbrahmādyairakarot priyaṃ kratuvaraṃ kṛṣṇāya tasmai namaḥ || 105||

सुत्येऽहन्युदिते सदस्यनुपमे प्राप्तेऽग्र्यपूजाविधीकस्य स्यादखिलेश्वरं हरिमृते पूजेति धर्मात्मजः ।यत्पादाववनिज्य तेन पयसा सम्प्रोक्ष्य मूर्ध्नोऽखिलानात्मानं च परान् हताखिलमलान् मेने स नोऽव्याद्धरिः ॥ १०६॥

sutye'hanyudite sadasyanupame prāpte'gryapūjāvidhīkasya syādakhileśvaraṃ harimṛte pūjeti dharmātmajaḥ |yatpādāvavanijya tena payasā samprokṣya mūrdhno'khilānātmānaṃ ca parān hatākhilamalān mene sa no'vyāddhariḥ || 106||

गोपस्त्यक्तनृपासनोऽम्बुधिगतो दुर्वृत्त कर्मा कथंपूज्यः स्यान्महतो विहाय सदसि ज्ञात्रेति चैद्यो वदन् ।चक्रच्छिन्नशिराः क्षितौ विनिपतन् देहोद्गतज्वालयासर्वेषां मिपतां यमाप विगते शापे तमेवाश्रये ॥ १०७॥

gopastyaktanṛpāsano'mbudhigato durvṛtta karmā kathaṃpūjyaḥ syānmahato vihāya sadasi jñātreti caidyo vadan |cakracchinnaśirāḥ kṣitau vinipatan dehodgatajvālayāsarveṣāṃ mipatāṃ yamāpa vigate śāpe tamevāśraye || 107||

राजानं धर्मपुत्रं मुनिनृपतिगणैः स्तूयमानं सभायांद्रष्टुं गच्छञ्जलेऽपि स्थलमिति निपतन् दृष्ट उच्चैर्हसद्भिः ।सद्यो गच्छन् निवृत्तः स्वपुरमपि जवाद् धार्तराष्ट्रोऽतिकोपाद्येनैवोपेक्षितोऽभूदवनिभरभृता सोऽवताद् वासुदेवः ॥ १०८॥

rājānaṃ dharmaputraṃ muninṛpatigaṇaiḥ stūyamānaṃ sabhāyāṃdraṣṭuṃ gacchañjale'pi sthalamiti nipatan dṛṣṭa uccairhasadbhiḥ |sadyo gacchan nivṛttaḥ svapuramapi javād dhārtarāṣṭro'tikopādyenaivopekṣito'bhūdavanibharabhṛtā so'vatād vāsudevaḥ || 108||

साल्वः कृष्णहताग्रजो निजतपस्तुष्टाच्छिवात् कामगांलब्ध्वा सौभपुरीं तया सह गतो भङ्क्त्वा पुरीं द्वारकाम् ।प्रद्युम्नप्रमुखैर्जितो बहुदिनं युध्यन् गतः शौरिणायेनानुद्रुत आगतेन निहतः साकं पुरा तं श्रये ॥ १०९॥

sālvaḥ kṛṣṇahatāgrajo nijatapastuṣṭācchivāt kāmagāṃlabdhvā saubhapurīṃ tayā saha gato bhaṅktvā purīṃ dvārakām |pradyumnapramukhairjito bahudinaṃ yudhyan gataḥ śauriṇāyenānudruta āgatena nihataḥ sākaṃ purā taṃ śraye || 109||

कृष्णः प्राप्तः सुधर्मां बहुनृपतिगणैः सेवितो ब्राह्मणोक्त्यापाञ्चालीगात्रवस्त्रापहरणमुदिताद् धार्तराष्ट्रादरण्यम् ।प्राप्तं सभ्रातृभार्यं जितहृतसकलं पार्थमक्षैर्विदित्वायो गत्वाश्वास्य तेनोदितसकलकथोऽगात् पुरीं स्वां श्रये तम् ॥ ११०॥

kṛṣṇaḥ prāptaḥ sudharmāṃ bahunṛpatigaṇaiḥ sevito brāhmaṇoktyāpāñcālīgātravastrāpaharaṇamuditād dhārtarāṣṭrādaraṇyam |prāptaṃ sabhrātṛbhāryaṃ jitahṛtasakalaṃ pārthamakṣairviditvāyo gatvāśvāsya tenoditasakalakatho'gāt purīṃ svāṃ śraye tam || 110||

