धूम्रमहिमावर्णनस्तोत्रम् Dhumramahimavarnana Stotram

॥ श्रीगणेशाय नमः ॥सनकाद्या ऊचुः ।कुरुक्षेत्रं महादेव धूम्रवर्णस्य सर्वदम् ।माहात्म्यं क्षेत्रमुख्यस्य वद सन्तोषदायकम् ॥ १॥

|| śrīgaṇeśāya namaḥ ||sanakādyā ūcuḥ |kurukṣetraṃ mahādeva dhūmravarṇasya sarvadam |māhātmyaṃ kṣetramukhyasya vada santoṣadāyakam || 1||

श्रीशिव उवाच ।ऐशान्ये हिमवत्प्रान्ते धूम्रवर्णस्य क्षेत्रकम् ।विख्यातं तस्य माहात्म्यं वर्णितुं कः क्षमो भवेत् ॥ २॥

śrīśiva uvāca |aiśānye himavatprānte dhūmravarṇasya kṣetrakam |vikhyātaṃ tasya māhātmyaṃ varṇituṃ kaḥ kṣamo bhavet || 2||

सङ्क्षेपेण वदिष्यामि प्रणम्य गणनायकम् ।माहात्म्यं क्षेत्रमुख्यस्य शृणुध्वं त्वेकचेतसः ॥ ३॥

saṅkṣepeṇa vadiṣyāmi praṇamya gaṇanāyakam |māhātmyaṃ kṣetramukhyasya śṛṇudhvaṃ tvekacetasaḥ || 3||

देवर्षिभिः प्रहर्षेण स्थापितो धूम्रवर्णकः ।शुण्डादण्डमुखः श्रीमांश्चतुर्बाहुप्रधारकः ॥ ४॥

devarṣibhiḥ praharṣeṇa sthāpito dhūmravarṇakaḥ |śuṇḍādaṇḍamukhaḥ śrīmāṃścaturbāhupradhārakaḥ || 4||

त्रिनेत्र एकदन्तश्च परश्वादिसमन्वितः ।अहङ्कारो गणेशानं भजते तत्र नित्यशः ॥ ५॥

trinetra ekadantaśca paraśvādisamanvitaḥ |ahaṅkāro gaṇeśānaṃ bhajate tatra nityaśaḥ || 5||

वामे सिद्धिर्दक्षिणाङ्गे बुद्धिः सर्वप्रियङ्करी ।पुरतो मूषकस्तस्य धूम्रवर्णस्य शोभनः ॥ ६॥

vāme siddhirdakṣiṇāṅge buddhiḥ sarvapriyaṅkarī |purato mūṣakastasya dhūmravarṇasya śobhanaḥ || 6||

दशयोजनविस्तारः क्षेत्रस्य गणपस्य च ।चतुरस्त्रं च तत् क्षेत्रं सर्वसिद्धिप्रदायकम् ॥ ७॥

daśayojanavistāraḥ kṣetrasya gaṇapasya ca |caturastraṃ ca tat kṣetraṃ sarvasiddhipradāyakam || 7||

पुरतो धूम्रवर्णस्य भक्ता मुद्गलमुख्यकाः ।शुकाद्यास्तं भजन्ते ते स्तुवन्ति स्म महर्षयः ॥ ८॥

purato dhūmravarṇasya bhaktā mudgalamukhyakāḥ |śukādyāstaṃ bhajante te stuvanti sma maharṣayaḥ || 8||

पृष्ठतः पार्षदास्तस्य प्रमोदामोदकादयः ।आत्तशस्त्रा महाभागाः सेवन्ते धूम्रवर्णकम् ॥ ९॥

pṛṣṭhataḥ pārṣadāstasya pramodāmodakādayaḥ |āttaśastrā mahābhāgāḥ sevante dhūmravarṇakam || 9||

वामाङ्गे तीर्थमुख्यानि प्रयागादीनि मानदाः ।क्षेत्राणि काशीमुख्यानि भजन्ते धूम्रवर्णकम् ॥ १०॥

vāmāṅge tīrthamukhyāni prayāgādīni mānadāḥ |kṣetrāṇi kāśīmukhyāni bhajante dhūmravarṇakam || 10||

दक्षिणाङ्गेऽमरेशानाः शम्भुविष्णुमुखाः सदा ।सगणाः सपरीवारा भजन्ते गणनायकम् ॥ ११॥

dakṣiṇāṅge'mareśānāḥ śambhuviṣṇumukhāḥ sadā |sagaṇāḥ saparīvārā bhajante gaṇanāyakam || 11||

