वेङ्कटेशस्तोत्रम् १ Venkateshastotram

कौशिकश्रीनिवासार्यतनयं विनयोज्ज्वलम् ।वात्सल्यादिगुणावासं वन्दे वरददेशिकम् ॥पद्मस्थां युवतीं परार्ध्यवृषभाद्रीशायतोरस्स्थलीमध्यावासमहोत्सवां क्षणसकृद्विश्लेषवाक्यासहाम् ।मूर्तीभावमुपागतामिव कृपां मुग्धाखिलाङ्गां श्रियंनित्यानन्दविधायिनीं निजपदे न्यस्तात्मनां संश्रये ॥ १॥

kauśikaśrīnivāsāryatanayaṃ vinayojjvalam |vātsalyādiguṇāvāsaṃ vande varadadeśikam ||padmasthāṃ yuvatīṃ parārdhyavṛṣabhādrīśāyatorassthalīmadhyāvāsamahotsavāṃ kṣaṇasakṛdviśleṣavākyāsahām |mūrtībhāvamupāgatāmiva kṛpāṃ mugdhākhilāṅgāṃ śriyaṃnityānandavidhāyinīṃ nijapade nyastātmanāṃ saṃśraye || 1||

श्रीमच्छेषमहीधरेशचरणौ प्राप्यौ च यौ प्रापकौअस्मद्देशिकपुङ्गवैः करुणया सन्दर्शितौ तावकौ ।प्रोक्तौ वाक्ययुगेन भूरिगुणकावार्यैश्च पूर्वैर्मुहुःश्रेयोभिः शठवैरिमुख्यमुनिभिस्तौ संश्रितौ संश्रये ॥ २॥

śrīmaccheṣamahīdhareśacaraṇau prāpyau ca yau prāpakauasmaddeśikapuṅgavaiḥ karuṇayā sandarśitau tāvakau |proktau vākyayugena bhūriguṇakāvāryaiśca pūrvairmuhuḥśreyobhiḥ śaṭhavairimukhyamunibhistau saṃśritau saṃśraye || 2||

यस्यैकं गुणमादृताः कवयितुं नित्याः प्रवृत्ता गिरःतस्याभूमितया स्ववाङ्मनसयोर्वैक्लब्यमासेदिरे ।तत्तादृग्बहुसद्गुणं कवयितुं मोहाद्वृषाद्रीश्वरंकाङ्क्षे कार्यविवेचनं न हि भवेन्मूढाशयानां नृणाम् ॥ ३॥

yasyaikaṃ guṇamādṛtāḥ kavayituṃ nityāḥ pravṛttā giraḥtasyābhūmitayā svavāṅmanasayorvaiklabyamāsedire |tattādṛgbahusadguṇaṃ kavayituṃ mohādvṛṣādrīśvaraṃkāṅkṣe kāryavivecanaṃ na hi bhavenmūḍhāśayānāṃ nṛṇām || 3||

यत्पादा योषितं निजसकृत्स्पर्शेन काञ्चिच्छिलामङ्गार डिम्भतामनुपमौ शान्तं कमप्यञ्चितौ ।यत्पादूरखिलां शशास च महीमाश्चर्यसीमास्थलीम्अद्राक्षं हरिमञ्जनाचलतटे निर्निद्रपद्मेक्षणम् ॥ ४॥

yatpādā yoṣitaṃ nijasakṛtsparśena kāñcicchilāmaṅgāra ḍimbhatāmanupamau śāntaṃ kamapyañcitau |yatpādūrakhilāṃ śaśāsa ca mahīmāścaryasīmāsthalīmadrākṣaṃ harimañjanācalataṭe nirnidrapadmekṣaṇam || 4||

अत्रस्यन्मणिराजराजिविलसन्मञ्जीरनिर्यन्महःस्तोमप्रास्तसमस्तविस्तृततमश्श्रीमन्दिराभ्यन्तरम् ।व्याकोचाम्बुजसुन्दरं चरणयोर्द्वन्द्वं वृषाद्रीशितुःचक्षुर्भ्यामनुभूय सर्वसुलभं प्राप्स्यामि मोदं कदा ॥ ५॥

atrasyanmaṇirājarājivilasanmañjīraniryanmahaḥstomaprāstasamastavistṛtatamaśśrīmandirābhyantaram |vyākocāmbujasundaraṃ caraṇayordvandvaṃ vṛṣādrīśituḥcakṣurbhyāmanubhūya sarvasulabhaṃ prāpsyāmi modaṃ kadā || 5||

