देवी वा पार्वती सहस्रनामस्तोत्रम् Shri Devi Or Paravti Shahasranamastotram

अथ देवीमाहात्म्यम् ।सूत उवाचइत्याकर्ण्याथ मुनयः कूर्मरूपेण भाषितम् ।विष्णुना पुनरेवैनं प्रणता हरिम् ॥ १२।१॥

atha devīmāhātmyam |sūta uvācaityākarṇyātha munayaḥ kūrmarūpeṇa bhāṣitam |viṣṇunā punarevainaṃ praṇatā harim || 12|1||

ऋषयः ऊचुःकैषा भगवती देवी शंकरार्द्धशरीरिणी ।शिवा सती हैमवती यथावद्ब्रूहि पृच्छताम् ॥ १२।२॥

ṛṣayaḥ ūcuḥkaiṣā bhagavatī devī śaṃkarārddhaśarīriṇī |śivā satī haimavatī yathāvadbrūhi pṛcchatām || 12|2||

तेषां तद्वचनं श्रुत्वा मुनीनां पुरुषोत्तमः ।प्रत्युवाच महायोगी ध्यात्वा स्वं परमं पदम् ॥ १२।३॥

teṣāṃ tadvacanaṃ śrutvā munīnāṃ puruṣottamaḥ |pratyuvāca mahāyogī dhyātvā svaṃ paramaṃ padam || 12|3||

श्रीकूर्म उवाचपुरा पितामहेनोक्तं मेरुपृष्ठे सुशोभने ।रहस्यमेतद् विज्ञानं गोपनीयं विशेषतः ॥ १२।४॥

śrīkūrma uvācapurā pitāmahenoktaṃ merupṛṣṭhe suśobhane |rahasyametad vijñānaṃ gopanīyaṃ viśeṣataḥ || 12|4||

सांख्यानां परमं सांख्यं ब्रह्मविज्ञानमुत्तमम् ।संसारार्णवमग्नानां जन्तूनामेकमोचनम् ॥ १२।५॥

sāṃkhyānāṃ paramaṃ sāṃkhyaṃ brahmavijñānamuttamam |saṃsārārṇavamagnānāṃ jantūnāmekamocanam || 12|5||

या सा माहेश्वरी शक्तिर्ज्ञानरूपाऽतिलालसा ।व्योमसंज्ञा परा काष्ठा सेयं हैमवती मता ॥ १२।६॥

yā sā māheśvarī śaktirjñānarūpā'tilālasā |vyomasaṃjñā parā kāṣṭhā seyaṃ haimavatī matā || 12|6||

शिवा सर्वगताऽनान्ता गुणातीतातिनिष्कला ।एकानेकविभागस्था ज्ञानरूपाऽतिलालसा ॥ १२।७॥

śivā sarvagatā'nāntā guṇātītātiniṣkalā |ekānekavibhāgasthā jñānarūpā'tilālasā || 12|7||

अनन्या निष्कले तत्त्वे संस्थिता तस्य तेजसा ।स्वाभाविकी च तन्मूला प्रभा भानोरिवामला ॥ १२।८॥

ananyā niṣkale tattve saṃsthitā tasya tejasā |svābhāvikī ca tanmūlā prabhā bhānorivāmalā || 12|8||

एका माहेश्वरी शक्तिरनेकोपाधियोगतः ।परावरेण रूपेण क्रीडते तस्य सन्निधौ ॥ १२।९॥

ekā māheśvarī śaktiranekopādhiyogataḥ |parāvareṇa rūpeṇa krīḍate tasya sannidhau || 12|9||

सेयं करोति सकलं तस्याः कार्यमिदं जगत् ।न कार्यं नापि करणमीश्वरस्येति सूरयः ॥ १२।१०॥

seyaṃ karoti sakalaṃ tasyāḥ kāryamidaṃ jagat |na kāryaṃ nāpi karaṇamīśvarasyeti sūrayaḥ || 12|10||

चतस्रः शक्तयो देव्याः स्वरूपत्वेन संस्थिताः ।अधिष्ठानवशात्तस्याः शृणुध्वं मुनिपुंगवाः ॥ १२।११॥

catasraḥ śaktayo devyāḥ svarūpatvena saṃsthitāḥ |adhiṣṭhānavaśāttasyāḥ śṛṇudhvaṃ munipuṃgavāḥ || 12|11||

शान्तिर्विद्या प्रतिष्ठा च निवृत्तिश्चेति ताः स्मृताः ।चतुर्व्यूहस्ततो देवः प्रोच्यते परमेश्वरः ॥ १२।१२॥

śāntirvidyā pratiṣṭhā ca nivṛttiśceti tāḥ smṛtāḥ |caturvyūhastato devaḥ procyate parameśvaraḥ || 12|12||