शेषाद्या नागराजाश्च पर्वता हैममुख्यकाः ।गन्धर्वाश्चारणाः सिद्धा वसवो मनवस्तथा ॥ १२॥

śeṣādyā nāgarājāśca parvatā haimamukhyakāḥ |gandharvāścāraṇāḥ siddhā vasavo manavastathā || 12||

आदित्या रुद्रकाद्याश्च विद्याधराप्सरादयः ।वसन्ति तत्र क्षेत्रे ते भजन्ते द्विरदाननम् ॥ १३॥

ādityā rudrakādyāśca vidyādharāpsarādayaḥ |vasanti tatra kṣetre te bhajante dviradānanam || 13||

यद्यच्छ्रेष्ठतमं लोके तत्तत्तत्रैव संस्थितम् ।सेवार्थं धूम्रवर्णस्य भक्तिभावसमन्वितम् ॥ १४॥

yadyacchreṣṭhatamaṃ loke tattattatraiva saṃsthitam |sevārthaṃ dhūmravarṇasya bhaktibhāvasamanvitam || 14||

तेषां स्थानादिकं विप्राः कथितुं नैव शक्यते ।अपारत्वात्ततः सङ्क्षेपतः प्रोक्तं मया परम् ॥ १५॥

teṣāṃ sthānādikaṃ viprāḥ kathituṃ naiva śakyate |apāratvāttataḥ saṅkṣepataḥ proktaṃ mayā param || 15||

तत्र तीर्थं महासिद्धिदायकं वर्तते परम् ।धूम्रवर्णस्य तत्रैव स्नानं करोति विघ्नपः ॥ १६॥

tatra tīrthaṃ mahāsiddhidāyakaṃ vartate param |dhūmravarṇasya tatraiva snānaṃ karoti vighnapaḥ || 16||

तत्र स्नानेन सद्यश्च वाञ्छितं लभते नरः ।अन्ते मोक्षं न सन्देहो यत्र कुत्र मृतोऽपि चेत् ॥ १७॥

tatra snānena sadyaśca vāñchitaṃ labhate naraḥ |ante mokṣaṃ na sandeho yatra kutra mṛto'pi cet || 17||

तत्र विष्णुमुखा देवाः कश्यपाद्या महर्षयः ।नित्यं स्नानं प्रकुर्वन्ति प्रहृष्टेनान्तरात्मना ॥ १८॥

tatra viṣṇumukhā devāḥ kaśyapādyā maharṣayaḥ |nityaṃ snānaṃ prakurvanti prahṛṣṭenāntarātmanā || 18||

अन्यक्षेत्रस्थनागाद्यास्तत्र स्नानं प्रकुर्वते ।जनाः क्षेत्रनिवासार्थं स्थितास्तेऽपि मुदान्विताः ॥ १९॥

anyakṣetrasthanāgādyāstatra snānaṃ prakurvate |janāḥ kṣetranivāsārthaṃ sthitāste'pi mudānvitāḥ || 19||

शिवविष्णुमुखानां च तत्र तीर्थानि मानदाः ।स्थितानि स्नानमात्रेण तेषां पदप्रदानि च ॥ २०॥

śivaviṣṇumukhānāṃ ca tatra tīrthāni mānadāḥ |sthitāni snānamātreṇa teṣāṃ padapradāni ca || 20||

तत्र दर्शनमात्रेण धूम्रवर्णस्य वै सकृत् ।ईप्सितं लभते सद्यो मानवो पुण्यवान् भवेत् ॥ २१॥

tatra darśanamātreṇa dhūmravarṇasya vai sakṛt |īpsitaṃ labhate sadyo mānavo puṇyavān bhavet || 21||

यात्रामात्रेण तत्रैव धर्मार्थकाममोक्षकम् ।लभते एकवारेण यत्र कुत्र गतोऽपि चेत् ॥ २२॥

yātrāmātreṇa tatraiva dharmārthakāmamokṣakam |labhate ekavāreṇa yatra kutra gato'pi cet || 22||

भाद्रशुक्लचतुर्थ्यां स स्थापितो धूम्रवर्णकः ।देवर्षिभिश्च मध्याह्ने सा तिथिः परमा मता ॥ २३॥

bhādraśuklacaturthyāṃ sa sthāpito dhūmravarṇakaḥ |devarṣibhiśca madhyāhne sā tithiḥ paramā matā || 23||

वार्षिकः सुमहोत्साहस्तत्रैव क्रियते जनैः ।भाद्रशुक्लचतुर्थ्यां तु यात्रां कुर्वन्ति मानवाः ॥ २४॥

vārṣikaḥ sumahotsāhastatraiva kriyate janaiḥ |bhādraśuklacaturthyāṃ tu yātrāṃ kurvanti mānavāḥ || 24||