दत्त्वा ब्राह्मणदत्तगामपि पुनर्गोभिर्नृगो ब्रह्मणेस्वामिभ्यां कलहात् समेत्य गदितो दत्तापहर्तेत्यथ ।तद्दोषात् कृकलासतामुपगतः श्वभ्रे चिरं संवसन्स्पर्शाद् यस्य नृपो भवन् यमनघो नत्वा गतस्तं भजे ॥ १११॥

dattvā brāhmaṇadattagāmapi punargobhirnṛgo brahmaṇesvāmibhyāṃ kalahāt sametya gadito dattāpahartetyatha |taddoṣāt kṛkalāsatāmupagataḥ śvabhre ciraṃ saṃvasansparśād yasya nṛpo bhavan yamanagho natvā gatastaṃ bhaje || 111||

नन्दादीन् प्राप्य मासैस्त्रिभिरमितगुणां वर्णयन् कृष्णचर्यांकुर्वन् सन्त्यक्तदुःखान् व्रजभुवि विहरन् वारुणीपानमत्तः ।क्रीडार्थं गोपिकाभिः सह रवितनयां राम आहूय कोपादप्राप्तामाचकर्षाग्रज उरुहलतो यस्य तं संश्रयेऽहम् ॥ ११२॥

nandādīn prāpya māsaistribhiramitaguṇāṃ varṇayan kṛṣṇacaryāṃkurvan santyaktaduḥkhān vrajabhuvi viharan vāruṇīpānamattaḥ |krīḍārthaṃ gopikābhiḥ saha ravitanayāṃ rāma āhūya kopādaprāptāmācakarṣāgraja uruhalato yasya taṃ saṃśraye'ham || 112||

साम्बो यस्य सुतः सुयोधनसुतामाहृत्य युध्यन् नृपैरुद्धो हस्तिनपत्तने हत इति श्रुत्वाथ यस्याग्रजः ।यात्वा कौरवपूजितः पुनरधिक्षिप्तो हलात् तत्पुरंजाह्नव्यां विनिपातयन् स्वसुतयुक् तैराहतस्तं भजे ॥ ११३॥

sāmbo yasya sutaḥ suyodhanasutāmāhṛtya yudhyan nṛpairuddho hastinapattane hata iti śrutvātha yasyāgrajaḥ |yātvā kauravapūjitaḥ punaradhikṣipto halāt tatpuraṃjāhnavyāṃ vinipātayan svasutayuk tairāhatastaṃ bhaje || 113||

गोपीभिर्विहरन् विभावसुभवाकच्छे मनोज्ञानिलेछायायां फलपुष्पपूर्णसुतरो रामो व्रजे वृक्षगम् ।भ्रूक्षेपैर्गुददर्शनेन च शिलाक्षेपादिभिर्हुङ्कृतैर्युध्यन्तं द्विविदं क्षणेन हतवान् यस्याग्रजस्तं भजे ॥ ११४॥

gopībhirviharan vibhāvasubhavākacche manojñānilechāyāyāṃ phalapuṣpapūrṇasutaro rāmo vraje vṛkṣagam |bhrūkṣepairgudadarśanena ca śilākṣepādibhirhuṅkṛtairyudhyantaṃ dvividaṃ kṣaṇena hatavān yasyāgrajastaṃ bhaje || 114||

दारिद्र्यात्यन्तखिद्यद्वितपरमहिलादुःखवाक्यप्रणुन्नंप्राप्तं प्रेम्णा कुचेलं बहुमणिखचिते स्वासने सम्प्रपूज्य ।तत्कन्थावेष्टितं यः पृथुकमतिमुदा मुष्टिमेयं प्रजग्धंतद्गेहं वित्तमुक्तामणिनिधिमकरोत् तं भजे वासुदेवम् ॥ ११५॥

dāridryātyantakhidyadvitaparamahilāduḥkhavākyapraṇunnaṃprāptaṃ premṇā kucelaṃ bahumaṇikhacite svāsane samprapūjya |tatkanthāveṣṭitaṃ yaḥ pṛthukamatimudā muṣṭimeyaṃ prajagdhaṃtadgehaṃ vittamuktāmaṇinidhimakarot taṃ bhaje vāsudevam || 115||

गत्वा मैथिलपत्तनं बहुजनैः सार्धं मुनीन्द्रैर्हरीरूपाभ्यां श्रुतदेववेश्म बहुलाश्वस्यापि वेश्मैकदा ।अन्योन्याविदितः प्रविश्य कृपया ताभ्यां स्तुतः पूजितोभक्तौ तावनुगृह्य यः पुरमगात् स्वीयां तमेव श्रये ॥ ११६॥

gatvā maithilapattanaṃ bahujanaiḥ sārdhaṃ munīndrairharīrūpābhyāṃ śrutadevaveśma bahulāśvasyāpi veśmaikadā |anyonyāviditaḥ praviśya kṛpayā tābhyāṃ stutaḥ pūjitobhaktau tāvanugṛhya yaḥ puramagāt svīyāṃ tameva śraye || 116||

