हयग्रीवध्यानप्रकरणम् Hayagriva Dhyana Prakaranam

सदा तव ध्येयतया हृदब्जे स्थितमच्युतम् ।चिद्रूपभद्रावयवं चित्रभूषणभूषितम् ॥ १॥

sadā tava dhyeyatayā hṛdabje sthitamacyutam |cidrūpabhadrāvayavaṃ citrabhūṣaṇabhūṣitam || 1||

सश्रीकं सपरीवारं सर्वज्ञं सर्वसाक्षिणम् ।आवाह्य प्रतिमामध्ये ध्यायस्व नृतुरङ्गमम् ॥ २॥

saśrīkaṃ saparīvāraṃ sarvajñaṃ sarvasākṣiṇam |āvāhya pratimāmadhye dhyāyasva nṛturaṅgamam || 2||

करस्थमुद्राशङ्खाक्षपुस्तकं रम्यहस्तकम् ।चन्द्राभं चन्द्रबिम्बस्थं चन्दनोक्षितवक्षसम् ॥ ३॥

karasthamudrāśaṅkhākṣapustakaṃ ramyahastakam |candrābhaṃ candrabimbasthaṃ candanokṣitavakṣasam || 3||

चारुप्रसन्नवदनं चलत्कुन्तलसन्ततिम् ।सुकर्णगण्डभ्रूयुग्मं सुनासोष्ठं शुचिस्मितम् ॥ ४॥

cāruprasannavadanaṃ calatkuntalasantatim |sukarṇagaṇḍabhrūyugmaṃ sunāsoṣṭhaṃ śucismitam || 4||

सुधारसार्द्रसर्वाङ्गं शोकमोचनलोचनम् ।श्रीवत्सकौस्तुभधरं श्रितभक्तधुरन्धरम् ॥ ५॥

sudhārasārdrasarvāṅgaṃ śokamocanalocanam |śrīvatsakaustubhadharaṃ śritabhaktadhurandharam || 5||

वनमालावैजयन्तीकन्धरं लोकसुन्दरम् ।कृशमध्यं विशालोरःस्थलं पीनचतुर्भुजम् ॥ ६॥

vanamālāvaijayantīkandharaṃ lokasundaram |kṛśamadhyaṃ viśāloraḥsthalaṃ pīnacaturbhujam || 6||

दुष्टानिष्टदशिष्टेष्टपुष्टबाहुचतुष्टयम् ।वृत्तदीर्घचतुर्हस्तैः श्रुत्यर्थचतुरर्थदम् ॥ ७॥

duṣṭāniṣṭadaśiṣṭeṣṭapuṣṭabāhucatuṣṭayam |vṛttadīrghacaturhastaiḥ śrutyarthacaturarthadam || 7||

कराख्याम्भोजसम्भूतदलोपमशुभाङ्गुलम् ।अश्वग्रीवं दृष्यपार्श्वं लक्ष्यकक्ष्यस्तनद्वयम् ॥ ८॥

karākhyāmbhojasambhūtadalopamaśubhāṅgulam |aśvagrīvaṃ dṛṣyapārśvaṃ lakṣyakakṣyastanadvayam || 8||

मनोज्ञपृष्ठप्रभया तृणीकृतशशिद्युतिम् ।तनूदरं निम्ननाभिं मनोहरवलित्रयम् ॥ ९॥

manojñapṛṣṭhaprabhayā tṛṇīkṛtaśaśidyutim |tanūdaraṃ nimnanābhiṃ manoharavalitrayam || 9||

लसद्रोमलताभासा वशीकृतरमादृशम् ।बृहत्कटितटद्वन्द्वमप्रतिद्वन्द्वमव्ययम् ॥ १०॥

lasadromalatābhāsā vaśīkṛtaramādṛśam |bṛhatkaṭitaṭadvandvamapratidvandvamavyayam || 10||

वर्तुलोरुं वृत्तजानुजङ्घाङ्गुलिनखावलिम् ।अतिरक्ताङ्घ्रियुगलतनुकोमलपल्लवम् ॥ ११॥

vartuloruṃ vṛttajānujaṅghāṅgulinakhāvalim |atiraktāṅghriyugalatanukomalapallavam || 11||

ध्वजवज्रपताकाब्जाङ्कुशरेखाभिरञ्जितम् ।रक्तास्याब्जं रक्तपद्मसमश्रीमत्पदद्वयम् ॥ १२॥

dhvajavajrapatākābjāṅkuśarekhābhirañjitam |raktāsyābjaṃ raktapadmasamaśrīmatpadadvayam || 12||

चतुर्हस्तारुणतलं चतुर्वेदप्रवर्तकम् ।चतूरूपश्रिया जुष्टं चतुर्वर्णाश्रमप्रियम् ॥ १३॥

caturhastāruṇatalaṃ caturvedapravartakam |catūrūpaśriyā juṣṭaṃ caturvarṇāśramapriyam || 13||

