सौन्दर्यलहरी Saundaryalahari

आनन्दलहरी (१४०)शिवः शक्त्या युक्तो यदि भवति शक्तः प्रभवितुंन चेदेवं देवो न खलु कुशलः स्पन्दितुमपि ।अतस्त्वामाराध्यां हरिहरविरिञ्चादिभिरपिप्रणन्तुं स्तोतुं वा कथमकृतपुण्यः प्रभवति ॥ १॥

ānandalaharī (140)śivaḥ śaktyā yukto yadi bhavati śaktaḥ prabhavituṃna cedevaṃ devo na khalu kuśalaḥ spanditumapi |atastvāmārādhyāṃ hariharaviriñcādibhirapipraṇantuṃ stotuṃ vā kathamakṛtapuṇyaḥ prabhavati || 1||

तनीयांसं पांसुं तव चरणपङ्केरुहभवंविरिञ्चिस्सञ्चिन्वन् विरचयति लोकानविकलम् ।वहत्येनं शौरिः कथमपि सहस्रेण शिरसांहरस्संक्षुद्यैनं भजति भसितोद्धूलनविधिम् ॥ २॥

tanīyāṃsaṃ pāṃsuṃ tava caraṇapaṅkeruhabhavaṃviriñcissañcinvan viracayati lokānavikalam |vahatyenaṃ śauriḥ kathamapi sahasreṇa śirasāṃharassaṃkṣudyainaṃ bhajati bhasitoddhūlanavidhim || 2||

अविद्यानामन्तस्तिमिरमिहिरद्वीपनगरीजडानां चैतन्यस्तबकमकरन्दस्रुतिझरी ।दरिद्राणां चिन्तामणिगुणनिका जन्मजलधौनिमग्नानां दंष्ट्रा मुररिपुवराहस्य भवति ॥ ३॥

avidyānāmantastimiramihiradvīpanagarījaḍānāṃ caitanyastabakamakarandasrutijharī |daridrāṇāṃ cintāmaṇiguṇanikā janmajaladhaunimagnānāṃ daṃṣṭrā muraripuvarāhasya bhavati || 3||

त्वदन्यः पाणिभ्यामभयवरदो दैवतगणःत्वमेका नैवासि प्रकटितवराभीत्यभिनया ।भयात् त्रातुं दातुं फलमपि च वाञ्छासमधिकंशरण्ये लोकानां तव हि चरणावेव निपुणौ ॥ ४॥

tvadanyaḥ pāṇibhyāmabhayavarado daivatagaṇaḥtvamekā naivāsi prakaṭitavarābhītyabhinayā |bhayāt trātuṃ dātuṃ phalamapi ca vāñchāsamadhikaṃśaraṇye lokānāṃ tava hi caraṇāveva nipuṇau || 4||

हरिस्त्वामाराध्य प्रणतजनसौभाग्यजननींपुरा नारी भूत्वा पुररिपुमपि क्षोभमनयत् ।स्मरोऽपि त्वां नत्वा रतिनयनलेह्येन वपुषामुनीनामप्यन्तः प्रभवति हि मोहाय महताम् ॥ ५॥

haristvāmārādhya praṇatajanasaubhāgyajananīṃpurā nārī bhūtvā puraripumapi kṣobhamanayat |smaro'pi tvāṃ natvā ratinayanalehyena vapuṣāmunīnāmapyantaḥ prabhavati hi mohāya mahatām || 5||

धनुः पौष्पं मौर्वी मधुकरमयी पञ्च विशिखाःवसन्तः सामन्तो मलयमरुदायोधनरथः ।तथाप्येकः सर्वं हिमगिरिसुते कामपि कृपाम्अपाङ्गात्ते लब्ध्वा जगदिदमनङ्गो विजयते ॥ ६॥

dhanuḥ pauṣpaṃ maurvī madhukaramayī pañca viśikhāḥvasantaḥ sāmanto malayamarudāyodhanarathaḥ |tathāpyekaḥ sarvaṃ himagirisute kāmapi kṛpāmapāṅgātte labdhvā jagadidamanaṅgo vijayate || 6||

क्वणत्काञ्चीदामा करिकलभकुम्भस्तननतापरिक्षीणा मध्ये परिणतशरच्चन्द्रवदना ।धनुर्बाणान् पाशं सृणिमपि दधाना करतलैःपुरस्तादास्तां नः पुरमथितुराहोपुरुषिका ॥ ७॥

kvaṇatkāñcīdāmā karikalabhakumbhastananatāparikṣīṇā madhye pariṇataśaraccandravadanā |dhanurbāṇān pāśaṃ sṛṇimapi dadhānā karatalaiḥpurastādāstāṃ naḥ puramathiturāhopuruṣikā || 7||

सुधासिन्धोर्मध्ये सुरविटपिवाटीपरिवृतेमणिद्वीपे नीपोपवनवति चिन्तामणिगृहे ।शिवाकारे मञ्चे परमशिवपर्यङ्कनिलयांभजन्ति त्वां धन्याः कतिचन चिदानन्दलहरीम् ॥ ८॥

sudhāsindhormadhye suraviṭapivāṭīparivṛtemaṇidvīpe nīpopavanavati cintāmaṇigṛhe |śivākāre mañce paramaśivaparyaṅkanilayāṃbhajanti tvāṃ dhanyāḥ katicana cidānandalaharīm || 8||

महीं मूलाधारे कमपि मणिपूरे हुतवहंस्थितं स्वाधिष्ठाने हृदि मरुतमाकाशमुपरि ।मनोऽपि भ्रूमध्ये सकलमपि भित्वा कुलपथंसहस्रारे पद्मे सह रहसि पत्या विहरसे ॥ ९॥

mahīṃ mūlādhāre kamapi maṇipūre hutavahaṃsthitaṃ svādhiṣṭhāne hṛdi marutamākāśamupari |mano'pi bhrūmadhye sakalamapi bhitvā kulapathaṃsahasrāre padme saha rahasi patyā viharase || 9||

सुधाधारासारैश्चरणयुगलान्तर्विगलितैःप्रपञ्चं सिञ्चन्ती पुनरपि रसाम्नायमहसः ।अवाप्य स्वां भूमिं भुजगनिभमध्युष्टवलयंस्वमात्मानं कृत्वा स्वपिषि कुलकुण्डे कुहरिणि ॥ १०॥

sudhādhārāsāraiścaraṇayugalāntarvigalitaiḥprapañcaṃ siñcantī punarapi rasāmnāyamahasaḥ |avāpya svāṃ bhūmiṃ bhujaganibhamadhyuṣṭavalayaṃsvamātmānaṃ kṛtvā svapiṣi kulakuṇḍe kuhariṇi || 10||

चतुर्भिः श्रीकण्ठैः शिवयुवतिभिः पञ्चभिरपिप्रभिन्नाभिः शम्भोर्नवभिरपि मूलप्रकृतिभिः ।चतुश्चत्वारिंशद्वसुदलकलाश्रत्रिवलय (त्रयश्चत्वारि)त्रिरेखाभिः सार्धं तव शरणकोणाः परिणताः ॥ ११॥ (चरणकोणाः, भवनकिणाः)

caturbhiḥ śrīkaṇṭhaiḥ śivayuvatibhiḥ pañcabhirapiprabhinnābhiḥ śambhornavabhirapi mūlaprakṛtibhiḥ |catuścatvāriṃśadvasudalakalāśratrivalaya (trayaścatvāri)trirekhābhiḥ sārdhaṃ tava śaraṇakoṇāḥ pariṇatāḥ || 11|| (caraṇakoṇāḥ, bhavanakiṇāḥ)

त्वदीयं सौन्दर्यं तुहिनगिरिकन्ये तुलयितुंकवीन्द्राः कल्पन्ते कथमपि विरिञ्चिप्रभृतयः ।यदालोकौत्सुक्यादमरललना यान्ति मनसातपोभिर्दुष्प्रापामपि गिरिशसायुज्यपदवीम् ॥ १२॥

tvadīyaṃ saundaryaṃ tuhinagirikanye tulayituṃkavīndrāḥ kalpante kathamapi viriñciprabhṛtayaḥ |yadālokautsukyādamaralalanā yānti manasātapobhirduṣprāpāmapi giriśasāyujyapadavīm || 12||

नरं वर्षीयांसं नयनविरसं नर्मसु जडंतवापाङ्गालोके पतितमनुधावन्ति शतशः ।गलद्वेणीबन्धाः कुचकलशविस्रस्तसिचयाहठात् त्रुट्यत्काञ्च्यो विगलितदुकूला युवतयः ॥ १३॥

naraṃ varṣīyāṃsaṃ nayanavirasaṃ narmasu jaḍaṃtavāpāṅgāloke patitamanudhāvanti śataśaḥ |galadveṇībandhāḥ kucakalaśavisrastasicayāhaṭhāt truṭyatkāñcyo vigalitadukūlā yuvatayaḥ || 13||

