शिवपुराणम् ६ Shri Shiva Mahapuranam 6 Kailasa Samhita

॥ श्रीगणेशाय नमः ॥॥ श्रीगौरीशङ्कराभ्यां नमः ॥॥ श्रीशिवमहापुराणम् ॥ षष्ठी कैलाससंहिता

|| śrīgaṇeśāya namaḥ |||| śrīgaurīśaṅkarābhyāṃ namaḥ |||| śrīśivamahāpurāṇam || ṣaṣṭhī kailāsasaṃhitā

अथ षष्ठी कैलाससंहिता प्रारभ्यते ॥नमः शिवाय साम्बाय सगणाय ससूनवे ।प्रधानपुरुषेशाय सर्गस्थितत्यन्तहेतवे ॥ १॥

atha ṣaṣṭhī kailāsasaṃhitā prārabhyate ||namaḥ śivāya sāmbāya sagaṇāya sasūnave |pradhānapuruṣeśāya sargasthitatyantahetave || 1||

ऋषय ऊचुः ।श्रुतोमासंहिता रम्या नानाख्यानसमन्विता ।कैलाससंहितां ब्रूहि शिवतत्त्वविवर्धिनीम् ॥ २॥

ṛṣaya ūcuḥ |śrutomāsaṃhitā ramyā nānākhyānasamanvitā |kailāsasaṃhitāṃ brūhi śivatattvavivardhinīm || 2||

व्यास उवाच ।शृणुत प्रीतितो वत्साः कैलासाख्यां हि संहिताम् ।शिवतत्त्वपरां दिव्यां वक्ष्ये वः स्नेहतः पराम् ॥ ३॥

vyāsa uvāca |śṛṇuta prītito vatsāḥ kailāsākhyāṃ hi saṃhitām |śivatattvaparāṃ divyāṃ vakṣye vaḥ snehataḥ parām || 3||

हिमवच्छिखरे पूर्वं तपस्यन्तो महौजसः ।वाराणसीं गन्तुकामा मुनयः कृतसंविदः ॥ ४॥

himavacchikhare pūrvaṃ tapasyanto mahaujasaḥ |vārāṇasīṃ gantukāmā munayaḥ kṛtasaṃvidaḥ || 4||

निर्गत्य तस्मात्सम्प्राप्य गिरेः काशीं समाहिताः ।स्नातव्यमेवेति तदा ददृशुर्मणिकर्णिकाम् ॥ ५॥

nirgatya tasmātsamprāpya gireḥ kāśīṃ samāhitāḥ |snātavyameveti tadā dadṛśurmaṇikarṇikām || 5||

तत्र स्नात्वा सुसन्तर्प्य देवादीनथ जाह्नवीम् ।दृष्ट्वा स्नात्वा मुनीशास्ते विश्वेशं त्रिदशेश्वरम् ॥ ६॥

tatra snātvā susantarpya devādīnatha jāhnavīm |dṛṣṭvā snātvā munīśāste viśveśaṃ tridaśeśvaram || 6||

नमस्कृत्याथ सम्पूज्य भक्त्या परमयान्विताः ।शतरुद्रादिभिः स्तुत्वा स्तुतिभिर्वेदपारगाः ॥ ७॥

namaskṛtyātha sampūjya bhaktyā paramayānvitāḥ |śatarudrādibhiḥ stutvā stutibhirvedapāragāḥ || 7||

आत्मानं मेनिरे सर्वे कृतार्था वयमित्युत ।शिवप्रीत्या सुपूर्णार्थाः शिवभक्तिरताः सदा ॥ ८॥

ātmānaṃ menire sarve kṛtārthā vayamityuta |śivaprītyā supūrṇārthāḥ śivabhaktiratāḥ sadā || 8||

तस्मिन्नवसरे सूतं पञ्चक्रोशदिदृक्षया ।गत्वा समागतं वीक्ष्य मुदा ते तं ववन्दिरे ॥ ९॥

tasminnavasare sūtaṃ pañcakrośadidṛkṣayā |gatvā samāgataṃ vīkṣya mudā te taṃ vavandire || 9||