सत्कृत्या समकाललब्धतनुभिर्गोपीभिरत्यादरात्विन्यस्तौ वदने कुचे च नितरां रोमाञ्चरोहाञ्चिते ।पद्माभूकरपल्लवैः सचकितं संवाह्यमानौ मृदूमान्यौ वेङ्कटभूधरेशचरणौ मार्गे दृशोः स्तां मम ॥ ६॥

satkṛtyā samakālalabdhatanubhirgopībhiratyādarātvinyastau vadane kuce ca nitarāṃ romāñcarohāñcite |padmābhūkarapallavaiḥ sacakitaṃ saṃvāhyamānau mṛdūmānyau veṅkaṭabhūdhareśacaraṇau mārge dṛśoḥ stāṃ mama || 6||

प्रातः फुल्लपयोरुहान्तरदलस्निग्धारुणान्तस्थलौनिष्पीताखिलनीरनीरधिलसन्नीलाम्बुदाभौ बहिः ।राकाशीतमरीचिसन्निभनखज्योतिर्वितानाञ्चितौपादौ पन्नगपुङ्गवाचलपतेर्मध्येमनस्स्तां मम ॥ ७॥

prātaḥ phullapayoruhāntaradalasnigdhāruṇāntasthalauniṣpītākhilanīranīradhilasannīlāmbudābhau bahiḥ |rākāśītamarīcisannibhanakhajyotirvitānāñcitaupādau pannagapuṅgavācalapatermadhyemanasstāṃ mama || 7||

मन्दारप्रसवाभिरामशिरसां वृन्दारकश्रेयसांवृन्दैरिन्दुकलाभृता च विधिना वन्धौ धृतानन्दथू ।बन्धच्छेदविधायिनौ विनमतां छन्दश्शताभिष्टुतौवन्दे शेषमहीधरेशचरणौ वन्दारुचिन्तामणी ॥ ८॥

mandāraprasavābhirāmaśirasāṃ vṛndārakaśreyasāṃvṛndairindukalābhṛtā ca vidhinā vandhau dhṛtānandathū |bandhacchedavidhāyinau vinamatāṃ chandaśśatābhiṣṭutauvande śeṣamahīdhareśacaraṇau vandārucintāmaṇī || 8||

चिञ्चामूलकृतासनेन मुनिना तत्त्वार्धसन्दर्शिनाकारुण्येन जगद्धितं कथयता स्वानुष्ठितिरव्यापनात् ।निश्चिक्ये शरणं यदेव परमं प्राप्यं च सर्वात्मनांतत्पादाब्जयुगं भजामि वृषभक्षोणीधराधीशितुः ॥ ९॥

ciñcāmūlakṛtāsanena muninā tattvārdhasandarśinākāruṇyena jagaddhitaṃ kathayatā svānuṣṭhitiravyāpanāt |niścikye śaraṇaṃ yadeva paramaṃ prāpyaṃ ca sarvātmanāṃtatpādābjayugaṃ bhajāmi vṛṣabhakṣoṇīdharādhīśituḥ || 9||

नन्दिष्यामि कदाऽहमेत्य महता घर्मेण तप्तो यथामन्दोदञ्चितमारुतं मरुतले मर्त्यो महान्तं ह्रदम् ।सन्तप्तो भवतापदावशिखिना सर्वार्तिसंशामकंपादद्वन्द्वमहीशभूधरपतेर्निर्द्वन्द्वहृन्मन्दिरम् ॥ १०॥

nandiṣyāmi kadā'hametya mahatā gharmeṇa tapto yathāmandodañcitamārutaṃ marutale martyo mahāntaṃ hradam |santapto bhavatāpadāvaśikhinā sarvārtisaṃśāmakaṃpādadvandvamahīśabhūdharapaternirdvandvahṛnmandiram || 10||

यौ वृन्दावनभूतले व्यहरतां दौतेयवृन्दावृतेकुप्यत्कालियविस्तृतोच्छ्रितफणारङ्गेषु चानृत्यताम् ।किञ्चानस्समुदास्थतां किसलयप्रस्पर्धिनावासुरंतन्वातां मम वेङ्कटेशचरणौ तावंहसां संहृतिम् ॥ ११॥

yau vṛndāvanabhūtale vyaharatāṃ dauteyavṛndāvṛtekupyatkāliyavistṛtocchritaphaṇāraṅgeṣu cānṛtyatām |kiñcānassamudāsthatāṃ kisalayapraspardhināvāsuraṃtanvātāṃ mama veṅkaṭeśacaraṇau tāvaṃhasāṃ saṃhṛtim || 11||

