देवीभागवतमहापुराणम् स्कन्धः १० 10. Shrimaddevibhagavatamahapurane Dashamah Skandhah

नारद उवाच ।नारायण धराधार सर्वपालनकारण ।भवतोदीरितं देवीचरितं पापनाशनम् ॥ १॥

nārada uvāca |nārāyaṇa dharādhāra sarvapālanakāraṇa |bhavatodīritaṃ devīcaritaṃ pāpanāśanam || 1||

मन्वन्तरेषु सर्वेषु सा देवी यत्स्वरूपिणी ।यदाकारेण कुरुते प्रादुर्भावं महेश्वरी ॥ २॥

manvantareṣu sarveṣu sā devī yatsvarūpiṇī |yadākāreṇa kurute prādurbhāvaṃ maheśvarī || 2||

तान्नः सर्वान्समाख्याहि देवीमाहात्म्यमिश्रितान् ।यथा च येन येनेह पूजिता संस्तुतापि हि ॥ ३॥

tānnaḥ sarvānsamākhyāhi devīmāhātmyamiśritān |yathā ca yena yeneha pūjitā saṃstutāpi hi || 3||

मनोरथान्पूरयति भक्तानां भक्तवत्सला ।तन्नः शुभूषमाणानां देवीचरितमुत्तमम् ॥ ४॥

manorathānpūrayati bhaktānāṃ bhaktavatsalā |tannaḥ śubhūṣamāṇānāṃ devīcaritamuttamam || 4||

वर्णयस्व कृपासिन्धो येनाप्नोति सुखं महत् ।श्रीनारायण उवाच ।आकर्णय महर्षे त्वं चरितं पापनाशनम् ॥ ५॥

varṇayasva kṛpāsindho yenāpnoti sukhaṃ mahat |śrīnārāyaṇa uvāca |ākarṇaya maharṣe tvaṃ caritaṃ pāpanāśanam || 5||

भक्तानां भक्तिजननं महासम्पत्तिकारकम् ।जगद्योनिर्महातेजा ब्रह्मा लोकपितामहः ॥ ६॥

bhaktānāṃ bhaktijananaṃ mahāsampattikārakam |jagadyonirmahātejā brahmā lokapitāmahaḥ || 6||

आविरासीन्नाभिपद्माद्देवदेवस्य चक्रिणः ।स चतुर्मुख आसाद्य प्रादुर्भावं महामते ॥ ७॥

āvirāsīnnābhipadmāddevadevasya cakriṇaḥ |sa caturmukha āsādya prādurbhāvaṃ mahāmate || 7||

मनुं स्वायम्भुवं नाम जनयामास मानसात् ।स मानसो मनुः पुत्रो ब्रह्मणः परमेष्ठिनः ॥ ८॥

manuṃ svāyambhuvaṃ nāma janayāmāsa mānasāt |sa mānaso manuḥ putro brahmaṇaḥ parameṣṭhinaḥ || 8||

शतरूपां च तत्पत्नीं जज्ञे धर्मस्वरूपिणीम् ।स मनुः क्षीरसिन्धोश्च तीरे परमपावने ॥ ९॥

śatarūpāṃ ca tatpatnīṃ jajñe dharmasvarūpiṇīm |sa manuḥ kṣīrasindhośca tīre paramapāvane || 9||

देवीमाराधयामास महाभाग्यफलप्रदाम् ।मूर्तिं च मृण्मयीं तस्या विधाय पृथिवीपतिः ॥ १०॥

devīmārādhayāmāsa mahābhāgyaphalapradām |mūrtiṃ ca mṛṇmayīṃ tasyā vidhāya pṛthivīpatiḥ || 10||

उपासते स्म तां देवीं वाग्भवं स जपन् रहः ।निराहारो जितश्वासो नियमव्रतकर्शितः ॥ ११॥

upāsate sma tāṃ devīṃ vāgbhavaṃ sa japan rahaḥ |nirāhāro jitaśvāso niyamavratakarśitaḥ || 11||

एकपादेन सन्तिष्ठन् धरायामनिशं स्थिरः ।शतवर्षं जितः कामः क्रोधस्तेन महात्मना ॥ १२॥

ekapādena santiṣṭhan dharāyāmaniśaṃ sthiraḥ |śatavarṣaṃ jitaḥ kāmaḥ krodhastena mahātmanā || 12||

भेजे स्थावरतां देव्याश्चरणौ चिन्तयन् हृदि ।तस्य तत्तपसा देवी प्रादुर्भूता जगन्मयी ॥ १३॥

bheje sthāvaratāṃ devyāścaraṇau cintayan hṛdi |tasya tattapasā devī prādurbhūtā jaganmayī || 13||