क्षितौ षट्पञ्चाशद् द्विसमधिकपञ्चाशदुदकेहुताशे द्वाषष्टिश्चतुरधिकपञ्चाशदनिले ।दिवि द्विष्षट्।ह्त्रिंशन्मनसि च चतुष्षष्टिरिति येमयूखास्तेषामप्युपरि तव पादाम्बुजयुगम् ॥ १४॥

kṣitau ṣaṭpañcāśad dvisamadhikapañcāśadudakehutāśe dvāṣaṣṭiścaturadhikapañcāśadanile |divi dviṣṣaṭ|htriṃśanmanasi ca catuṣṣaṣṭiriti yemayūkhāsteṣāmapyupari tava pādāmbujayugam || 14||

शरज्ज्योत्स्नाशुद्धां शशियुतजटाजूटमकुटांवरत्रासत्राणस्फटिकघटिकापुस्तककराम् ।सकृन्न त्वा नत्वा कथमिव सतां संन्निदधतेमधुक्षीरद्राक्षामधुरिमधुरीणाः भणितयः ॥ १५॥ वर् फणितयः

śarajjyotsnāśuddhāṃ śaśiyutajaṭājūṭamakuṭāṃvaratrāsatrāṇasphaṭikaghaṭikāpustakakarām |sakṛnna tvā natvā kathamiva satāṃ saṃnnidadhatemadhukṣīradrākṣāmadhurimadhurīṇāḥ bhaṇitayaḥ || 15|| var phaṇitayaḥ

कवीन्द्राणां चेतःकमलवनबालातपरुचिंभजन्ते ये सन्तः कतिचिदरुणामेव भवतीम् ।विरिञ्चिप्रेयस्यास्तरुणतरशृङ्गारलहरीगभीराभिर्वाग्भिर्विदधति सतां रञ्जनममी ॥ १६॥

kavīndrāṇāṃ cetaḥkamalavanabālātaparuciṃbhajante ye santaḥ katicidaruṇāmeva bhavatīm |viriñcipreyasyāstaruṇataraśṛṅgāralaharīgabhīrābhirvāgbhirvidadhati satāṃ rañjanamamī || 16||

सवित्रीभिर्वाचां शशिमणिशिलाभङ्गरुचिभिःवशिन्याद्याभिस्त्वां सह जननि संचिन्तयति यः ।स कर्ता काव्यानां भवति महतां भङ्गिरुचिभिःवचोभिर्वाग्देवीवदनकमलामोदमधुरैः ॥ १७॥

savitrībhirvācāṃ śaśimaṇiśilābhaṅgarucibhiḥvaśinyādyābhistvāṃ saha janani saṃcintayati yaḥ |sa kartā kāvyānāṃ bhavati mahatāṃ bhaṅgirucibhiḥvacobhirvāgdevīvadanakamalāmodamadhuraiḥ || 17||

तनुच्छायाभिस्ते तरुणतरणिश्रीसरणिभिःदिवं सर्वामुर्वीमरुणिमनि मग्नां स्मरति यः ।भवन्त्यस्य त्रस्यद्वनहरिणशालीननयनाःसहोर्वश्या वश्याः कति कति न गीर्वाणगणिकाः ॥ १८॥

tanucchāyābhiste taruṇataraṇiśrīsaraṇibhiḥdivaṃ sarvāmurvīmaruṇimani magnāṃ smarati yaḥ |bhavantyasya trasyadvanahariṇaśālīnanayanāḥsahorvaśyā vaśyāḥ kati kati na gīrvāṇagaṇikāḥ || 18||

मुखं बिन्दुं कृत्वा कुचयुगमधस्तस्य तदधोहरार्धं ध्यायेद्यो हरमहिषि ते मन्मथकलाम् ।स सद्यः संक्षोभं नयति वनिता इत्यतिलघुत्रिलोकीमप्याशु भ्रमयति रवीन्दुस्तनयुगाम् ॥ १९॥

mukhaṃ binduṃ kṛtvā kucayugamadhastasya tadadhoharārdhaṃ dhyāyedyo haramahiṣi te manmathakalām |sa sadyaḥ saṃkṣobhaṃ nayati vanitā ityatilaghutrilokīmapyāśu bhramayati ravīndustanayugām || 19||

किरन्तीमङ्गेभ्यः किरणनिकुरम्बामृतरसंहृदि त्वामाधत्ते हिमकरशिलामूर्तिमिव यः ।स सर्पाणां दर्पं शमयति शकुन्ताधिप इवज्वरप्लुष्टान् दृष्ट्या सुखयति सुधाधारसिरया ॥ २०॥

kirantīmaṅgebhyaḥ kiraṇanikurambāmṛtarasaṃhṛdi tvāmādhatte himakaraśilāmūrtimiva yaḥ |sa sarpāṇāṃ darpaṃ śamayati śakuntādhipa ivajvarapluṣṭān dṛṣṭyā sukhayati sudhādhārasirayā || 20||

तटिल्लेखातन्वीं तपनशशिवैश्वानरमयींनिषण्णां षण्णामप्युपरि कमलानां तव कलाम् ।महापद्माटव्यां मृदितमलमायेन मनसामहान्तः पश्यन्तो दधति परमाह्लादलहरीम् ॥ २१॥

taṭillekhātanvīṃ tapanaśaśivaiśvānaramayīṃniṣaṇṇāṃ ṣaṇṇāmapyupari kamalānāṃ tava kalām |mahāpadmāṭavyāṃ mṛditamalamāyena manasāmahāntaḥ paśyanto dadhati paramāhlādalaharīm || 21||

भवानि त्वं दासे मयि वितर दृष्टिं सकरुणामिति स्तोतुं वाञ्छन् कथयति भवानि त्वमिति यः ।तदैव त्वं तस्मै दिशसि निजसायुज्यपदवींमुकुन्दब्रह्मेन्द्रस्फुटमकुटनीराजितपदाम् ॥ २२॥

bhavāni tvaṃ dāse mayi vitara dṛṣṭiṃ sakaruṇāmiti stotuṃ vāñchan kathayati bhavāni tvamiti yaḥ |tadaiva tvaṃ tasmai diśasi nijasāyujyapadavīṃmukundabrahmendrasphuṭamakuṭanīrājitapadām || 22||

त्वया हृत्वा वामं वपुरपरितृप्तेन मनसाशरीरार्धं शम्भोरपरमपि शङ्के हृतमभूत् ।यदेतत्त्वद्रूपं सकलमरुणाभं त्रिनयनंकुचाभ्यामानम्रं कुटिलशशिचूडालमकुटम् ॥ २३॥

tvayā hṛtvā vāmaṃ vapuraparitṛptena manasāśarīrārdhaṃ śambhoraparamapi śaṅke hṛtamabhūt |yadetattvadrūpaṃ sakalamaruṇābhaṃ trinayanaṃkucābhyāmānamraṃ kuṭilaśaśicūḍālamakuṭam || 23||

जगत्सूते धाता हरिरवति रुद्रः क्षपयतेतिरस्कुर्वन्नेतत्स्वमपि वपुरीशस्तिरयति ।सदापूर्वः सर्वं तदिदमनुगृह्णाति च शिवस्तवाज्ञामालम्ब्य क्षणचलितयोर्भ्रूलतिकयोः ॥ २४॥

jagatsūte dhātā hariravati rudraḥ kṣapayatetiraskurvannetatsvamapi vapurīśastirayati |sadāpūrvaḥ sarvaṃ tadidamanugṛhṇāti ca śivastavājñāmālambya kṣaṇacalitayorbhrūlatikayoḥ || 24||

त्रयाणां देवानां त्रिगुणजनितानां तव शिवेभवेत् पूजा पूजा तव चरणयोर्या विरचिता ।तथा हि त्वत्पादोद्वहनमणिपीठस्य निकटेस्थिता ह्येते शश्वन्मुकुलितकरोत्तंसमकुटाः ॥ २५॥

trayāṇāṃ devānāṃ triguṇajanitānāṃ tava śivebhavet pūjā pūjā tava caraṇayoryā viracitā |tathā hi tvatpādodvahanamaṇipīṭhasya nikaṭesthitā hyete śaśvanmukulitakarottaṃsamakuṭāḥ || 25||

