शिवपुराणमाहात्म्यम् Shri Shiva Mahapuranam Mahatmyam

शौनक उवाच ।हे हे सूत महाप्राज्ञ सर्वसिद्धान्तवित् प्रभो ।आख्याहि मे कथासारं पुराणानां विशेषतः ॥ १॥

śaunaka uvāca |he he sūta mahāprājña sarvasiddhāntavit prabho |ākhyāhi me kathāsāraṃ purāṇānāṃ viśeṣataḥ || 1||

सदाचारश्च सद्भक्तिर्विवेको वर्धते कथम् ।स्वविकारनिरासश्च सज्जनैः क्रियते कथम् ॥ २॥

sadācāraśca sadbhaktirviveko vardhate katham |svavikāranirāsaśca sajjanaiḥ kriyate katham || 2||

जीवाश्चासुरतां प्राप्ताः प्रायो घोरे कलाविह ।तस्य संशोधने किं हि विद्यते परमायनम् ॥ ३॥

jīvāścāsuratāṃ prāptāḥ prāyo ghore kalāviha |tasya saṃśodhane kiṃ hi vidyate paramāyanam || 3||

यदस्ति वस्तु परमं श्रेयसां श्रेय उत्तमम् ।पावनं पावनानां च साधनं तद्वदाधुना ॥ ४॥

yadasti vastu paramaṃ śreyasāṃ śreya uttamam |pāvanaṃ pāvanānāṃ ca sādhanaṃ tadvadādhunā || 4||

येन तत्साधनेनाशु शुध्यत्यात्मा विशेषतः ।शिवप्राप्तिर्भवेत्तात सदा निर्मलचेतसः ॥ ५॥

yena tatsādhanenāśu śudhyatyātmā viśeṣataḥ |śivaprāptirbhavettāta sadā nirmalacetasaḥ || 5||

सूत उवाच ।धन्यस्त्वं मुनिशार्दूल श्रवणप्रीतिलालसः ।अतो विचार्य सुधिया वच्मि शास्त्रं महोत्तमम् ॥ ६॥

sūta uvāca |dhanyastvaṃ muniśārdūla śravaṇaprītilālasaḥ |ato vicārya sudhiyā vacmi śāstraṃ mahottamam || 6||

सर्वसिद्धान्तनिष्पन्नं भक्त्यादिकविवर्धनम् ।शिवतोषकरं दिव्यं शृणु वत्स रसायनम् ॥ ७॥

sarvasiddhāntaniṣpannaṃ bhaktyādikavivardhanam |śivatoṣakaraṃ divyaṃ śṛṇu vatsa rasāyanam || 7||

कालव्यालमहात्रासविध्वंसकरमुत्तमम् ।शैवं पुराणं परमं शिवेनोक्तं पुरा मुने ॥ ८॥

kālavyālamahātrāsavidhvaṃsakaramuttamam |śaivaṃ purāṇaṃ paramaṃ śivenoktaṃ purā mune || 8||

सनत्कुमारस्य मुनेरुपदेशात् परादरात् ।व्यासेनोक्तं तु सङ्क्षेपात् कलिजानां हिताय च ॥ ९॥

sanatkumārasya munerupadeśāt parādarāt |vyāsenoktaṃ tu saṅkṣepāt kalijānāṃ hitāya ca || 9||

एतस्मादपरं किञ्चित्पुराणाच्छैवतो मुने ।न विद्यते मनःशुद्ध्यै कलिजानां विशेषतः ॥ १०॥

etasmādaparaṃ kiñcitpurāṇācchaivato mune |na vidyate manaḥśuddhyai kalijānāṃ viśeṣataḥ || 10||

जन्मान्तरे भवेत् पुण्यं महद्यस्य सुधीमतः ।तस्य प्रीतिर्भवेत्तत्र महाभाग्यवतो मुने ॥ ११॥

janmāntare bhavet puṇyaṃ mahadyasya sudhīmataḥ |tasya prītirbhavettatra mahābhāgyavato mune || 11||

एतच्छिवपुराणं हि परमं शास्त्रमुत्तमम् ।शिवरूपं क्षितौ ज्ञेयं सेवनीयं च सर्वथा ॥ १२॥

etacchivapurāṇaṃ hi paramaṃ śāstramuttamam |śivarūpaṃ kṣitau jñeyaṃ sevanīyaṃ ca sarvathā || 12||

पठनाच्छ्रवणादस्य भक्तिमान्नरसत्तमः ।सद्यः शिवपदप्राप्तिं लभते सर्वसाधनात् ॥ १३॥

paṭhanācchravaṇādasya bhaktimānnarasattamaḥ |sadyaḥ śivapadaprāptiṃ labhate sarvasādhanāt || 13||