शेषित्वप्रमुखान्निपीय तु गुणान्नित्या हरेस्सूरयोवैकुण्ठे तत एत्य वेङ्कटगिरिं सौलभ्यमुख्यानिह ।नित्योदञ्चितसंनिधेर्निरुपमान्निर्विश्य तस्याद्भुतान्निर्गन्तुं प्रभवन्ति हन्त न ततो वैकुण्ठकुण्ठादराः ॥ १२॥

śeṣitvapramukhānnipīya tu guṇānnityā haressūrayovaikuṇṭhe tata etya veṅkaṭagiriṃ saulabhyamukhyāniha |nityodañcitasaṃnidhernirupamānnirviśya tasyādbhutānnirgantuṃ prabhavanti hanta na tato vaikuṇṭhakuṇṭhādarāḥ || 12||

सम्फुल्लाद्भुतपुष्पभारविनमच्छाखाशतानां सदासौरभ्यानुभवाभियन्मधुलिहां सङ्घैर्वृते भूरुहाम् ।उद्यद्रश्मिभिरुज्ज्वलैर्मणिगणैरुत्तुङ्गशृङ्गैर्वृषक्षोणीभर्तरि वर्ततेऽखिलजगत्क्षेमाय लक्ष्मीसखः ॥ १३॥

samphullādbhutapuṣpabhāravinamacchākhāśatānāṃ sadāsaurabhyānubhavābhiyanmadhulihāṃ saṅghairvṛte bhūruhām |udyadraśmibhirujjvalairmaṇigaṇairuttuṅgaśṛṅgairvṛṣakṣoṇībhartari vartate'khilajagatkṣemāya lakṣmīsakhaḥ || 13||

नानादिङ्मुखवासिनो नरगणानभ्यागतानादरात्प्रत्युद्यात इवान्तिकस्फुटतरप्रेक्ष्यप्रसन्नाननः ।सानुक्रोशमनास्सडिम्भमहिलान् सम्प्राप्तसर्वेप्सितान्कुर्वन्नञ्जनभूधरे कुवलयश्यामो हरिर्घासते ॥ १४॥

nānādiṅmukhavāsino naragaṇānabhyāgatānādarātpratyudyāta ivāntikasphuṭataraprekṣyaprasannānanaḥ |sānukrośamanāssaḍimbhamahilān samprāptasarvepsitānkurvannañjanabhūdhare kuvalayaśyāmo harirghāsate || 14||

आपादादनवद्यमाच शिरसस्सौन्दर्यसीमास्पदंहस्तोदञ्चितशङ्खवक्रमुरसां बिभ्राणमम्भोधिजाम् ।माल्यैरुल्लसितं मनोज्ञमकुटीमुख्यैश्च भूषाशतैःमध्येतारणमञ्जनाचलतटे भान्तं हरिं भावये ॥ १५॥

āpādādanavadyamāca śirasassaundaryasīmāspadaṃhastodañcitaśaṅkhavakramurasāṃ bibhrāṇamambhodhijām |mālyairullasitaṃ manojñamakuṭīmukhyaiśca bhūṣāśataiḥmadhyetāraṇamañjanācalataṭe bhāntaṃ hariṃ bhāvaye || 15||

मञ्जीराञ्चितपादमद्भुतकटीविभ्राजिपीताम्बरंपद्मालङ्कृतनाभिमङ्गमहसा पाथोधरभ्रान्तिदम् ।पार्श्वालङ्कृतिशङ्खचक्रविलसत्पाणिं परं पूरुषंवन्दे मन्दहसं विचित्रमकुटीजुष्टं वृषाद्रीश्वरम् ॥ १६॥

mañjīrāñcitapādamadbhutakaṭīvibhrājipītāmbaraṃpadmālaṅkṛtanābhimaṅgamahasā pāthodharabhrāntidam |pārśvālaṅkṛtiśaṅkhacakravilasatpāṇiṃ paraṃ pūruṣaṃvande mandahasaṃ vicitramakuṭījuṣṭaṃ vṛṣādrīśvaram || 16||

नानाभासुररत्नमौक्तिकवरश्रेणीलसत्तोरणस्वर्णस्तम्भयुगान्तरालकभृशप्रद्योतमानाननम् ।आनासश्रुतिलोलनीलविशदस्निग्धान्तरक्तोक्षणंनाथं प्रेक्षितुमञ्जनाचलतटे नालं सहस्रं दृशाम् ॥ १७॥

nānābhāsuraratnamauktikavaraśreṇīlasattoraṇasvarṇastambhayugāntarālakabhṛśapradyotamānānanam |ānāsaśrutilolanīlaviśadasnigdhāntaraktokṣaṇaṃnāthaṃ prekṣitumañjanācalataṭe nālaṃ sahasraṃ dṛśām || 17||