विरिञ्चिः पञ्चत्वं व्रजति हरिराप्नोति विरतिंविनाशं कीनाशो भजति धनदो याति निधनम् ।वितन्द्री माहेन्द्री विततिरपि संमीलितदृशामहासंहारेऽस्मिन् विहरति सति त्वत्पतिरसौ ॥ २६॥

viriñciḥ pañcatvaṃ vrajati harirāpnoti viratiṃvināśaṃ kīnāśo bhajati dhanado yāti nidhanam |vitandrī māhendrī vitatirapi saṃmīlitadṛśāmahāsaṃhāre'smin viharati sati tvatpatirasau || 26||

जपो जल्पः शिल्पं सकलमपि मुद्राविरचनागतिः प्रादक्षिण्यक्रमणमशनाद्याहुतिविधिः ।प्रणामस्संवेशस्सुखमखिलमात्मार्पणदृशासपर्यापर्यायस्तव भवतु यन्मे विलसितम् ॥ २७॥

japo jalpaḥ śilpaṃ sakalamapi mudrāviracanāgatiḥ prādakṣiṇyakramaṇamaśanādyāhutividhiḥ |praṇāmassaṃveśassukhamakhilamātmārpaṇadṛśāsaparyāparyāyastava bhavatu yanme vilasitam || 27||

सुधामप्यास्वाद्य प्रतिभयजरामृत्युहरिणींविपद्यन्ते विश्वे विधिशतमखाद्या दिविषदः ।करालं यत्क्ष्वेलं कबलितवतः कालकलनान शम्भोस्तन्मूलं तव जननि ताटङ्कमहिमा ॥ २८॥

sudhāmapyāsvādya pratibhayajarāmṛtyuhariṇīṃvipadyante viśve vidhiśatamakhādyā diviṣadaḥ |karālaṃ yatkṣvelaṃ kabalitavataḥ kālakalanāna śambhostanmūlaṃ tava janani tāṭaṅkamahimā || 28||

किरीटं वैरिञ्चं परिहर पुरः कैटभभिदःकठोरे कोटीरे स्खलसि जहि जम्भारिमुकुटम् ।प्रणम्रेष्वेतेषु प्रसभमुपयातस्य भवनंभवस्याभ्युत्थाने तव परिजनोक्तिर्विजयते ॥ २९॥

kirīṭaṃ vairiñcaṃ parihara puraḥ kaiṭabhabhidaḥkaṭhore koṭīre skhalasi jahi jambhārimukuṭam |praṇamreṣveteṣu prasabhamupayātasya bhavanaṃbhavasyābhyutthāne tava parijanoktirvijayate || 29||

स्वदेहोद्भूताभिर्घृणिभिरणिमाद्याभिरभितोनिषेव्ये नित्ये त्वामहमिति सदा भावयति यः ।किमाश्चर्यं तस्य त्रिनयनसमृद्धिं तृणयतोमहासंवर्ताग्निर्विरचयति नीराजनविधिम् ॥ ३०॥

svadehodbhūtābhirghṛṇibhiraṇimādyābhirabhitoniṣevye nitye tvāmahamiti sadā bhāvayati yaḥ |kimāścaryaṃ tasya trinayanasamṛddhiṃ tṛṇayatomahāsaṃvartāgnirviracayati nīrājanavidhim || 30||

चतुष्षष्ट्या तन्त्रैः सकलमतिसंधाय भुवनंस्थितस्तत्तत्सिद्धिप्रसवपरतन्त्रैः पशुपतिः ।पुनस्त्वन्निर्बन्धादखिलपुरुषार्थैकघटनास्वतन्त्रं ते तन्त्रं क्षितितलमवातीतरदिदम् ॥ ३१॥

catuṣṣaṣṭyā tantraiḥ sakalamatisaṃdhāya bhuvanaṃsthitastattatsiddhiprasavaparatantraiḥ paśupatiḥ |punastvannirbandhādakhilapuruṣārthaikaghaṭanāsvatantraṃ te tantraṃ kṣititalamavātītaradidam || 31||

शिवः शक्तिः कामः क्षितिरथ रविः शीतकिरणःस्मरो हंसः शक्रस्तदनु च परामारहरयः ।अमी हृल्लेखाभिस्तिसृभिरवसानेषु घटिताभजन्ते वर्णास्ते तव जननि नामावयवताम् ॥ ३२॥

śivaḥ śaktiḥ kāmaḥ kṣitiratha raviḥ śītakiraṇaḥsmaro haṃsaḥ śakrastadanu ca parāmāraharayaḥ |amī hṛllekhābhistisṛbhiravasāneṣu ghaṭitābhajante varṇāste tava janani nāmāvayavatām || 32||

स्मरं योनिं लक्ष्मीं त्रितयमिदमादौ तव मनोर्निधायैके नित्ये निरवधिमहाभोगरसिकाः ।भजन्ति त्वां चिन्तामणिगुननिबद्धाक्षवलयाःशिवाग्नौ जुह्वन्तः सुरभिघृतधाराहुतिशतैः ॥ ३३॥

smaraṃ yoniṃ lakṣmīṃ tritayamidamādau tava manornidhāyaike nitye niravadhimahābhogarasikāḥ |bhajanti tvāṃ cintāmaṇigunanibaddhākṣavalayāḥśivāgnau juhvantaḥ surabhighṛtadhārāhutiśataiḥ || 33||

शरीरं त्वं शम्भोः शशिमिहिरवक्षोरुहयुगंतवात्मानं मन्ये भगवति नवात्मानमनघम् ।अतश्शेषश्शेषीत्ययमुभयसाधारणतयास्थितः संबन्धो वां समरसपरानन्दपरयोः ॥ ३४॥

śarīraṃ tvaṃ śambhoḥ śaśimihiravakṣoruhayugaṃtavātmānaṃ manye bhagavati navātmānamanagham |ataśśeṣaśśeṣītyayamubhayasādhāraṇatayāsthitaḥ saṃbandho vāṃ samarasaparānandaparayoḥ || 34||

मनस्त्वं व्योम त्वं मरुदसि मरुत्सारथिरसित्वमापस्त्वं भूमिस्त्वयि परिणतायां न हि परम् ।त्वमेव स्वात्मानं परिणमयितुं विश्ववपुषाचिदानन्दाकारं शिवयुवति भावेन बिभृषे ॥ ३५॥

manastvaṃ vyoma tvaṃ marudasi marutsārathirasitvamāpastvaṃ bhūmistvayi pariṇatāyāṃ na hi param |tvameva svātmānaṃ pariṇamayituṃ viśvavapuṣācidānandākāraṃ śivayuvati bhāvena bibhṛṣe || 35||

तवाज्ञाचक्रस्थं तपनशशिकोटिद्युतिधरंपरं शम्भुं वन्दे परिमिलितपार्श्वं परचिता ।यमाराध्यन् भक्त्या रविशशिशुचीनामविषयेनिरालोकेऽलोके निवसति हि भालोकभुवने ॥ ३६॥

tavājñācakrasthaṃ tapanaśaśikoṭidyutidharaṃparaṃ śambhuṃ vande parimilitapārśvaṃ paracitā |yamārādhyan bhaktyā raviśaśiśucīnāmaviṣayenirāloke'loke nivasati hi bhālokabhuvane || 36||

विशुद्धौ ते शुद्धस्फटिकविशदं व्योमजनकंशिवं सेवे देवीमपि शिवसमानव्यवसिताम् ।ययोः कान्त्या यान्त्याः शशिकिरणसारूप्यसरणेविधूतान्तर्ध्वान्ता विलसति चकोरीव जगती ॥ ३७॥

viśuddhau te śuddhasphaṭikaviśadaṃ vyomajanakaṃśivaṃ seve devīmapi śivasamānavyavasitām |yayoḥ kāntyā yāntyāḥ śaśikiraṇasārūpyasaraṇevidhūtāntardhvāntā vilasati cakorīva jagatī || 37||

समुन्मीलत् संवित् कमलमकरन्दैकरसिकंभजे हंसद्वन्द्वं किमपि महतां मानसचरम् ।यदालापादष्टादशगुणितविद्यापरिणतिर्यदादत्ते दोषाद् गुणमखिलमद्भ्यः पय इव ॥ ३८॥

samunmīlat saṃvit kamalamakarandaikarasikaṃbhaje haṃsadvandvaṃ kimapi mahatāṃ mānasacaram |yadālāpādaṣṭādaśaguṇitavidyāpariṇatiryadādatte doṣād guṇamakhilamadbhyaḥ paya iva || 38||

