सीतास्तुतिः निरृतिकृता Sitastuti by Nirriti

निरृतिरुवाच ।अभूदधर्मप्रसरः पुरा यत् पापात्मिका सृष्टिरभूत्तरामम,ततोऽपि संरक्षित आत्मनो जनस्तस्मै नमस्तेऽखिलधर्ममूर्तये ॥ १॥

nirṛtiruvāca |abhūdadharmaprasaraḥ purā yat pāpātmikā sṛṣṭirabhūttarāmama,tato'pi saṃrakṣita ātmano janastasmai namaste'khiladharmamūrtaye || 1||

कलिः कलङ्की कठिनः कलाहरः सर्वात्मना पापरुचिर्जनुष्मताम् ।यन्नामनोदेन विलुप्तवैभवस्तस्मे प्रमोदावनिसुश्रिये नमः ॥ २॥

kaliḥ kalaṅkī kaṭhinaḥ kalāharaḥ sarvātmanā pāparucirjanuṣmatām |yannāmanodena viluptavaibhavastasme pramodāvanisuśriye namaḥ || 2||

भावाश्चये काममदादयोऽनिशं महोर्जिताश्चैव महाबला नृषु ।त्वकीर्ततस्ते विफलात्मतामगुस्तस्मै समस्तोद्धरणात्मने नमः ॥ ३॥

bhāvāścaye kāmamadādayo'niśaṃ mahorjitāścaiva mahābalā nṛṣu |tvakīrtataste viphalātmatāmagustasmai samastoddharaṇātmane namaḥ || 3||

नमो नमस्ते जनकेन्द्रनन्दिनी प्रमोदकुन्दावनकुञ्जवासिनि ।नमो नमस्ते रसिकेन्द्रसङ्गते स्फुरन्महाभोगसमूहभोगिनि ॥ ४॥

namo namaste janakendranandinī pramodakundāvanakuñjavāsini |namo namaste rasikendrasaṅgate sphuranmahābhogasamūhabhogini || 4||

शृङ्गारमूर्तेः स्मर आधिदैवकः श्रीरामचन्द्रस्य मनोविमोहनः ।तदंशमात्रा स्फुटमुद्गतो भवे चक्रे मुनीनां महतां विमोहनम् ॥ ५॥

śṛṅgāramūrteḥ smara ādhidaivakaḥ śrīrāmacandrasya manovimohanaḥ |tadaṃśamātrā sphuṭamudgato bhave cakre munīnāṃ mahatāṃ vimohanam || 5||

एवं त्वदीयाखिल लीलारसार्थं सम्पुष्टरूपाः क्रोधमोहादिभावाः ।तेषामंशा विषयानन्दयोगाज्जनं निबध्नन्तिनिजेन कर्मणा ॥ ६॥

evaṃ tvadīyākhila līlārasārthaṃ sampuṣṭarūpāḥ krodhamohādibhāvāḥ |teṣāmaṃśā viṣayānandayogājjanaṃ nibadhnantinijena karmaṇā || 6||

पञ्चेन्द्रियाणां खलु याश्चवृत्तयस्त्वद्भक्तिभाजामकूलतां दधुः ।ता एव लग्ना विषयेषु भूयसिश्वभ्रे लोकं पातयित्वा प्रवृद्धाः ॥ ७॥

pañcendriyāṇāṃ khalu yāścavṛttayastvadbhaktibhājāmakūlatāṃ dadhuḥ |tā eva lagnā viṣayeṣu bhūyasiśvabhre lokaṃ pātayitvā pravṛddhāḥ || 7||

त्वं शैशवे जानकीति प्रगीता सीतेति चाद्यैः कविभिः सुधीभिः ।तारुण्यमभ्येत्य च मोदिनीति प्रमोदारण्ये सहजानन्दिनीति ॥ ८॥

tvaṃ śaiśave jānakīti pragītā sīteti cādyaiḥ kavibhiḥ sudhībhiḥ |tāruṇyamabhyetya ca modinīti pramodāraṇye sahajānandinīti || 8||

एकैकं ते नाम सर्वेषु वेदेष्वाख्यातं चेदेष लोको गृणाति ।तस्यानुभावाद्याति भावं परं ते प्रेमाख्यं यः कोटिजन्मातिपूतः ॥ ९॥

ekaikaṃ te nāma sarveṣu vedeṣvākhyātaṃ cedeṣa loko gṛṇāti |tasyānubhāvādyāti bhāvaṃ paraṃ te premākhyaṃ yaḥ koṭijanmātipūtaḥ || 9||

