कावेरीलहरी Kaveri Lahari

महीभृत्तुङ्गस्ते जगति विदितो भाति जनकोमहीयान् हि प्रेयान् भवति भुवि रत्नाकर इति ।अपि स्वर्णस्थानान्यतिशतमुदञ्चन्ति तटयोःश्रियं ते कावेरि प्रथयितुमलं कः कविरपि ॥ १॥

mahībhṛttuṅgaste jagati vidito bhāti janakomahīyān hi preyān bhavati bhuvi ratnākara iti |api svarṇasthānānyatiśatamudañcanti taṭayoḥśriyaṃ te kāveri prathayitumalaṃ kaḥ kavirapi || 1||

अयि त्वां तुष्टूषोर्जितसुरसरित्पूरविभवे ।तनूजे सह्याद्रेः सततमपि गीतां बुधवरैः ।सुधाहृयां भूभृत्कुलवरशिरोलालितरसांविधेहि त्वत्तुल्यां जननि मम वाचं कविनुताम् ॥ २॥

ayi tvāṃ tuṣṭūṣorjitasurasaritpūravibhave |tanūje sahyādreḥ satatamapi gītāṃ budhavaraiḥ |sudhāhṛyāṃ bhūbhṛtkulavaraśirolālitarasāṃvidhehi tvattulyāṃ janani mama vācaṃ kavinutām || 2||

त्वमङ्के सह्याद्रेर्भवसि ननु बालेव विमलेक्रमाद् वृद्धिं भूयो भजसि भुवनस्यास्य भृतये ।परं चोलान् बालानिव जननि संवर्ध्य पयसातनूभूता वार्धिं प्रविशसि विनीतेव वनिता ॥ ३॥

tvamaṅke sahyādrerbhavasi nanu bāleva vimalekramād vṛddhiṃ bhūyo bhajasi bhuvanasyāsya bhṛtaye |paraṃ colān bālāniva janani saṃvardhya payasātanūbhūtā vārdhiṃ praviśasi vinīteva vanitā || 3||

भवानी संसक्ता विलसति भवत्या गिरिसुतातव श्रीरङ्गेऽसौ वसति विमले श्रीपतिरपि ।भजन्ते वेणीं ते स्फुटतरमशेषाः सुमनसोविशुद्धिस्ते वाचामपि सरणिमाचामतितराम् ॥ ४॥

bhavānī saṃsaktā vilasati bhavatyā girisutātava śrīraṅge'sau vasati vimale śrīpatirapi |bhajante veṇīṃ te sphuṭataramaśeṣāḥ sumanasoviśuddhiste vācāmapi saraṇimācāmatitarām || 4||

पतिं पारावारं परमभिसरन्त्या गिरिवरात्सुमस्फायद्वेण्याः स्फुटकमलमुख्या मृदुगतेः ।वहन् गङ्गां तुङ्गामपि हि सुषमां द्रष्टुमसमांगिरीनुच्चैरेष श्रयति गिरिशस्ते तटगतान् ॥ ५॥

patiṃ pārāvāraṃ paramabhisarantyā girivarātsumasphāyadveṇyāḥ sphuṭakamalamukhyā mṛdugateḥ |vahan gaṅgāṃ tuṅgāmapi hi suṣamāṃ draṣṭumasamāṃgirīnuccaireṣa śrayati giriśaste taṭagatān || 5||

सुता शैलस्य त्वं भजसि भुवि सारस्यमसमंप्रपन्ना देवि त्वं लवणजलधिं चासि मधुरा ।वहन्ती निम्ने स्वान्नमयसि च लोकानुपरिगान् ।महीयान् मातस्ते मनसि न हि मे माति महिमा ॥ ६॥

sutā śailasya tvaṃ bhajasi bhuvi sārasyamasamaṃprapannā devi tvaṃ lavaṇajaladhiṃ cāsi madhurā |vahantī nimne svānnamayasi ca lokānuparigān |mahīyān mātaste manasi na hi me māti mahimā || 6||

महत्तन्मायूरं महितमपि मध्यार्जुनपुरंमहीशूरं मातर्मिलितघनसारं भुवि परम् ।तटं ते संप्राप्तं वरमपि परं तत्त्रिशिरसःसुतुङ्गं श्रीरङ्गं गजवनमभूत् पावनमपि ॥ ७॥

mahattanmāyūraṃ mahitamapi madhyārjunapuraṃmahīśūraṃ mātarmilitaghanasāraṃ bhuvi param |taṭaṃ te saṃprāptaṃ varamapi paraṃ tattriśirasaḥsutuṅgaṃ śrīraṅgaṃ gajavanamabhūt pāvanamapi || 7||

