देहलीशस्तुतिः Dehalishastutih

वेदान्तदेशिककृता(गोपपुरे तिरुक्कोयिलूर् पण्णातटे)विक्रम्य येन विजितानि जगन्ति भूम्नाविश्वस्य यं परमकारणमामनन्ति ।विश्राणयन् प्रणयिनां विविधान् पुमर्थान्गोप्ता स मे भवतु गोपपुराधिराजः ॥ १॥

vedāntadeśikakṛtā(gopapure tirukkoyilūr paṇṇātaṭe)vikramya yena vijitāni jaganti bhūmnāviśvasya yaṃ paramakāraṇamāmananti |viśrāṇayan praṇayināṃ vividhān pumarthāngoptā sa me bhavatu gopapurādhirājaḥ || 1||

देहल्यधीश्वर तवेदृशमीश्वरत्वंतुष्टूषतां दिशति गद्गदिकानुबन्धम् ।वाचालयस्यथ च मां क्वचन क्षपायांक्षान्तेन दान्त कविमुख्यविमर्दनेन ॥ २॥

dehalyadhīśvara tavedṛśamīśvaratvaṃtuṣṭūṣatāṃ diśati gadgadikānubandham |vācālayasyatha ca māṃ kvacana kṣapāyāṃkṣāntena dānta kavimukhyavimardanena || 2||

त्वच्चक्रवद्द्रुतमनेहसि घूर्णमानेनिम्नोन्नतक्रमनिदर्शितनेमिवृत्ताः ।आराध्य गोपनगरे कृपयोदितं त्वांस्वाराज्यमग्र्यमलभन्त सुरासुरेन्द्राः ॥ ३॥

tvaccakravaddrutamanehasi ghūrṇamānenimnonnatakramanidarśitanemivṛttāḥ |ārādhya gopanagare kṛpayoditaṃ tvāṃsvārājyamagryamalabhanta surāsurendrāḥ || 3||

आकल्पपुष्पसुभगोन्नतबाहुशाखःपादे सदा परिपचेलिमसत्फलस्त्वम् ।पण्णातटस्पृशि मृकण्डुतपोवनेऽस्मिन्छायानिलीनभुवनोऽसि तमालशाखी ॥ ४॥

ākalpapuṣpasubhagonnatabāhuśākhaḥpāde sadā paripacelimasatphalastvam |paṇṇātaṭaspṛśi mṛkaṇḍutapovane'sminchāyānilīnabhuvano'si tamālaśākhī || 4||

चक्रस्य दैत्यदनुजादिषु वामभावंशङ्खस्य चाश्रितजनेष्वपि दक्षिणत्वम् ।व्यक्तं प्रदर्शयति गोपपुराधिराजव्यत्यस्य नूनमनयोः करसम्प्रयोगम् ॥ ५॥

cakrasya daityadanujādiṣu vāmabhāvaṃśaṅkhasya cāśritajaneṣvapi dakṣiṇatvam |vyaktaṃ pradarśayati gopapurādhirājavyatyasya nūnamanayoḥ karasamprayogam || 5||

दीपेन केनचिदशीतरुचा निशीथेस्नेहोपपन्नपरिशुद्धगुणार्पितेन ।दह्रावकाशनिबिडं ददृशुर्भवन्तंस्वाध्याययोगनयनाः शुचयः कवीन्द्राः ॥ ६॥

dīpena kenacidaśītarucā niśīthesnehopapannapariśuddhaguṇārpitena |dahrāvakāśanibiḍaṃ dadṛśurbhavantaṃsvādhyāyayoganayanāḥ śucayaḥ kavīndrāḥ || 6||

कासारपूर्वकविमुख्यविमर्दजन्मापण्णातटेक्षुसुभगस्य रसो बहुस्ते ।त्वत्पादपद्ममधुनि त्वदनन्यभोग्येनूनं समाश्रयति नूतनशर्करात्वम् ॥ ७॥

kāsārapūrvakavimukhyavimardajanmāpaṇṇātaṭekṣusubhagasya raso bahuste |tvatpādapadmamadhuni tvadananyabhogyenūnaṃ samāśrayati nūtanaśarkarātvam || 7||