तस्मात् सर्वप्रयत्नेन काङ्क्षितं पठनं नृभिः ।तथास्य श्रवणं प्रेम्णा सर्वकामफलप्रदम् ॥ १४॥

tasmāt sarvaprayatnena kāṅkṣitaṃ paṭhanaṃ nṛbhiḥ |tathāsya śravaṇaṃ premṇā sarvakāmaphalapradam || 14||

पुराणश्रवणाच्छम्भोर्निष्पापो जायते नरः ।भुक्त्वा भोगान् सुविपुलान् शिवलोकमवाप्नुयात् ॥ १५॥

purāṇaśravaṇācchambhorniṣpāpo jāyate naraḥ |bhuktvā bhogān suvipulān śivalokamavāpnuyāt || 15||

राजसूयेन यत्पुण्यमग्निष्टोमशतेन च ।तत् पुण्यं लभते शम्भोः कथाश्रवणमात्रतः ॥ १६॥

rājasūyena yatpuṇyamagniṣṭomaśatena ca |tat puṇyaṃ labhate śambhoḥ kathāśravaṇamātrataḥ || 16||

ये शृण्वन्ति मुने शैवं पुराणं शास्त्रमुत्तमम् ।ते मनुष्या न मन्तव्या रुद्रा एव न संशयः ॥ १७॥

ye śṛṇvanti mune śaivaṃ purāṇaṃ śāstramuttamam |te manuṣyā na mantavyā rudrā eva na saṃśayaḥ || 17||

शृण्वतां तत् पुराणं हि तथा कीर्तयतां च तत् ।पादाम्बुजरजांस्येव तीर्थानि मुनयो विदुः ॥ १८॥

śṛṇvatāṃ tat purāṇaṃ hi tathā kīrtayatāṃ ca tat |pādāmbujarajāṃsyeva tīrthāni munayo viduḥ || 18||

गन्तुं निःश्रेयसं स्थानं येऽभिवाञ्छन्ति देहिनः ।शैवं पुराणममलं भक्त्या शृण्वन्तु ते सदा ॥ १९॥

gantuṃ niḥśreyasaṃ sthānaṃ ye'bhivāñchanti dehinaḥ |śaivaṃ purāṇamamalaṃ bhaktyā śṛṇvantu te sadā || 19||

सदा श्रोतुं यद्यशक्तो भवेत् स मुनिसत्तम ।नियतात्मा प्रतिदिनं शृणुयाद्वा मुहूर्तकम् ॥ २०॥

sadā śrotuṃ yadyaśakto bhavet sa munisattama |niyatātmā pratidinaṃ śṛṇuyādvā muhūrtakam || 20||

यदि प्रतिदिनं श्रोतुमशक्तो मानवो भवेत् ।पुण्यमासादिषु मुने शृणुयाच्छिवपुराणकम् ॥ २१॥

yadi pratidinaṃ śrotumaśakto mānavo bhavet |puṇyamāsādiṣu mune śṛṇuyācchivapurāṇakam || 21||

मुहूर्तं वा तदर्धं वा तदर्धं वा क्षणं च वा ।ये शृण्वन्ति पुराणं तन्न तेषां दुर्गर्तिर्भवेत् ॥ २२॥

muhūrtaṃ vā tadardhaṃ vā tadardhaṃ vā kṣaṇaṃ ca vā |ye śṛṇvanti purāṇaṃ tanna teṣāṃ durgartirbhavet || 22||

तत्पुराणं च शृण्वानः पुरुषो यो मुनीश्वर ।स निस्तरति संसारं दग्ध्वा कर्ममहाटवीम् ॥ २३॥

tatpurāṇaṃ ca śṛṇvānaḥ puruṣo yo munīśvara |sa nistarati saṃsāraṃ dagdhvā karmamahāṭavīm || 23||

यत्पुण्यं सर्वदानेषु सर्वयज्ञेषु वा मुने ।शम्भोः पुराणश्रवणात्तत्फलं निश्चलं भवेत् ॥ २४॥

yatpuṇyaṃ sarvadāneṣu sarvayajñeṣu vā mune |śambhoḥ purāṇaśravaṇāttatphalaṃ niścalaṃ bhavet || 24||

विशेषतः कलौ शैवपुराणश्रवणादृते ।परो धर्मो न पुंसां हि मुक्तिसाधनकृन्मुने ॥ २५॥

viśeṣataḥ kalau śaivapurāṇaśravaṇādṛte |paro dharmo na puṃsāṃ hi muktisādhanakṛnmune || 25||

