गोमतीसागरसङ्गमतीर्थमाहात्म्यवर्णनम् Narayanaproktam Gomatisagarasangamatirthamahatmyavarnanam

श्रीनारायण उवाच ।ततो गच्छेन्महालक्ष्मि! गोमत्युदधिसङ्गमे ।मुक्तिद्वारं तु तत्प्रोक्तं कलिकाले न संशयः ॥ १॥

śrīnārāyaṇa uvāca |tato gacchenmahālakṣmi! gomatyudadhisaṅgame |muktidvāraṃ tu tatproktaṃ kalikāle na saṃśayaḥ || 1||

गङ्गासागरसंयोगे सिन्धुसागरसङ्गमे ।फलं यत्तल्लभ्यतेऽत्र गोमत्युदधिसङ्गमे ॥ २॥

gaṅgāsāgarasaṃyoge sindhusāgarasaṅgame |phalaṃ yattallabhyate'tra gomatyudadhisaṅgame || 2||

पापं प्रणश्यते स्नात्वा ह्यर्घ्यं दद्याद्विधानतः ।कुशांश्च करयोर्धृत्वा नारिकेलफलं तथा ॥ ३॥

pāpaṃ praṇaśyate snātvā hyarghyaṃ dadyādvidhānataḥ |kuśāṃśca karayordhṛtvā nārikelaphalaṃ tathā || 3||

अर्घं दद्यान्नमस्कृत्य श्रीकृष्णपरमात्मने ।तीर्थराज नमस्तुभ्यं त्राहि संसारसागरात् ॥ ४॥

arghaṃ dadyānnamaskṛtya śrīkṛṣṇaparamātmane |tīrtharāja namastubhyaṃ trāhi saṃsārasāgarāt || 4||

रत्नाकर गृहाणाऽर्घं गोमत्या सह ते नमः ।अर्घं दत्वा शिखां बध्वा स्मृत्वा च जलशायिनम् ॥ ५॥

ratnākara gṛhāṇā'rghaṃ gomatyā saha te namaḥ |arghaṃ datvā śikhāṃ badhvā smṛtvā ca jalaśāyinam || 5||

कुर्यात् स्नानं प्राङ्मुखश्च पितॄन् सन्तर्पयेत्ततः ।पितृश्राद्धं तथा कृत्वा दद्याच्च दक्षिणां शुभाम् ॥ ६॥

kuryāt snānaṃ prāṅmukhaśca pitṝn santarpayettataḥ |pitṛśrāddhaṃ tathā kṛtvā dadyācca dakṣiṇāṃ śubhām || 6||

सुवर्णं वाससी दद्यात् कञ्चुकोष्णीषमित्यपि ।महादानानि दद्याच्च यदीच्छेत् क्षेममात्मनः ॥ ७॥

suvarṇaṃ vāsasī dadyāt kañcukoṣṇīṣamityapi |mahādānāni dadyācca yadīcchet kṣemamātmanaḥ || 7||

लक्ष्म्याः सह हरिः साक्षाद्विष्णुर्मे प्रीयतामिति ।उक्त्वा दद्याद्विविधानि दानानि भोजनानि च ॥ ८॥

lakṣmyāḥ saha hariḥ sākṣādviṣṇurme prīyatāmiti |uktvā dadyādvividhāni dānāni bhojanāni ca || 8||

तुलापुरुषदानं च कुर्यात्सागरसङ्गमे ।सप्त द्वीपनृपो भूत्वा वैकुण्ठं याति मानवः ॥ ९॥

tulāpuruṣadānaṃ ca kuryātsāgarasaṅgame |sapta dvīpanṛpo bhūtvā vaikuṇṭhaṃ yāti mānavaḥ || 9||

तुलया तोलयेत् स्वं यः सुवर्णरजतादिभिः ।वस्त्रकुङ्कुमकर्पूरशर्कराफलसद्रसैः ॥ १०॥

tulayā tolayet svaṃ yaḥ suvarṇarajatādibhiḥ |vastrakuṅkumakarpūraśarkarāphalasadrasaiḥ || 10||