अनया परया देवः स्वात्मानन्दं समश्नुते ।चतुर्ष्वपि च वेदेषु चतुर्मूर्तिर्महेश्वरः ॥ १२।१३॥

anayā parayā devaḥ svātmānandaṃ samaśnute |caturṣvapi ca vedeṣu caturmūrtirmaheśvaraḥ || 12|13||

अस्यास्त्वनादिसंसिद्धमैश्वर्यमतुलं महत् ।तत्सम्बन्धादनन्ताया रुद्रेण परमात्मना ॥ १२।१४॥

asyāstvanādisaṃsiddhamaiśvaryamatulaṃ mahat |tatsambandhādanantāyā rudreṇa paramātmanā || 12|14||

सैषा सर्वेश्वरी देवी सर्वभूतप्रवर्तिका ।प्रोच्यते भगवान् कालो हरिः प्राणो महेश्वरः ॥ १२।१५॥

saiṣā sarveśvarī devī sarvabhūtapravartikā |procyate bhagavān kālo hariḥ prāṇo maheśvaraḥ || 12|15||

तत्र सर्वमिदं प्रोतमोतंचैवाखिलं जगत् ।स कालोऽग्निर्हरो रुद्रो गीयते वेदवादिभिः ॥ १२।१६॥

tatra sarvamidaṃ protamotaṃcaivākhilaṃ jagat |sa kālo'gnirharo rudro gīyate vedavādibhiḥ || 12|16||

कालः सृजति भूतानि कालः संहरते प्रजाः ।सर्वे कालस्य वशगा न कालः कस्यचिद् वशे ॥ १२।१७॥

kālaḥ sṛjati bhūtāni kālaḥ saṃharate prajāḥ |sarve kālasya vaśagā na kālaḥ kasyacid vaśe || 12|17||

प्रधानं पुरुषस्तत्त्वं महानात्मा त्वहंकृतिः ।कालेनान्यानि तत्त्वानि समाविष्टानि योगिना ॥ १२।१८॥

pradhānaṃ puruṣastattvaṃ mahānātmā tvahaṃkṛtiḥ |kālenānyāni tattvāni samāviṣṭāni yoginā || 12|18||

तस्य सर्वजगन्मूर्तिः शक्तिर्मायेति विश्रुता ।तदेयं भ्रामयेदीशो मायावी पुरुषोत्तमः ॥ १२।१९॥

tasya sarvajaganmūrtiḥ śaktirmāyeti viśrutā |tadeyaṃ bhrāmayedīśo māyāvī puruṣottamaḥ || 12|19||

सैषा मायात्मिका शक्तिः सर्वाकारा सनातनी ।वैश्वरूपं महेशस्य सर्वदा सम्प्रकाशयेत् ॥ १२।२०॥

saiṣā māyātmikā śaktiḥ sarvākārā sanātanī |vaiśvarūpaṃ maheśasya sarvadā samprakāśayet || 12|20||

अन्याश्च शक्तयो मुख्यास्तस्य देवस्य निर्मिताः ।ज्ञानशक्तिः क्रियाशक्तिः प्राणशक्तिरिति त्रयम् ॥ १२।२१॥

anyāśca śaktayo mukhyāstasya devasya nirmitāḥ |jñānaśaktiḥ kriyāśaktiḥ prāṇaśaktiriti trayam || 12|21||

सर्वासामेव शक्तीनां शक्तिमन्तो विनिर्मिताः ।माययैवाथ विप्रेन्द्राः सा चानादिरनश्वराः ॥ १२।२२॥

sarvāsāmeva śaktīnāṃ śaktimanto vinirmitāḥ |māyayaivātha viprendrāḥ sā cānādiranaśvarāḥ || 12|22||

सर्वशक्त्यात्मिका माया दुर्निवारा दुरत्यया ।मायावी सर्वशक्तीशः कालः कालकारः प्रभुः ॥ १२।२३॥

sarvaśaktyātmikā māyā durnivārā duratyayā |māyāvī sarvaśaktīśaḥ kālaḥ kālakāraḥ prabhuḥ || 12|23||

करोति कालः सकलं संहरेत् काल एव हि ।कालः स्थापयते विश्वं कालाधीनमिदं जगत् ॥ १२।२४॥

karoti kālaḥ sakalaṃ saṃharet kāla eva hi |kālaḥ sthāpayate viśvaṃ kālādhīnamidaṃ jagat || 12|24||

लब्ध्वा देवाधिदेवस्य सन्निधिं परमेष्ठिनः ।अनन्तस्याखिलेशस्य शंभोः कालात्मनः प्रभोः ॥ १२।२५॥

labdhvā devādhidevasya sannidhiṃ parameṣṭhinaḥ |anantasyākhileśasya śaṃbhoḥ kālātmanaḥ prabhoḥ || 12|25||