तव स्वाधिष्ठाने हुतवहमधिष्ठाय निरतंतमीडे संवर्तं जननि महतीं तां च समयाम् ।यदालोके लोकान् दहति महति क्रोधकलितेदयार्द्रा या दृष्टिः शिशिरमुपचारं रचयति ॥ ३९॥

tava svādhiṣṭhāne hutavahamadhiṣṭhāya nirataṃtamīḍe saṃvartaṃ janani mahatīṃ tāṃ ca samayām |yadāloke lokān dahati mahati krodhakalitedayārdrā yā dṛṣṭiḥ śiśiramupacāraṃ racayati || 39||

तटित्त्वन्तं शक्त्या तिमिरपरिपन्थिस्फुरणयास्फुरन्नानारत्नाभरणपरिणद्धेन्द्रधनुषम् ।तव श्यामं मेघं कमपि मणिपूरैकशरणंनिषेवे वर्षन्तं हरमिहिरतप्तं त्रिभुवनम् ॥ ४०॥

taṭittvantaṃ śaktyā timiraparipanthisphuraṇayāsphurannānāratnābharaṇapariṇaddhendradhanuṣam |tava śyāmaṃ meghaṃ kamapi maṇipūraikaśaraṇaṃniṣeve varṣantaṃ haramihirataptaṃ tribhuvanam || 40||

तवाधारे मूले सह समयया लास्यपरयानवात्मानं मन्ये नवरसमहाताण्डवनटम् ।उभाभ्यामेताभ्यामुदयविधिमुद्दिश्य दययासनाथाभ्यां जज्ञे जनकजननीमज्जगदिदम् ॥ ४१॥

tavādhāre mūle saha samayayā lāsyaparayānavātmānaṃ manye navarasamahātāṇḍavanaṭam |ubhābhyāmetābhyāmudayavidhimuddiśya dayayāsanāthābhyāṃ jajñe janakajananīmajjagadidam || 41||

सौन्दर्यलहरीगतैर्माणिक्यत्वं गगनमणिभिः सान्द्रघटितंकिरीटं ते हैमं हिमगिरिसुते कीर्तयति यः ।स नीडेयच्छायाच्छुरणशबलं चन्द्रशकलंधनुः शौनासीरं किमिति न निबध्नाति धिषणाम् ॥ ४२॥

saundaryalaharīgatairmāṇikyatvaṃ gaganamaṇibhiḥ sāndraghaṭitaṃkirīṭaṃ te haimaṃ himagirisute kīrtayati yaḥ |sa nīḍeyacchāyācchuraṇaśabalaṃ candraśakalaṃdhanuḥ śaunāsīraṃ kimiti na nibadhnāti dhiṣaṇām || 42||

धुनोतु ध्वान्तं नस्तुलितदलितेन्दीवरवनंघनस्निग्धश्लक्ष्णं चिकुरनिकुरुम्बं तव शिवे ।यदीयं सौरभ्यं सहजमुपलब्धुं सुमनसोवसन्त्यस्मिन् मन्ये वलमथनवाटीविटपिनाम् ॥ ४३॥

dhunotu dhvāntaṃ nastulitadalitendīvaravanaṃghanasnigdhaślakṣṇaṃ cikuranikurumbaṃ tava śive |yadīyaṃ saurabhyaṃ sahajamupalabdhuṃ sumanasovasantyasmin manye valamathanavāṭīviṭapinām || 43||

तनोतु क्षेमं नस्तव वदनसौन्दर्यलहरीपरीवाहस्रोतःसरणिरिव सीमन्तसरणिः ।वहन्ती सिन्दूरं प्रबलकबरीभारतिमिरद्विषां वृन्दैर्बन्दीकृतमिव नवीनार्ककिरणम् ॥ ४४॥

tanotu kṣemaṃ nastava vadanasaundaryalaharīparīvāhasrotaḥsaraṇiriva sīmantasaraṇiḥ |vahantī sindūraṃ prabalakabarībhāratimiradviṣāṃ vṛndairbandīkṛtamiva navīnārkakiraṇam || 44||

अरालैः स्वाभाव्यादलिकलभसश्रीभिरलकैःपरीतं ते वक्त्रं परिहसति पङ्केरुहरुचिम् ।दरस्मेरे यस्मिन् दशनरुचिकिञ्जल्करुचिरेसुगन्धौ माद्यन्ति स्मरदहनचक्षुर्मधुलिहः ॥ ४५॥

arālaiḥ svābhāvyādalikalabhasaśrībhiralakaiḥparītaṃ te vaktraṃ parihasati paṅkeruharucim |darasmere yasmin daśanarucikiñjalkaruciresugandhau mādyanti smaradahanacakṣurmadhulihaḥ || 45||

ललाटं लावण्यद्युतिविमलमाभाति तव यद्द्वितीयं तन्मन्ये मकुटघटितं चन्द्रशकलम् ।विपर्यासन्यासादुभयमपि संभूय च मिथःसुधालेपस्यूतिः परिणमति राकाहिमकरः ॥ ४६॥

lalāṭaṃ lāvaṇyadyutivimalamābhāti tava yaddvitīyaṃ tanmanye makuṭaghaṭitaṃ candraśakalam |viparyāsanyāsādubhayamapi saṃbhūya ca mithaḥsudhālepasyūtiḥ pariṇamati rākāhimakaraḥ || 46||

भ्रुवौ भुग्ने किंचिद्भुवनभयभङ्गव्यसनिनित्वदीये नेत्राभ्यां मधुकररुचिभ्यां धृतगुणम् ।धनुर्मन्ये सव्येतरकरगृहीतं रतिपतेःप्रकोष्ठे मुष्टौ च स्थगयति निगूढान्तरमुमे ॥ ४७॥

bhruvau bhugne kiṃcidbhuvanabhayabhaṅgavyasaninitvadīye netrābhyāṃ madhukararucibhyāṃ dhṛtaguṇam |dhanurmanye savyetarakaragṛhītaṃ ratipateḥprakoṣṭhe muṣṭau ca sthagayati nigūḍhāntaramume || 47||

अहः सूते सव्यं तव नयनमर्कात्मकतयात्रियामां वामं ते सृजति रजनीनायकतया ।तृतीया ते दृष्टिर्दरदलितहेमाम्बुजरुचिःसमाधत्ते संध्यां दिवसनिशयोरन्तरचरीम् ॥ ४८॥

ahaḥ sūte savyaṃ tava nayanamarkātmakatayātriyāmāṃ vāmaṃ te sṛjati rajanīnāyakatayā |tṛtīyā te dṛṣṭirdaradalitahemāmbujaruciḥsamādhatte saṃdhyāṃ divasaniśayorantaracarīm || 48||

विशाला कल्याणी स्फुटरुचिरयोध्या कुवलयैःकृपाधाराधारा किमपि मधुराभोगवतिका ।अवन्ती दृष्टिस्ते बहुनगरविस्तारविजयाध्रुवं तत्तन्नामव्यवहरणयोग्या विजयते ॥ ४९॥

viśālā kalyāṇī sphuṭarucirayodhyā kuvalayaiḥkṛpādhārādhārā kimapi madhurābhogavatikā |avantī dṛṣṭiste bahunagaravistāravijayādhruvaṃ tattannāmavyavaharaṇayogyā vijayate || 49||

कवीनां संदर्भस्तबकमकरन्दैकरसिकंकटाक्षव्याक्षेपभ्रमरकलभौ कर्णयुगलम् ।अमुञ्चन्तौ दृष्ट्वा तव नवरसास्वादतरलावसूयासंसर्गादलिकनयनं किंचिदरुणम् ॥ ५०॥

kavīnāṃ saṃdarbhastabakamakarandaikarasikaṃkaṭākṣavyākṣepabhramarakalabhau karṇayugalam |amuñcantau dṛṣṭvā tava navarasāsvādataralāvasūyāsaṃsargādalikanayanaṃ kiṃcidaruṇam || 50||

शिवे शृङ्गारार्द्रा तदितरजने कुत्सनपरासरोषा गङ्गायां गिरिशचरिते विस्मयवती । (गिरिशनयने)हराहिभ्यो भीता सरसिरुहसौभाग्यजननी (जयिनी)सखीषु स्मेरा ते मयि जननी दृष्टिः सकरुणा ॥ ५१॥

śive śṛṅgārārdrā taditarajane kutsanaparāsaroṣā gaṅgāyāṃ giriśacarite vismayavatī | (giriśanayane)harāhibhyo bhītā sarasiruhasaubhāgyajananī (jayinī)sakhīṣu smerā te mayi jananī dṛṣṭiḥ sakaruṇā || 51||