परस्परं प्रहृष्टास्ते बोधयन्ति गजाननम् ।सरोमाञ्चा भवन्त्येव शङ्कराद्या महर्षयः ॥ २५॥

parasparaṃ prahṛṣṭāste bodhayanti gajānanam |saromāñcā bhavantyeva śaṅkarādyā maharṣayaḥ || 25||

गाणेशा भावसंयुक्ता यात्रार्थं हर्षसंयुताः ।तत्र गच्छन्ति चान्ये ये वैष्णवाद्याः प्रहर्षिताः ॥ २६॥

gāṇeśā bhāvasaṃyuktā yātrārthaṃ harṣasaṃyutāḥ |tatra gacchanti cānye ye vaiṣṇavādyāḥ praharṣitāḥ || 26||

कृत्वा यात्रां पुनः सर्वे स्वस्वस्थानगता मुदा ।स्मरन्ति धूम्रवर्णं तं भक्तिभावसमन्विताः ॥ २७॥

kṛtvā yātrāṃ punaḥ sarve svasvasthānagatā mudā |smaranti dhūmravarṇaṃ taṃ bhaktibhāvasamanvitāḥ || 27||

अन्ते स्वानन्दगाः सर्वे भवन्ते नात्र संशयः ।शैवाद्याः क्रममार्गेण स्वानन्दस्था भवन्ति तु ॥ २८॥

ante svānandagāḥ sarve bhavante nātra saṃśayaḥ |śaivādyāḥ kramamārgeṇa svānandasthā bhavanti tu || 28||

क्षेत्रे मरणतो विप्राः स्वानन्दो लभ्यते जनैः ।यत्र कुत्र स्थिताश्चैव गाणपा ब्रह्मरूपकाः ॥ २९॥

kṣetre maraṇato viprāḥ svānando labhyate janaiḥ |yatra kutra sthitāścaiva gāṇapā brahmarūpakāḥ || 29||

धूम्रवर्णस्य क्षेत्रस्य माहात्म्यं लेशतो मया ।कथितुं विस्तरेणैवार्हति को नैव वर्णितुम् ॥ ३०॥

dhūmravarṇasya kṣetrasya māhātmyaṃ leśato mayā |kathituṃ vistareṇaivārhati ko naiva varṇitum || 30||

गाणेशानि च क्षेत्राणि ब्रह्मभूतमयानि तु ।यावन्ति ब्रह्मगोलेऽस्मिंस्तावन्ति मुनिसत्तमाः ॥ ३१॥

gāṇeśāni ca kṣetrāṇi brahmabhūtamayāni tu |yāvanti brahmagole'smiṃstāvanti munisattamāḥ || 31||

धर्मार्थकाममोक्षाणां क्षेत्राणि विविधानि च ।चतुःपदमयान्येव ज्ञातव्यानि न संशयः ॥ ३२॥

dharmārthakāmamokṣāṇāṃ kṣetrāṇi vividhāni ca |catuḥpadamayānyeva jñātavyāni na saṃśayaḥ || 32||

पञ्चमं यत् पदं प्रोक्तं ब्रह्माकारं महर्षिभिः ।क्षेत्रं गणपतेर्विप्रा यत्र तत्र स्थितं किल ॥ ३३॥

pañcamaṃ yat padaṃ proktaṃ brahmākāraṃ maharṣibhiḥ |kṣetraṃ gaṇapaterviprā yatra tatra sthitaṃ kila || 33||

इदं क्षेत्रस्य माहात्म्यं शृणुयाद्यो नरोत्तमः ।श्रावयेत् प्रपठेद्वाऽपि स सर्वार्थमवाप्नुयात् ॥ ३४॥

idaṃ kṣetrasya māhātmyaṃ śṛṇuyādyo narottamaḥ |śrāvayet prapaṭhedvā'pi sa sarvārthamavāpnuyāt || 34||

इति धूम्रमहिमावर्णनस्तोत्रं सम्पूर्णम् ॥॥ मुद्गलपुराणं अष्टमः खण्डः । अध्यायः ९ । ८\।९ १३४॥– ॥ मुद्गलपुराणं अष्टमः खण्डः । अध्यायः ९ । ८।९ १-३४॥

iti dhūmramahimāvarṇanastotraṃ sampūrṇam |||| mudgalapurāṇaṃ aṣṭamaḥ khaṇḍaḥ | adhyāyaḥ 9 | 8\|9 134||– || mudgalapurāṇaṃ aṣṭamaḥ khaṇḍaḥ | adhyāyaḥ 9 | 8|9 1-34||