उवाच वचनं दिव्यं वरं वरय भूमिप ।तत आनन्दजनकं श्रुत्वा वाक्यं महीपतिः ॥ १४॥

uvāca vacanaṃ divyaṃ varaṃ varaya bhūmipa |tata ānandajanakaṃ śrutvā vākyaṃ mahīpatiḥ || 14||

वरयामास तान् हृत्स्थान् वरानमरदुर्लभान् ।मनुरुवाच ।जय देवि विशालाक्षि जय सर्वान्तरस्थिते ॥ १५॥

varayāmāsa tān hṛtsthān varānamaradurlabhān |manuruvāca |jaya devi viśālākṣi jaya sarvāntarasthite || 15||

मान्ये पूज्ये जगद्धात्रि सर्वमङ्गलमङ्गले ।त्वत्कटाक्षावलोकेन पद्मभूः सृजते जगत् ॥ १६॥

mānye pūjye jagaddhātri sarvamaṅgalamaṅgale |tvatkaṭākṣāvalokena padmabhūḥ sṛjate jagat || 16||

वैकुण्ठः पालयत्येव हरः संहरते क्षणात् ।शचीपतिस्त्रिलोक्याश्च शासको भवदाज्ञया ॥ १७॥

vaikuṇṭhaḥ pālayatyeva haraḥ saṃharate kṣaṇāt |śacīpatistrilokyāśca śāsako bhavadājñayā || 17||

प्राणिनः शिक्षयत्येव दण्डेन च परेतराट् ।यादसामधिपः पाशी पालनं मादृशामपि ॥ १८॥

prāṇinaḥ śikṣayatyeva daṇḍena ca paretarāṭ |yādasāmadhipaḥ pāśī pālanaṃ mādṛśāmapi || 18||

कुरुते स कुबेरोऽपि निधीनां पतिरव्ययः ।हुतभुङ्नैरृतो वायुरीशानः शेष एव च ॥ १९॥

kurute sa kubero'pi nidhīnāṃ patiravyayaḥ |hutabhuṅnairṛto vāyurīśānaḥ śeṣa eva ca || 19||

त्वदंशसम्भवा एव त्वच्छक्तिपरिबृंहिताः ।अथापि यदि मे देवि वरो देयोऽस्ति साम्प्रतम् ॥ २०॥

tvadaṃśasambhavā eva tvacchaktiparibṛṃhitāḥ |athāpi yadi me devi varo deyo'sti sāmpratam || 20||

तदा प्रह्वाः सर्गकार्ये विघ्ना नश्यन्तु मे शिवे ।वाग्भवस्यापि मन्त्रस्य ये केचिदुपसेविनः ॥ २१॥

tadā prahvāḥ sargakārye vighnā naśyantu me śive |vāgbhavasyāpi mantrasya ye kecidupasevinaḥ || 21||

तेषां सिद्धिः सत्वरापि कार्याणां जायतामपि ।ये संवादमिमं देवि पठन्ति श्रावयन्ति च ॥ २२॥

teṣāṃ siddhiḥ satvarāpi kāryāṇāṃ jāyatāmapi |ye saṃvādamimaṃ devi paṭhanti śrāvayanti ca || 22||

तेषां लोके भुक्तिमुक्ती सुलभे भवतां शिवे ।जातिस्मरत्वं भवतु वक्तृत्वं सौष्ठवं तथा ॥ २३॥

teṣāṃ loke bhuktimuktī sulabhe bhavatāṃ śive |jātismaratvaṃ bhavatu vaktṛtvaṃ sauṣṭhavaṃ tathā || 23||

ज्ञानसिद्धिः कर्ममार्गसंसिद्धिरपि चास्तु हि ।पुत्रपौत्रसमृद्धिश्च जायेदित्येव मे वचः ॥ २४॥

jñānasiddhiḥ karmamārgasaṃsiddhirapi cāstu hi |putrapautrasamṛddhiśca jāyedityeva me vacaḥ || 24||

इति श्रीमद्देवीभागवते महापुराणेऽष्टादशसाहस्र्यां संहितायांदशमस्कन्धे मनुकृतं देवीस्तवनं नाम प्रथमोऽध्यायः ॥ १०\।१॥

iti śrīmaddevībhāgavate mahāpurāṇe'ṣṭādaśasāhasryāṃ saṃhitāyāṃdaśamaskandhe manukṛtaṃ devīstavanaṃ nāma prathamo'dhyāyaḥ || 10\|1||

श्रीदेव्युवाच ।भूमिपाल महाबाहो सर्वमेतद्भविष्यति ।यत्त्वया प्रार्थितं तत्ते ददामि मनुजाधिप ॥ १॥