श्रुतिः सा वक्ति त्वां सह जननि गङ्गादिभिरपिप्रशंसन्ति त्वां च प्रतनवचनान्येव बहुधा ।भवत्वेतन्नूनं कचिदपि निलीनं सुविदितान ते किं नुत्यर्हा बहुजनपदानामुपकृतिः ॥ ८॥

śrutiḥ sā vakti tvāṃ saha janani gaṅgādibhirapipraśaṃsanti tvāṃ ca pratanavacanānyeva bahudhā |bhavatvetannūnaṃ kacidapi nilīnaṃ suviditāna te kiṃ nutyarhā bahujanapadānāmupakṛtiḥ || 8||

खनन् कश्चित् कूपं कटुसलिलमल्पं यदि मरौकियत्तं श्लाघन्ते भुबि स च कियन्माद्यति हृदि ।विशालान् यद्देशानमृततुलितैरम्ब सलिलेःचिरात् पुष्णासि त्वं कथयितुमिदं कः कमलजः ॥ ९॥

khanan kaścit kūpaṃ kaṭusalilamalpaṃ yadi maraukiyattaṃ ślāghante bhubi sa ca kiyanmādyati hṛdi |viśālān yaddeśānamṛtatulitairamba salileḥcirāt puṣṇāsi tvaṃ kathayitumidaṃ kaḥ kamalajaḥ || 9||

कियन्तः प्रासादा जलधरपथश्रान्तशिखराविचित्रास्ते कूले विदधति नरान् विस्मिततरान् ।कियत्यो देवार्चास्तव सलिलसङ्गातिशुचयोन भूमा ते सीमां भजति मनसो मे न च गिराम् ॥ १०॥

kiyantaḥ prāsādā jaladharapathaśrāntaśikharāvicitrāste kūle vidadhati narān vismitatarān |kiyatyo devārcāstava salilasaṅgātiśucayona bhūmā te sīmāṃ bhajati manaso me na ca girām || 10||

स्वतः स्वच्छच्छायातटतरुसुमस्तोमसुभगा ।कचिन्नीलाम्भोजच्युतदलसमाश्लिष्टसलिला ।कचिदिव्यस्त्रैणातुलघुसृणपङ्कारुणजलानदीनां तासां त्वं भजसि तिसृणामम्ब सुषमाम् ॥ ११॥

svataḥ svacchacchāyātaṭatarusumastomasubhagā |kacinnīlāmbhojacyutadalasamāśliṣṭasalilā |kacidivyastraiṇātulaghusṛṇapaṅkāruṇajalānadīnāṃ tāsāṃ tvaṃ bhajasi tisṛṇāmamba suṣamām || 11||

प्रहृष्यत्पाथोजं मधुरतरगुनन्मधुकरंपरं पूतं शीतं जननि तव पीयूषतुलितम् ।अपामेतं पूरं कलिमलहरं ते कलयतःप्रहृष्यन्त्यक्षाणि प्रसभमपि तप्तस्य सपदि ॥ १२॥

prahṛṣyatpāthojaṃ madhurataragunanmadhukaraṃparaṃ pūtaṃ śītaṃ janani tava pīyūṣatulitam |apāmetaṃ pūraṃ kalimalaharaṃ te kalayataḥprahṛṣyantyakṣāṇi prasabhamapi taptasya sapadi || 12||

तरङ्गाश्लेषार्दस्तटतरुसुमामोदसुभगोमरुत्पोतः पूतस्तव पथिकलोकस्य तटयोः ।पुरः स्वेदं स्वेदं हृदि जननि सादं च वपुषःसमग्रं सन्तापं प्रतनमथ पापं च हरति ॥ १३॥

taraṅgāśleṣārdastaṭatarusumāmodasubhagomarutpotaḥ pūtastava pathikalokasya taṭayoḥ |puraḥ svedaṃ svedaṃ hṛdi janani sādaṃ ca vapuṣaḥsamagraṃ santāpaṃ pratanamatha pāpaṃ ca harati || 13||

स्रवन्तीरत्यल्पा अनतिविदिता याः कलुषिताःअशक्ता गन्तुं ता निजपदमिताः काननभवाः ।समृद्धस्वर्णश्रीकलितनिजसाम्या विमलिताःविधायादायैता गमयसि च रत्नाकरमहो ॥ १४॥

sravantīratyalpā anatividitā yāḥ kaluṣitāḥaśaktā gantuṃ tā nijapadamitāḥ kānanabhavāḥ |samṛddhasvarṇaśrīkalitanijasāmyā vimalitāḥvidhāyādāyaitā gamayasi ca ratnākaramaho || 14||

