गुरुतत्त्वमालिका Guru Tattvamalika

दुःसाधे निखिलैः सुरैः स्मृतिभुवाप्यन्योन्यसङ्घट्टनेविश्लेषव्यथया द्वयोरपि वपुष्यर्धार्धशेषे शनैः ।धीमद्भिस्त्वरया पुराणमुनिभिः पाणिग्रहे साधितेदिष्टया यच्छिवयोरियत्यवसितद्वन्द्वं तदेकं नुमः ॥ १॥

duḥsādhe nikhilaiḥ suraiḥ smṛtibhuvāpyanyonyasaṅghaṭṭaneviśleṣavyathayā dvayorapi vapuṣyardhārdhaśeṣe śanaiḥ |dhīmadbhistvarayā purāṇamunibhiḥ pāṇigrahe sādhitediṣṭayā yacchivayoriyatyavasitadvandvaṃ tadekaṃ numaḥ || 1||

नीलग्रीवमुमासखं त्रिणयनं रूपं यदाद्यं विभोर्दुःसंरोधभवप्रवाहलहरीकन्देन किं तेन नः ।कारुण्यार्द्रकटाक्षवीक्षणकलानिर्धूतमायामलांगीर्वाणेन्द्रगुरोः प्रसन्नललितां मूर्ति स्मरामः पराम् ॥ २॥

nīlagrīvamumāsakhaṃ triṇayanaṃ rūpaṃ yadādyaṃ vibhorduḥsaṃrodhabhavapravāhalaharīkandena kiṃ tena naḥ |kāruṇyārdrakaṭākṣavīkṣaṇakalānirdhūtamāyāmalāṃgīrvāṇendraguroḥ prasannalalitāṃ mūrti smarāmaḥ parām || 2||

साम्नो नास्ति गतिर्गिरामविषये दानं विरक्ते मुधाभेदः किं क्रमते निरस्तनिखिलद्वैतप्रपञ्चे शिवे ।इत्यालोच्य वशे विधातुमिव तं जग्राह दण्डं दृढंगीर्वाणेन्द्रयतिः सुनिर्मलमतिः सन्त्यज्य सर्वाः क्रियाः ॥ ३॥

sāmno nāsti gatirgirāmaviṣaye dānaṃ virakte mudhābhedaḥ kiṃ kramate nirastanikhiladvaitaprapañce śive |ityālocya vaśe vidhātumiva taṃ jagrāha daṇḍaṃ dṛḍhaṃgīrvāṇendrayatiḥ sunirmalamatiḥ santyajya sarvāḥ kriyāḥ || 3||

ध्यात्वा यं हृदि दण्डिनं विजहति स्वप्नेऽपि दण्डस्पृहांयत्काषायपटस्मृतिः शमयते सद्यः कषायं नृणाम् ।यं साक्षाद्भवरूपमेव भजतां न क्वापि भूयो भवोगीर्वाणेन्द्रगुरुं तमेव निभृतं ध्यायेम गायेम च ॥ ४॥

dhyātvā yaṃ hṛdi daṇḍinaṃ vijahati svapne'pi daṇḍaspṛhāṃyatkāṣāyapaṭasmṛtiḥ śamayate sadyaḥ kaṣāyaṃ nṛṇām |yaṃ sākṣādbhavarūpameva bhajatāṃ na kvāpi bhūyo bhavogīrvāṇendraguruṃ tameva nibhṛtaṃ dhyāyema gāyema ca || 4||

तत्त्वस्थानकलापदाक्षरमनून् शैवान् षडप्यध्वनःसंशोध्यैव चिरन्तनैश्च गुरुभिः केचित्क्वचित्तारिताः ।एकेनैव तु सारसङ्ग्रहकृतिव्यक्तेन मन्त्राध्वनागीर्वाणेन्द्रगुरुर्विशृङ्खलमवत्याप्रौढमूढं जगत् ॥ ५॥

tattvasthānakalāpadākṣaramanūn śaivān ṣaḍapyadhvanaḥsaṃśodhyaiva cirantanaiśca gurubhiḥ kecitkvacittāritāḥ |ekenaiva tu sārasaṅgrahakṛtivyaktena mantrādhvanāgīrvāṇendragururviśṛṅkhalamavatyāprauḍhamūḍhaṃ jagat || 5||

