देवीस्तुतिः हरब्रह्मकृता Harabrahmakrita Devistutih

ब्रह्मोवाचइत्युक्त्वा विरते विष्णौ देवदेवे जनार्दने ।उवाच शङ्करः शर्वः प्रणतः पुरतः स्थितः ॥ १॥

brahmovācaityuktvā virate viṣṇau devadeve janārdane |uvāca śaṅkaraḥ śarvaḥ praṇataḥ purataḥ sthitaḥ || 1||

शिव उवाचयदि हरिस्तव देवि विभावजस्तदनु पद्मज एव तवोद्भवः ।किमहमत्र तवापि न सद्गुणःसकललोकविधौ चतुरा शिवे ॥ २॥

śiva uvācayadi haristava devi vibhāvajastadanu padmaja eva tavodbhavaḥ |kimahamatra tavāpi na sadguṇaḥsakalalokavidhau caturā śive || 2||

त्वमसि भूः सलिलं पवनस्तथाखमपि वह्निगुणश्च तथा पुनः ।जननि तानि पुनः करणानि चत्वमसि बुद्धिमनोऽप्यथ हङ्कृतिः ॥ ३॥

tvamasi bhūḥ salilaṃ pavanastathākhamapi vahniguṇaśca tathā punaḥ |janani tāni punaḥ karaṇāni catvamasi buddhimano'pyatha haṅkṛtiḥ || 3||

न च विदन्ति वदन्ति च येऽन्यथाहरिहराजकृतं निखिलं जगत् ।तव कृतास्त्रय एव सदैव तेविरचयन्ति जगत्सचराचरम् ॥ ४॥

na ca vidanti vadanti ca ye'nyathāhariharājakṛtaṃ nikhilaṃ jagat |tava kṛtāstraya eva sadaiva teviracayanti jagatsacarācaram || 4||

अवनिवायुखवह्निजलादिभिःसविषयैः सगुणैश्च जगद्भवेत् ।यदि तदा कथमद्य च तत्स्फुटंप्रभवतीति तवाम्ब कलामृते ॥ ५॥

avanivāyukhavahnijalādibhiḥsaviṣayaiḥ saguṇaiśca jagadbhavet |yadi tadā kathamadya ca tatsphuṭaṃprabhavatīti tavāmba kalāmṛte || 5||

भवसि सर्वमिदं सचराचरंत्वमजविष्णुशिवाकृतिकल्पितम् ।विविधवेषविलासकुतूहलैर्विरमसे रमसेऽम्ब यथारुचि ॥ ६॥

bhavasi sarvamidaṃ sacarācaraṃtvamajaviṣṇuśivākṛtikalpitam |vividhaveṣavilāsakutūhalairviramase ramase'mba yathāruci || 6||

सकललोकसिसृक्षुरहं हरिःकमलभूश्च भवाम यदाऽम्बिके ।तव पदाम्बुजपांसुपरिग्रहंसमधिगम्य तदा ननु चक्रिम ॥ ७॥

sakalalokasisṛkṣurahaṃ hariḥkamalabhūśca bhavāma yadā'mbike |tava padāmbujapāṃsuparigrahaṃsamadhigamya tadā nanu cakrima || 7||

यदि दयार्द्रमना न सदाम्बिकेकथमहं विहितश्च तमोगुणः ।कमलजश्च रजोगुणसम्भवःसुविहितः किमु सत्त्वगुणो हरिः ॥ ८॥

yadi dayārdramanā na sadāmbikekathamahaṃ vihitaśca tamoguṇaḥ |kamalajaśca rajoguṇasambhavaḥsuvihitaḥ kimu sattvaguṇo hariḥ || 8||

यदि न ते विषमा मतिरम्बिकेकथमिदं बहुधा विहितं जगत् ।सचिवभूपतिभृत्यजनावृतंबहुधनैरधनैश्च समाकुलम् ॥ ९॥

yadi na te viṣamā matirambikekathamidaṃ bahudhā vihitaṃ jagat |sacivabhūpatibhṛtyajanāvṛtaṃbahudhanairadhanaiśca samākulam || 9||

तव गुणास्रय एव सदा क्षमाःप्रकटनावनसंहरणेषु वै ।हरिहरद्रुहिणाश्च क्रमात्त्वयाविरचितास्त्रिजगतां किल कारणम् ॥ १०॥

tava guṇāsraya eva sadā kṣamāḥprakaṭanāvanasaṃharaṇeṣu vai |hariharadruhiṇāśca kramāttvayāviracitāstrijagatāṃ kila kāraṇam || 10||