सोऽत्र भोगान् सुखान् भुक्त्वा मोक्षं याति सुरार्चितः ।स्वर्णदानं वाजपेयं स्नानं गोमतिवारिणि ॥ ११॥

so'tra bhogān sukhān bhuktvā mokṣaṃ yāti surārcitaḥ |svarṇadānaṃ vājapeyaṃ snānaṃ gomativāriṇi || 11||

कन्यादानं भूमिदानं विद्यादानं विधानतः ।गोमत्याः सङ्गमे कुर्यात् याति ब्रह्मपदं हि सः ॥ १२॥

kanyādānaṃ bhūmidānaṃ vidyādānaṃ vidhānataḥ |gomatyāḥ saṅgame kuryāt yāti brahmapadaṃ hi saḥ || 12||

स्वर्णधेनुं घृतधेनुं तिलधेनुं प्रदाय वै ।वस्त्रादिशर्कराधेनुं दत्वा याति परं पदम् ॥ १३॥

svarṇadhenuṃ ghṛtadhenuṃ tiladhenuṃ pradāya vai |vastrādiśarkarādhenuṃ datvā yāti paraṃ padam || 13||

युगादितिथिमुख्यासु पञ्चकास्वष्टकासु च ।वैधृतौ च व्यतीपाते गजच्छायाह्वये तथा ॥ १४॥

yugāditithimukhyāsu pañcakāsvaṣṭakāsu ca |vaidhṛtau ca vyatīpāte gajacchāyāhvaye tathā || 14||

षष्ठ्यमैकादश्यष्टमीद्वादशीश्राद्धसद्व्रते ।स्नात्वा नीरनिधौ तद्वद्गोमतीचक्रतीर्थयोः ॥ १५॥

ṣaṣṭhyamaikādaśyaṣṭamīdvādaśīśrāddhasadvrate |snātvā nīranidhau tadvadgomatīcakratīrthayoḥ || 15||

गोमत्युदधिसंयोगे स्नात्वा ब्रह्मपदं लभेत् ।अमावास्यादिने श्राद्धं कार्यं गोमतिसङ्गमे ॥ १६॥

gomatyudadhisaṃyoge snātvā brahmapadaṃ labhet |amāvāsyādine śrāddhaṃ kāryaṃ gomatisaṅgame || 16||

पक्षश्राद्धकृतं पुण्यं दिनैकेन लभेज्जनः ।श्रद्धाहीनं मन्त्रहीनं पात्रहीनमथापि वा ॥ १७॥

pakṣaśrāddhakṛtaṃ puṇyaṃ dinaikena labhejjanaḥ |śraddhāhīnaṃ mantrahīnaṃ pātrahīnamathāpi vā || 17||

द्रव्यहीनं कालहीनं मन ऐकाग्र्यवर्जितम् ।परिपूर्णममाश्राद्धं पितॄणामुदधौ भवेत् ॥ १८॥

dravyahīnaṃ kālahīnaṃ mana aikāgryavarjitam |paripūrṇamamāśrāddhaṃ pitṝṇāmudadhau bhavet || 18||

गोमती कमला चन्द्रभागा तदोदधौ वसेत् ।गयायां पिण्डदानेन प्रयागे चास्थिपातनात् ॥ १९॥

gomatī kamalā candrabhāgā tadodadhau vaset |gayāyāṃ piṇḍadānena prayāge cāsthipātanāt || 19||

अमायां श्राद्धदानेन शाश्वतं पुण्यमाप्यते ।यदीच्छेत् सर्वतीर्थेषु स्नानं व्रतधरः पुमान् ॥ २०॥

amāyāṃ śrāddhadānena śāśvataṃ puṇyamāpyate |yadīcchet sarvatīrtheṣu snānaṃ vratadharaḥ pumān || 20||

स्नानं कुर्वीत भक्त्या वै गोमत्युदधिसङ्गमे ।अपुत्रा मृतपुत्रा वा काकवन्ध्या स्रवत्सुता ॥ २१॥

snānaṃ kurvīta bhaktyā vai gomatyudadhisaṅgame |aputrā mṛtaputrā vā kākavandhyā sravatsutā || 21||

दोषैः प्रमुच्यते नारी गोमत्युदधिसङ्गमे ।श्राद्धं दानं तथा पितृतर्पणं जलदर्शनम् ॥ २२॥

doṣaiḥ pramucyate nārī gomatyudadhisaṅgame |śrāddhaṃ dānaṃ tathā pitṛtarpaṇaṃ jaladarśanam || 22||