ब्रह्मिष्ठानपरान्मुनीनिव परिज्ञाय स्वमायस्यतःकन्दर्पस्य समन्ततो निपतिता मोघाः शरौघा इव ।दृश्यन्ते करुणाकटाक्षकमलग्रामा विरामाः शुचांयस्येमे प्रणमेम तं भवगिरां वैदेशिकं देशिकम् ॥ ६॥

brahmiṣṭhānaparānmunīniva parijñāya svamāyasyataḥkandarpasya samantato nipatitā moghāḥ śaraughā iva |dṛśyante karuṇākaṭākṣakamalagrāmā virāmāḥ śucāṃyasyeme praṇamema taṃ bhavagirāṃ vaideśikaṃ deśikam || 6||

उद्भूतस्मितमुत्प्रबन्धकरुणाकल्लोललोलेक्षणंत्रय्यन्तामृतवर्षि धर्षितपराहङ्कारशङ्कारवम् ।एकं तद्वदनाम्बुजं कुलगुरोर्भक्त्या निदिध्यासतःपञ्चाहो परितः स्फुरन्ति युगपद्वक्त्राणि चित्राणि मे ॥ ७॥

udbhūtasmitamutprabandhakaruṇākallolalolekṣaṇaṃtrayyantāmṛtavarṣi dharṣitaparāhaṅkāraśaṅkāravam |ekaṃ tadvadanāmbujaṃ kulagurorbhaktyā nididhyāsataḥpañcāho paritaḥ sphuranti yugapadvaktrāṇi citrāṇi me || 7||

स्वीकर्तुं चरणोदकं चरणयोर्मार्ष्टुं रजः पावनंमूर्ध्ना धारयितुं चिराय चरणौ हेमाब्जसामाजिकौ ।स्वामिन् मे जनुषां शतैरपि तृषा नापैति जन्मैव तुद्वैतीयीकमलभ्यमेव भवता भक्तेष्वचित्ते कृतम् ॥ ८॥

svīkartuṃ caraṇodakaṃ caraṇayormārṣṭuṃ rajaḥ pāvanaṃmūrdhnā dhārayituṃ cirāya caraṇau hemābjasāmājikau |svāmin me januṣāṃ śatairapi tṛṣā nāpaiti janmaiva tudvaitīyīkamalabhyameva bhavatā bhakteṣvacitte kṛtam || 8||

कृच्छ्राणि प्रदिशन् सकृच्छ्रवणतः कृच्छ्राणि हन्ति स्वतःकर्माणि ग्रसते समूलमपि नः कर्माणि सिद्धिं नयन् ।गीर्वाणेन्द्र इति श्रुतः श्रुतिषु यः सर्वासु निर्वाणदोमन्त्रोऽयं चतुरक्षरो मम भवत्वाश्वासमाश्वासनम् ॥ ९॥

kṛcchrāṇi pradiśan sakṛcchravaṇataḥ kṛcchrāṇi hanti svataḥkarmāṇi grasate samūlamapi naḥ karmāṇi siddhiṃ nayan |gīrvāṇendra iti śrutaḥ śrutiṣu yaḥ sarvāsu nirvāṇadomantro'yaṃ caturakṣaro mama bhavatvāśvāsamāśvāsanam || 9||

रूपं यस्य किलोद्वहन्नुपदिशत्यात्मैक्यमस्मादृशांस्वे रूपे विमना मनागिव शिवोऽप्यश्रान्तमायाश्रये ।तस्य श्रीगुरुराजराजपदवीभद्रासनाध्यासिनोगीर्वाणेन्द्रयतेर्यतेमहि पदद्वन्द्वे नियन्तुं मनः ॥ १०॥

rūpaṃ yasya kilodvahannupadiśatyātmaikyamasmādṛśāṃsve rūpe vimanā manāgiva śivo'pyaśrāntamāyāśraye |tasya śrīgururājarājapadavībhadrāsanādhyāsinogīrvāṇendrayateryatemahi padadvandve niyantuṃ manaḥ || 10||