सोऽपि विश्वेश्वरं साक्षाद्देवदेवमुमापतिम् ।नमस्कृत्याथ तैः साकं मुक्तिमण्डपमाविशत् ॥ १०॥

so'pi viśveśvaraṃ sākṣāddevadevamumāpatim |namaskṛtyātha taiḥ sākaṃ muktimaṇḍapamāviśat || 10||

तत्रासीनं महात्मानं सूतं पौराणिकोत्तमम् ।अर्घ्यादिभिस्तदा सर्वे मुनयः समुपाचरन् ॥ ११॥

tatrāsīnaṃ mahātmānaṃ sūtaṃ paurāṇikottamam |arghyādibhistadā sarve munayaḥ samupācaran || 11||

ततः सूतः प्रसन्नात्मा मुनीनालोक्य सुव्रतान् ।पप्रच्छ कुशलं तेऽपि प्रोचुः कुशलमात्मनः ॥ १२॥

tataḥ sūtaḥ prasannātmā munīnālokya suvratān |papraccha kuśalaṃ te'pi procuḥ kuśalamātmanaḥ || 12||

ते तु संहृष्टहृदयं ज्ञात्वा तं वै मुनीश्वराः ।प्रणवार्थावगत्यर्थमूचुः प्रास्ताविकं वचः ॥ १३॥

te tu saṃhṛṣṭahṛdayaṃ jñātvā taṃ vai munīśvarāḥ |praṇavārthāvagatyarthamūcuḥ prāstāvikaṃ vacaḥ || 13||

मुनय ऊचुः ।व्यासशिष्य महाभाग सूत पौराणिकोत्तम ।धन्यस्त्वं शिवभक्तो हि सर्वविज्ञानसागरः ॥ १४॥

munaya ūcuḥ |vyāsaśiṣya mahābhāga sūta paurāṇikottama |dhanyastvaṃ śivabhakto hi sarvavijñānasāgaraḥ || 14||

भवन्तमेव भगवान्व्यासः सर्वजगद्गुरुः ।अभिषिच्य पुराणानां गुरुत्वे समयोजयत् ॥ १५॥

bhavantameva bhagavānvyāsaḥ sarvajagadguruḥ |abhiṣicya purāṇānāṃ gurutve samayojayat || 15||

तस्मात्पौराणिकी विद्या भवतो हृदि संस्थिता ।पुराणानि च सर्वाणि वेदार्थं प्रवदन्ति हि ॥ १६॥

tasmātpaurāṇikī vidyā bhavato hṛdi saṃsthitā |purāṇāni ca sarvāṇi vedārthaṃ pravadanti hi || 16||

वेदाः प्रणवसम्भूताः प्रणवार्थो महेश्वरः ।अतो महेश्वरस्थानं त्वयि धिष्ण्यं प्रतिष्ठितम् ॥ १७॥

vedāḥ praṇavasambhūtāḥ praṇavārtho maheśvaraḥ |ato maheśvarasthānaṃ tvayi dhiṣṇyaṃ pratiṣṭhitam || 17||

त्वन्मुखाब्जपरिस्यन्दन्मकरन्देमनोहरम् ।प्रणवार्थामृतं पीत्वा भविष्यामो गतज्वराः ॥ १८॥

tvanmukhābjaparisyandanmakarandemanoharam |praṇavārthāmṛtaṃ pītvā bhaviṣyāmo gatajvarāḥ || 18||

विशेषतो गुरुस्त्वं हि नान्योऽस्माकं महामते ।परं भावं महेशस्य परया कृपया वद ॥ १९॥

viśeṣato gurustvaṃ hi nānyo'smākaṃ mahāmate |paraṃ bhāvaṃ maheśasya parayā kṛpayā vada || 19||

इति तेषां वचः श्रुत्वा सूतो व्यासप्रियः सुधीः ।गणेशं षण्मुखं साक्षान्महेशानं महेश्वरीम् ॥ २०॥

iti teṣāṃ vacaḥ śrutvā sūto vyāsapriyaḥ sudhīḥ |gaṇeśaṃ ṣaṇmukhaṃ sākṣānmaheśānaṃ maheśvarīm || 20||