व्रतं स्नानं तथा पुण्यं जपो होमश्च कीर्तनम् ।शाश्वतीतृप्तिकृत्पुण्यं गोमत्युदधिसङ्गमे ॥ २३॥

vrataṃ snānaṃ tathā puṇyaṃ japo homaśca kīrtanam |śāśvatītṛptikṛtpuṇyaṃ gomatyudadhisaṅgame || 23||

मातृपक्षाः पितृपक्षा भगिनीपक्षकास्तथा ।पुत्रीपक्षाः श्वश्रूपक्षास्तथा श्वशुरपक्षकाः ॥ २४॥

mātṛpakṣāḥ pitṛpakṣā bhaginīpakṣakāstathā |putrīpakṣāḥ śvaśrūpakṣāstathā śvaśurapakṣakāḥ || 24||

पितृस्वसृपक्षगाश्च स्नुषापक्षास्तथा जनाः ।सपत्नीपक्षगाश्चापि रक्षिकापक्षगा अपि ॥ २५॥

pitṛsvasṛpakṣagāśca snuṣāpakṣāstathā janāḥ |sapatnīpakṣagāścāpi rakṣikāpakṣagā api || 25||

भ्रातृजायापक्षगाश्च स्वसृपुत्र्यादिपक्षगाः ।पितृभ्रातृसुतापत्नीप्रभतिपक्षका अपि ॥ २६॥

bhrātṛjāyāpakṣagāśca svasṛputryādipakṣagāḥ |pitṛbhrātṛsutāpatnīprabhatipakṣakā api || 26||

मित्रबान्धवभृत्यानां येऽपि सम्बन्धधारकाः ।जन्मान्तरगता ये च नारकाः खनिगर्भगाः ॥ २७॥

mitrabāndhavabhṛtyānāṃ ye'pi sambandhadhārakāḥ |janmāntaragatā ye ca nārakāḥ khanigarbhagāḥ || 27||

ते सर्वे संस्मृताः श्राद्धे गोमत्युदधिसङ्गमे ।स्नाने दाने संस्मृताश्च तृप्तिं यान्ति तु शाश्वतीम् ॥ २८॥

te sarve saṃsmṛtāḥ śrāddhe gomatyudadhisaṅgame |snāne dāne saṃsmṛtāśca tṛptiṃ yānti tu śāśvatīm || 28||

सर्वपापैः प्रमुच्यन्ते मुक्तिं यान्ति न संशयः ।श्रावणद्वादशीयोगे समभ्यर्च्य तु वामनम् ॥ २९॥

sarvapāpaiḥ pramucyante muktiṃ yānti na saṃśayaḥ |śrāvaṇadvādaśīyoge samabhyarcya tu vāmanam || 29||

परमं लोकमाप्नोति स्नात्वा गोमतिसङ्गमे ।पीताम्बरधरो भूत्वा दिव्याभरगभूषितः ॥ ३०॥

paramaṃ lokamāpnoti snātvā gomatisaṅgame |pītāmbaradharo bhūtvā divyābharagabhūṣitaḥ || 30||

चतुर्भुजधरश्चैव वनमालाविभूषितः ।सेव्यमानः सुरस्त्रीभिर्विमानकृतवाहनः ॥ ३१॥

caturbhujadharaścaiva vanamālāvibhūṣitaḥ |sevyamānaḥ surastrībhirvimānakṛtavāhanaḥ || 31||

संस्तूयमानः ऋषिभिः श्रीहरेरर्चको जनः ।गोमतीसङ्गमे पूतो याति विष्णोः परं पदम् ॥ ३२॥

saṃstūyamānaḥ ṛṣibhiḥ śrīharerarcako janaḥ |gomatīsaṅgame pūto yāti viṣṇoḥ paraṃ padam || 32||

गोमतीसागरे स्नात्वा गच्छेत् सप्तप्रकुण्डकान् ।सर्वैराराधितः कृष्णो हरिराविर्बभूव ह ॥ ३३॥

gomatīsāgare snātvā gacchet saptaprakuṇḍakān |sarvairārādhitaḥ kṛṣṇo harirāvirbabhūva ha || 33||