अमी चूताः पूता मृदुपवनधूतास्तव तटेविराजन्ते शाखाविधृतफलभारा नततराः ।श्रिताग्रा कञ्चालैः पिककुलवरैर्ये कलरवैःसमर्चन्तो भक्त्या शरणगमिवाम्बाध्वगकुलम् ॥ १५॥

amī cūtāḥ pūtā mṛdupavanadhūtāstava taṭevirājante śākhāvidhṛtaphalabhārā natatarāḥ |śritāgrā kañcālaiḥ pikakulavarairye kalaravaiḥsamarcanto bhaktyā śaraṇagamivāmbādhvagakulam || 15||

चिराद्ग्ण्येरन् वा कुशलमतिना तेऽम्ब सिकताःपरं नैताः कूले तव सुकृतशालाः सुविपुलाः ।वसन्तो यत्रैते पथिकयतिवर्णिप्रभृतयोभजन्तीष्टानर्थानविदितबुभुक्षापरिभवाः ॥ १६॥

cirādgṇyeran vā kuśalamatinā te'mba sikatāḥparaṃ naitāḥ kūle tava sukṛtaśālāḥ suvipulāḥ |vasanto yatraite pathikayativarṇiprabhṛtayobhajantīṣṭānarthānaviditabubhukṣāparibhavāḥ || 16||

शतं नद्यः सन्ति त्रिचतुरदिनोद्वेलसलिलाःविशुष्यन्त्योऽनीशाः सपदि चटकस्यापि हि मुदे ।न ताः स्वादुस्फीतस्वसलिलभरप्रीतभुवनाःसदा नाव्या भाव्या सकलविबुधैः संह्यगिरिजा ॥ १७॥

śataṃ nadyaḥ santi tricaturadinodvelasalilāḥviśuṣyantyo'nīśāḥ sapadi caṭakasyāpi hi mude |na tāḥ svādusphītasvasalilabharaprītabhuvanāḥsadā nāvyā bhāvyā sakalavibudhaiḥ saṃhyagirijā || 17||

परं यन्माधुर्यं जगति पयसस्तेऽतिविदितंफलानां भूयस्तद्विलसति तरूणां तटभुवाम् ।अनीदृग्वाचां तद्भवति च कवीनां मधुमुचांमहन्मन्ये मौग्ध्यं जननि महिलानां च सुदृशाम् ॥ १८॥

paraṃ yanmādhuryaṃ jagati payasaste'tividitaṃphalānāṃ bhūyastadvilasati tarūṇāṃ taṭabhuvām |anīdṛgvācāṃ tadbhavati ca kavīnāṃ madhumucāṃmahanmanye maugdhyaṃ janani mahilānāṃ ca sudṛśām || 18||

सुदूरादायातं सपदि मनुजं प्रागविदितंविनिश्चिन्वन् कान्त्या वदनगतया ते तटमुवम् ।वसन् देशेऽन्यस्मिन्नपि मितमतीनामचरमोजनः स्तौति क्षिप्रं यदिदमपि ते किं न महिमा ॥ १९॥

sudūrādāyātaṃ sapadi manujaṃ prāgaviditaṃviniścinvan kāntyā vadanagatayā te taṭamuvam |vasan deśe'nyasminnapi mitamatīnāmacaramojanaḥ stauti kṣipraṃ yadidamapi te kiṃ na mahimā || 19||

श्रुतं मा भूत्तेन श्रुतमपि न वेदोऽपि विदितोन चानीचा वाचा विलसतु न चाचारसरणिः ।विदेशे विद्वद्भिर्विहितविनयैर्वल्गुवचनैःपरं विप्रः पूज्यो भवति तव तीरागत इति ॥ २०॥

śrutaṃ mā bhūttena śrutamapi na vedo'pi viditona cānīcā vācā vilasatu na cācārasaraṇiḥ |videśe vidvadbhirvihitavinayairvalguvacanaiḥparaṃ vipraḥ pūjyo bhavati tava tīrāgata iti || 20||

शरत्ताराकारस्फुटमणिमहाहाररुचिराःप्रतीरे ते बालाः कनकमयचेला यदमलाः ।चलन्ते बाष्पानः प्रवरमधिरूढा मदकलास्तदम्ब स्वद्वारिप्रसृतिभवभाग्यैककणिका ॥ २१॥