परिचितानि मया हरिणा तथाकमलजेन विमानगतेन वै ।पथिगतैर्भुवनानि कृतानि वाकथय केन भवानि नवानि च ॥ ११॥

paricitāni mayā hariṇā tathākamalajena vimānagatena vai |pathigatairbhuvanāni kṛtāni vākathaya kena bhavāni navāni ca || 11||

सृजसि पासि जगज्जगदम्बिकेस्वकलया कियदिच्छसि नाशितुम् ।रमयसे स्वपतिं पुरुषं सदातव गतिं न हि विद्म वयं शिवे ॥ १२॥

sṛjasi pāsi jagajjagadambikesvakalayā kiyadicchasi nāśitum |ramayase svapatiṃ puruṣaṃ sadātava gatiṃ na hi vidma vayaṃ śive || 12||

जननि देहि पदाम्बुजसेवनंयुवतिभागवतानपि नः सदा ।पुरुषतामधिगम्य पदाम्बुजाद्विरहिताः क्व लभेम सुखं स्फुटम् ॥ १३॥

janani dehi padāmbujasevanaṃyuvatibhāgavatānapi naḥ sadā |puruṣatāmadhigamya padāmbujādvirahitāḥ kva labhema sukhaṃ sphuṭam || 13||

न रुचिरस्ति ममाम्ब पदाम्बुजंतव विहाय शिवे भुवनेष्वलम् ।निवसितुं नरदेहमवाप्य चत्रिभुवनस्य पतित्वमवाप्य वै ॥ १४॥

na rucirasti mamāmba padāmbujaṃtava vihāya śive bhuvaneṣvalam |nivasituṃ naradehamavāpya catribhuvanasya patitvamavāpya vai || 14||

सुदति नास्ति मनागपि मे रतिर्युवतिभावमवाप्य तवान्तिके ।पुरुषता क्व सुखाय भवत्यलंतव पदं न यदीक्षणगोचरम् ॥ १५॥

sudati nāsti manāgapi me ratiryuvatibhāvamavāpya tavāntike |puruṣatā kva sukhāya bhavatyalaṃtava padaṃ na yadīkṣaṇagocaram || 15||

त्रिभुवनेषु भवत्वियमम्बिकेमम सदैव हि कीर्तिरनाविला ।युवतिभावमवाप्य पदाम्बुजंपरिचितं तव संसृतिनाशनम् ॥ १६॥

tribhuvaneṣu bhavatviyamambikemama sadaiva hi kīrtiranāvilā |yuvatibhāvamavāpya padāmbujaṃparicitaṃ tava saṃsṛtināśanam || 16||

भुवि विहाय तवान्तिकसेवनंक इह वाञ्छति राज्यमकण्टकम् ।त्रुटिरसौ किल याति युगात्मतांन निकटं यदि तेऽङ्घ्रिसरोरुहम् ॥ १७॥

bhuvi vihāya tavāntikasevanaṃka iha vāñchati rājyamakaṇṭakam |truṭirasau kila yāti yugātmatāṃna nikaṭaṃ yadi te'ṅghrisaroruham || 17||

तपसि ये निरता मुनयोऽमलास्तव विहाय पदाम्बुजपूजनम् ।जननि ते विधिना किल वञ्चिताःपरिभवो विभवे परिकल्पितः ॥ १८॥

tapasi ye niratā munayo'malāstava vihāya padāmbujapūjanam |janani te vidhinā kila vañcitāḥparibhavo vibhave parikalpitaḥ || 18||

न तपसा न दमेन समाधिनान च तथा विहितैः क्रतुभिर्यथा ।तव पदाब्जपरागनिषेवणाद्भवति मुक्तिरजे भवसागरात् ॥ १९॥

na tapasā na damena samādhināna ca tathā vihitaiḥ kratubhiryathā |tava padābjaparāganiṣevaṇādbhavati muktiraje bhavasāgarāt || 19||

कुरु दयां दयसे यदि देवि मांकथय मन्त्रमनाविलमद्भुतम् ।समभवं प्रजपन्सुखितो ह्यहंसुविशदं च नवार्णमनुत्तमम् ॥ २०॥

kuru dayāṃ dayase yadi devi māṃkathaya mantramanāvilamadbhutam |samabhavaṃ prajapansukhito hyahaṃsuviśadaṃ ca navārṇamanuttamam || 20||