गते कर्णाभ्यर्णं गरुत इव पक्ष्माणि दधतीपुरां भेत्तुश्चित्तप्रशमरसविद्रावणफले ।इमे नेत्रे गोत्राधरपतिकुलोत्तंसकलिकेतवाकर्णाकृष्टस्मरशरविलासं कलयतः ॥ ५२॥

gate karṇābhyarṇaṃ garuta iva pakṣmāṇi dadhatīpurāṃ bhettuścittapraśamarasavidrāvaṇaphale |ime netre gotrādharapatikulottaṃsakaliketavākarṇākṛṣṭasmaraśaravilāsaṃ kalayataḥ || 52||

विभक्तत्रैवर्ण्यं व्यतिकरितलीलाञ्जनतयाविभाति त्वन्नेत्रत्रितयमिदमीशानदयिते ।पुनः स्रष्टुं देवान् द्रुहिणहरिरुद्रानुपरतान्रजः सत्त्वं बिभ्रत्तम इति गुणानां त्रयमिव ॥ ५३॥

vibhaktatraivarṇyaṃ vyatikaritalīlāñjanatayāvibhāti tvannetratritayamidamīśānadayite |punaḥ sraṣṭuṃ devān druhiṇaharirudrānuparatānrajaḥ sattvaṃ bibhrattama iti guṇānāṃ trayamiva || 53||

पवित्रीकर्तुं नः पशुपतिपराधीनहृदयेदयामित्रैर्नेत्रैररुणधवलश्यामरुचिभिः ।नदः शोणो गङ्गा तपनतनयेति ध्रुवममुंत्रयाणां तीर्थानामुपनयसि संभेदमनघम् ॥ ५४॥

pavitrīkartuṃ naḥ paśupatiparādhīnahṛdayedayāmitrairnetrairaruṇadhavalaśyāmarucibhiḥ |nadaḥ śoṇo gaṅgā tapanatanayeti dhruvamamuṃtrayāṇāṃ tīrthānāmupanayasi saṃbhedamanagham || 54||

निमेषोन्मेषाभ्यां प्रलयमुदयं याति जगतीतवेत्याहुः सन्तो धरणिधरराजन्यतनये ।त्वदुन्मेषाज्जातं जगदिदमशेषं प्रलयतःपरित्रातुं शङ्के परिहृतनिमेषास्तव दृशः ॥ ५५॥

nimeṣonmeṣābhyāṃ pralayamudayaṃ yāti jagatītavetyāhuḥ santo dharaṇidhararājanyatanaye |tvadunmeṣājjātaṃ jagadidamaśeṣaṃ pralayataḥparitrātuṃ śaṅke parihṛtanimeṣāstava dṛśaḥ || 55||

तवापर्णे कर्णेजपनयनपैशुन्यचकितानिलीयन्ते तोये नियतमनिमेषाः शफरिकाः ।इयं च श्रीर्बद्धच्छदपुटकवाटं कुवलयम्जहाति प्रत्यूषे निशि च विघटय्य प्रविशति ॥ ५६॥

tavāparṇe karṇejapanayanapaiśunyacakitānilīyante toye niyatamanimeṣāḥ śapharikāḥ |iyaṃ ca śrīrbaddhacchadapuṭakavāṭaṃ kuvalayamjahāti pratyūṣe niśi ca vighaṭayya praviśati || 56||

दृशा द्राघीयस्या दरदलितनीलोत्पलरुचादवीयांसं दीनं स्नपय कृपया मामपि शिवे ।अनेनायं धन्यो भवति न च ते हानिरियतावने वा हर्म्ये वा समकरनिपातो हिमकरः ॥ ५७॥

dṛśā drāghīyasyā daradalitanīlotpalarucādavīyāṃsaṃ dīnaṃ snapaya kṛpayā māmapi śive |anenāyaṃ dhanyo bhavati na ca te hāniriyatāvane vā harmye vā samakaranipāto himakaraḥ || 57||

अरालं ते पालीयुगलमगराजन्यतनयेन केषामाधत्ते कुसुमशरकोदण्डकुतुकम् ।तिरश्चीनो यत्र श्रवणपथमुल्लङ्घ्य विलसन्नपाङ्गव्यासङ्गो दिशति शरसंधानधिषणाम् ॥ ५८॥

arālaṃ te pālīyugalamagarājanyatanayena keṣāmādhatte kusumaśarakodaṇḍakutukam |tiraścīno yatra śravaṇapathamullaṅghya vilasannapāṅgavyāsaṅgo diśati śarasaṃdhānadhiṣaṇām || 58||

स्फुरद्गण्डाभोगप्रतिफलितताटङ्कयुगलंचतुश्चक्रं मन्ये तव मुखमिदं मन्मथरथम् ।यमारुह्य द्रुह्यत्यवनिरथमर्केन्दुचरणंमहावीरो मारः प्रमथपतये सज्जितवते ॥ ५९॥

sphuradgaṇḍābhogapratiphalitatāṭaṅkayugalaṃcatuścakraṃ manye tava mukhamidaṃ manmatharatham |yamāruhya druhyatyavanirathamarkenducaraṇaṃmahāvīro māraḥ pramathapataye sajjitavate || 59||

सरस्वत्याः सूक्तीरमृतलहरीकौशलहरीःपिबन्त्याः शर्वाणि श्रवणचुलुकाभ्यामविरलम् ।चमत्कारश्लाघाचलितशिरसः कुण्डलगणोझणत्कारैस्तारैः प्रतिवचनमाचष्ट इव ते ॥ ६०॥

sarasvatyāḥ sūktīramṛtalaharīkauśalaharīḥpibantyāḥ śarvāṇi śravaṇaculukābhyāmaviralam |camatkāraślāghācalitaśirasaḥ kuṇḍalagaṇojhaṇatkāraistāraiḥ prativacanamācaṣṭa iva te || 60||

असौ नासावंशस्तुहिनगिरिवंशध्वजपटित्वदीयो नेदीयः फलतु फलमस्माकमुचितम् ।वहन्नन्तर्मुक्ताः शिशिरतरनिश्वासगलितंसमृद्ध्या यत्तासां बहिरपि च मुक्तामणिधरः ॥ ६१॥

asau nāsāvaṃśastuhinagirivaṃśadhvajapaṭitvadīyo nedīyaḥ phalatu phalamasmākamucitam |vahannantarmuktāḥ śiśirataraniśvāsagalitaṃsamṛddhyā yattāsāṃ bahirapi ca muktāmaṇidharaḥ || 61||

प्रकृत्या रक्तायास्तव सुदति दन्तच्छदरुचेःप्रवक्ष्ये सादृश्यं जनयतु फलं विद्रुमलता ।न बिम्बं तद्बिम्बप्रतिफलनरागादरुणितंतुलामध्यारोढुं कथमिव विलज्जेत कलया ॥ ६२॥

prakṛtyā raktāyāstava sudati dantacchadaruceḥpravakṣye sādṛśyaṃ janayatu phalaṃ vidrumalatā |na bimbaṃ tadbimbapratiphalanarāgādaruṇitaṃtulāmadhyāroḍhuṃ kathamiva vilajjeta kalayā || 62||

स्मितज्योत्स्नाजालं तव वदनचन्द्रस्य पिबतांचकोराणामासीदतिरसतया चञ्चुजडिमा ।अतस्ते शीतांशोरमृतलहरीमम्लरुचयःपिबन्ति स्वच्छन्दं निशि निशि भृशं काञ्जिकधिया ॥ ६३॥

smitajyotsnājālaṃ tava vadanacandrasya pibatāṃcakorāṇāmāsīdatirasatayā cañcujaḍimā |ataste śītāṃśoramṛtalaharīmamlarucayaḥpibanti svacchandaṃ niśi niśi bhṛśaṃ kāñjikadhiyā || 63||

अविश्रान्तं पत्युर्गुणगणकथाम्रेडनजपाजपापुष्पच्छाया तव जननि जिह्वा जयति सा ।यदग्रासीनायाः स्फटिकदृषदच्छच्छविमयीसरस्वत्या मूर्तिः परिणमति माणिक्यवपुषा ॥ ६४॥

aviśrāntaṃ patyurguṇagaṇakathāmreḍanajapājapāpuṣpacchāyā tava janani jihvā jayati sā |yadagrāsīnāyāḥ sphaṭikadṛṣadacchacchavimayīsarasvatyā mūrtiḥ pariṇamati māṇikyavapuṣā || 64||

रणे जित्वा दैत्यानपहृतशिरस्त्रैः कवचिभिर्निवृत्तैश्चण्डांशत्रिपुरहरनिर्माल्यविमुखैः ।विशाखेन्द्रोपेन्द्रैः शशिविशदकर्पूरशकलाविलीयन्ते मातस्तव वदनताम्बूलकबलाः ॥ ६५॥

raṇe jitvā daityānapahṛtaśirastraiḥ kavacibhirnivṛttaiścaṇḍāṃśatripuraharanirmālyavimukhaiḥ |viśākhendropendraiḥ śaśiviśadakarpūraśakalāvilīyante mātastava vadanatāmbūlakabalāḥ || 65||