śarattārākārasphuṭamaṇimahāhārarucirāḥpratīre te bālāḥ kanakamayacelā yadamalāḥ |calante bāṣpānaḥ pravaramadhirūḍhā madakalāstadamba svadvāriprasṛtibhavabhāgyaikakaṇikā || 21||

पितुः प्राप्तैरर्थैः पथि पथि सखीभ्योऽप्यधिगतैरशेषैः पुष्यन्ती भुवनमविशेषेण जननि ।प्रसन्नैवाजस्रं यदि कमितुरग्रेऽप्यमुखरान वैरस्यं यासि क्व भवति सुदृक्ते ननु समा ॥ २२॥

pituḥ prāptairarthaiḥ pathi pathi sakhībhyo'pyadhigatairaśeṣaiḥ puṣyantī bhuvanamaviśeṣeṇa janani |prasannaivājasraṃ yadi kamituragre'pyamukharāna vairasyaṃ yāsi kva bhavati sudṛkte nanu samā || 22||

अभूदेवग्रामं भवति न हि तीरं क्वचन तेन च ग्रामो विद्वद्वरविरहितो देवविकलः ।न दीना विद्वांसो जननि विबुधा नाल्पशरणानदीनामन्यासां भवति किमु भाग्यं तव समम् ॥ २३॥

abhūdevagrāmaṃ bhavati na hi tīraṃ kvacana tena ca grāmo vidvadvaravirahito devavikalaḥ |na dīnā vidvāṃso janani vibudhā nālpaśaraṇānadīnāmanyāsāṃ bhavati kimu bhāgyaṃ tava samam || 23||

पतन्तः सह्याग्रात् पटुतरशिलाघातमुखराःशरज्ज्योत्स्नाशुभ्रास्तुलितपृथुमुक्तामाणिसराः ।रयानीतस्फीतातुलरुचिमिलद्रन्ननिकराभवन्ति त्वत्पूरा विदलितमहापातकिनराः ॥ २४॥

patantaḥ sahyāgrāt paṭutaraśilāghātamukharāḥśarajjyotsnāśubhrāstulitapṛthumuktāmāṇisarāḥ |rayānītasphītātularucimiladrannanikarābhavanti tvatpūrā vidalitamahāpātakinarāḥ || 24||

महीध्राः सन्त्यन्ये फणिबहुलवल्मीकवलिताःफलं किं तैः स्फीतैरपि कपिशिवामात्रशरणैः ।चिरं जीयात् सह्यः सलिलभृतसर्वावनितलःशरण्यारण्याप्तामलमुनिवराधीतिमुखरः ॥ २५॥

mahīdhrāḥ santyanye phaṇibahulavalmīkavalitāḥphalaṃ kiṃ taiḥ sphītairapi kapiśivāmātraśaraṇaiḥ |ciraṃ jīyāt sahyaḥ salilabhṛtasarvāvanitalaḥśaraṇyāraṇyāptāmalamunivarādhītimukharaḥ || 25||

वहन् गङ्गां मौलौ दधदथ सुधांशुं पुरहरस्तुषाराद्रेर्बालामपि वपुषि नेत्राग्निजनितम् ।स हर्तुं सन्तापं निजमभिनवैनूनममृतैःभजन् बह्वीर्मुर्तीस्तव जननि तीरे निवसति ॥ २६॥

vahan gaṅgāṃ maulau dadhadatha sudhāṃśuṃ puraharastuṣārādrerbālāmapi vapuṣi netrāgnijanitam |sa hartuṃ santāpaṃ nijamabhinavainūnamamṛtaiḥbhajan bahvīrmurtīstava janani tīre nivasati || 26||

गतास्तुङ्गं शृङ्गं तव जननि तातस्य विबुधाःपिबन्तस्तत्पुण्यं जनिमृतिहरं नव्यममृतम् ।परं सेवायातामरवरवधूकेलिमुदिताभजन्ते सत्यं ते सपदि ननु सौम्यं दिविषदाम् ॥ २७॥

gatāstuṅgaṃ śṛṅgaṃ tava janani tātasya vibudhāḥpibantastatpuṇyaṃ janimṛtiharaṃ navyamamṛtam |paraṃ sevāyātāmaravaravadhūkelimuditābhajante satyaṃ te sapadi nanu saumyaṃ diviṣadām || 27||