यज्ञैर्दानैस्तपसाचातिमात्रैर्वृतः सुपुण्यातिशयेन कश्चित् ।त्वत्पादाब्जं भजते देवि सीते तस्य क्षणात्सुलभो रामचन्द्रः ॥ १०॥

yajñairdānaistapasācātimātrairvṛtaḥ supuṇyātiśayena kaścit |tvatpādābjaṃ bhajate devi sīte tasya kṣaṇātsulabho rāmacandraḥ || 10||

शेषो रविर्वायु पुत्रोऽथ रुद्रः साक्षात्स्वयम्भूर्भगवान् विरञ्चिः ।इन्द्रश्चन्द्रः सनकाद्याश्च सर्वे जानन्ति त्वाम्मीशि भजन्ति भक्त्या ॥ ११॥

śeṣo ravirvāyu putro'tha rudraḥ sākṣātsvayambhūrbhagavān virañciḥ |indraścandraḥ sanakādyāśca sarve jānanti tvāmmīśi bhajanti bhaktyā || 11||

ज्ञानात्मको भगवान् श्रीहयास्यस्त्वद्भक्तिमात्रादुत्युलकः सदैव ।गृणाति त्वां कुम्भजाप प्रसादाद्यत्कुभजस्त्वां भजते नित्यमेव ॥ १२॥

jñānātmako bhagavān śrīhayāsyastvadbhaktimātrādutyulakaḥ sadaiva |gṛṇāti tvāṃ kumbhajāpa prasādādyatkubhajastvāṃ bhajate nityameva || 12||

स्वायम्भुवो मनुराख्यातधर्मः सर्वं ते चाब्रूत राद्धान्तमेकम् ।त्वद्भक्त्याख्ययेनरामः प्रसन्नो नित्यानन्दं स्वपदं सन्ददाति ॥ १३॥

svāyambhuvo manurākhyātadharmaḥ sarvaṃ te cābrūta rāddhāntamekam |tvadbhaktyākhyayenarāmaḥ prasanno nityānandaṃ svapadaṃ sandadāti || 13||

नान्यः पन्था विद्यते स्वात्मलब्ध्यै नान्यो भावो विद्यते चापि लोके ।नान्यः जानं विद्यते सर्ववेदेष्वेकं सीतानाममात्रं विहाय ॥ १४॥

nānyaḥ panthā vidyate svātmalabdhyai nānyo bhāvo vidyate cāpi loke |nānyaḥ jānaṃ vidyate sarvavedeṣvekaṃ sītānāmamātraṃ vihāya || 14||

ज्ञानं सीतानामतुल्यं न किञ्चिच्छास्त्रं सीतानामतुल्यं न किञ्चित् ।कृत्यं सीतानामतुल्यं न किञ्चिद्वेघं सीतानामतुल्यं न किञ्चित् ॥ १५॥

jñānaṃ sītānāmatulyaṃ na kiñcicchāstraṃ sītānāmatulyaṃ na kiñcit |kṛtyaṃ sītānāmatulyaṃ na kiñcidveghaṃ sītānāmatulyaṃ na kiñcit || 15||

एकं शास्त्रं गीयते यत्र सीता एका लोके देवता चापि सीता ।एको मन्त्रश्चापि सीतेति नाम कर्माप्येकं पूज्यते यत्र सीता ॥ १६॥

ekaṃ śāstraṃ gīyate yatra sītā ekā loke devatā cāpi sītā |eko mantraścāpi sīteti nāma karmāpyekaṃ pūjyate yatra sītā || 16||

सर्वे देवा यत्पराः सम्बभूवुः सर्वे यज्ञा यत्पराः सम्बभूवुः ।सर्वे मार्गा यत्पराः सम्बभूवुः सा त्वं सीतानाम लोके प्रसिद्धा ॥ १७॥

sarve devā yatparāḥ sambabhūvuḥ sarve yajñā yatparāḥ sambabhūvuḥ |sarve mārgā yatparāḥ sambabhūvuḥ sā tvaṃ sītānāma loke prasiddhā || 17||

सीता नित्या जानकी मोदिनीति प्रेमा क्षेमा सहजानन्दिनीति ।ध्यायञ्छृण्वन् सगिरन् कीर्तयंश्च जन्तुर्नित्यं मुच्यते सर्वबन्धात् ॥ १८॥

sītā nityā jānakī modinīti premā kṣemā sahajānandinīti |dhyāyañchṛṇvan sagiran kīrtayaṃśca janturnityaṃ mucyate sarvabandhāt || 18||

पाहि त्राहि त्रिभुवनमिदं स्वाश्रयं नित्यसिद्धेपाहि त्राहि त्रिभुवनजनान् स्वाश्रयान् देवि सीते ।पाहि त्राहि स्वरमणकरं रामचन्द्रस्थ लोकंभूयो भूयो जगति भवती भ्राजतां नित्यमेव ॥ १९॥

pāhi trāhi tribhuvanamidaṃ svāśrayaṃ nityasiddhepāhi trāhi tribhuvanajanān svāśrayān devi sīte |pāhi trāhi svaramaṇakaraṃ rāmacandrastha lokaṃbhūyo bhūyo jagati bhavatī bhrājatāṃ nityameva || 19||