देवेभ्यः शतशो ददावमृतमित्यद्यापि या स्तूयतेमूर्तिं तामपि मोहिनीति हि विदुर्नारायणीयां जनाः ।मोहग्राहहरा दृशैव शुभया मूर्तिस्तु नः श्रीगुरोगीर्वाणेन्द्र इति श्रुता तनुभृतां वृत्तेऽमृतं गृह्यताम् ॥ ११॥

devebhyaḥ śataśo dadāvamṛtamityadyāpi yā stūyatemūrtiṃ tāmapi mohinīti hi vidurnārāyaṇīyāṃ janāḥ |mohagrāhaharā dṛśaiva śubhayā mūrtistu naḥ śrīgurogīrvāṇendra iti śrutā tanubhṛtāṃ vṛtte'mṛtaṃ gṛhyatām || 11||

आप्राणोपरमं प्रतीक्ष्यमथ च ज्ञानोपदेशः शिवात्काश्यां भैरवभटा कर्षन्ति चेन्नान्तरा ।गीर्वाणेन्द्रगुरोस्तु पादकमलं भक्त्या सकृत्पश्यतांसिद्धं ब्रह्म करारविन्दवदिति व्यक्तं प्रविज्ञायताम् ॥ १२॥

āprāṇoparamaṃ pratīkṣyamatha ca jñānopadeśaḥ śivātkāśyāṃ bhairavabhaṭā karṣanti cennāntarā |gīrvāṇendragurostu pādakamalaṃ bhaktyā sakṛtpaśyatāṃsiddhaṃ brahma karāravindavaditi vyaktaṃ pravijñāyatām || 12||

राज्यस्थाजनि पादुका रघुपतेरित्येव चित्रीयतेतद्राज्यं कियदन्वभूयत कियत्कालं न तद्गण्यते ।पश्यास्मद्गुरुपादुका भवमलावच्छेदविच्छेदिनीब्रह्मानन्दमहाधिराज्यपदवी दत्चे सकृच्चिन्तिता ॥ १३॥

rājyasthājani pādukā raghupaterityeva citrīyatetadrājyaṃ kiyadanvabhūyata kiyatkālaṃ na tadgaṇyate |paśyāsmadgurupādukā bhavamalāvacchedavicchedinībrahmānandamahādhirājyapadavī datce sakṛccintitā || 13||

निष्कृष्टाखिलदर्शनाः कियदितो विज्ञेयमित्याकुलाःप्रापुस्तत्त्वमसीति वाक्यहृदयज्ञानाय यत्सन्निधिम् ।प्रागालोच्य समुत्थितार्थकणिकामात्रे पुनः स्थापितेनिर्वृण्वन्ति विपश्चितः स भगवान् गीर्वाणयोगीश्वरः ॥ १४॥

niṣkṛṣṭākhiladarśanāḥ kiyadito vijñeyamityākulāḥprāpustattvamasīti vākyahṛdayajñānāya yatsannidhim |prāgālocya samutthitārthakaṇikāmātre punaḥ sthāpitenirvṛṇvanti vipaścitaḥ sa bhagavān gīrvāṇayogīśvaraḥ || 14||

न स्थातुं निभृतं क्षणोऽपि सुलभः पत्युः पदे श्रीगिरोरावां कुत्र नियोक्ष्यते स गुरु रित्याज्ञाक्षरापेक्षयोः ।तस्मादापतिते तनू अपि पदि] तस्य व्रतस्थे बला'दारूढे चरमाश्रमं पशुपतावस्मद्गुरोरात्मना ॥ १५॥

na sthātuṃ nibhṛtaṃ kṣaṇo'pi sulabhaḥ patyuḥ pade śrīgirorāvāṃ kutra niyokṣyate sa guru rityājñākṣarāpekṣayoḥ |tasmādāpatite tanū api padi] tasya vratasthe balā'dārūḍhe caramāśramaṃ paśupatāvasmadgurorātmanā || 15||

ज्ञानेन्दुयदि मौलिगो यदि मृगो भूत्वा करस्था श्रुतिःसर्वज्ञो न भवेत्क इत्यपहसन् योच्छित्तये ।पाणावेणकिशोरकं परिहरन्मौलौ कलां चैन्दवींगीर्वाणेन्द्रगुरुर्भवन्विवृणुते सार्वैयमीशोऽधुना ॥ १६॥

jñānenduyadi mauligo yadi mṛgo bhūtvā karasthā śrutiḥsarvajño na bhavetka ityapahasan yocchittaye |pāṇāveṇakiśorakaṃ pariharanmaulau kalāṃ caindavīṃgīrvāṇendragururbhavanvivṛṇute sārvaiyamīśo'dhunā || 16||

