सीतास्तुतिः वरुणदेवकृता Sitastuti by Varuna

वरुण उवाच ।कूप्याः सरस्याः सरितां यथायः समुद्रमेव प्रविशन्ति सर्वाः ।उच्चावचास्त्वयि सर्वेऽपि भावाः प्रविश्यास्तं यान्ति नित्यस्वरूपे ॥ १॥

varuṇa uvāca |kūpyāḥ sarasyāḥ saritāṃ yathāyaḥ samudrameva praviśanti sarvāḥ |uccāvacāstvayi sarve'pi bhāvāḥ praviśyāstaṃ yānti nityasvarūpe || 1||

यथा जलोत्थं मलमातृणोति जलस्वरूपं सर्वतः सम्प्लुतं यत् ।त्वदुद्भवा देवि तथैव माया त्वामावृणीते व्यापिका ब्रह्मरूपाम् ॥ २॥

yathā jalotthaṃ malamātṛṇoti jalasvarūpaṃ sarvataḥ samplutaṃ yat |tvadudbhavā devi tathaiva māyā tvāmāvṛṇīte vyāpikā brahmarūpām || 2||

क्षारांस्तथा मधुराः सत्य आपो न माधुर्यं क्वचन व्यभिचरन्ति ।एवं भावाः सदसद्रूपिणोऽपि न ते सत्तां व्यभिचरन्ति कुत्रचित् ॥ ३॥

kṣārāṃstathā madhurāḥ satya āpo na mādhuryaṃ kvacana vyabhicaranti |evaṃ bhāvāḥ sadasadrūpiṇo'pi na te sattāṃ vyabhicaranti kutracit || 3||

स्वतन्त्रञ्च ते धाम नित्याव्ययं यत् सत्त्वान्तःस्थं भाति सर्वावतारे ।तदेवेदं भासते शुद्धसत्त्वमन्तर्हितं तावकं शुद्धरूपम् ॥ ४॥

svatantrañca te dhāma nityāvyayaṃ yat sattvāntaḥsthaṃ bhāti sarvāvatāre |tadevedaṃ bhāsate śuddhasattvamantarhitaṃ tāvakaṃ śuddharūpam || 4||

त्वमात्मभूता जगतामन्तरङ्गा माया गुणैर्लक्ष्यसे नो पृथक्त्वम् ।एकत्वे सद्विदुषां ज्ञानगम्या प्रकाशसे बहिरङ्गेऽपि चार्थे ॥ ५॥

tvamātmabhūtā jagatāmantaraṅgā māyā guṇairlakṣyase no pṛthaktvam |ekatve sadviduṣāṃ jñānagamyā prakāśase bahiraṅge'pi cārthe || 5||

विशन्नयोगोलकमन्तरानलः स्वरूपशक्ति वितरति लोहपिण्डे ।तथा त्वमन्तः प्रविशन्ती जनानां स्वावेशेन स्फुरमाणं करोषि ॥ ६॥

viśannayogolakamantarānalaḥ svarūpaśakti vitarati lohapiṇḍe |tathā tvamantaḥ praviśantī janānāṃ svāveśena sphuramāṇaṃ karoṣi || 6||

त्वदाविष्टं मानसं सज्जनानां कल्याणैस्त्वद्गुणावर्गैरुपैति ।त्वया विवर्ज्यं हृदयं दुर्जनानां मायागुणैराक्रमितं भवेच्च ॥ ७॥

tvadāviṣṭaṃ mānasaṃ sajjanānāṃ kalyāṇaistvadguṇāvargairupaiti |tvayā vivarjyaṃ hṛdayaṃ durjanānāṃ māyāguṇairākramitaṃ bhavecca || 7||

कारुण्यं ते प्रकृतिः सर्वजीवेष्टाभद्रहृद्भाति सामान्यतोऽपि ।तथाप्यमी दुखस्था भजन्ते स्वकर्मभिः सदविद्याविलासाः ॥ ८॥

kāruṇyaṃ te prakṛtiḥ sarvajīveṣṭābhadrahṛdbhāti sāmānyato'pi |tathāpyamī dukhasthā bhajante svakarmabhiḥ sadavidyāvilāsāḥ || 8||