सह लक्ष्म्या हरिं दृष्ट्वा सनकाद्या महर्षयः ।सप्तमिष्टजलगर्तान् कृत्वा सिषिचुरिन्दिराम् ॥ ३४॥

saha lakṣmyā hariṃ dṛṣṭvā sanakādyā maharṣayaḥ |saptamiṣṭajalagartān kṛtvā siṣicurindirām || 34||

ततो लक्ष्मीह्रदा एते कलौ ते रुक्मिणीह्रदाः ।भृगुणा सेविताश्चैते भगुतीर्थमिति स्मृतम् ॥ ३५॥

tato lakṣmīhradā ete kalau te rukmiṇīhradāḥ |bhṛguṇā sevitāścaite bhagutīrthamiti smṛtam || 35||

तत्र प्रक्षाल्य चरणौ तथाऽऽचम्य कुशाँस्ततः ।सङ्गृह्य प्राङ्मुखो भूत्वाऽर्घं गृह्णीत्वाऽक्षतादिभिः ॥ ३६॥

tatra prakṣālya caraṇau tathā''camya kuśām̐stataḥ |saṅgṛhya prāṅmukho bhūtvā'rghaṃ gṛhṇītvā'kṣatādibhiḥ || 36||

हस्तौ च मस्तकोपरि समुन्नीय फलादिभिः ।अर्घं दातव्यमेवात्र ह्रदे रुक्मिणिसंज्ञिते ॥ ३७॥

hastau ca mastakopari samunnīya phalādibhiḥ |arghaṃ dātavyamevātra hrade rukmiṇisaṃjñite || 37||

स्नानं कुर्यात्ततो ध्यात्वा तीर्थानि पितृदेवताः ।देवमानवपितॄँश्च सन्तर्प्य हरिभावतः ॥ ३८॥

snānaṃ kuryāttato dhyātvā tīrthāni pitṛdevatāḥ |devamānavapitṝm̐śca santarpya haribhāvataḥ || 38||

विप्रानाहूय च श्राद्धं प्रकुर्वीत च भक्तितः ।दक्षिणां रजतं स्वर्णे फलं मिष्टान्नमम्बरम् ॥ ३९॥

viprānāhūya ca śrāddhaṃ prakurvīta ca bhaktitaḥ |dakṣiṇāṃ rajataṃ svarṇe phalaṃ miṣṭānnamambaram || 39||

भोजनं चापि दम्पत्योर्दद्याच्च भूषणादिकम् ।शाटीं च कञ्चुकीं श्रेष्ठां घर्घरीं कर्पटादिकम् ॥ ४०॥

bhojanaṃ cāpi dampatyordadyācca bhūṣaṇādikam |śāṭīṃ ca kañcukīṃ śreṣṭhāṃ ghargharīṃ karpaṭādikam || 40||

पितृपङ्क्तीश्च सम्पूज्य नारीश्चान्याः कुमारिकाः ।सम्पूज्य दद्याद् दानानि रुक्मिणी प्रीयतामिति ॥ ४१॥

pitṛpaṅktīśca sampūjya nārīścānyāḥ kumārikāḥ |sampūjya dadyād dānāni rukmiṇī prīyatāmiti || 41||

वसते च सदा लक्ष्मीस्तस्य गेहे न संशयः ।स्मृद्धिं सर्वां समाप्नोति लक्ष्मीस्तस्य प्रसीदति ॥ ४२॥

vasate ca sadā lakṣmīstasya gehe na saṃśayaḥ |smṛddhiṃ sarvāṃ samāpnoti lakṣmīstasya prasīdati || 42||

सप्तस्वपि हृदेष्वेव दानं दद्यात् पृथक् पृथक् ।तत्सर्वं चाऽक्षयं विन्देल्लक्ष्मीलोके सुखप्रदम् ॥ ४३॥

saptasvapi hṛdeṣveva dānaṃ dadyāt pṛthak pṛthak |tatsarvaṃ cā'kṣayaṃ vindellakṣmīloke sukhapradam || 43||