प्रथमजन्मनि चाधिगतो मयातदधुना न विभाति नवाक्षरः ।कथय मां मनुमद्य भवार्णवाज्जननि तारय तारय तारके ॥ २१॥

prathamajanmani cādhigato mayātadadhunā na vibhāti navākṣaraḥ |kathaya māṃ manumadya bhavārṇavājjanani tāraya tāraya tārake || 21||

इत्युक्ता सा तदा देवी शिवेनाद्भुततेजसा ।उच्चचाराम्बिका मन्त्रं प्रस्फुटं च नवाक्षरम् ॥ २२॥

ityuktā sā tadā devī śivenādbhutatejasā |uccacārāmbikā mantraṃ prasphuṭaṃ ca navākṣaram || 22||

तं गृहीत्वा महादेवः परां मुदमवाप ह ।प्रणम्य चरणौ देव्यास्तत्रैवावस्थितः शिवः ॥ २३॥

taṃ gṛhītvā mahādevaḥ parāṃ mudamavāpa ha |praṇamya caraṇau devyāstatraivāvasthitaḥ śivaḥ || 23||

जपन्नवाक्षरं मन्त्रं कामदं मोक्षदं तथा ।बीजयुक्तं शुभोच्चारं शङ्करस्तस्थिवांस्तदा ॥ २४॥

japannavākṣaraṃ mantraṃ kāmadaṃ mokṣadaṃ tathā |bījayuktaṃ śubhoccāraṃ śaṅkarastasthivāṃstadā || 24||

तं तथाऽवस्थितं दृष्ट्वा शङ्करं लोकशङ्करम् ।अवोचं तां महामायां संस्थितोऽहं पदान्तिके ॥ २५॥

taṃ tathā'vasthitaṃ dṛṣṭvā śaṅkaraṃ lokaśaṅkaram |avocaṃ tāṃ mahāmāyāṃ saṃsthito'haṃ padāntike || 25||

न वेदास्त्वामेवं कलयितुमिहासन्नपटवोयतस्ते नोचुस्त्वां सकलजनधात्रीमविकलाम् ।स्वधाभूता देवी सकलमखहोमेषु विहितातदा त्वं सर्वज्ञा जननि खलु जाता त्रिभुवने ॥ २६॥

na vedāstvāmevaṃ kalayitumihāsannapaṭavoyataste nocustvāṃ sakalajanadhātrīmavikalām |svadhābhūtā devī sakalamakhahomeṣu vihitātadā tvaṃ sarvajñā janani khalu jātā tribhuvane || 26||

कर्ताऽहं प्रकरोमि सर्वमखिलं ब्रह्माण्डमत्यद्भुतंकोऽन्योस्तीह चराचरे त्रिभुवने मत्तः समर्थः पुमान् ।धन्योऽस्म्यत्र न संशयः किल यदा ब्रह्माऽस्मि लोकातिगोमग्नोऽहं भवसागरे प्रवितते गर्वाभिवेशादिति ॥ २७॥

kartā'haṃ prakaromi sarvamakhilaṃ brahmāṇḍamatyadbhutaṃko'nyostīha carācare tribhuvane mattaḥ samarthaḥ pumān |dhanyo'smyatra na saṃśayaḥ kila yadā brahmā'smi lokātigomagno'haṃ bhavasāgare pravitate garvābhiveśāditi || 27||

अद्याहं तव पादपङ्कजपरागादानगर्वेण वैधन्योऽस्मीति यथार्थवादनिपुणो जातः प्रसादाच्च ते ।याचे त्वां भवभीतिनाशचतुरां मुक्तिप्रदां चेश्वरींहित्वा मोहकृतं महार्तिनिगडं त्वद्भक्तियुक्तं कुरु ॥ २८॥

adyāhaṃ tava pādapaṅkajaparāgādānagarveṇa vaidhanyo'smīti yathārthavādanipuṇo jātaḥ prasādācca te |yāce tvāṃ bhavabhītināśacaturāṃ muktipradāṃ ceśvarīṃhitvā mohakṛtaṃ mahārtinigaḍaṃ tvadbhaktiyuktaṃ kuru || 28||

अतोऽहञ्च जातो विमुक्तः कथं स्यांसरोजादमेयात्त्वदाविष्कृताद्वै ।तवाज्ञाकरः किङ्करोऽस्मीति नूनंशिवे पाहि मां मोहमग्नं भवाब्धौ ॥ २९॥

ato'hañca jāto vimuktaḥ kathaṃ syāṃsarojādameyāttvadāviṣkṛtādvai |tavājñākaraḥ kiṅkaro'smīti nūnaṃśive pāhi māṃ mohamagnaṃ bhavābdhau || 29||