निर्गुणा सगुणा च त्वं निष्क्रिया चापि सक्रिया ।असौम्या चापि सौम्या त्वमेकैवानेकरूपिणी ॥ ९॥

nirguṇā saguṇā ca tvaṃ niṣkriyā cāpi sakriyā |asaumyā cāpi saumyā tvamekaivānekarūpiṇī || 9||

परा त्वं च पश्यन्तिका मध्यमा त्वं त्वं वैखरी सृष्टिरनन्तरूपा ।त्वं वर्णरूपा पदवाक्यार्थरूपा त्वं तद्वृत्तिः स्फोटरूपा त्वमेका ॥ १०॥

parā tvaṃ ca paśyantikā madhyamā tvaṃ tvaṃ vaikharī sṛṣṭiranantarūpā |tvaṃ varṇarūpā padavākyārtharūpā tvaṃ tadvṛttiḥ sphoṭarūpā tvamekā || 10||

यथा नभो दूरतौ नीलवर्णं शुद्धादर्शे प्रतिबिम्बत्वमेति ।तथैव त्वं प्रविकर्षेण दृष्टेर्मायागुणेषु प्रतिरूपं करोषि ॥ ११॥

yathā nabho dūratau nīlavarṇaṃ śuddhādarśe pratibimbatvameti |tathaiva tvaṃ pravikarṣeṇa dṛṣṭermāyāguṇeṣu pratirūpaṃ karoṣi || 11||

त्वद्बोधकं वाक्यमेकं वदन्ति ओन्तत्सदित्युच्चकेः सम्प्रयुक्तम् ।तेनाशेषा वेदयज्ञाः क्रियाद्याः सद्वस्तुवर्गा प्रभवन्त्यर्थदाने ॥ १२॥

tvadbodhakaṃ vākyamekaṃ vadanti ontatsadityuccakeḥ samprayuktam |tenāśeṣā vedayajñāḥ kriyādyāḥ sadvastuvargā prabhavantyarthadāne || 12||

जयं तपश्चापि यज्ञादिकाः क्रियाः प्रकुर्वतां फलवाञ्छापराणाम् ।श्रद्धारूपा त्वं मनस्यभ्युपैषि यथा शेषः सिध्यति कार्यवर्गः ॥ १३॥

jayaṃ tapaścāpi yajñādikāḥ kriyāḥ prakurvatāṃ phalavāñchāparāṇām |śraddhārūpā tvaṃ manasyabhyupaiṣi yathā śeṣaḥ sidhyati kāryavargaḥ || 13||

जीवन्नैवासौ परेतो मनुष्यो यस्त्वद्रूपं क्वापि जानाति नैव ।यज्ञेर्दानैस्तपोभिरनाशकाद्यैर्यस्याम्भक्तिं स्पृहयन्ति प्रवीणाः ॥ १४॥

jīvannaivāsau pareto manuṣyo yastvadrūpaṃ kvāpi jānāti naiva |yajñerdānaistapobhiranāśakādyairyasyāmbhaktiṃ spṛhayanti pravīṇāḥ || 14||

निन्दावादस्तावको यत्र मातः सञ्जायेताज्ञानिनामासुराणाम् ।ततो गच्छेद्देवि कर्णौ पिधाय तिष्ठैद्वापि स्वामिर्न यस्त्वदीयः ॥ १५॥

nindāvādastāvako yatra mātaḥ sañjāyetājñānināmāsurāṇām |tato gaccheddevi karṇau pidhāya tiṣṭhaidvāpi svāmirna yastvadīyaḥ || 15||

त्वन्नामनादामृतसिन्धुमध्ये कृतावगाहो मनुजः श्रद्धया यः ।तमुग्रसंसारसमुद्र एष सदोत्तरङ्गोऽपि न संस्पृशव्यहो ॥ १६॥

tvannāmanādāmṛtasindhumadhye kṛtāvagāho manujaḥ śraddhayā yaḥ |tamugrasaṃsārasamudra eṣa sadottaraṅgo'pi na saṃspṛśavyaho || 16||