चतुर्मूर्तिधरं चित्रं चतुर्युगनियामकम् ।चतुर्विधानां मुक्तानां चतुर्विधसुखप्रदम् ॥ १४॥

caturmūrtidharaṃ citraṃ caturyuganiyāmakam |caturvidhānāṃ muktānāṃ caturvidhasukhapradam || 14||

चतुरास्यगुरुं धीरं चतुरं श्रीहयाननम् ।करुणार्द्रकटाक्षाभ्यां कलिकल्मषखण्डनम् ॥ १५॥

caturāsyaguruṃ dhīraṃ caturaṃ śrīhayānanam |karuṇārdrakaṭākṣābhyāṃ kalikalmaṣakhaṇḍanam || 15||

खलौघदण्डनं शान्तं कमनीयतमं स्मर ।चित्ररत्नोच्चमकुटं रत्नग्रैवेयरञ्जितम् ॥ १६॥

khalaughadaṇḍanaṃ śāntaṃ kamanīyatamaṃ smara |citraratnoccamakuṭaṃ ratnagraiveyarañjitam || 16||

रत्नोद्यत्तिलकं रत्नकुण्डलद्वयमण्डितम् ।सद्रत्नभुजकीर्तिभ्यां हृद्यांसद्वयमद्वयम् ॥ १७॥

ratnodyattilakaṃ ratnakuṇḍaladvayamaṇḍitam |sadratnabhujakīrtibhyāṃ hṛdyāṃsadvayamadvayam || 17||

रत्नहारसरैर्युक्तं रत्नयज्ञोपवीतिनम् ।रत्नोज्ज्वलोत्तरीयं च रत्नमध्यविभूषितम् ॥ १८॥

ratnahārasarairyuktaṃ ratnayajñopavītinam |ratnojjvalottarīyaṃ ca ratnamadhyavibhūṣitam || 18||

रमणीयं रत्नकाञ्चया रत्नकिङ्किणिराजितम् ।रत्नोद्यत्कटिसूत्रेण बद्धविद्युत्प्रभाम्बरम् ॥ १९॥

ramaṇīyaṃ ratnakāñcayā ratnakiṅkiṇirājitam |ratnodyatkaṭisūtreṇa baddhavidyutprabhāmbaram || 19||

रत्नाङ्गुलीयकं रत्नकङ्कणाङ्गदभास्वरम् ।विचित्ररत्नोल्लसितवीरतोचितभूषणम् ॥ २०॥

ratnāṅgulīyakaṃ ratnakaṅkaṇāṅgadabhāsvaram |vicitraratnollasitavīratocitabhūṣaṇam || 20||

नवरत्नमयोत्तुङ्गरणत्कनकनूपुरम् ।स्फुरद्रत्नचयोद्भासिक्वणत्पौरुटकिङ्किणिम् ॥ २१॥

navaratnamayottuṅgaraṇatkanakanūpuram |sphuradratnacayodbhāsikvaṇatpauruṭakiṅkiṇim || 21||

रत्नमुद्राङ्गुलीयैश्च दीप्तपादद्वयाङ्गुलिम् ।तुलसीकुन्दमन्दारकुसुमैश्च सदाऽर्चितम् ॥ २२॥

ratnamudrāṅgulīyaiśca dīptapādadvayāṅgulim |tulasīkundamandārakusumaiśca sadā'rcitam || 22||

रत्नमण्टपमध्यस्थं रत्नपद्मोपरि स्थितम् ।रत्नोल्लसत्फणश्रेण्या छत्रायितफणीश्वरम् ॥ २३॥

ratnamaṇṭapamadhyasthaṃ ratnapadmopari sthitam |ratnollasatphaṇaśreṇyā chatrāyitaphaṇīśvaram || 23||

चित्ररत्नमयच्छत्रचामराद्यैश्च सत्कृतम् ।सप्तावरणदेवैश्च सहितं ते हितं स्मर ॥ २४॥

citraratnamayacchatracāmarādyaiśca satkṛtam |saptāvaraṇadevaiśca sahitaṃ te hitaṃ smara || 24||

चतुर्दिक्षु चतुर्द्वारगतैश्चण्डजयादिभिः ।द्वाःस्थैश्चक्रगदाहस्तैर्जुष्टमिष्टकरं स्मर ॥ २५॥

caturdikṣu caturdvāragataiścaṇḍajayādibhiḥ |dvāḥsthaiścakragadāhastairjuṣṭamiṣṭakaraṃ smara || 25||

मध्वहृत्पद्ममध्यस्थं हृद्यदं बुद्धिशुद्धिदम् ।सद्यो विजयदं सिद्धसाध्याराध्यपदं स्मर ॥ २६॥

madhvahṛtpadmamadhyasthaṃ hṛdyadaṃ buddhiśuddhidam |sadyo vijayadaṃ siddhasādhyārādhyapadaṃ smara || 26||

तत्त्वानां मातृकाणां च वर्णानां चैव देवताः ।शास्त्रोक्तवर्त्मना विष्णोरङ्गेष्वर्पय सादरम् ॥ २७॥

tattvānāṃ mātṛkāṇāṃ ca varṇānāṃ caiva devatāḥ |śāstroktavartmanā viṣṇoraṅgeṣvarpaya sādaram || 27||