वरं भृङ्गास्तुङ्गास्तव वितततीरद्रुमगताःपिकाः काका घूका अपि शकुनयोऽमी सुजनयः ।अनासाद्याम्ब त्वाममृततुलितामल्पसुकृतावरं प्रासादाग्रे जननि निवसन्तोऽपि न नृपाः ॥ २८॥

varaṃ bhṛṅgāstuṅgāstava vitatatīradrumagatāḥpikāḥ kākā ghūkā api śakunayo'mī sujanayaḥ |anāsādyāmba tvāmamṛtatulitāmalpasukṛtāvaraṃ prāsādāgre janani nivasanto'pi na nṛpāḥ || 28||

अनल्पावर्तं ते सलिलमपि वीक्ष्यामलतरंनरा नावर्तन्ते जननि भुवि भूयो भववने ।निबध्नन्तः सेवाञ्जलिमपि हि ते साधुमहितेन तिष्ठन्ते दीना धरणिपतये दूनवदनाः ॥ २९॥

analpāvartaṃ te salilamapi vīkṣyāmalataraṃnarā nāvartante janani bhuvi bhūyo bhavavane |nibadhnantaḥ sevāñjalimapi hi te sādhumahitena tiṣṭhante dīnā dharaṇipataye dūnavadanāḥ || 29||

पिबन् पानीयं ते पुलिनतलशायी पथि गतःसमाजिघ्रन् मातः स्फुटजलजजातं परिमलम् ।कलं कुर्वन् कर्णे पिकवरवधूटीकलकलंरसालद्रोर्मूले रसयति रसं कञ्चन जनः ॥ ३०॥

piban pānīyaṃ te pulinatalaśāyī pathi gataḥsamājighran mātaḥ sphuṭajalajajātaṃ parimalam |kalaṃ kurvan karṇe pikavaravadhūṭīkalakalaṃrasāladrormūle rasayati rasaṃ kañcana janaḥ || 30||

वसन्तः सन्तो ये महति किल दूरेऽपि विषयेस्मरन्तस्त्वां स्नात्वा द्रुतमुषसि कुत्रापि पयसि ।पठन्त्येते भक्त्या चरितमविगीतं तव परंधुनीनां धन्यानां भवति हि धुरीणाम्ब भवती ॥ ३१॥

vasantaḥ santo ye mahati kila dūre'pi viṣayesmarantastvāṃ snātvā drutamuṣasi kutrāpi payasi |paṭhantyete bhaktyā caritamavigītaṃ tava paraṃdhunīnāṃ dhanyānāṃ bhavati hi dhurīṇāmba bhavatī || 31||

स्वया संसक्तानामपि तटगताः स्वल्पसरितांमुदा संस्तुत्यर्हा महितचरितानामपि सताम् ।निरीक्ष्यन्ते नैके नृपवदपि लोके यदि धनैःकथङ्कारं गच्छेत्तव महिमपारं मम मतिः ॥ ३२॥

svayā saṃsaktānāmapi taṭagatāḥ svalpasaritāṃmudā saṃstutyarhā mahitacaritānāmapi satām |nirīkṣyante naike nṛpavadapi loke yadi dhanaiḥkathaṅkāraṃ gacchettava mahimapāraṃ mama matiḥ || 32||

तनोश्चेदुद्भूतैस्तनुभिरपि जात्वेव जननीपयोभिः पुष्यन्ती स्वसुतमपि शंसन्ति निगमाः ।पयोभूयाजस्त्रं प्रचुरतरदेशावनपरान जाने केषां वा जननि वचसा त्वं नुतिपदम् ॥ ३३॥

tanoścedudbhūtaistanubhirapi jātveva jananīpayobhiḥ puṣyantī svasutamapi śaṃsanti nigamāḥ |payobhūyājastraṃ pracurataradeśāvanaparāna jāne keṣāṃ vā janani vacasā tvaṃ nutipadam || 33||

नगो नागो वाहं तटभुवि भवेयं तव परंमृगो वाप्यन्यस्मिन् जनुषि जडधीरम्ब विहगः ।भवेयं भिक्षुर्वा परमकृपणो भूमिवलयेन दूरे ते देशे धनदतुलितो भूपतिरपि ॥ ३४॥

nago nāgo vāhaṃ taṭabhuvi bhaveyaṃ tava paraṃmṛgo vāpyanyasmin januṣi jaḍadhīramba vihagaḥ |bhaveyaṃ bhikṣurvā paramakṛpaṇo bhūmivalayena dūre te deśe dhanadatulito bhūpatirapi || 34||