न जानन्ति ये मानवास्ते वदन्तिप्रभुं मां तवाद्यं चरित्रं पवित्रम् ।यजन्तीह ये याजकाः स्वर्गकामान ते ते प्रभावं विदन्त्येव कामम् ॥ ३०॥

na jānanti ye mānavāste vadantiprabhuṃ māṃ tavādyaṃ caritraṃ pavitram |yajantīha ye yājakāḥ svargakāmāna te te prabhāvaṃ vidantyeva kāmam || 30||

त्वया निर्मितोऽहं विधित्वे विहारंविकर्तुं चतुर्धा विधायादिसर्गम् ।अहं वेद्मि कोऽन्यो विवेदातिमायेक्षमस्वापराधं त्वहङ्कारजं मे ॥ ३१॥

tvayā nirmito'haṃ vidhitve vihāraṃvikartuṃ caturdhā vidhāyādisargam |ahaṃ vedmi ko'nyo vivedātimāyekṣamasvāparādhaṃ tvahaṅkārajaṃ me || 31||

श्रमं येऽष्टधा योगमार्गे प्रवृत्ताःप्रकुर्वन्ति मूढाः समाधौ स्थिता वै ।न जानन्ति ते नाम मोक्षप्रदं वासमुच्चारितं जातु मातर्मिषेण ॥ ३२॥

śramaṃ ye'ṣṭadhā yogamārge pravṛttāḥprakurvanti mūḍhāḥ samādhau sthitā vai |na jānanti te nāma mokṣapradaṃ vāsamuccāritaṃ jātu mātarmiṣeṇa || 32||

विचारे परे तत्त्वसङ्ख्याविधानेपदे मोहिता नाम ते संविहाय ।न किं ते विमूढा भवाब्धौ भवानित्वमेवासि संसारमुक्तिप्रदा वै ॥ ३३॥

vicāre pare tattvasaṅkhyāvidhānepade mohitā nāma te saṃvihāya |na kiṃ te vimūḍhā bhavābdhau bhavānitvamevāsi saṃsāramuktipradā vai || 33||

परं तत्त्वविज्ञानमाद्यैर्जनैर्यैरजे चानुभूतं त्यजन्त्येव ते किम् ।निमेषार्धमात्रं पवित्रं चरित्रंशिवा चाम्बिका शक्तिरीशेति नाम ॥ ३४॥

paraṃ tattvavijñānamādyairjanairyairaje cānubhūtaṃ tyajantyeva te kim |nimeṣārdhamātraṃ pavitraṃ caritraṃśivā cāmbikā śaktirīśeti nāma || 34||

न किं त्वं समर्थाऽसि विश्वं विधातुंदृशैवाशु सर्वं चतुर्धा विभक्तम् ।विनोदार्थमेवं विधिं मां विधायादिसर्गे किलेदं करोषीति कामम् ॥ ३५॥

na kiṃ tvaṃ samarthā'si viśvaṃ vidhātuṃdṛśaivāśu sarvaṃ caturdhā vibhaktam |vinodārthamevaṃ vidhiṃ māṃ vidhāyādisarge kiledaṃ karoṣīti kāmam || 35||

हरिः पालकः किं त्वयाऽसौ मधोर्वातथा कैटभाद्रक्षितः सिन्धुमध्ये ।हरः संहृतः किं त्वयाऽसौ न कालेकथं मे भ्रुवोर्मध्यदेशात्स जातः ॥ ३६॥

hariḥ pālakaḥ kiṃ tvayā'sau madhorvātathā kaiṭabhādrakṣitaḥ sindhumadhye |haraḥ saṃhṛtaḥ kiṃ tvayā'sau na kālekathaṃ me bhruvormadhyadeśātsa jātaḥ || 36||

न ते जन्म कुत्रापि दृष्टं श्रुतं वाकुतः सम्भवस्ते न कोऽपीह वेद ।किलाद्यासि शक्तिस्त्वमेका भवानिस्वतन्त्रैः समस्तैरतो बोधिताऽसि ॥ ३७॥

na te janma kutrāpi dṛṣṭaṃ śrutaṃ vākutaḥ sambhavaste na ko'pīha veda |kilādyāsi śaktistvamekā bhavānisvatantraiḥ samastairato bodhitā'si || 37||