सर्वानुश्रवसारसागरमहामाहेश्वराग्रेसरःश्रीमच्छङ्करपादसूक्तिहृदयाविष्कारनिष्णातया ।यः कृत्या निजया जहार हृदयं विश्वस्य विश्वस्य तंगीर्वाणेन्द्रगुरुं कृताकृतभयोच्छेदात्प्रमोदामहे ॥ १७॥

sarvānuśravasārasāgaramahāmāheśvarāgresaraḥśrīmacchaṅkarapādasūktihṛdayāviṣkāraniṣṇātayā |yaḥ kṛtyā nijayā jahāra hṛdayaṃ viśvasya viśvasya taṃgīrvāṇendraguruṃ kṛtākṛtabhayocchedātpramodāmahe || 17||

अस्तद्वैतकलङ्कपङ्कमपि यज्योतिः परं ज्योतिषांतच्चावृत्य निवृत्तशङ्कमधुनाप्युगाढरूढं तमः ।यद्वाचा विलयं निरंशमयते गीर्वाणयोगीशितुस्तस्य श्रीचरणारविन्दरजसा मार्जामि गीर्जामिताम् ॥ १८॥

astadvaitakalaṅkapaṅkamapi yajyotiḥ paraṃ jyotiṣāṃtaccāvṛtya nivṛttaśaṅkamadhunāpyugāḍharūḍhaṃ tamaḥ |yadvācā vilayaṃ niraṃśamayate gīrvāṇayogīśitustasya śrīcaraṇāravindarajasā mārjāmi gīrjāmitām || 18||

आलिङ्गन्त्यपि सर्वभूतवशिनं यं वादिसङ्केतिताःस्त्रीलिङ्गब्यतिषङ्गतोऽपि चकिता चिच्छक्तिगलिङ्गति ।सम्पत्ति स किमीहते मम गुरुः श्रीकण्ठवैकुण्ठयोःकैवल्यं स्खमिमौ कुतः कथयतस्तन्त्रेषु किं तेन तु ॥ १९॥

āliṅgantyapi sarvabhūtavaśinaṃ yaṃ vādisaṅketitāḥstrīliṅgabyatiṣaṅgato'pi cakitā cicchaktigaliṅgati |sampatti sa kimīhate mama guruḥ śrīkaṇṭhavaikuṇṭhayoḥkaivalyaṃ skhamimau kutaḥ kathayatastantreṣu kiṃ tena tu || 19||

अन्तानन्तशरीरबन्धपरिवाहोपात्ततत्तच्छुभप्रारब्धार्थसमाजभाग्यफलितो यः शक्तिपातस्तरः ।निर्णीतो यदि सोऽपि देशिकयापाङ्गप्रसङ्गाबहस्तत्त्वं तर्हि गुरोः परं किमपि नेत्याख्यात बीतभ्रमाः ॥ २०॥

antānantaśarīrabandhaparivāhopāttatattacchubhaprārabdhārthasamājabhāgyaphalito yaḥ śaktipātastaraḥ |nirṇīto yadi so'pi deśikayāpāṅgaprasaṅgābahastattvaṃ tarhi guroḥ paraṃ kimapi netyākhyāta bītabhramāḥ || 20||

वर्णानां गुरवो द्विमात्रिकमुखा मूखोऽसि किं ब्रूमहे ।अज्ञानप्रतिरोधको गुरुरिति ख्यातास्तु तन्त्रेषु केगीर्वाणेन्द्रगुरुः स एव भगवानन्यं कमाचक्ष्महे ॥ २१॥

varṇānāṃ guravo dvimātrikamukhā mūkho'si kiṃ brūmahe |ajñānapratirodhako gururiti khyātāstu tantreṣu kegīrvāṇendraguruḥ sa eva bhagavānanyaṃ kamācakṣmahe || 21||

दृष्ट्या शिष्यतनौ गुरोः पतितया मौलिप्रभृत्यानखाद्दीक्षासु व्यवरोप्यते गरलवद्भारोऽखिलः पाप्मनाम् ।सद्योनिर्मिततन्तुकम्बल वरन्यायेन किं ते जनान्यस्ते मूर्ध्नि समुत्पतन्ति परथा हस्ते दृढ़ दण्डिना ॥ २२॥

dṛṣṭyā śiṣyatanau guroḥ patitayā mauliprabhṛtyānakhāddīkṣāsu vyavaropyate garalavadbhāro'khilaḥ pāpmanām |sadyonirmitatantukambala varanyāyena kiṃ te janānyaste mūrdhni samutpatanti parathā haste dṛṛha daṇḍinā || 22||