समभ्येति त्वां सा सुरसरिदपि स्वाघधुतयेस्वयम्भूसन्दिष्टा प्रतिसममिति स्कन्दिविनुतिम् ।अजानद्भिर्मन्ये मुनिकुलभवैस्त्वां कतिपयैःपरं पञ्चस्वेकां जननि भुवि गङ्गासु गणिताम् ॥ ३५॥

samabhyeti tvāṃ sā surasaridapi svāghadhutayesvayambhūsandiṣṭā pratisamamiti skandivinutim |ajānadbhirmanye munikulabhavaistvāṃ katipayaiḥparaṃ pañcasvekāṃ janani bhuvi gaṅgāsu gaṇitām || 35||

बहुस्रोताख्याते चुलकितमहाब्धेरपि मुनेःपरं मान्येऽम्ब श्रीधरशुचिशिरस्तः समुदिते ।श्रुता त्रिस्रोता या भयमधिगता जन्हुमुनितोऽप्यलं गङ्गा किं श्रीधरपदभवा त्वां तुलयितुम् ॥ ३६॥

bahusrotākhyāte culakitamahābdherapi muneḥparaṃ mānye'mba śrīdharaśuciśirastaḥ samudite |śrutā trisrotā yā bhayamadhigatā janhumunito'pyalaṃ gaṅgā kiṃ śrīdharapadabhavā tvāṃ tulayitum || 36||

विशालास्त्वत्तोऽपि प्रचुरतरनाव्याम्बुविदिताविशन्त्यब्धिं नघः परमुरुतरग्राहमकराः ।गिरीन्द्रादा वार्धेरुभयतटकेदारमिलनादमोघाशेषाम्बुस्त्वमिव ननु नालोकि तटिनी ॥ ३७॥

viśālāstvatto'pi pracurataranāvyāmbuviditāviśantyabdhiṃ naghaḥ paramurutaragrāhamakarāḥ |girīndrādā vārdherubhayataṭakedāramilanādamoghāśeṣāmbustvamiva nanu nāloki taṭinī || 37||

गिरीशोत्तंसार्हा परमहिमशैलाद् भुवमितातटीदीव्यद्रम्भामिषदनिमिषाह्लादिसलिला ।समा मन्दाकिन्या सुरभिकुमुदाक्षा विजयसेपरं न त्वं मातस्तपनतनयासङ्गकलुषा ॥ ३८॥

girīśottaṃsārhā paramahimaśailād bhuvamitātaṭīdīvyadrambhāmiṣadanimiṣāhlādisalilā |samā mandākinyā surabhikumudākṣā vijayaseparaṃ na tvaṃ mātastapanatanayāsaṅgakaluṣā || 38||

परं कुम्भादन्ते विलसति तटे कोणनगरंस कुम्भेशो यस्मिन् जयति च शिवा मङ्गलपदा ।सुखं शेते शार्ङ्गीं जहदपि परं क्षीरजलधिंविहातुं स्वीयं द्रागिव दशजनिक्लेशमवशः ॥ ३९॥

paraṃ kumbhādante vilasati taṭe koṇanagaraṃsa kumbheśo yasmin jayati ca śivā maṅgalapadā |sukhaṃ śete śārṅgīṃ jahadapi paraṃ kṣīrajaladhiṃvihātuṃ svīyaṃ drāgiva daśajanikleśamavaśaḥ || 39||

गताः पारं श्रुत्याः पदजलधिपारीणधिषणाविनीता न्याये वा मतिमथितमीमांसकमताः ।परं शिष्टा वैद्यागमगतिविदो वाङ्मुखकृतोयतीशा यज्वानो जगति विदिता यत्पुरगताः ॥ ४०॥

gatāḥ pāraṃ śrutyāḥ padajaladhipārīṇadhiṣaṇāvinītā nyāye vā matimathitamīmāṃsakamatāḥ |paraṃ śiṣṭā vaidyāgamagativido vāṅmukhakṛtoyatīśā yajvāno jagati viditā yatpuragatāḥ || 40||

कृतं वाराणस्यामपि चिरमघं हर्तुममितंनिवासं यत्राहुः समुचितमुपायं स्मृतिविदः ।परं कन्यातीर्थं विलसति च धन्याम्बुविदितंत्वयासीत् पूतं तत्पुरमुभयपार्श्वप्रसृतया ॥ ४१॥

kṛtaṃ vārāṇasyāmapi ciramaghaṃ hartumamitaṃnivāsaṃ yatrāhuḥ samucitamupāyaṃ smṛtividaḥ |paraṃ kanyātīrthaṃ vilasati ca dhanyāmbuviditaṃtvayāsīt pūtaṃ tatpuramubhayapārśvaprasṛtayā || 41||