śrīdevyuvāca |bhūmipāla mahābāho sarvametadbhaviṣyati |yattvayā prārthitaṃ tatte dadāmi manujādhipa || 1||

अहं प्रसन्ना दैत्येन्द्रनाशनामोघविक्रमा ।वाग्भवस्य जपेनैव तपसा ते सुनिश्चितम् ॥ २॥

ahaṃ prasannā daityendranāśanāmoghavikramā |vāgbhavasya japenaiva tapasā te suniścitam || 2||

राज्यं निष्कण्टकं तेऽस्तु पुत्रा वंशकरा अपि ।मयि भक्तिर्दृढा वत्स मोक्षान्ते सत्पदे भवेत् ॥ ३॥

rājyaṃ niṣkaṇṭakaṃ te'stu putrā vaṃśakarā api |mayi bhaktirdṛḍhā vatsa mokṣānte satpade bhavet || 3||

एवं वरान्महादेवी तस्मै दत्त्वा महात्मने ।पश्यतस्तु मनोरेव जगाम विन्ध्यपर्वतम् ॥ ४॥

evaṃ varānmahādevī tasmai dattvā mahātmane |paśyatastu manoreva jagāma vindhyaparvatam || 4||

योऽसौ विन्ध्याचलो रुद्धः कुम्भोद्भवमहर्षिणा ।भानुमार्गावरोधार्थं प्रवृत्तो गगनं स्पृशन् ॥ ५॥

yo'sau vindhyācalo ruddhaḥ kumbhodbhavamaharṣiṇā |bhānumārgāvarodhārthaṃ pravṛtto gaganaṃ spṛśan || 5||

सा विन्ध्यवासिनी विष्णोरनुजा वरदेश्वरी ।बभूव पूज्या लोकानां सर्वेषां मुनिसत्तम ॥ ६॥

sā vindhyavāsinī viṣṇoranujā varadeśvarī |babhūva pūjyā lokānāṃ sarveṣāṃ munisattama || 6||

ऋषय ऊचुः ।कोऽसौ विन्ध्याचलः सूत किमर्थं गगनं स्पृशन् ।भानुमार्गावरोधं च किमर्थं कृतवानसौ ॥ ७॥

ṛṣaya ūcuḥ |ko'sau vindhyācalaḥ sūta kimarthaṃ gaganaṃ spṛśan |bhānumārgāvarodhaṃ ca kimarthaṃ kṛtavānasau || 7||

कथं च मैत्रावरुणिः पर्वतं तं महोन्नतम् ।प्रकृतिस्थं चकारेति सर्वं विस्तरतो वद ॥ ८॥

kathaṃ ca maitrāvaruṇiḥ parvataṃ taṃ mahonnatam |prakṛtisthaṃ cakāreti sarvaṃ vistarato vada || 8||

न हि तृप्यामहे साधो त्वदास्यगलितामृतम् ।देव्याश्चरित्ररूपाख्यं पीत्वा तृष्णा प्रवर्धते ॥ ९॥

na hi tṛpyāmahe sādho tvadāsyagalitāmṛtam |devyāścaritrarūpākhyaṃ pītvā tṛṣṇā pravardhate || 9||

सूत उवाच ।आसीद्विन्ध्याचलो नाम मान्यः सर्वधराभृताम् ।महावनसमूहाढ्यो महापादपसंवृतः ॥ १०॥

sūta uvāca |āsīdvindhyācalo nāma mānyaḥ sarvadharābhṛtām |mahāvanasamūhāḍhyo mahāpādapasaṃvṛtaḥ || 10||

सुपुष्पितैरनेकैश्च लतागुल्मैस्तु संवृतः ।मृगा वराहा महिषा व्याघ्राः शार्दूलका अपि ॥ ११॥

supuṣpitairanekaiśca latāgulmaistu saṃvṛtaḥ |mṛgā varāhā mahiṣā vyāghrāḥ śārdūlakā api || 11||

वानराः शशका ऋक्षाः शृगालाश्च समन्ततः ।विचरन्ति सदा हृष्टा पुष्टा एव महोद्यमाः ॥ १२॥

vānarāḥ śaśakā ṛkṣāḥ śṛgālāśca samantataḥ |vicaranti sadā hṛṣṭā puṣṭā eva mahodyamāḥ || 12||

नदीनदजलाक्रान्तो देवगन्धर्वकिन्नरैः ।अप्सरोभिः किम्पुरुषैः सर्वकामफलद्रुमैः ॥ १३॥

nadīnadajalākrānto devagandharvakinnaraiḥ |apsarobhiḥ kimpuruṣaiḥ sarvakāmaphaladrumaiḥ || 13||