जगत्स्वामिनी भामिनी कामिनी त्वं जगत्तोषिणी पोषिणी रामयो वा ।जगद्वन्दिता नन्दिता नन्दिनीत्वं चिरं देवि दीप्यत्स्वभक्तानवन्ती ॥ २०॥

jagatsvāminī bhāminī kāminī tvaṃ jagattoṣiṇī poṣiṇī rāmayo vā |jagadvanditā nanditā nandinītvaṃ ciraṃ devi dīpyatsvabhaktānavantī || 20||

अये रामचन्द्रप्रिये पूर्णरूपे परा चेन्दिरा त्वत्कटाक्षोप्थरूपा ।परा भारती भ्राजमानाभवे त्वं प्रिया रामचन्द्रस्य नित्यं रमस्व ॥ २१॥

aye rāmacandrapriye pūrṇarūpe parā cendirā tvatkaṭākṣoptharūpā |parā bhāratī bhrājamānābhave tvaṃ priyā rāmacandrasya nityaṃ ramasva || 21||

स्वाराज्यसाम्राज्यराज्याधिदेवी स्वानन्दसम्पत्समूहाधिराज्ञी ।प्रेमानुभावप्रभावप्रसन्नाक्राडस्व नित्यं जनानां मनस्सु ॥ २२॥

svārājyasāmrājyarājyādhidevī svānandasampatsamūhādhirājñī |premānubhāvaprabhāvaprasannākrāḍasva nityaṃ janānāṃ manassu || 22||

चिदानन्दाकारं तव वपुरशेषागमगणैःस्तुतं वन्द्यं ब्रह्मादिभिरतुलभक्तिप्रवताम् ।प्रयातैः संसेव्यं गुणरहितया प्रेमकलयाचिरं चित्ते मातः स्वयमुपरमेद्येन च भवः ॥ २३॥

cidānandākāraṃ tava vapuraśeṣāgamagaṇaiḥstutaṃ vandyaṃ brahmādibhiratulabhaktipravatām |prayātaiḥ saṃsevyaṃ guṇarahitayā premakalayāciraṃ citte mātaḥ svayamuparamedyena ca bhavaḥ || 23||

त्वदीयं लावण्यं निखिलनिगमैरादिकविभिःप्रगीतं यल्लेशोऽभ्युदयतिशशाङ्कप्रभृतिषु ।श्रिया जुष्टेषूच्चैः प्रकृतिषु जगद्वस्तुषु यतोजनानां दृङ्मोहो भवति भवतो विस्मृतिरपि ॥ २४॥

tvadīyaṃ lāvaṇyaṃ nikhilanigamairādikavibhiḥpragītaṃ yalleśo'bhyudayatiśaśāṅkaprabhṛtiṣu |śriyā juṣṭeṣūccaiḥ prakṛtiṣu jagadvastuṣu yatojanānāṃ dṛṅmoho bhavati bhavato vismṛtirapi || 24||

अहो भाग्यं नरेन्द्रस्य जनकस्य यदालये ।प्रमोदवनतोऽभ्येत्य परा लक्ष्मीर्विराजते ॥ २५॥

aho bhāgyaṃ narendrasya janakasya yadālaye |pramodavanato'bhyetya parā lakṣmīrvirājate || 25||

किं भाग्यं मिथिलापुरीगृहजुषां भावोद्धुराणांनृणां येषां दृष्टिपथं प्रयाति सुषमा लोकोत्तरं तावकी ।ब्रह्माद्यरपि वा स्मृता क्षणमपि स्वाराज्यलक्ष्मीमदंदूरीकृत्य तनौ तनोति पुलकान् प्रेमाङ्कुरं चेतसि ॥ २६॥

kiṃ bhāgyaṃ mithilāpurīgṛhajuṣāṃ bhāvoddhurāṇāṃnṛṇāṃ yeṣāṃ dṛṣṭipathaṃ prayāti suṣamā lokottaraṃ tāvakī |brahmādyarapi vā smṛtā kṣaṇamapi svārājyalakṣmīmadaṃdūrīkṛtya tanau tanoti pulakān premāṅkuraṃ cetasi || 26||

अद्यापि त्वं प्रमुदविपिने क्रीडसि स्वैर्विलासैस्तेनैवाविर्भवसि वपुषा दृश्यसेऽत्रापि चैवम् ।कुन्दारण्ये कलयसितरां चैव लीलां विशालांतेनैवासि श्रुतिषु गदिता व्यापिका ब्रह्मरूपा ॥ २७॥

adyāpi tvaṃ pramudavipine krīḍasi svairvilāsaistenaivāvirbhavasi vapuṣā dṛśyase'trāpi caivam |kundāraṇye kalayasitarāṃ caiva līlāṃ viśālāṃtenaivāsi śrutiṣu gaditā vyāpikā brahmarūpā || 27||