सर्वानु धर्मान् ये परित्यज्य मातस्त्वदङ्घ्रिपोतं संश्रयन्तीह भक्तया ।ते संसाराब्धिं शनकैरुत्तरन्ति ते वै जना ज्ञातशास्त्रैकसाराः ॥ १७॥

sarvānu dharmān ye parityajya mātastvadaṅghripotaṃ saṃśrayantīha bhaktayā |te saṃsārābdhiṃ śanakairuttaranti te vai janā jñātaśāstraikasārāḥ || 17||

यावन्न ते जायते सम्प्रपत्तिर्हस्तग्राहं नैव तावत्करोषि ।त्वयाङ्गीकृतमेनं मनुष्यं श्रीरामोऽपि प्रभुरुत्तारयेत्किम् ॥ १८॥

yāvanna te jāyate samprapattirhastagrāhaṃ naiva tāvatkaroṣi |tvayāṅgīkṛtamenaṃ manuṣyaṃ śrīrāmo'pi prabhuruttārayetkim || 18||

विश्वास एवाश्रयिणां ते जनानां संसाराब्द्यौनावमज्जाम एव ।यज्जानकीचरणसरोजयुग्मे आत्मोपहारीकृत आदाय सर्वम् ॥ १९॥

viśvāsa evāśrayiṇāṃ te janānāṃ saṃsārābdyaunāvamajjāma eva |yajjānakīcaraṇasarojayugme ātmopahārīkṛta ādāya sarvam || 19||

भारोऽप्य शेषस्त्वयि चेत् समर्पितो यो वैदिको लौकिकश्चाप्यशेषः ।न वै तेषामिह चामुत्र किञ्चित्कर्तव्यं स्याज्जनकनरेन्द्रकन्ये ॥ २०॥

bhāro'pya śeṣastvayi cet samarpito yo vaidiko laukikaścāpyaśeṣaḥ |na vai teṣāmiha cāmutra kiñcitkartavyaṃ syājjanakanarendrakanye || 20||

नृपोऽप्यसौ भाग्यवतां शिरोमणिर्न ज्ञायते किं कृतवान् पुण्यजातम् ।यदालयालङ्करणाय जातया लोकत्रयं शश्वदलङ्कृतं त्वया ॥ २१॥

nṛpo'pyasau bhāgyavatāṃ śiromaṇirna jñāyate kiṃ kṛtavān puṇyajātam |yadālayālaṅkaraṇāya jātayā lokatrayaṃ śaśvadalaṅkṛtaṃ tvayā || 21||

अहो मातर्वयमिन्द्रादिदेवास्त्वत्सेवकानां नितरामिन्द्रियाणि ।प्रविश्य नित्यं निभृतं पिबामस्त्वदीयलीलाश्रवणादिकाः सुधाः ॥ २२॥

aho mātarvayamindrādidevāstvatsevakānāṃ nitarāmindriyāṇi |praviśya nityaṃ nibhṛtaṃ pibāmastvadīyalīlāśravaṇādikāḥ sudhāḥ || 22||

अहो इयं मिथिलानामभूमेरनन्यशोभाकरणी वभूव ।आविर्भूता यत्र रामस्य रामा त्वं वै साक्षात्प्रकृतेः पूरुषात्परा ॥ २३॥

aho iyaṃ mithilānāmabhūmerananyaśobhākaraṇī vabhūva |āvirbhūtā yatra rāmasya rāmā tvaṃ vai sākṣātprakṛteḥ pūruṣātparā || 23||

कीतिस्त्वदीया जनकेन्द्रसम्भवे गङ्गादितीर्थावलिपावनोचिता ।येषामन्तः सम्प्रविष्टा जनानां तं आवलीपावनपावनास्युः ॥ २४॥

kītistvadīyā janakendrasambhave gaṅgāditīrthāvalipāvanocitā |yeṣāmantaḥ sampraviṣṭā janānāṃ taṃ āvalīpāvanapāvanāsyuḥ || 24||