चक्राब्जे करयुग्मकेन सततं बिभ्रत् करेण स्पृशन्सव्येनोरुमपीतरेण चरणौ सन्दर्शयन् भूषणैः ।सद्रत्नैः सकला दिशो वितिमिराः कुर्वन् वृषाद्रौ हरिःशुद्धस्वान्तनिषेविते विजयते शुद्धान्तबाहान्तरः ॥ १८॥

cakrābje karayugmakena satataṃ bibhrat kareṇa spṛśansavyenorumapītareṇa caraṇau sandarśayan bhūṣaṇaiḥ |sadratnaiḥ sakalā diśo vitimirāḥ kurvan vṛṣādrau hariḥśuddhasvāntaniṣevite vijayate śuddhāntabāhāntaraḥ || 18||

सुस्निग्धाधरपल्लवं मृदुहसं मीनोल्लसल्लोचनंगण्डप्रस्फुरदंशुकुण्डलयुगं विभ्राजिसुभ्रून्नसम् ।फालोद्भासिपरार्ध्यरत्नतिलकं वक्त्रं प्रलम्बालकंभव्यं वेङ्कटनायकस्य पिबतां भाग्यं न वाचां पदम् ॥ १९॥

susnigdhādharapallavaṃ mṛduhasaṃ mīnollasallocanaṃgaṇḍaprasphuradaṃśukuṇḍalayugaṃ vibhrājisubhrūnnasam |phālodbhāsiparārdhyaratnatilakaṃ vaktraṃ pralambālakaṃbhavyaṃ veṅkaṭanāyakasya pibatāṃ bhāgyaṃ na vācāṃ padam || 19||

त्वत्पादाम्बुजसस्पृहं मम मनः कुर्यास्त्वदन्यस्पृहांदूरं तोलय दुःखजालजननीं त्वत्पादवाञ्छाद्विषम् ।किञ्च त्वत्परतन्त्रभूसुरकृपापात्रं क्रिया मां सदासर्पाधीश्वरभूधरेन्द्र भगवन् सर्वार्थसन्दायक ॥ २०॥

tvatpādāmbujasaspṛhaṃ mama manaḥ kuryāstvadanyaspṛhāṃdūraṃ tolaya duḥkhajālajananīṃ tvatpādavāñchādviṣam |kiñca tvatparatantrabhūsurakṛpāpātraṃ kriyā māṃ sadāsarpādhīśvarabhūdharendra bhagavan sarvārthasandāyaka || 20||

नाकार्षं श्रुतिचोदितां कृतिमहं किञ्चिन्न चावेदिषंजीवेशौ भवभञ्जनी न च भवत्पादाब्जभक्तिर्मम ।श्रीमत्त्वत्करुणैव देशिकवरोपज्ञं प्रवृत्ता मयित्वत्प्राप्तौ शरणं वृषाचलपतेऽभूवं ततस्त्वद्भरः ॥ २१॥

nākārṣaṃ śruticoditāṃ kṛtimahaṃ kiñcinna cāvediṣaṃjīveśau bhavabhañjanī na ca bhavatpādābjabhaktirmama |śrīmattvatkaruṇaiva deśikavaropajñaṃ pravṛttā mayitvatprāptau śaraṇaṃ vṛṣācalapate'bhūvaṃ tatastvadbharaḥ || 21||

श्रीमत्कौशिकवंशवारिधिविधोः श्रीवेङ्कटेशाख्ययाविख्यातस्य गुरोर्विशुद्धमनसो विद्यानिधेः सूनुना ।भक्त्यैतां वरदाभिधेन भणितां श्रीवेङ्कटेशस्तुतिंभव्यां यस्तु पठेदमुष्य वितरेच्छ्रेयः परं श्रीसखः ॥॥ इति वेङ्कटेशस्तोत्रम् ॥श्रीमते रामानुजाय नमः

śrīmatkauśikavaṃśavāridhividhoḥ śrīveṅkaṭeśākhyayāvikhyātasya gurorviśuddhamanaso vidyānidheḥ sūnunā |bhaktyaitāṃ varadābhidhena bhaṇitāṃ śrīveṅkaṭeśastutiṃbhavyāṃ yastu paṭhedamuṣya vitarecchreyaḥ paraṃ śrīsakhaḥ |||| iti veṅkaṭeśastotram ||śrīmate rāmānujāya namaḥ