विपञ्च्या गायन्ती विविधमपदानं पशुपतेःत्वयारब्धे वक्तुं चलितशिरसा साधुवचने ।तदीयैर्माधुर्यैरपलपिततन्त्रीकलरवांनिजां वीणां वाणी निचुलयति चोलेन निभृतम् ॥ ६६॥

vipañcyā gāyantī vividhamapadānaṃ paśupateḥtvayārabdhe vaktuṃ calitaśirasā sādhuvacane |tadīyairmādhuryairapalapitatantrīkalaravāṃnijāṃ vīṇāṃ vāṇī niculayati colena nibhṛtam || 66||

कराग्रेण स्पृष्टं तुहिनगिरिणा वत्सलतयागिरीशेनोदस्तं मुहुरधरपानाकुलतया ।करग्राह्यं शम्भोर्मुखमुकुरवृन्तं गिरिसुतेकथङ्कारं ब्रूमस्तव चिबुकमौपम्यरहितम् ॥ ६७॥

karāgreṇa spṛṣṭaṃ tuhinagiriṇā vatsalatayāgirīśenodastaṃ muhuradharapānākulatayā |karagrāhyaṃ śambhormukhamukuravṛntaṃ girisutekathaṅkāraṃ brūmastava cibukamaupamyarahitam || 67||

भुजाश्लेषान्नित्यं पुरदमयितुः कण्टकवतीतव ग्रीवा धत्ते मुखकमलनालश्रियमियम् ।स्वतः श्वेता कालागुरुबहुलजम्बालमलिनामृणालीलालित्यम् वहति यदधो हारलतिका ॥ ६८॥

bhujāśleṣānnityaṃ puradamayituḥ kaṇṭakavatītava grīvā dhatte mukhakamalanālaśriyamiyam |svataḥ śvetā kālāgurubahulajambālamalināmṛṇālīlālityam vahati yadadho hāralatikā || 68||

गले रेखास्तिस्रो गतिगमकगीतैकनिपुणेविवाहव्यानद्धप्रगुणगुणसंख्याप्रतिभुवः ।विराजन्ते नानाविधमधुररागाकरभुवांत्रयाणां ग्रामाणां स्थितिनियमसीमान इव ते ॥ ६९॥

gale rekhāstisro gatigamakagītaikanipuṇevivāhavyānaddhapraguṇaguṇasaṃkhyāpratibhuvaḥ |virājante nānāvidhamadhurarāgākarabhuvāṃtrayāṇāṃ grāmāṇāṃ sthitiniyamasīmāna iva te || 69||

मृणालीमृद्वीनां तव भुजलतानां चतसृणांचतुर्भिः सौन्दर्यं सरसिजभवः स्तौति वदनैः ।नखेभ्यः सन्त्रस्यन् प्रथममथनादन्धकरिपोश्चतुर्णां शीर्षाणां सममभयहस्तार्पणधिया ॥ ७०॥

mṛṇālīmṛdvīnāṃ tava bhujalatānāṃ catasṛṇāṃcaturbhiḥ saundaryaṃ sarasijabhavaḥ stauti vadanaiḥ |nakhebhyaḥ santrasyan prathamamathanādandhakaripoścaturṇāṃ śīrṣāṇāṃ samamabhayahastārpaṇadhiyā || 70||

नखानामुद्द्योतैर्नवनलिनरागं विहसतांकराणां ते कान्तिं कथय कथयामः कथमुमे ।कयाचिद्वा साम्यं भजतु कलया हन्त कमलंयदि क्रीडल्लक्ष्मीचरणतललाक्षारुणदलम् ॥ ७१॥

nakhānāmuddyotairnavanalinarāgaṃ vihasatāṃkarāṇāṃ te kāntiṃ kathaya kathayāmaḥ kathamume |kayācidvā sāmyaṃ bhajatu kalayā hanta kamalaṃyadi krīḍallakṣmīcaraṇatalalākṣāruṇadalam || 71||

समं देवि स्कन्दद्विपवदनपीतं स्तनयुगंतवेदं नः खेदं हरतु सततं प्रस्नुतमुखम् ।यदालोक्याशङ्काकुलितहृदयो हासजनकःस्वकुम्भौ हेरम्बः परिमृशति हस्तेन झडिति ॥ ७२॥

samaṃ devi skandadvipavadanapītaṃ stanayugaṃtavedaṃ naḥ khedaṃ haratu satataṃ prasnutamukham |yadālokyāśaṅkākulitahṛdayo hāsajanakaḥsvakumbhau herambaḥ parimṛśati hastena jhaḍiti || 72||

अमू ते वक्षोजावमृतरसमाणिक्यकुतुपौन संदेहस्पन्दो नगपतिपताके मनसि नः ।पिबन्तौ तौ यस्मादविदितवधूसङ्गरसिकौकुमारावद्यापि द्विरदवदनक्रौञ्चदलनौ ॥ ७३॥

amū te vakṣojāvamṛtarasamāṇikyakutupauna saṃdehaspando nagapatipatāke manasi naḥ |pibantau tau yasmādaviditavadhūsaṅgarasikaukumārāvadyāpi dviradavadanakrauñcadalanau || 73||

वहत्यम्ब स्तम्बेरमदनुजकुम्भप्रकृतिभिःसमारब्धां मुक्तामणिभिरमलां हारलतिकाम् ।कुचाभोगो बिम्बाधररुचिभिरन्तः शबलितांप्रतापव्यामिश्रां पुरदमयितुः कीर्तिमिव ते ॥ ७४॥

vahatyamba stamberamadanujakumbhaprakṛtibhiḥsamārabdhāṃ muktāmaṇibhiramalāṃ hāralatikām |kucābhogo bimbādhararucibhirantaḥ śabalitāṃpratāpavyāmiśrāṃ puradamayituḥ kīrtimiva te || 74||

तव स्तन्यं मन्ये धरणिधरकन्ये हृदयतःपयःपारावारः परिवहति सारस्वतमिव ।दयावत्या दत्तं द्रविडशिशुरास्वाद्य तव यत्कवीनां प्रौढानामजनि कमनीयः कवयिता ॥ ७५॥

tava stanyaṃ manye dharaṇidharakanye hṛdayataḥpayaḥpārāvāraḥ parivahati sārasvatamiva |dayāvatyā dattaṃ draviḍaśiśurāsvādya tava yatkavīnāṃ prauḍhānāmajani kamanīyaḥ kavayitā || 75||

हरक्रोधज्वालावलिभिरवलीढेन वपुषागभीरे ते नाभीसरसि कृतसङ्गो मनसिजः ।समुत्तस्थौ तस्मादचलतनये धूमलतिकाजनस्तां जानीते तव जननि रोमावलिरिति ॥ ७६॥

harakrodhajvālāvalibhiravalīḍhena vapuṣāgabhīre te nābhīsarasi kṛtasaṅgo manasijaḥ |samuttasthau tasmādacalatanaye dhūmalatikājanastāṃ jānīte tava janani romāvaliriti || 76||

यदेतत् कालिन्दीतनुतरतरङ्गाकृति शिवेकृशे मध्ये किंचिज्जननि तव यद्भाति सुधियाम् ।विमर्दादन्योऽन्यं कुचकलशयोरन्तरगतंतनूभूतं व्योम प्रविशदिव नाभिं कुहरिणीम् ॥ ७७॥

yadetat kālindītanutarataraṅgākṛti śivekṛśe madhye kiṃcijjanani tava yadbhāti sudhiyām |vimardādanyo'nyaṃ kucakalaśayorantaragataṃtanūbhūtaṃ vyoma praviśadiva nābhiṃ kuhariṇīm || 77||

स्थिरो गङ्गावर्तः स्तनमुकुलरोमावलिलताकलावालं कुण्डं कुसुमशरतेजोहुतभुजः ।रतेर्लीलागारं किमपि तव नाभिर्गिरिसुतेबिलद्वारं सिद्धेर्गिरिशनयनानां विजयते ॥ ७८॥

sthiro gaṅgāvartaḥ stanamukularomāvalilatākalāvālaṃ kuṇḍaṃ kusumaśaratejohutabhujaḥ |raterlīlāgāraṃ kimapi tava nābhirgirisutebiladvāraṃ siddhergiriśanayanānāṃ vijayate || 78||