वैरोचनेः सदसि वामनभूमिकावान्विक्रान्तिताण्डवरसेन विजृम्भमाणः ।चक्रे भवान् मकरकुण्डलकर्णपाशःश्यामैकमेघभरितामिव सप्तलोकीम् ॥ ८॥

vairocaneḥ sadasi vāmanabhūmikāvānvikrāntitāṇḍavarasena vijṛmbhamāṇaḥ |cakre bhavān makarakuṇḍalakarṇapāśaḥśyāmaikameghabharitāmiva saptalokīm || 8||

चित्रं न तत्त्रिषु मितानि पदेषु धत्तेविश्वान्यमूनि भुवनानि विशङ्कटेषु ।भक्तैः समं क्वचिदसौ भवनैकदेशेमाति स्म मूर्तिरमिता तदिहाद्भुतं नः ॥ ९॥

citraṃ na tattriṣu mitāni padeṣu dhatteviśvānyamūni bhuvanāni viśaṅkaṭeṣu |bhaktaiḥ samaṃ kvacidasau bhavanaikadeśemāti sma mūrtiramitā tadihādbhutaṃ naḥ || 9||

भक्तप्रिय त्वयि तथा परिवर्धमानेमुक्तावितानविततिस्तव पूर्वमासीत् ।हारावलिः परमथो रशनाकलापःतारागणस्तदनु मौक्तिकनूपुरश्रीः ॥ १०॥

bhaktapriya tvayi tathā parivardhamānemuktāvitānavitatistava pūrvamāsīt |hārāvaliḥ paramatho raśanākalāpaḥtārāgaṇastadanu mauktikanūpuraśrīḥ || 10||

भिक्षोचितं प्रकटयन् प्रथमाश्रमं त्वंकृष्णाजिनं यवनिकां कृतवान् प्रियायाः ।व्यक्ताकृतेस्तव समीक्ष्य भुजान्तरे तांत्वामेव गोपनगरीश जना विदुस्त्वाम् ॥ ११॥

bhikṣocitaṃ prakaṭayan prathamāśramaṃ tvaṃkṛṣṇājinaṃ yavanikāṃ kṛtavān priyāyāḥ |vyaktākṛtestava samīkṣya bhujāntare tāṃtvāmeva gopanagarīśa janā vidustvām || 11||

सत्कुर्वतां तव पदं चतुराननत्वंपादोदकं च शिरसा वहतां शिवत्वम् ।एकत्र विक्रमणकर्मणि तद्।ह्वयं तेदेहल्यधीश युगपत्प्रथितं पृथिव्याम् ॥ १२॥

satkurvatāṃ tava padaṃ caturānanatvaṃpādodakaṃ ca śirasā vahatāṃ śivatvam |ekatra vikramaṇakarmaṇi tad|hvayaṃ tedehalyadhīśa yugapatprathitaṃ pṛthivyām || 12||

भक्तोपरोधसह पादसरोजतस्तेमन्दाकिनी विगलिता मकरन्दधारा ।सद्यस्त्रिवर्गमपवर्गमपि क्षरन्तीपुण्या बभूव पुरशासन मौलिमाला ॥ १३॥

bhaktoparodhasaha pādasarojatastemandākinī vigalitā makarandadhārā |sadyastrivargamapavargamapi kṣarantīpuṇyā babhūva puraśāsana maulimālā || 13||

विक्रान्तकेतुपटिका पदवाहिनी तेन्यञ्चन्त्युपैति नतजीवितशिंशुमारम् ।औत्तानपादिममृतांशुमशीतभानुंहेमाचलं पशुपतिं हिमवन्तमुर्वीम् ॥ १४॥

vikrāntaketupaṭikā padavāhinī tenyañcantyupaiti natajīvitaśiṃśumāram |auttānapādimamṛtāṃśumaśītabhānuṃhemācalaṃ paśupatiṃ himavantamurvīm || 14||