अहो ईदृशी श्रीरिहाभून्नपूर्वं स्फुटं याजनि व्यक्तमेवावतारे ।पुरे चापि देशे वने वीथिकासु प्रभाते यथा सूर्यरोचिः प्रसङ्गात् ॥ २८॥

aho īdṛśī śrīrihābhūnnapūrvaṃ sphuṭaṃ yājani vyaktamevāvatāre |pure cāpi deśe vane vīthikāsu prabhāte yathā sūryarociḥ prasaṅgāt || 28||

तमो विनष्टं सकलभवेऽस्मिन् प्रफुल्लतां मानसपङ्कजानि ।सातामगुः सम्प्रति तद्द्रुहां च शिरोऽवतंसान्यपतन् पृथिव्याम् ॥ २९॥

tamo vinaṣṭaṃ sakalabhave'smin praphullatāṃ mānasapaṅkajāni |sātāmaguḥ samprati taddruhāṃ ca śiro'vataṃsānyapatan pṛthivyām || 29||

आब्रह्मलोकं जगदेतदद्धा प्रसन्नतां यन्नितरां जगाम ।तेनैव भावानि सुमङ्गलानि महानुभावैर्विदितानि लोके ॥ ३०॥

ābrahmalokaṃ jagadetadaddhā prasannatāṃ yannitarāṃ jagāma |tenaiva bhāvāni sumaṅgalāni mahānubhāvairviditāni loke || 30||

जय जय जाह्नवीविमलकीर्तिकदम्बरीजय जय सज्जनावलिमनोज्ञशुभाचरिता ।जय जय भावनामयसुमङ्गलादिव्यतनोजय जय जानकीत्वममिताद्भुतमाङ्गलिके ॥ ३१॥

jaya jaya jāhnavīvimalakīrtikadambarījaya jaya sajjanāvalimanojñaśubhācaritā |jaya jaya bhāvanāmayasumaṅgalādivyatanojaya jaya jānakītvamamitādbhutamāṅgalike || 31||

पाहि पाहि जगत्सर्वं रमय स्वामिकं निजम् ।श्रीरामं चिद्घनानन्दं लीला विस्तारयामुना ॥ ३२॥

pāhi pāhi jagatsarvaṃ ramaya svāmikaṃ nijam |śrīrāmaṃ cidghanānandaṃ līlā vistārayāmunā || 32||

यथा पूर्वं रमयसि प्रमोदविपिनान्तरे ।तथाधुनापि रमय रामचन्द्रं रमापतिम् ॥ ३३॥

yathā pūrvaṃ ramayasi pramodavipināntare |tathādhunāpi ramaya rāmacandraṃ ramāpatim || 33||

प्रमोदविपिने यस्ते लीलापरिकरोऽखिलः ।अधुनापि स एवात्र जायतां मनसो मुदे ॥ ३४॥

pramodavipine yaste līlāparikaro'khilaḥ |adhunāpi sa evātra jāyatāṃ manaso mude || 34||

एवं स्तुत्वा निरृतिर्देवतात्मा तस्या अग्रेन्यपतदण्डवत्सः ।भूयो भूयस्तनुसञ्जातरोमा नत्वानत्वाहृदि हर्षं चकार ॥ ३५॥

evaṃ stutvā nirṛtirdevatātmā tasyā agrenyapatadaṇḍavatsaḥ |bhūyo bhūyastanusañjātaromā natvānatvāhṛdi harṣaṃ cakāra || 35||

इति श्रीमदादिरामायणे ब्रह्मभुशुण्डसंवादे पश्चिमखण्डे भरतलक्ष्मणीयेसीताजन्मोत्सवे निरृतिकृतस्तुतिर्नाम त्रयोविंशोऽध्यायः ॥ २३॥

iti śrīmadādirāmāyaṇe brahmabhuśuṇḍasaṃvāde paścimakhaṇḍe bharatalakṣmaṇīyesītājanmotsave nirṛtikṛtastutirnāma trayoviṃśo'dhyāyaḥ || 23||

भुशुण्डिरामायणम् । पश्चिमखण्ड । अध्याय २३/१३५॥भुशुण्डिरामायणम् । पश्चिमखण्ड । अध्याय २३/१-३५॥

bhuśuṇḍirāmāyaṇam | paścimakhaṇḍa | adhyāya 23/135||bhuśuṇḍirāmāyaṇam | paścimakhaṇḍa | adhyāya 23/1-35||