अलक्ष्मीर्नश्यति तस्य लक्ष्मीर्यस्य प्रसीदति ।पशुपुत्रगृहवाटीक्षेत्रभवनशालयः ॥ ४४॥

alakṣmīrnaśyati tasya lakṣmīryasya prasīdati |paśuputragṛhavāṭīkṣetrabhavanaśālayaḥ || 44||

भवन्ति सततं श्रेष्ठा लक्ष्मीर्यस्य प्रसीदति ।स्वर्णादिवर्धनं तस्य लक्ष्मीस्तुष्टा तु यं प्रति ॥ ४५॥

bhavanti satataṃ śreṣṭhā lakṣmīryasya prasīdati |svarṇādivardhanaṃ tasya lakṣmīstuṣṭā tu yaṃ prati || 45||

सर्वान्कामानवाप्नोति विष्णुलोकं च गच्छति ।सप्तह्रदेषु लक्ष्म्यात्मनारीणां भोजनं वरम् ॥ ४६॥

sarvānkāmānavāpnoti viṣṇulokaṃ ca gacchati |saptahradeṣu lakṣmyātmanārīṇāṃ bhojanaṃ varam || 46||

दानं च पूजनं चैव सम्मानं भूषणादिकम् ।शृङ्गारं वाहनं यानं देहोपकरणादिकम् ॥ ४७॥

dānaṃ ca pūjanaṃ caiva sammānaṃ bhūṣaṇādikam |śṛṅgāraṃ vāhanaṃ yānaṃ dehopakaraṇādikam || 47||

पृथक् पृथक् प्रदद्याद्वै लक्ष्मीर्मे प्रीयतामिति ।वसत्येव सदा गेहे लक्ष्मीस्तस्य न संशयः ॥ ४८॥

pṛthak pṛthak pradadyādvai lakṣmīrme prīyatāmiti |vasatyeva sadā gehe lakṣmīstasya na saṃśayaḥ || 48||

हीनभाग्यो न च भवेन्न भवेत्परयाचकः ।अग्र्यो भवति सर्वेषु यः स्नाति रुक्मिणीह्रदे ॥ ४९॥

hīnabhāgyo na ca bhavenna bhavetparayācakaḥ |agryo bhavati sarveṣu yaḥ snāti rukmiṇīhrade || 49||

पुनरागमनं न स्याद् वैकुण्ठं याति मानवः ।सपत्नीकश्चतुर्भुजः शाश्वतं सुखमश्नुते ॥ ५०॥

punarāgamanaṃ na syād vaikuṇṭhaṃ yāti mānavaḥ |sapatnīkaścaturbhujaḥ śāśvataṃ sukhamaśnute || 50||

इति श्रीलक्ष्मीनारायणीयसंहितायां प्रथमे कृतयुगसन्तानेगोमतीसागरसङ्गमतीर्थलक्ष्मीसप्तह्रदतीर्थविधाननिरूपणनामैकविंशाधिकद्विशततमोऽध्यायः ॥ २२१॥

iti śrīlakṣmīnārāyaṇīyasaṃhitāyāṃ prathame kṛtayugasantānegomatīsāgarasaṅgamatīrthalakṣmīsaptahradatīrthavidhānanirūpaṇanāmaikaviṃśādhikadviśatatamo'dhyāyaḥ || 221||

इति श्रीलक्ष्मीनारायणीयसंहितायां प्रथमे कृतयुगसन्ताने २२१अध्यायान्तर्गतंनारायणप्रोक्तं गोमतीसागरसङ्गमतीर्थमाहात्म्यवर्णनं सम्पूर्णम् ।लक्ष्मीनारायणीयसंहिता । खण्ड १। अध्याय २२१/१५०॥लक्ष्मीनारायणीयसंहिता । खण्ड १। अध्याय २२१/१-५०॥

iti śrīlakṣmīnārāyaṇīyasaṃhitāyāṃ prathame kṛtayugasantāne 221adhyāyāntargataṃnārāyaṇaproktaṃ gomatīsāgarasaṅgamatīrthamāhātmyavarṇanaṃ sampūrṇam |lakṣmīnārāyaṇīyasaṃhitā | khaṇḍa 1| adhyāya 221/150||lakṣmīnārāyaṇīyasaṃhitā | khaṇḍa 1| adhyāya 221/1-50||