प्रधानं पुरुषो माया माया चैवं प्रपद्यते ।एका सर्वगतानन्ता केवला निष्कला शिवा ॥ १२।२६॥

pradhānaṃ puruṣo māyā māyā caivaṃ prapadyate |ekā sarvagatānantā kevalā niṣkalā śivā || 12|26||

एका शक्तिः शिवैकोऽपि शक्तिमानुच्यते शिवः ।शक्तयः शक्तिमन्तोऽन्ये सर्वशक्तिसमुद्भवाः ॥ १२।२७॥

ekā śaktiḥ śivaiko'pi śaktimānucyate śivaḥ |śaktayaḥ śaktimanto'nye sarvaśaktisamudbhavāḥ || 12|27||

शक्तिशक्तिमतोर्भेदं वदन्ति परमार्थतः ।अभेदंचानुपश्यन्ति योगिनस्तत्त्वचिन्तकाः ॥ १२।२८॥

śaktiśaktimatorbhedaṃ vadanti paramārthataḥ |abhedaṃcānupaśyanti yoginastattvacintakāḥ || 12|28||

शक्तयो गिरजा देवी शक्तिमानथ शंकरः ।विशेषः कथ्यते चायं पुराणे ब्रह्मवादिभिः ॥ १२।२९॥

śaktayo girajā devī śaktimānatha śaṃkaraḥ |viśeṣaḥ kathyate cāyaṃ purāṇe brahmavādibhiḥ || 12|29||

भोग्या विश्वेश्वरी देवी महेश्वरपतिव्रता ।प्रोच्यते भगवान् भोक्ता कपर्दी नीललोहितः ॥ १२।३०॥

bhogyā viśveśvarī devī maheśvarapativratā |procyate bhagavān bhoktā kapardī nīlalohitaḥ || 12|30||

मन्ता विश्वेश्वरो देवः शंकरो मन्मथान्तकः ।प्रोच्यते मतिरीशानी मन्तव्या च विचारतः ॥ १२।३१॥

mantā viśveśvaro devaḥ śaṃkaro manmathāntakaḥ |procyate matirīśānī mantavyā ca vicārataḥ || 12|31||

इत्येतदखिलं विप्राः शक्तिशक्तिमदुद्भवम् ।प्रोच्यते सर्ववेदेषु मुनिभिस्तत्त्वदर्शिभिः ॥ १२।३२॥

ityetadakhilaṃ viprāḥ śaktiśaktimadudbhavam |procyate sarvavedeṣu munibhistattvadarśibhiḥ || 12|32||

एतत्प्रदर्शितं दिव्यं देव्या माहात्म्यमुत्तमम् ।सर्ववेदान्तवीदेषु निश्चितं ब्रह्मवादिभिः ॥ १२।३३॥

etatpradarśitaṃ divyaṃ devyā māhātmyamuttamam |sarvavedāntavīdeṣu niścitaṃ brahmavādibhiḥ || 12|33||

एकं सर्वगतं सूक्ष्मं कूटस्थमचलं ध्रुवम् ।योगिनस्तत्प्रपश्यन्ति महादेव्याः परं पदम् ॥ १२।३४॥

ekaṃ sarvagataṃ sūkṣmaṃ kūṭasthamacalaṃ dhruvam |yoginastatprapaśyanti mahādevyāḥ paraṃ padam || 12|34||

आनन्दमक्षरं ब्रह्म केवलं निष्कलं परम् ।योगिनस्तत्प्रपश्यन्ति महादेव्याः परं पदम् ॥ १२।३५॥

ānandamakṣaraṃ brahma kevalaṃ niṣkalaṃ param |yoginastatprapaśyanti mahādevyāḥ paraṃ padam || 12|35||

परात्परतरं तत्त्वं शाश्वतं शिवमच्युतम् ।अनन्तप्रकृतौ लीनं देव्यास्तत्परमं पदम् ॥ १२।३६॥

parātparataraṃ tattvaṃ śāśvataṃ śivamacyutam |anantaprakṛtau līnaṃ devyāstatparamaṃ padam || 12|36||

शुभं निरञ्जनं शुद्धं निर्गुणं द्वैतवर्जितम् ।आत्मोपलब्धिविषयं देव्यास्ततपरमं पदम् ॥ १२।३७॥

śubhaṃ nirañjanaṃ śuddhaṃ nirguṇaṃ dvaitavarjitam |ātmopalabdhiviṣayaṃ devyāstataparamaṃ padam || 12|37||