यस्य स्वात्मशयं क्षिपामि शिरसि स्यात् तत्क्षणाद् भस्मसाद्देहि त्वं वरमीश्वरेति वदते दत्त्वा वरं शङ्करः ।तत्सिद्धिप्रमितिप्रसारितकरं स्प्रष्टुं शिरः स्वं वृकंदृष्ट्वा प्रव्यथिनः पलायनपरो येनावितस्तं भजे ॥ ११७॥

yasya svātmaśayaṃ kṣipāmi śirasi syāt tatkṣaṇād bhasmasāddehi tvaṃ varamīśvareti vadate dattvā varaṃ śaṅkaraḥ |tatsiddhipramitiprasāritakaraṃ spraṣṭuṃ śiraḥ svaṃ vṛkaṃdṛṣṭvā pravyathinaḥ palāyanaparo yenāvitastaṃ bhaje || 117||

सत्रे ब्रह्मसुतो भृगुर्मुनिगणैः पारम्यनिर्धारणे (धर्मसुतो)सन्दिष्टो विधिमेत्य तं प्रकुपितं ज्ञात्वास्तवाच्छङ्करम् ।प्राप्तस्तेन जिघांसितः प्रतिघयानाश्लेषणान्माधवंवैकुण्ठे प्रहरन् पदातिमहितो येनावितस्तं भजे ॥ ११८॥

satre brahmasuto bhṛgurmunigaṇaiḥ pāramyanirdhāraṇe (dharmasuto)sandiṣṭo vidhimetya taṃ prakupitaṃ jñātvāstavācchaṅkaram |prāptastena jighāṃsitaḥ pratighayānāśleṣaṇānmādhavaṃvaikuṇṭhe praharan padātimahito yenāvitastaṃ bhaje || 118||

भूभृत्पापहतात्मजाग्रजशिशुप्राणावनैकव्रतीकृत्वा बाणगृहं शिशोरसुमवन् नष्टे शिशौ फल्गुनः ।गत्वा देवगृहांस्तदीयतनयालब्ध्याग्निवेशोद्यमीवैकुण्ठस्थिततत्सुतान् प्रददता येनावितस्तं भजे ॥ ११९॥

bhūbhṛtpāpahatātmajāgrajaśiśuprāṇāvanaikavratīkṛtvā bāṇagṛhaṃ śiśorasumavan naṣṭe śiśau phalgunaḥ |gatvā devagṛhāṃstadīyatanayālabdhyāgniveśodyamīvaikuṇṭhasthitatatsutān pradadatā yenāvitastaṃ bhaje || 119||

सन्तीर्णाज्ञातवासान् हरिरखिलनुतो गोग्रहप्राप्तयुद्धान्प्राप्ताञ्श्रुत्वाथ गत्वा कृतबहुवचनो हस्तिनं प्राप्य दूतः ।भुक्त्वा भक्त्यान्नमिष्टं विदुरगृहगतो वीक्ष्य यो धार्तराष्ट्रान्तेषां स्वद्रोहचिन्तामहरदथ निजाद् वैश्वरूप्याद् भजे तम् ॥ १२०॥

santīrṇājñātavāsān harirakhilanuto gograhaprāptayuddhānprāptāñśrutvātha gatvā kṛtabahuvacano hastinaṃ prāpya dūtaḥ |bhuktvā bhaktyānnamiṣṭaṃ viduragṛhagato vīkṣya yo dhārtarāṣṭrānteṣāṃ svadrohacintāmaharadatha nijād vaiśvarūpyād bhaje tam || 120||

भूत्वा फल्गुनसारथी रथगतः सेनाद्वयान्तर्गतोबन्धुस्नेहनिवृत्तयुद्धविजयप्रोत्साहनव्याजतः ।देहात्मस्वगतिं विमुक्तिपदवीं साङ्गां स्वभक्तिं ततोऽशक्तानामपि मुक्तिदं स्वचरणं योऽगायदव्यात् स नः ॥ १२१॥

bhūtvā phalgunasārathī rathagataḥ senādvayāntargatobandhusnehanivṛttayuddhavijayaprotsāhanavyājataḥ |dehātmasvagatiṃ vimuktipadavīṃ sāṅgāṃ svabhaktiṃ tato'śaktānāmapi muktidaṃ svacaraṇaṃ yo'gāyadavyāt sa naḥ || 121||