निसर्गक्षीणस्य स्तनतटभरेण क्लमजुषोनमन्मूर्तेर्नारीतिलक शनकैस्त्रुट्यत इव ।चिरं ते मध्यस्य त्रुटिततटिनीतीरतरुणासमावस्थास्थेम्नो भवतु कुशलं शैलतनये ॥ ७९॥

nisargakṣīṇasya stanataṭabhareṇa klamajuṣonamanmūrternārītilaka śanakaistruṭyata iva |ciraṃ te madhyasya truṭitataṭinītīrataruṇāsamāvasthāsthemno bhavatu kuśalaṃ śailatanaye || 79||

कुचौ सद्यःस्विद्यत्तटघटितकूर्पासभिदुरौकषन्तौ दोर्मूले कनककलशाभौ कलयता ।तव त्रातुं भङ्गादलमिति वलग्नं तनुभुवात्रिधा नद्धं देवि त्रिवलि लवलीवल्लिभिरिव ॥ ८०॥

kucau sadyaḥsvidyattaṭaghaṭitakūrpāsabhiduraukaṣantau dormūle kanakakalaśābhau kalayatā |tava trātuṃ bhaṅgādalamiti valagnaṃ tanubhuvātridhā naddhaṃ devi trivali lavalīvallibhiriva || 80||

गुरुत्वं विस्तारं क्षितिधरपतिः पार्वति निजान्नितम्बादाच्छिद्य त्वयि हरणरूपेण निदधे ।अतस्ते विस्तीर्णो गुरुरयमशेषां वसुमतींनितम्बप्राग्भारः स्थगयति लघुत्वं नयति च ॥ ८१॥

gurutvaṃ vistāraṃ kṣitidharapatiḥ pārvati nijānnitambādācchidya tvayi haraṇarūpeṇa nidadhe |ataste vistīrṇo gururayamaśeṣāṃ vasumatīṃnitambaprāgbhāraḥ sthagayati laghutvaṃ nayati ca || 81||

करीन्द्राणां शुण्डान् कनककदलीकाण्डपटलीमुभाभ्यामूरुभ्यामुभयमपि निर्जित्य भवती ।सुवृत्ताभ्यां पत्युः प्रणतिकठिनाभ्यां गिरिसुतेविजिग्ये जानुभ्यां विबुधकरिकुम्भद्वयमसि ॥ ८२॥

karīndrāṇāṃ śuṇḍān kanakakadalīkāṇḍapaṭalīmubhābhyāmūrubhyāmubhayamapi nirjitya bhavatī |suvṛttābhyāṃ patyuḥ praṇatikaṭhinābhyāṃ girisutevijigye jānubhyāṃ vibudhakarikumbhadvayamasi || 82||

पराजेतुं रुद्रं द्विगुणशरगर्भौ गिरिसुतेनिषङ्गौ जङ्घे ते विषमविशिखो बाढमकृत ।यदग्रे दृश्यन्ते दशशरफलाः पादयुगलीनखाग्रच्छद्मानः सुरमकुटशाणैकनिशिताः ॥ ८३॥

parājetuṃ rudraṃ dviguṇaśaragarbhau girisuteniṣaṅgau jaṅghe te viṣamaviśikho bāḍhamakṛta |yadagre dṛśyante daśaśaraphalāḥ pādayugalīnakhāgracchadmānaḥ suramakuṭaśāṇaikaniśitāḥ || 83||

श्रुतीनां मूर्धानो दधति तव यौ शेखरतयाममाप्येतौ मातः शिरसि दयया धेहि चरणौ ।ययोः पाद्यं पाथः पशुपतिजटाजूटतटिनीययोर्लाक्षालक्ष्मीररुणहरिचूडामणिरुचिः ॥ ८४॥

śrutīnāṃ mūrdhāno dadhati tava yau śekharatayāmamāpyetau mātaḥ śirasi dayayā dhehi caraṇau |yayoḥ pādyaṃ pāthaḥ paśupatijaṭājūṭataṭinīyayorlākṣālakṣmīraruṇaharicūḍāmaṇiruciḥ || 84||

नमोवाकं ब्रूमो नयनरमणीयाय पदयोस्तवास्मै द्वन्द्वाय स्फुटरुचिरसालक्तकवते ।असूयत्यत्यन्तं यदभिहननाय स्पृहयतेपशूनामीशानः प्रमदवनकङ्केलितरवे ॥ ८५॥

namovākaṃ brūmo nayanaramaṇīyāya padayostavāsmai dvandvāya sphuṭarucirasālaktakavate |asūyatyatyantaṃ yadabhihananāya spṛhayatepaśūnāmīśānaḥ pramadavanakaṅkelitarave || 85||

मृषा कृत्वा गोत्रस्खलनमथ वैलक्ष्यनमितंललाटे भर्तारं चरणकमले ताडयति ते ।चिरादन्तःशल्यं दहनकृतमुन्मूलितवतातुलाकोटिक्वाणैः किलिकिलितमीशानरिपुणा ॥ ८६॥

mṛṣā kṛtvā gotraskhalanamatha vailakṣyanamitaṃlalāṭe bhartāraṃ caraṇakamale tāḍayati te |cirādantaḥśalyaṃ dahanakṛtamunmūlitavatātulākoṭikvāṇaiḥ kilikilitamīśānaripuṇā || 86||

हिमानीहन्तव्यं हिमगिरिनिवासैकचतुरौनिशायां निद्राणं निशि चरमभागे च विशदौ ।वरं लक्ष्मीपात्रं श्रियमतिसृजन्तौ समयिनांसरोजं त्वत्पादौ जननि जयतश्चित्रमिह किम् ॥ ८७॥

himānīhantavyaṃ himagirinivāsaikacaturauniśāyāṃ nidrāṇaṃ niśi caramabhāge ca viśadau |varaṃ lakṣmīpātraṃ śriyamatisṛjantau samayināṃsarojaṃ tvatpādau janani jayataścitramiha kim || 87||

पदं ते कीर्तीनां प्रपदमपदं देवि विपदांकथं नीतं सद्भिः कठिनकमठीकर्परतुलाम् ।कथं वा बाहुभ्यामुपयमनकाले पुरभिदायदादाय न्यस्तं दृषदि दयमानेन मनसा ॥ ८८॥

padaṃ te kīrtīnāṃ prapadamapadaṃ devi vipadāṃkathaṃ nītaṃ sadbhiḥ kaṭhinakamaṭhīkarparatulām |kathaṃ vā bāhubhyāmupayamanakāle purabhidāyadādāya nyastaṃ dṛṣadi dayamānena manasā || 88||

नखैर्नाकस्त्रीणां करकमलसंकोचशशिभिस्तरूणां दिव्यानां हसत इव ते चण्डि चरणौ ।फलानि स्वःस्थेभ्यः किसलयकराग्रेण ददतांदरिद्रेभ्यो भद्रां श्रियमनिशमह्नाय ददतौ ॥ ८९॥

nakhairnākastrīṇāṃ karakamalasaṃkocaśaśibhistarūṇāṃ divyānāṃ hasata iva te caṇḍi caraṇau |phalāni svaḥsthebhyaḥ kisalayakarāgreṇa dadatāṃdaridrebhyo bhadrāṃ śriyamaniśamahnāya dadatau || 89||

ददाने दीनेभ्यः श्रियमनिशमाशानुसदृशीममन्दं सौन्दर्यप्रकरमकरन्दम् विकिरति ।तवास्मिन् मन्दारस्तबकसुभगे यातु चरणेनिमज्जन्मज्जीवः करणचरणः षट्चरणताम् ॥ ९०॥

dadāne dīnebhyaḥ śriyamaniśamāśānusadṛśīmamandaṃ saundaryaprakaramakarandam vikirati |tavāsmin mandārastabakasubhage yātu caraṇenimajjanmajjīvaḥ karaṇacaraṇaḥ ṣaṭcaraṇatām || 90||

पदन्यासक्रीडापरिचयमिवारब्धुमनसःस्खलन्तस्ते खेलं भवनकलहंसा न जहति ।अतस्तेषां शिक्षां सुभगमणिमञ्जीररणितच्छलादाचक्षाणं चरणकमलं चारुचरिते ॥ ९१॥

padanyāsakrīḍāparicayamivārabdhumanasaḥskhalantaste khelaṃ bhavanakalahaṃsā na jahati |atasteṣāṃ śikṣāṃ subhagamaṇimañjīraraṇitacchalādācakṣāṇaṃ caraṇakamalaṃ cārucarite || 91||