यस्याः कटाक्षस्पृशिमात्रेण लक्ष्मीर्नारायणस्याङ्कगा सम्भूवः ।ब्रह्माणी च ब्रह्मण उमा शिवस्य तां त्वां श्रयामः सर्वसौभाग्यलक्ष्मीम् ॥ २५॥

yasyāḥ kaṭākṣaspṛśimātreṇa lakṣmīrnārāyaṇasyāṅkagā sambhūvaḥ |brahmāṇī ca brahmaṇa umā śivasya tāṃ tvāṃ śrayāmaḥ sarvasaubhāgyalakṣmīm || 25||

एकैव त्वं बहुधाऽऽकारयुक्ता रामेन्दुना रमसे रासमध्ये ।तां त्वां परां भक्तियुक्ताः प्रपद्य स्वात्मानमत्यर्थकृताश्च यामः ॥ २६॥

ekaiva tvaṃ bahudhā''kārayuktā rāmendunā ramase rāsamadhye |tāṃ tvāṃ parāṃ bhaktiyuktāḥ prapadya svātmānamatyarthakṛtāśca yāmaḥ || 26||

त्वदाननेन्दुप्रभवज्योत्स्नया वयं यद्वत्प्रमोदाटविगाश्चकोराः ।स्वानन्दसम्पत्तिसमुद्रगमग्नाः शश्वत्कृतार्थाः सुभगे देवि सीते ॥ २७॥

tvadānanenduprabhavajyotsnayā vayaṃ yadvatpramodāṭavigāścakorāḥ |svānandasampattisamudragamagnāḥ śaśvatkṛtārthāḥ subhage devi sīte || 27||

अधिप्रमोदाटवि देवि यद्वदद्विरेफमाला सुखिताङ्गसौरभैः ।तथा मदीयेन्द्रियवृत्तिराजी त्वद्भक्ति सम्पृक्ततयास्तु मोदिनी ॥ २८॥

adhipramodāṭavi devi yadvadadvirephamālā sukhitāṅgasaurabhaiḥ |tathā madīyendriyavṛttirājī tvadbhakti sampṛktatayāstu modinī || 28||

इदं परं सन्तते कामयामो वयं निजं स्थानमभ्येत्य मा क्वचित् ।दर्पाचिताः किञ्चिदभूभयत्त्वत्पराङ्मुखा क्वापि न स्याम सीते ॥ २९॥

idaṃ paraṃ santate kāmayāmo vayaṃ nijaṃ sthānamabhyetya mā kvacit |darpācitāḥ kiñcidabhūbhayattvatparāṅmukhā kvāpi na syāma sīte || 29||

सहजानन्दिनीं तां त्वां प्रयत्नाः शरणं वयम् ।ब्रह्माण्डानां कोटयोऽपि यस्यां शात्पुरुषाद्वभुः ॥ ३०॥

sahajānandinīṃ tāṃ tvāṃ prayatnāḥ śaraṇaṃ vayam |brahmāṇḍānāṃ koṭayo'pi yasyāṃ śātpuruṣādvabhuḥ || 30||

इत्युक्त्वा वरुणस्तात दण्डवत्प्रायतद्भुवि ।रोमाञ्चिताशेषतनुर्भक्तिपीयूषपूरितः ॥ ३१॥

ityuktvā varuṇastāta daṇḍavatprāyatadbhuvi |romāñcitāśeṣatanurbhaktipīyūṣapūritaḥ || 31||

इति श्रीमदादिरामायणे ब्रह्मभुशुण्डसंवादे पश्चिमखण्डे भरतलक्ष्मणीयेसीताजन्मस्तुतौ वरुणस्तुतिर्नाम चतुर्विंशोऽध्यायः ॥ २४॥

iti śrīmadādirāmāyaṇe brahmabhuśuṇḍasaṃvāde paścimakhaṇḍe bharatalakṣmaṇīyesītājanmastutau varuṇastutirnāma caturviṃśo'dhyāyaḥ || 24||

भुशुण्डिरामायणम् । पश्चिमखण्ड । अध्याय २४/१३१॥भुशुण्डिरामायणम् । पश्चिमखण्ड । अध्याय २४/१-३१॥

bhuśuṇḍirāmāyaṇam | paścimakhaṇḍa | adhyāya 24/131||bhuśuṇḍirāmāyaṇam | paścimakhaṇḍa | adhyāya 24/1-31||