सैषा धात्री विधात्री च परमानन्दमिच्छताम् ।संसारतापानखिलान्निहन्तीश्वरसंश्रया ॥ १२।३८॥

saiṣā dhātrī vidhātrī ca paramānandamicchatām |saṃsāratāpānakhilānnihantīśvarasaṃśrayā || 12|38||

तस्माद्विमुक्तिमन्विच्छन् पार्वतीं परमेश्वरीम् ।आश्रयेत्सर्वभूतानामात्मभूतां शिवात्मिकाम् ॥ १२।३९॥

tasmādvimuktimanvicchan pārvatīṃ parameśvarīm |āśrayetsarvabhūtānāmātmabhūtāṃ śivātmikām || 12|39||

लब्ध्वा च पुत्रीं शर्वाणीं तपस्तप्त्वा सुदुश्चरन् ।सभार्यः शरणं यातः पार्वतीं परमेश्वरीम् ॥ १२।४०॥

labdhvā ca putrīṃ śarvāṇīṃ tapastaptvā suduścaran |sabhāryaḥ śaraṇaṃ yātaḥ pārvatīṃ parameśvarīm || 12|40||

तां दृष्ट्वा जायमानां च स्वेच्छयैव वराननाम् ।मेना हिमवतः पत्नी प्राहेदं पर्वतेश्वरम् ॥ १२।४१॥

tāṃ dṛṣṭvā jāyamānāṃ ca svecchayaiva varānanām |menā himavataḥ patnī prāhedaṃ parvateśvaram || 12|41||

मेनोवाचपश्य बालामिमां राजन्राजीवसदृशाननाम् ।हिताय सर्वभूतानां जाता च तपसावयोः ॥ १२।४२॥

menovācapaśya bālāmimāṃ rājanrājīvasadṛśānanām |hitāya sarvabhūtānāṃ jātā ca tapasāvayoḥ || 12|42||

सोऽपि दृष्ट्वा ततः देवीं तरुणादित्यसन्निभाम् ।कपर्दिनीं चतुर्वक्रां त्रिनेत्रामतिलालसाम् ॥ १२।४३॥

so'pi dṛṣṭvā tataḥ devīṃ taruṇādityasannibhām |kapardinīṃ caturvakrāṃ trinetrāmatilālasām || 12|43||

अष्टहस्तां विशालाक्षीं चन्द्रावयवभूषणाम् ।निर्गुणां सगुणां साक्षात्सदसद्व्यक्तिवर्जिताम् ॥ १२।४४॥

aṣṭahastāṃ viśālākṣīṃ candrāvayavabhūṣaṇām |nirguṇāṃ saguṇāṃ sākṣātsadasadvyaktivarjitām || 12|44||

प्रणम्य शिरसा भूमौ तेजसा चातिविह्वलः ।भीतः कृताञ्जलिस्तस्याः प्रोवाच परमेश्वरीम् ॥ १२।४५॥

praṇamya śirasā bhūmau tejasā cātivihvalaḥ |bhītaḥ kṛtāñjalistasyāḥ provāca parameśvarīm || 12|45||

हिमवानुवाचका त्वं देवि विशालाक्षि शशाङ्कावयवाङ्किते ।न जाने त्वामहं वत्से यथावद्ब्रूहि पृच्छते ॥ १२।४६॥

himavānuvācakā tvaṃ devi viśālākṣi śaśāṅkāvayavāṅkite |na jāne tvāmahaṃ vatse yathāvadbrūhi pṛcchate || 12|46||

गिरीन्द्रवचनं श्रुत्वा ततः सा परमेश्वरी ।व्याजहार महाशैलं योगिनामभयप्रदा ॥ १२।४७॥

girīndravacanaṃ śrutvā tataḥ sā parameśvarī |vyājahāra mahāśailaṃ yogināmabhayapradā || 12|47||

देव्युवाचमां विद्धि परमां शक्तिं परमेश्वरसमाश्रयाम् ॥ १२।४८॥

devyuvācamāṃ viddhi paramāṃ śaktiṃ parameśvarasamāśrayām || 12|48||

अनन्यामव्ययामेकां यां पश्यन्ति मुमुक्षवः ।अहं वै सर्वभावानात्मा सर्वान्तरा शिवा ॥ १२।४९॥

ananyāmavyayāmekāṃ yāṃ paśyanti mumukṣavaḥ |ahaṃ vai sarvabhāvānātmā sarvāntarā śivā || 12|49||

शाश्वतैश्वर्यविज्ञानमूर्तिः सर्वप्रवर्तिका ।अनन्ताऽनन्तमहिमा संसारार्णवतारिणी ॥ १२।५०॥

śāśvataiśvaryavijñānamūrtiḥ sarvapravartikā |anantā'nantamahimā saṃsārārṇavatāriṇī || 12|50||