गतास्ते मञ्चत्वं द्रुहिणहरिरुद्रेश्वरभृतःशिवः स्वच्छच्छायाघटितकपटप्रच्छदपटः ।त्वदीयानां भासां प्रतिफलनरागारुणतयाशरीरी शृङ्गारो रस इव दृशां दोग्धि कुतुकम् ॥ ९२॥

gatāste mañcatvaṃ druhiṇaharirudreśvarabhṛtaḥśivaḥ svacchacchāyāghaṭitakapaṭapracchadapaṭaḥ |tvadīyānāṃ bhāsāṃ pratiphalanarāgāruṇatayāśarīrī śṛṅgāro rasa iva dṛśāṃ dogdhi kutukam || 92||

अराला केशेषु प्रकृतिसरला मन्दहसितेशिरीषाभा चित्ते दृषदुपलशोभा कुचतटे ।भृशं तन्वी मध्ये पृथुरुरसिजारोहविषयेजगत्त्रातुं शम्भोर्जयति करुणा काचिदरुणा ॥ ९३॥

arālā keśeṣu prakṛtisaralā mandahasiteśirīṣābhā citte dṛṣadupalaśobhā kucataṭe |bhṛśaṃ tanvī madhye pṛthururasijārohaviṣayejagattrātuṃ śambhorjayati karuṇā kācidaruṇā || 93||

कलङ्कः कस्तूरी रजनिकरबिम्बं जलमयंकलाभिः कर्पूरैर्मरकतकरण्डं निबिडितम् ।अतस्त्वद्भोगेन प्रतिदिनमिदं रिक्तकुहरंविधिर्भूयो भूयो निबिडयति नूनं तव कृते ॥ ९४॥

kalaṅkaḥ kastūrī rajanikarabimbaṃ jalamayaṃkalābhiḥ karpūrairmarakatakaraṇḍaṃ nibiḍitam |atastvadbhogena pratidinamidaṃ riktakuharaṃvidhirbhūyo bhūyo nibiḍayati nūnaṃ tava kṛte || 94||

पुरारातेरन्तःपुरमसि ततस्त्वच्चरणयोःसपर्यामर्यादा तरलकरणानामसुलभा ।तथा ह्येते नीताः शतमखमुखाः सिद्धिमतुलांतव द्वारोपान्तस्थितिभिरणिमाद्याभिरमराः ॥ ९५॥

purārāterantaḥpuramasi tatastvaccaraṇayoḥsaparyāmaryādā taralakaraṇānāmasulabhā |tathā hyete nītāḥ śatamakhamukhāḥ siddhimatulāṃtava dvāropāntasthitibhiraṇimādyābhiramarāḥ || 95||

कलत्रं वैधात्रं कतिकति भजन्ते न कवयःश्रियो देव्याः को वा न भवति पतिः कैरपि धनैः ।महादेवं हित्वा तव सति सतीनामचरमेकुचाभ्यामासङ्गः कुरवकतरोरप्यसुलभः ॥ ९६॥

kalatraṃ vaidhātraṃ katikati bhajante na kavayaḥśriyo devyāḥ ko vā na bhavati patiḥ kairapi dhanaiḥ |mahādevaṃ hitvā tava sati satīnāmacaramekucābhyāmāsaṅgaḥ kuravakatarorapyasulabhaḥ || 96||

गिरामाहुर्देवीं द्रुहिणगृहिणीमागमविदोहरेः पत्नीं पद्मां हरसहचरीमद्रितनयाम् ।तुरीया कापि त्वं दुरधिगमनिःसीममहिमामहामाया विश्वं भ्रमयसि परब्रह्ममहिषि ॥ ९७॥

girāmāhurdevīṃ druhiṇagṛhiṇīmāgamavidohareḥ patnīṃ padmāṃ harasahacarīmadritanayām |turīyā kāpi tvaṃ duradhigamaniḥsīmamahimāmahāmāyā viśvaṃ bhramayasi parabrahmamahiṣi || 97||

कदा काले मातः कथय कलितालक्तकरसंपिबेयं विद्यार्थी तव चरणनिर्णेजनजलम् ।प्रकृत्या मूकानामपि च कविताकारणतयाकदा धत्ते वाणीमुखकमलताम्बूलरसताम् ॥ ९८॥

kadā kāle mātaḥ kathaya kalitālaktakarasaṃpibeyaṃ vidyārthī tava caraṇanirṇejanajalam |prakṛtyā mūkānāmapi ca kavitākāraṇatayākadā dhatte vāṇīmukhakamalatāmbūlarasatām || 98||

सरस्वत्या लक्ष्म्या विधिहरिसपत्नो विहरतेरतेः पातिव्रत्यं शिथिलयति रम्येण वपुषा ।चिरं जीवन्नेव क्षपितपशुपाशव्यतिकरःपरानन्दाभिख्यम् रसयति रसं त्वद्भजनवान् ॥ ९९॥

sarasvatyā lakṣmyā vidhiharisapatno viharaterateḥ pātivratyaṃ śithilayati ramyeṇa vapuṣā |ciraṃ jīvanneva kṣapitapaśupāśavyatikaraḥparānandābhikhyam rasayati rasaṃ tvadbhajanavān || 99||

प्रदीपज्वालाभिर्दिवसकरनीराजनविधिःसुधासूतेश्चन्द्रोपलजललवैरर्घ्यरचना ।स्वकीयैरम्भोभिः सलिलनिधिसौहित्यकरणंत्वदीयाभिर्वाग्भिस्तव जननि वाचां स्तुतिरियम् ॥ १००॥

pradīpajvālābhirdivasakaranīrājanavidhiḥsudhāsūteścandropalajalalavairarghyaracanā |svakīyairambhobhiḥ salilanidhisauhityakaraṇaṃtvadīyābhirvāgbhistava janani vācāṃ stutiriyam || 100||

॥ इति श्रीमत्परमहंसपरिव्राजकाचार्यस्यश्रीगोविन्दभगवत्पूज्यपादशिष्यस्यश्रीमच्छङ्करभगवतः कृतौ सौन्दर्यलहरी सम्पूर्णा ॥॥ ॐ तत्सत् ॥(अनुबन्धः आद्देन्दुम्समानीतः पद्भ्यां मणिमुकुरतामम्बरमणिर्भयादास्यादन्तःस्तिमितकिरणश्रेणिमसृणः ।(वरिअतिओन्स् भयादास्य स्निग्धस्त्मित, भयादास्यस्यान्तःस्त्मित)दधाति त्वद्वक्त्रंप्रतिफलनमश्रान्तविकचंनिरातङ्कं चन्द्रान्निजहृदयपङ्केरुहमिव ॥ १०१॥

|| iti śrīmatparamahaṃsaparivrājakācāryasyaśrīgovindabhagavatpūjyapādaśiṣyasyaśrīmacchaṅkarabhagavataḥ kṛtau saundaryalaharī sampūrṇā |||| oṃ tatsat ||(anubandhaḥ āddendumsamānītaḥ padbhyāṃ maṇimukuratāmambaramaṇirbhayādāsyādantaḥstimitakiraṇaśreṇimasṛṇaḥ |(variations bhayādāsya snigdhastmita, bhayādāsyasyāntaḥstmita)dadhāti tvadvaktraṃpratiphalanamaśrāntavikacaṃnirātaṅkaṃ candrānnijahṛdayapaṅkeruhamiva || 101||

समुद्भूतस्थूलस्तनभरमुरश्चारु हसितंकटाक्षे कन्दर्पः कतिचन कदम्बद्युति वपुः ।हरस्य त्वद्भ्रान्तिं मनसि जनयन्ति स्म विमलाःवरिअतिओन्स् जनयामास मदनो, जनयन्तः समतुलां, जनयन्ता सुवदनेभवत्या ये भक्ताः परिणतिरमीषामियमुमे ॥ १०२॥

samudbhūtasthūlastanabharamuraścāru hasitaṃkaṭākṣe kandarpaḥ katicana kadambadyuti vapuḥ |harasya tvadbhrāntiṃ manasi janayanti sma vimalāḥvariations janayāmāsa madano, janayantaḥ samatulāṃ, janayantā suvadanebhavatyā ye bhaktāḥ pariṇatiramīṣāmiyamume || 102||

निधे नित्यस्मेरे निरवधिगुणे नीतिनिपुणेनिराघातज्ञाने नियमपरचित्तैकनिलये ।नियत्या निर्मुक्ते निखिलनिगमान्तस्तुतिपदेनिरातङ्के नित्ये निगमय ममापि स्तुतिमिमाम् ॥ १०३॥

nidhe nityasmere niravadhiguṇe nītinipuṇenirāghātajñāne niyamaparacittaikanilaye |niyatyā nirmukte nikhilanigamāntastutipadenirātaṅke nitye nigamaya mamāpi stutimimām || 103||

)

)