वेधः कमण्डलुजलैर्विहितार्चनं तेपादाम्बुजं प्रतिदिनं प्रतिपद्यमाना ।स्तोत्रप्रिय त्रिपथगाऽऽदिसरिद्वराणांपण्णा बभूव भुवने बहुमानपात्रम् ॥ १५॥

vedhaḥ kamaṇḍalujalairvihitārcanaṃ tepādāmbujaṃ pratidinaṃ pratipadyamānā |stotrapriya tripathagā''disaridvarāṇāṃpaṇṇā babhūva bhuvane bahumānapātram || 15||

स्वच्छन्दविक्रमसमुन्नमितादमुष्मात्स्रोतस्त्रयं यदभवत्तव पादपद्मात् ।वेतालभूतसरसामपदिश्य वाचंप्रायेण तत्प्रसवभूमिमवाप भूयः ॥ १६॥

svacchandavikramasamunnamitādamuṣmātsrotastrayaṃ yadabhavattava pādapadmāt |vetālabhūtasarasāmapadiśya vācaṃprāyeṇa tatprasavabhūmimavāpa bhūyaḥ || 16||

क्रीडापरेण भवता विहितोपरोधान्आराधकाननुपरोधमुदञ्चयिष्यन् ।ताम्रेण पादनखरेण तदाऽण्डमध्येघण्टापथं कमपि नूनमवर्तयस्त्वम् ॥ १७॥

krīḍāpareṇa bhavatā vihitoparodhānārādhakānanuparodhamudañcayiṣyan |tāmreṇa pādanakhareṇa tadā'ṇḍamadhyeghaṇṭāpathaṃ kamapi nūnamavartayastvam || 17||

कामाविलेऽपि करुणार्णवबिन्दुरेकःक्षिप्तः स्वकेलि तरसा तव देहलीश ।तत्सन्ततेरुभयथा विततिं भजन्त्याःसंसारदावदहनं शमयत्यशेषम् ॥ १८॥

kāmāvile'pi karuṇārṇavabindurekaḥkṣiptaḥ svakeli tarasā tava dehalīśa |tatsantaterubhayathā vitatiṃ bhajantyāḥsaṃsāradāvadahanaṃ śamayatyaśeṣam || 18||

नीडोदरान्निपतितस्य शुकार्भकस्यत्राणेन नाथ विहरन्निव सार्वभौमः ।आदाय गोपनगराधिपते स्वयं मांक्रीडा दया व्यतिकरेण कृतार्थय त्वम् ॥ १९॥

nīḍodarānnipatitasya śukārbhakasyatrāṇena nātha viharanniva sārvabhaumaḥ |ādāya gopanagarādhipate svayaṃ māṃkrīḍā dayā vyatikareṇa kṛtārthaya tvam || 19||

लीलाशकुन्तमिव मां स्वपदोपलब्ध्यैस्वैरं क्षिपन् दुरितपञ्जरतो गुणस्थम् ।तत्तादृशं कमपि गोपपुरीविहारिन्सन्तोषमुल्ललय सागरसम्भवायाः ॥ २०॥

līlāśakuntamiva māṃ svapadopalabdhyaisvairaṃ kṣipan duritapañjarato guṇastham |tattādṛśaṃ kamapi gopapurīvihārinsantoṣamullalaya sāgarasambhavāyāḥ || 20||

वातूलकल्पवृजिनप्रभवैर्मदीयांवैयाकुलीं विषयसिन्धुतरङ्गभङ्गैः ।दासोपमर्दसह दुर्निरसां त्वदन्यैःअन्वीक्ष्य गाढमनुकम्पितुमर्हसि त्वम् ॥ २१॥

vātūlakalpavṛjinaprabhavairmadīyāṃvaiyākulīṃ viṣayasindhutaraṅgabhaṅgaiḥ |dāsopamardasaha durnirasāṃ tvadanyaiḥanvīkṣya gāḍhamanukampitumarhasi tvam || 21||