जनिं भूयो यायां यदि भुवि भवेयं तव जलेकुलीरः कूर्मो वा तिमिरपि वकोटश्च करटः ।तृणं मन्वे देवि त्रिदिवमपि पद्मासनभुवंमतां मुक्तिं शुक्तिं तनुमिव न मे सक्तिरयते ॥ ४२॥

janiṃ bhūyo yāyāṃ yadi bhuvi bhaveyaṃ tava jalekulīraḥ kūrmo vā timirapi vakoṭaśca karaṭaḥ |tṛṇaṃ manve devi tridivamapi padmāsanabhuvaṃmatāṃ muktiṃ śuktiṃ tanumiva na me saktirayate || 42||

प्रकृत्यैवाल्पीयो यदपि विरसं भाति कलुषंवचो मेऽनास्वाद्यं ननु भुवि कवीनां रसविदाम् ।इदं ते संस्तुत्या तदपि विमलीभूय महतांसतां वन्यस्रोतःपय इव भजेतैव हृदयम् ॥ ४३॥

prakṛtyaivālpīyo yadapi virasaṃ bhāti kaluṣaṃvaco me'nāsvādyaṃ nanu bhuvi kavīnāṃ rasavidām |idaṃ te saṃstutyā tadapi vimalībhūya mahatāṃsatāṃ vanyasrotaḥpaya iva bhajetaiva hṛdayam || 43||

पयोभिः पुष्टानां कनकतटिनि त्वं तटभुवांबहूनां बालानामिह समधिकैरम्ब कनकैः ।सदा पूर्णान् कोशानपि विदधती वत्सलतरामहीं कर्तुं रत्नैर्भजसि किमु रत्नाकरमपि ॥ ४४॥

payobhiḥ puṣṭānāṃ kanakataṭini tvaṃ taṭabhuvāṃbahūnāṃ bālānāmiha samadhikairamba kanakaiḥ |sadā pūrṇān kośānapi vidadhatī vatsalatarāmahīṃ kartuṃ ratnairbhajasi kimu ratnākaramapi || 44||

पदा प्राप्तं पङ्कं प्रतनमपि पङ्कं हरति तेभ्रमोऽयं चेद्भूयान् भ्रममपि हरत्यम्ब स परम् ।अयं जाड्यं नृणां जरयति जलस्यापि जडिमास्वयं चैते भङ्गा बत कलुषभङ्गं विदधति ॥ ४५॥

padā prāptaṃ paṅkaṃ pratanamapi paṅkaṃ harati tebhramo'yaṃ cedbhūyān bhramamapi haratyamba sa param |ayaṃ jāḍyaṃ nṛṇāṃ jarayati jalasyāpi jaḍimāsvayaṃ caite bhaṅgā bata kaluṣabhaṅgaṃ vidadhati || 45||

गिरीशस्याभूस्त्वं जननि शिरसः सा हरिपदात्युवा नाम्ना गङ्गे ननु विबुधलोकैकविदिते ।न मुञ्चत्युत्सङ्गं तव यदि परं श्रीपतिरसौततस्ते दाक्षिण्यं प्रथितमिह हेतुत्वमयते ॥ ४६॥

girīśasyābhūstvaṃ janani śirasaḥ sā haripadātyuvā nāmnā gaṅge nanu vibudhalokaikavidite |na muñcatyutsaṅgaṃ tava yadi paraṃ śrīpatirasautataste dākṣiṇyaṃ prathitamiha hetutvamayate || 46||

तवोत्सङ्गे रङ्गे विलसति किल श्रीपतिरसौवहन्निद्रामुद्रां शिशुरिव जनन्याः प्रथमजः ।भजन् वातं शीतं तटयुगतरूणामविरतंकलं गीतं शृण्वन्नपि पिकवधूनां श्रुतिहितम् ॥ ४७॥

tavotsaṅge raṅge vilasati kila śrīpatirasauvahannidrāmudrāṃ śiśuriva jananyāḥ prathamajaḥ |bhajan vātaṃ śītaṃ taṭayugatarūṇāmavirataṃkalaṃ gītaṃ śṛṇvannapi pikavadhūnāṃ śrutihitam || 47||

प्रशस्यान् स्वावासानविरतनदीमातृकतयासमीकृत्याहुयैरपि सपदि देशान्तरभुवः ।भजन्ते चोलास्तेऽखिलधरणिपालादरधृताःत्वदीयैः स्रोतोभिः श्रियमनुपमां भारततले ॥ ४८॥

praśasyān svāvāsānaviratanadīmātṛkatayāsamīkṛtyāhuyairapi sapadi deśāntarabhuvaḥ |bhajante colāste'khiladharaṇipālādaradhṛtāḥtvadīyaiḥ srotobhiḥ śriyamanupamāṃ bhāratatale || 48||