पुराणश्रवणं शम्भोर्नामसङ्कीर्तनं तथा ।कल्पद्रुमफलं सम्यङ् मनुष्याणां न संशयः ॥ २६॥

purāṇaśravaṇaṃ śambhornāmasaṅkīrtanaṃ tathā |kalpadrumaphalaṃ samyaṅ manuṣyāṇāṃ na saṃśayaḥ || 26||

कलौ दुर्मेधसां पुंसां धर्माचारोज्झितात्मनाम् ।हिताय विदधे शम्भुः पुराणाख्यं सुधारसम् ॥ २७॥

kalau durmedhasāṃ puṃsāṃ dharmācārojjhitātmanām |hitāya vidadhe śambhuḥ purāṇākhyaṃ sudhārasam || 27||

एकोऽजरामरः स्याद्वै पिबन्नेवामृतं पुमान् ।शम्भोः कथामृतं कुर्यात् कुलमेवाजरामरम् ॥ २८॥

eko'jarāmaraḥ syādvai pibannevāmṛtaṃ pumān |śambhoḥ kathāmṛtaṃ kuryāt kulamevājarāmaram || 28||

सदा सेव्या सदा सेव्या सदा सेव्या विशेषतः ।एतच्छिवपुराणस्य कथा परमपावनि ॥ २९॥

sadā sevyā sadā sevyā sadā sevyā viśeṣataḥ |etacchivapurāṇasya kathā paramapāvani || 29||

एतच्छिवपुराणस्य कथाश्रवणमात्रतः ।किं ब्रवीमि फलं तस्य शिवश्चित्तं समाश्रयेत् ॥ ३०॥

etacchivapurāṇasya kathāśravaṇamātrataḥ |kiṃ bravīmi phalaṃ tasya śivaścittaṃ samāśrayet || 30||

चतुर्विंशतिसाहस्रो ग्रन्थोऽयं सप्तसंहितः ।भक्तित्रिकसुसम्पूर्णः शृणुयात्तं परादरात् ॥ ३१॥

caturviṃśatisāhasro grantho'yaṃ saptasaṃhitaḥ |bhaktitrikasusampūrṇaḥ śṛṇuyāttaṃ parādarāt || 31||

विद्येश्वरसंहिताद्या द्वितीया रुद्रसंहिता ।तृतीया शतरुद्राख्या कोटिरुद्रा चतुर्थिका ॥ ३२॥

vidyeśvarasaṃhitādyā dvitīyā rudrasaṃhitā |tṛtīyā śatarudrākhyā koṭirudrā caturthikā || 32||

पञ्चम्युमासंहितोक्ता षष्ठी कैलाससंहिता ।सप्तमी वायवीयाख्या सप्तैवं संहिता इह ॥ ३३॥

pañcamyumāsaṃhitoktā ṣaṣṭhī kailāsasaṃhitā |saptamī vāyavīyākhyā saptaivaṃ saṃhitā iha || 33||

ससप्तसंहितं दिव्यं पुराणं शिवसंज्ञकम् ।वरीवर्ति ब्रह्मतुल्यं सर्वोपरि गतिप्रदम् ॥ ३४॥

sasaptasaṃhitaṃ divyaṃ purāṇaṃ śivasaṃjñakam |varīvarti brahmatulyaṃ sarvopari gatipradam || 34||

एतच्छिवपुराणं हि सप्तसंहितमादरात् ।परिपूर्णं पठेद्यस्तु स जीवन्मुक्त उच्यते ॥ ३५॥

etacchivapurāṇaṃ hi saptasaṃhitamādarāt |paripūrṇaṃ paṭhedyastu sa jīvanmukta ucyate || 35||

पुमानज्ञानतस्तावद् भ्रमतेऽस्मिन्भवे मुने ।यावत्कर्णगतं नास्ति पुराणं शैवमुत्तमम् ॥ ३६॥

pumānajñānatastāvad bhramate'sminbhave mune |yāvatkarṇagataṃ nāsti purāṇaṃ śaivamuttamam || 36||

किं श्रुतैर्बहुभिः शास्त्रैः पुराणैश्च भ्रमावहैः ।शैवं पुराणमेकं हि मुक्तिदानेन गर्जति ॥ ३७॥

kiṃ śrutairbahubhiḥ śāstraiḥ purāṇaiśca bhramāvahaiḥ |śaivaṃ purāṇamekaṃ hi muktidānena garjati || 37||

एतच्छिवपुराणस्य कथा भवति यद्गृहे ।तीर्थभूतं हि तद् गेहं वसतां पापनाशनम् ॥ ३८॥

etacchivapurāṇasya kathā bhavati yadgṛhe |tīrthabhūtaṃ hi tad gehaṃ vasatāṃ pāpanāśanam || 38||