दत्त्वा दिव्यदृशं हरिः करुणया यो विश्वरूपं महन्नानामस्तकनेत्रबाहुचरणं बीभत्सवेऽदर्शयत् ।कोट्यर्कोज्ज्वलमङ्गसङ्गतजगद् ब्रह्मादिभिः सन्नुतंनानादंष्ट्रमुखाद्यमानजनताभीमं स देवोऽवतात् ॥ १२२॥

dattvā divyadṛśaṃ hariḥ karuṇayā yo viśvarūpaṃ mahannānāmastakanetrabāhucaraṇaṃ bībhatsave'darśayat |koṭyarkojjvalamaṅgasaṅgatajagad brahmādibhiḥ sannutaṃnānādaṃṣṭramukhādyamānajanatābhīmaṃ sa devo'vatāt || 122||

शान्तं शान्तनवं हरिं नवदिनैः कृत्वा शिखण्डात्मकोधृष्टद्युम्नतनुर्मृधे विनिहतं द्रोणं दिनैः पञ्चभिः ।कर्णं चार्जुनतो हतं त्रिदिवसैः शल्यं च धर्मात्मजात्सायं भीमहतं सुयोधनमगाद् यस्तोषमव्यात् स नः ॥ १२३॥

śāntaṃ śāntanavaṃ hariṃ navadinaiḥ kṛtvā śikhaṇḍātmakodhṛṣṭadyumnatanurmṛdhe vinihataṃ droṇaṃ dinaiḥ pañcabhiḥ |karṇaṃ cārjunato hataṃ tridivasaiḥ śalyaṃ ca dharmātmajātsāyaṃ bhīmahataṃ suyodhanamagād yastoṣamavyāt sa naḥ || 123||

शप्तः स्त्रीवेषसाम्बोदरगतमुसलाकारलोहप्रचूर्णप्रोत्पन्नैरेरकाग्रैः कुभरनिजकुलं नाशयित्वा मिथो यः ।रामास्योद्वान्तशेषं जलपतिविनुतं तत्प्रविष्टं प्रपश्यन्निन्द्रेण प्रार्थितोऽभून्निजपदगतये तं प्रपद्ये मुरारिम् ॥ १२४॥

śaptaḥ strīveṣasāmbodaragatamusalākāralohapracūrṇaprotpannairerakāgraiḥ kubharanijakulaṃ nāśayitvā mitho yaḥ |rāmāsyodvāntaśeṣaṃ jalapativinutaṃ tatpraviṣṭaṃ prapaśyannindreṇa prārthito'bhūnnijapadagataye taṃ prapadye murārim || 124||

प्राप्ते हेतिगणे विमुक्तिपदवीं भित्त्वा रवेर्मण्डलं (मुखे)पुर्या मज्जनमम्बुधौ स्वगमनं स्वानां परिज्ञाप्य यः ।लुब्धोत्सृष्टशराहताङ्घ्रिकमलः स्वः प्रापयन् तं क्षणात्प्रायाद् धाम निजं हृतावनिभरं नारायणं तं भजे ॥ १२५॥

prāpte hetigaṇe vimuktipadavīṃ bhittvā ravermaṇḍalaṃ (mukhe)puryā majjanamambudhau svagamanaṃ svānāṃ parijñāpya yaḥ |lubdhotsṛṣṭaśarāhatāṅghrikamalaḥ svaḥ prāpayan taṃ kṣaṇātprāyād dhāma nijaṃ hṛtāvanibharaṃ nārāyaṇaṃ taṃ bhaje || 125||

श्रीवासुदेवचरितानि मलापहानिपुण्यानि मुक्तिफलदान्यतिमानुषाणि ।यो वेत्ति चिन्तयति वक्ति शृणोति नित्यंप्राप्नोति मुक्तिमचिरात् स मुकुन्ददृष्टः ॥ १२६॥

śrīvāsudevacaritāni malāpahānipuṇyāni muktiphaladānyatimānuṣāṇi |yo vetti cintayati vakti śṛṇoti nityaṃprāpnoti muktimacirāt sa mukundadṛṣṭaḥ || 126||

इति श्री (अशोक) रघुनाथाचार्येण विरचितं गोपालशतकं सम्पूर्णम् ।हरिः ॐ । श्रीनिवासरामानुज महादे शिकाय नमः ।श्रीमद्वेदान्तरामानुजमहादेशिकाय नमः ।स्तोत्रसमुच्चयः २ (५५)

iti śrī (aśoka) raghunāthācāryeṇa viracitaṃ gopālaśatakaṃ sampūrṇam |hariḥ oṃ | śrīnivāsarāmānuja mahāde śikāya namaḥ |śrīmadvedāntarāmānujamahādeśikāya namaḥ |stotrasamuccayaḥ 2 (55)