एतादृशे विन्ध्यनगे कदाचित्पर्यटन् महीम् ।देवर्षिः परमप्रीतो जगाम स्वेच्छया मुनिः ॥ १४॥

etādṛśe vindhyanage kadācitparyaṭan mahīm |devarṣiḥ paramaprīto jagāma svecchayā muniḥ || 14||

तं दृष्ट्वा स नगो मङ्क्षु तूर्णमुत्थाय सम्भ्रमात् ।पाद्यमर्घ्यं तथा दत्त्वा वरासनमथार्पयत् ॥ १५॥

taṃ dṛṣṭvā sa nago maṅkṣu tūrṇamutthāya sambhramāt |pādyamarghyaṃ tathā dattvā varāsanamathārpayat || 15||

सुखोपविष्टं देवर्षिं प्रसन्नं नग ऊचिवान् ।विन्ध्य उवाच ।देवर्षे कथ्यतां जात आगमः कुत उत्तमः ॥ १६॥

sukhopaviṣṭaṃ devarṣiṃ prasannaṃ naga ūcivān |vindhya uvāca |devarṣe kathyatāṃ jāta āgamaḥ kuta uttamaḥ || 16||

तवागमनतो जातमनर्घ्यं मम मन्दिरम् ।तव चङ्क्रमणं देवाभयार्थं हि यथा रवेः ॥ १७॥

tavāgamanato jātamanarghyaṃ mama mandiram |tava caṅkramaṇaṃ devābhayārthaṃ hi yathā raveḥ || 17||

अपूर्वं यन्मनोवृत्तं तद् ब्रूहि मम नारद ।नारद उवाच ।ममागमनमिन्द्रारे जातं स्वर्णगिरेरथ ॥ १८॥

apūrvaṃ yanmanovṛttaṃ tad brūhi mama nārada |nārada uvāca |mamāgamanamindrāre jātaṃ svarṇagireratha || 18||

तत्र दृष्टा मया लोकाः शक्राग्नियमपाशिनाम् ।सर्वेषां लोकपालानां भवनानि समन्ततः ॥ १९॥

tatra dṛṣṭā mayā lokāḥ śakrāgniyamapāśinām |sarveṣāṃ lokapālānāṃ bhavanāni samantataḥ || 19||

मया दृष्टानि विन्ध्याग नानाभोगप्रदानि च ।इति चोक्त्वा ब्रह्मयोनिः पुनरुच्छ्वासमाविशत् ॥ २०॥

mayā dṛṣṭāni vindhyāga nānābhogapradāni ca |iti coktvā brahmayoniḥ punarucchvāsamāviśat || 20||

उच्छ्वसन्तं मुनिं दृष्ट्वा पुनः पप्रच्छ शैलराट् ।उच्छ्वासकारणं किं तद् ब्रूहि देवऋषे मम ॥ २१॥

ucchvasantaṃ muniṃ dṛṣṭvā punaḥ papraccha śailarāṭ |ucchvāsakāraṇaṃ kiṃ tad brūhi devaṛṣe mama || 21||

इत्याकर्ण्य नगस्योक्तं देवर्षिरमितद्युतिः ।अब्रवीच्छ्रूयतां वत्स ममोच्छ्वासस्य कारणम् ॥ २२॥

ityākarṇya nagasyoktaṃ devarṣiramitadyutiḥ |abravīcchrūyatāṃ vatsa mamocchvāsasya kāraṇam || 22||

गौरीगुरुस्तु हिमवाञ्छिवस्य श्वशुरः किल ।सम्बन्धित्वात्पशुपतेः पूज्य आसीत्क्षमाभृताम् ॥ २३॥

gaurīgurustu himavāñchivasya śvaśuraḥ kila |sambandhitvātpaśupateḥ pūjya āsītkṣamābhṛtām || 23||

एवमेव च कैलासः शिवस्यावसथः प्रभुः ।पूज्यः पृथ्वीभृतां जातो लोके पापौघदारणः ॥ २४॥

evameva ca kailāsaḥ śivasyāvasathaḥ prabhuḥ |pūjyaḥ pṛthvībhṛtāṃ jāto loke pāpaughadāraṇaḥ || 24||

निषधः पर्वतो नीलो गन्धमादन एव च ।पूज्याः स्वस्थानमासाद्य सर्व एव क्षमाभृतः ॥ २५॥

niṣadhaḥ parvato nīlo gandhamādana eva ca |pūjyāḥ svasthānamāsādya sarva eva kṣamābhṛtaḥ || 25||