मता मायामेया विबुधनिवहैस्त्वं मुररिपोःपुरा सा राजर्षेरपि भुवि कवेरस्य दुहिता ।अदीनां कुर्वाणा भुवमथ नदीनामपि वरापयोधिं संप्राप्ता परमतिपवित्रा विजयसे ॥ ४९॥

matā māyāmeyā vibudhanivahaistvaṃ muraripoḥpurā sā rājarṣerapi bhuvi kaverasya duhitā |adīnāṃ kurvāṇā bhuvamatha nadīnāmapi varāpayodhiṃ saṃprāptā paramatipavitrā vijayase || 49||

परं लोपामुद्रा ननु परमभद्राकृतिरभूत्समासाद्यासीद्यां कलशजनिरल्पोऽपि स मुनिः ।क्षितौ दक्षो भक्षीकृतमनुजरक्षोनिगरणेसमुद्राचामे वा शिखरिवरमुद्रावितरणे ॥ ५०॥

paraṃ lopāmudrā nanu paramabhadrākṛtirabhūtsamāsādyāsīdyāṃ kalaśajaniralpo'pi sa muniḥ |kṣitau dakṣo bhakṣīkṛtamanujarakṣonigaraṇesamudrācāme vā śikharivaramudrāvitaraṇe || 50||

प्रकुप्यद्भिः स्तोत्रे स्वरविकृतितो द्रागपि शठैःविनिघ्नद्धिः स्वार्थानपि भुवि मखात् किं मम बुधैः ।अभक्तानां नृणामपि तटभुवां दूषणकृतांगतिर्मे, कावेरि त्वमिह दधतीं वित्तमतुलम् ॥ ५१॥

prakupyadbhiḥ stotre svaravikṛtito drāgapi śaṭhaiḥvinighnaddhiḥ svārthānapi bhuvi makhāt kiṃ mama budhaiḥ |abhaktānāṃ nṛṇāmapi taṭabhuvāṃ dūṣaṇakṛtāṃgatirme, kāveri tvamiha dadhatīṃ vittamatulam || 51||

न मन्ये मान्यानां गुणलवविहीनं मम वचःचमत्कारं चित्ते रचयितुमलं स्यादिदमिति ।मतं मे पूताया निरुपधिदयानिघ्नमनसोजनन्या बालस्याबिलमिव परं ते मुदमिति ॥ ५२॥

na manye mānyānāṃ guṇalavavihīnaṃ mama vacaḥcamatkāraṃ citte racayitumalaṃ syādidamiti |mataṃ me pūtāyā nirupadhidayānighnamanasojananyā bālasyābilamiva paraṃ te mudamiti || 52||

लसत्स्वर्णाभिख्यां रमणमथ रत्नाकरमितावहन्तीमुत्सङ्गे शयितमपि पुंसां प्रथमजम् ।सुदूरे द्रष्टुं त्यामचलकुलवृद्धस्तनुभवांशिरः श्रीमानुच्चैर्वहति भृतबाष्पः किमु मुदा ॥ ५३॥

lasatsvarṇābhikhyāṃ ramaṇamatha ratnākaramitāvahantīmutsaṅge śayitamapi puṃsāṃ prathamajam |sudūre draṣṭuṃ tyāmacalakulavṛddhastanubhavāṃśiraḥ śrīmānuccairvahati bhṛtabāṣpaḥ kimu mudā || 53||

नृणामन्यत्राहुर्भुवि निवसतां यत्तटयुगाद्विशुद्धिं कृच्छ्रायः स्मृतिसमुदितां ये बहुविदः ।प्रथां याः पञ्चाप्ता जगति महतीनां च सरितांश्रुता तास्वेका त्वं ननु जननि गङ्गासु जयसि ॥ ५४॥

nṛṇāmanyatrāhurbhuvi nivasatāṃ yattaṭayugādviśuddhiṃ kṛcchrāyaḥ smṛtisamuditāṃ ye bahuvidaḥ |prathāṃ yāḥ pañcāptā jagati mahatīnāṃ ca saritāṃśrutā tāsvekā tvaṃ nanu janani gaṅgāsu jayasi || 54||

इति नारायणकविविरचिता कावेरीलहरी समाप्ता ।

iti nārāyaṇakaviviracitā kāverīlaharī samāptā |