अश्वमेधसहस्राणि वाजपेयशतानि च ।कलां शिवपुराणस्य नार्हन्ति खलु षोडशीम् ॥ ३९॥

aśvamedhasahasrāṇi vājapeyaśatāni ca |kalāṃ śivapurāṇasya nārhanti khalu ṣoḍaśīm || 39||

तावत् स प्रोच्यते पापी पापकृन्मुनिसत्तम ।यावच्छिवपुराणं हि न शृणोति सुभक्तितः ॥ ४०॥

tāvat sa procyate pāpī pāpakṛnmunisattama |yāvacchivapurāṇaṃ hi na śṛṇoti subhaktitaḥ || 40||

गङ्गाद्याः पुण्यनद्यश्च सप्तपुर्यो गया तथा ।एतच्छिवपुराणस्य समतां यान्ति न क्वचित् ॥ ४१॥

gaṅgādyāḥ puṇyanadyaśca saptapuryo gayā tathā |etacchivapurāṇasya samatāṃ yānti na kvacit || 41||

नित्यं शिवपुराणस्य श्लोकंश्लोकार्धमेव च ।स्वमुखेन पठेद्भक्त्या यदीच्छेत् परमां गतिम् ॥ ४२॥

nityaṃ śivapurāṇasya ślokaṃślokārdhameva ca |svamukhena paṭhedbhaktyā yadīcchet paramāṃ gatim || 42||

एतच्छिवपुराणं यो वाचयेदर्थतोऽनिशम् ।पठेद्वा प्रीतितो नित्यं स पुण्यात्मा न संशयः ॥ ४३॥

etacchivapurāṇaṃ yo vācayedarthato'niśam |paṭhedvā prītito nityaṃ sa puṇyātmā na saṃśayaḥ || 43||

अन्तकाले हि यश्चैनं शृणुयाद्भक्तितः सुधीः ।सुप्रसन्नो महेशानस्तस्मै यच्छति स्वं पदम् ॥ ४४॥

antakāle hi yaścainaṃ śṛṇuyādbhaktitaḥ sudhīḥ |suprasanno maheśānastasmai yacchati svaṃ padam || 44||

एतच्छिवपुराणं यः पूजयेन्नित्यमादरात् ।स भुक्त्वेहाखिलान् कामानन्ते शिवपदं लभेत् ॥ ४५॥

etacchivapurāṇaṃ yaḥ pūjayennityamādarāt |sa bhuktvehākhilān kāmānante śivapadaṃ labhet || 45||

एतच्छिवपुराणस्य कुर्वन्नित्यमतन्द्रितः ।पट्टवस्त्रादिना सम्यक् सत्कारं स सुखी सदा ॥ ४६॥

etacchivapurāṇasya kurvannityamatandritaḥ |paṭṭavastrādinā samyak satkāraṃ sa sukhī sadā || 46||

शैवं पुराणममलं शैवसर्वस्वमादरात् ।सेवनीयं प्रयत्नेन परत्रेह सुखेप्सुना ॥ ४७॥

śaivaṃ purāṇamamalaṃ śaivasarvasvamādarāt |sevanīyaṃ prayatnena paratreha sukhepsunā || 47||

चतुर्वर्गप्रदं शैवं पुराणममलं परम् ।श्रोतव्यं सर्वदा प्रीत्या पठितव्यं विशेषतः ॥ ४८॥

caturvargapradaṃ śaivaṃ purāṇamamalaṃ param |śrotavyaṃ sarvadā prītyā paṭhitavyaṃ viśeṣataḥ || 48||

वेदेतिहासशास्त्रेषु परं श्रेयस्करं महत् ।शैवं पुराणं विज्ञेयं सर्वथा हि मुमुक्षुभिः ॥ ४९॥

vedetihāsaśāstreṣu paraṃ śreyaskaraṃ mahat |śaivaṃ purāṇaṃ vijñeyaṃ sarvathā hi mumukṣubhiḥ || 49||

शैवं पुराणमिदमात्मविदां वरिष्ठंसेव्यं सदा परमवस्तु सता समर्च्यम् ।तापत्रयाभिशमनं सुखदं सदैवप्राणप्रियं विधिहरीशमुखामराणाम् ॥ ५०॥

śaivaṃ purāṇamidamātmavidāṃ variṣṭhaṃsevyaṃ sadā paramavastu satā samarcyam |tāpatrayābhiśamanaṃ sukhadaṃ sadaivaprāṇapriyaṃ vidhiharīśamukhāmarāṇām || 50||