त्वया संयुतोऽहं विकर्तुं समर्थोहरिस्त्रातुमम्ब त्वया संयुतश्च ।हरः सम्प्रहर्तुं त्वयैवेह युक्तःक्षमा नाद्य सर्वे त्वया विप्रयुक्ताः ॥ ३८॥

tvayā saṃyuto'haṃ vikartuṃ samarthoharistrātumamba tvayā saṃyutaśca |haraḥ samprahartuṃ tvayaiveha yuktaḥkṣamā nādya sarve tvayā viprayuktāḥ || 38||

यथाऽहं हरिः शङ्करः किं तथाऽन्येन जाता न सन्तीह नो वाऽभविष्यन् ।न मुह्यन्ति केऽस्मिंस्तवात्यन्तचित्रेविनोदे विवादास्पदेऽल्पाशयानाम् ॥ ३९॥

yathā'haṃ hariḥ śaṅkaraḥ kiṃ tathā'nyena jātā na santīha no vā'bhaviṣyan |na muhyanti ke'smiṃstavātyantacitrevinode vivādāspade'lpāśayānām || 39||

अकर्ता गुणस्पष्ट एवाद्य देवोनिरीहोऽनुपाधिः सदैवाकलश्च ।तथापीश्वरस्ते वितीर्णं विनोदंसुसम्पश्यतीत्याहुरेवं विधिज्ञाः ॥ ४०॥

akartā guṇaspaṣṭa evādya devonirīho'nupādhiḥ sadaivākalaśca |tathāpīśvaraste vitīrṇaṃ vinodaṃsusampaśyatītyāhurevaṃ vidhijñāḥ || 40||

दृष्टादृष्टविभेदेऽस्मिन्प्राक्त्वत्तो वै पुमान्परः ।नान्यः कोऽपि तृतीयोऽस्ति प्रमेये सुविचारिते ॥ ४१॥

dṛṣṭādṛṣṭavibhede'sminprāktvatto vai pumānparaḥ |nānyaḥ ko'pi tṛtīyo'sti prameye suvicārite || 41||

न मिथ्या वेदवाक्यं वै कल्पनीयं कदाचन ।विरोधोऽयं मयाऽत्यन्तं हृदये तु विशङ्कितः ॥ ४२॥

na mithyā vedavākyaṃ vai kalpanīyaṃ kadācana |virodho'yaṃ mayā'tyantaṃ hṛdaye tu viśaṅkitaḥ || 42||

एकमेवाद्वितीयं यद्ब्रह्म वेदा वदन्ति वै ।सा किं त्वं वाप्यसौ वा किं सन्देहं विनिवर्तय ॥ ४३॥

ekamevādvitīyaṃ yadbrahma vedā vadanti vai |sā kiṃ tvaṃ vāpyasau vā kiṃ sandehaṃ vinivartaya || 43||

निःसंशयं न मे चेतः प्रभवत्यविशङ्कितम् ।द्वित्वैकत्वविचारेऽस्मिन्निमग्नं क्षुल्लकं मनः ॥ ४४॥

niḥsaṃśayaṃ na me cetaḥ prabhavatyaviśaṅkitam |dvitvaikatvavicāre'sminnimagnaṃ kṣullakaṃ manaḥ || 44||

स्वमुखेनापि सन्देहं छेत्तुमर्हसि मामकम् ।पुण्यभोगाच्च मे प्राप्ता सङ्गतिस्तव पादयोः ॥ ४५॥

svamukhenāpi sandehaṃ chettumarhasi māmakam |puṇyabhogācca me prāptā saṅgatistava pādayoḥ || 45||

पुमानसि त्वं स्त्री वासि वद विस्तरतो मम ।ज्ञात्वाऽहं परमां शक्तिं मुक्तः स्यां भवसागरात् ॥ ४६ ॥

pumānasi tvaṃ strī vāsi vada vistarato mama |jñātvā'haṃ paramāṃ śaktiṃ muktaḥ syāṃ bhavasāgarāt || 46 ||

इति श्रीमद्देवीभागवतमहापुराणे तृतीयस्कन्धेपञ्चमोऽध्याये हरब्रह्मकृता देवीस्तुतिः सम्पूर्णा ।

iti śrīmaddevībhāgavatamahāpurāṇe tṛtīyaskandhepañcamo'dhyāye harabrahmakṛtā devīstutiḥ sampūrṇā |