एनस्विनीमिति सदा मयि जायमानांदेहल्यधीश दृषदोऽपि विलापयन्तीम् ।नाथे समग्रशकने त्वयि जागरूकेकिं ते सहेत करुणा करुणामवस्थाम् ॥ २२॥

enasvinīmiti sadā mayi jāyamānāṃdehalyadhīśa dṛṣado'pi vilāpayantīm |nāthe samagraśakane tvayi jāgarūkekiṃ te saheta karuṇā karuṇāmavasthām || 22||

आत्मोन्नतिं परनिकर्षमपीह वाञ्छन्निम्नेऽपि मोहजलधौ निपतामि भूयः ।तन्मामुदञ्चय तवोन्नतपादनिघ्नंदेहल्यधीश गुणितेन दयागुणेन ॥ २३॥

ātmonnatiṃ paranikarṣamapīha vāñchannimne'pi mohajaladhau nipatāmi bhūyaḥ |tanmāmudañcaya tavonnatapādanighnaṃdehalyadhīśa guṇitena dayāguṇena || 23||

अक्षीणकल्मषरसोऽपि तवानृशंस्यात्लक्ष्मीसमक्षमपि विज्ञपयाम्यभीतः ।भक्तोपमर्दरसिक स्वयमल्पबुद्धेःयन्मन्यसे मम हितं तदुपाददीथाः ॥ २४॥

akṣīṇakalmaṣaraso'pi tavānṛśaṃsyātlakṣmīsamakṣamapi vijñapayāmyabhītaḥ |bhaktopamardarasika svayamalpabuddheḥyanmanyase mama hitaṃ tadupādadīthāḥ || 24||

मन्ये दयार्द्र हृदयेन महाधनं मेदत्तं त्वयेदमनपायमकिञ्चनत्वम् ।येन स्तनन्धयमिव स्वहितानभिज्ञंन्यासीकरोषि निजपादसरोरुहे माम् ॥ २५॥

manye dayārdra hṛdayena mahādhanaṃ medattaṃ tvayedamanapāyamakiñcanatvam |yena stanandhayamiva svahitānabhijñaṃnyāsīkaroṣi nijapādasaroruhe mām || 25||

दुर्वारतीव्रदुरितप्रतिवावदूकैःऔदार्यवद्भिरनघस्मितदर्शनीयैः ।देहल्यधीश्वर दयाभरितैरपाङ्गैःवाचं विनापि वदसीव मयि प्रसादम् ॥ २६॥

durvāratīvraduritaprativāvadūkaiḥaudāryavadbhiranaghasmitadarśanīyaiḥ |dehalyadhīśvara dayābharitairapāṅgaiḥvācaṃ vināpi vadasīva mayi prasādam || 26||

अयमनवमसूक्तैरादिभक्तैर्यथावत्विशदितनिजतत्त्वो विश्वमव्यादभव्यात् ।रथचरणनिरूढव्यञ्जनानां जनानांदुरितमथनलीलादोहली देहलीशः ॥ २७॥

ayamanavamasūktairādibhaktairyathāvatviśaditanijatattvo viśvamavyādabhavyāt |rathacaraṇanirūḍhavyañjanānāṃ janānāṃduritamathanalīlādohalī dehalīśaḥ || 27||

इयमवितथवर्णा वर्णनीयस्वभावात्विदितनिगमसीम्ना वेङ्कटेशेन गीता ।भवमरुभुवि तृष्णालोभपर्याकुलानांदिशतु फलमभीष्टं देहलीशस्तुतिर्नः ॥ २८॥

iyamavitathavarṇā varṇanīyasvabhāvātviditanigamasīmnā veṅkaṭeśena gītā |bhavamarubhuvi tṛṣṇālobhaparyākulānāṃdiśatu phalamabhīṣṭaṃ dehalīśastutirnaḥ || 28||

इति वेदान्तदेशिककृता देहलीशस्तुतिः समाप्ता ।

iti vedāntadeśikakṛtā dehalīśastutiḥ samāptā |