पालनपरिक्लेशाः पितुः प्राश्नतोबालस्य स्वयमास्थलग्नकबलग्रासो यथा केवलः ।इत्थं श्रीगुरुतदृत्तामृतपाननिर्जितभवोदन्यास्तु धन्या वयम् ॥ २३॥

pālanaparikleśāḥ pituḥ prāśnatobālasya svayamāsthalagnakabalagrāso yathā kevalaḥ |itthaṃ śrīgurutadṛttāmṛtapānanirjitabhavodanyāstu dhanyā vayam || 23||

यस्मिन्न प्रभवन्त्यखण्डितमहास्वाच्छन्द्यवन्द्या गिरस्तत्र ब्र ब्रह्मणि ।ताः कर्णे पतिता ममापि कतिचिद्धन्ये किमन्येन मेनिश्चिन्तोऽस्मि गतज्वरोऽस्मि निखिलं तीर्णोऽस्मि पूर्णोऽस्मि च ॥ २४॥

yasminna prabhavantyakhaṇḍitamahāsvācchandyavandyā girastatra bra brahmaṇi |tāḥ karṇe patitā mamāpi katiciddhanye kimanyena meniścinto'smi gatajvaro'smi nikhilaṃ tīrṇo'smi pūrṇo'smi ca || 24||

मनून्न्यस्यामो जुहुमः स्तुमो विचिनुमो ध्यायेम भद्रासने ।विस्त्रम्भेमहि किं तु तत्पदयुगं \।\। \।\।गीर्वाणेन्द्रगुरोर्यथा हृदि तथा नत्यापि पक्का मतिः ॥ २५॥

manūnnyasyāmo juhumaḥ stumo vicinumo dhyāyema bhadrāsane |vistrambhemahi kiṃ tu tatpadayugaṃ \|\| \|\|gīrvāṇendraguroryathā hṛdi tathā natyāpi pakkā matiḥ || 25||

कर्म ज्ञानमुपासना बहुविधा भक्तिः प्रपत्तिश्च वाकामं जाग्रतु सार(भूतमवनौ यत्तत्परं) द्रक्ष्यताम् ।सर्यारम्भपराङ्मुखस्य जरया भग्नस्य रुग्णस्य मेगीर्वाणेन्द्रसरस्वतीचरणयोः चिन्ता पर तारिका ॥ २६॥

karma jñānamupāsanā bahuvidhā bhaktiḥ prapattiśca vākāmaṃ jāgratu sāra(bhūtamavanau yattatparaṃ) drakṣyatām |saryārambhaparāṅmukhasya jarayā bhagnasya rugṇasya megīrvāṇendrasarasvatīcaraṇayoḥ cintā para tārikā || 26||

\।\। \।\। \।\। ब्रह्माङ्कपर्यङ्किनींमन्दस्पन्ददृगन्तरान्तमहितब्रह्माच्युताखण्डलाम् ।निष्प्रत्यूहवहद्दयारसमयं दिव्यं वपुः श्रीगुरोगीर्वाणेन्द्रसरस्वतेर्भगवतीं वन्दे परां देवताम् ॥ २७॥

\|\| \|\| \|\| brahmāṅkaparyaṅkinīṃmandaspandadṛgantarāntamahitabrahmācyutākhaṇḍalām |niṣpratyūhavahaddayārasamayaṃ divyaṃ vapuḥ śrīgurogīrvāṇendrasarasvaterbhagavatīṃ vande parāṃ devatām || 27||

अस्ति मे मृगामृगाङ्कलञ्छितंवस्तु किञ्चन कुलक्रमागतम् ।तत्तु दृष्टमिति \।\। \।\।\।\। \।\। \।\। तामहम् ॥ २८॥

asti me mṛgāmṛgāṅkalañchitaṃvastu kiñcana kulakramāgatam |tattu dṛṣṭamiti \|\| \|\|\|\| \|\| \|\| tāmaham || 28||

इति श्रीनीलकण्ठदीक्षितविरचिता गुरुतत्त्वमालिका समाप्ता ।

iti śrīnīlakaṇṭhadīkṣitaviracitā gurutattvamālikā samāptā |