पञ्चाङ्गं वा षडङ्गं वा न्यासं कृत्वा पुनर्हरेः ।संस्मृत्य चरणौ मन्त्राञ्चप प्रणवपूर्वकान् ॥ २८॥

pañcāṅgaṃ vā ṣaḍaṅgaṃ vā nyāsaṃ kṛtvā punarhareḥ |saṃsmṛtya caraṇau mantrāñcapa praṇavapūrvakān || 28||

पञ्चामृतैः शुद्धजलैः कलशस्थोदकैरपि ।मन्त्रपूतैः स्नापयित्वा सपीठावरणाम्बरम् ॥ २९॥

pañcāmṛtaiḥ śuddhajalaiḥ kalaśasthodakairapi |mantrapūtaiḥ snāpayitvā sapīṭhāvaraṇāmbaram || 29||

अर्घ्याद्यैरुपचारैश्च तोषयित्वा जनार्दनम् ।तुलसीमञ्जरीभिश्च पुष्पैश्च विविधैरपि ॥ ३०॥

arghyādyairupacāraiśca toṣayitvā janārdanam |tulasīmañjarībhiśca puṣpaiśca vividhairapi || 30||

आराध्य धूपदीपौ च दत्वा स्तुत्वा पुनर्हरिम् ।सरसैः फलपक्वैश्च भक्ष्यभोज्यरसायनैः ॥ ३१॥

ārādhya dhūpadīpau ca datvā stutvā punarharim |sarasaiḥ phalapakvaiśca bhakṣyabhojyarasāyanaiḥ || 31||

ससितैर्घृतसिक्तैश्च पायसैर्विविधैरपि ।दध्योदनेन चित्रान्नैस्तर्पयाऽवरणान्वितम् ॥ ३२॥

sasitairghṛtasiktaiśca pāyasairvividhairapi |dadhyodanena citrānnaistarpayā'varaṇānvitam || 32||

दयार्द्रहृदयं भक्तवत्सलं पुरुषोत्तमम् ।पुनर्गण्डूषाचमनमुखवस्त्रादिकं दिश ॥ ३३॥

dayārdrahṛdayaṃ bhaktavatsalaṃ puruṣottamam |punargaṇḍūṣācamanamukhavastrādikaṃ diśa || 33||

कर्पूरखण्डसहितं ताम्बूलं च निवेदय ।पुनर्धूपेन दीपेन चित्रैरारार्तिकैरपि ॥ ३४॥

karpūrakhaṇḍasahitaṃ tāmbūlaṃ ca nivedaya |punardhūpena dīpena citrairārārtikairapi || 34||

मन्त्रपुष्पैः स्तवैर्गीतैर्नृत्यवादित्रपूर्वकैः ।अर्चयित्वा नमस्कृत्य कुरु चान्ते प्रदक्षिणम् ॥ ३५॥

mantrapuṣpaiḥ stavairgītairnṛtyavāditrapūrvakaiḥ |arcayitvā namaskṛtya kuru cānte pradakṣiṇam || 35||

श्रिया च धरया चैव स्वरूपावरणैरपि ।अनन्तब्रह्मवाय्वीशवीशैः शक्रादिकैः सुरैः ॥ ३६॥

śriyā ca dharayā caiva svarūpāvaraṇairapi |anantabrahmavāyvīśavīśaiḥ śakrādikaiḥ suraiḥ || 36||

कृताञ्जलिपुटैर्नित्यं परिवारतया स्थितैः ।पीठदेवैश्च सहितमेवं कालत्रयेऽर्चय ॥ ३७॥

kṛtāñjalipuṭairnityaṃ parivāratayā sthitaiḥ |pīṭhadevaiśca sahitamevaṃ kālatraye'rcaya || 37||

भक्तियुक्तिस्फूर्तिशक्तिकीर्त्यनार्तिधृतिस्मृतीः ।विरक्तिभक्तिमुक्तीश्च सुखव्यक्तीश्च याचय ॥ ३८॥

bhaktiyuktisphūrtiśaktikīrtyanārtidhṛtismṛtīḥ |viraktibhaktimuktīśca sukhavyaktīśca yācaya || 38||

कर्तारं चैव धर्तारं प्रवक्तारं हयाननम् ।ध्यातुं गातुं श्रमं जेतुं वादिराजोऽकृत स्तवम् ॥ ३९॥

kartāraṃ caiva dhartāraṃ pravaktāraṃ hayānanam |dhyātuṃ gātuṃ śramaṃ jetuṃ vādirājo'kṛta stavam || 39||

इति श्रीमद्वादिराजपूज्यचरणविरचितंहयग्रीवध्यानप्रकरणं समाप्तम् ।भारतीरमणमुख्यप्राणान्तर्गत श्रीकृष्णार्पणमस्तु ।

iti śrīmadvādirājapūjyacaraṇaviracitaṃhayagrīvadhyānaprakaraṇaṃ samāptam |bhāratīramaṇamukhyaprāṇāntargata śrīkṛṣṇārpaṇamastu |