शिलादतनयं देवं नन्दीशं सुयशापतिम् ।सनत्कुमारं व्यासं च प्रणिपत्येदमब्रवीत् ॥ २१॥

śilādatanayaṃ devaṃ nandīśaṃ suyaśāpatim |sanatkumāraṃ vyāsaṃ ca praṇipatyedamabravīt || 21||

सूत उवाच ।साधु साधु महाभागा मुनयः क्षीणकल्मषाः ।मतिर्दृढतरा जाता दुर्लभा सापि दुष्कृताम् ॥ २२॥

sūta uvāca |sādhu sādhu mahābhāgā munayaḥ kṣīṇakalmaṣāḥ |matirdṛḍhatarā jātā durlabhā sāpi duṣkṛtām || 22||

पाराशर्येण गुरुणा नैमिषारण्यवासिनाम् ।मुनीनामुपदिष्टं यद् वक्ष्ये तन्मुनिपुङ्गवाः ॥ २३॥

pārāśaryeṇa guruṇā naimiṣāraṇyavāsinām |munīnāmupadiṣṭaṃ yad vakṣye tanmunipuṅgavāḥ || 23||

यस्य श्रवणमात्रेण शिवभक्तिर्भवेन्नृणाम् ।सावधाना भवन्तोऽद्य शृण्वन्तु परया मुदा ॥ २४॥

yasya śravaṇamātreṇa śivabhaktirbhavennṛṇām |sāvadhānā bhavanto'dya śṛṇvantu parayā mudā || 24||

स्वारोचिषेऽन्तरे पूर्वं तपस्यन्तो दृढव्रताः ।ऋषयो नैमिषारण्ये सर्वसिद्धनिषेविते ॥ २५॥

svārociṣe'ntare pūrvaṃ tapasyanto dṛḍhavratāḥ |ṛṣayo naimiṣāraṇye sarvasiddhaniṣevite || 25||

दीर्घसत्रं वितन्वन्तो रुद्रमध्वरनायकम् ।प्रीणयन्तः परं भावमैश्वर्यं ज्ञातुमिच्छवः ॥ २६॥

dīrghasatraṃ vitanvanto rudramadhvaranāyakam |prīṇayantaḥ paraṃ bhāvamaiśvaryaṃ jñātumicchavaḥ || 26||

निवसन्ति स्म ते सर्वे व्यासदर्शनकाङ्क्षिणः ।शिवभक्तिरता नित्यं भस्मरुद्राक्षधारिणः ॥ २७॥

nivasanti sma te sarve vyāsadarśanakāṅkṣiṇaḥ |śivabhaktiratā nityaṃ bhasmarudrākṣadhāriṇaḥ || 27||

तेषां भावं समालोक्य भगवान्बादरायणः ।प्रादुर्बभूव सर्वात्मा पराशरतपःफलम् ॥ २८॥

teṣāṃ bhāvaṃ samālokya bhagavānbādarāyaṇaḥ |prādurbabhūva sarvātmā parāśaratapaḥphalam || 28||

तं दृष्ट्वा मुनयः सर्वे प्रहृष्टवदनेक्षणाः ।अभ्युत्थानादिभिः सर्वैरुपचारैरुपाचरन् ॥ २९॥

taṃ dṛṣṭvā munayaḥ sarve prahṛṣṭavadanekṣaṇāḥ |abhyutthānādibhiḥ sarvairupacārairupācaran || 29||

सत्कृत्य प्रददुस्तस्मै सौवर्णं विष्टरं शुभम् ।सुखोपविष्टः स तदा तस्मिन्सौवर्णविष्टरे ।प्राह गम्भीरया वाचा पाराशर्यो महामुनिः ॥ ३०॥

satkṛtya pradadustasmai sauvarṇaṃ viṣṭaraṃ śubham |sukhopaviṣṭaḥ sa tadā tasminsauvarṇaviṣṭare |prāha gambhīrayā vācā pārāśaryo mahāmuniḥ || 30||

व्यास उवाच ।कुशलं किं नु युष्माकं प्रब्रूतास्मिन्महामखे ।अर्चितः किं नु युष्माभिः सम्यगध्वरनायकः ॥ ३१॥

vyāsa uvāca |kuśalaṃ kiṃ nu yuṣmākaṃ prabrūtāsminmahāmakhe |arcitaḥ kiṃ nu yuṣmābhiḥ samyagadhvaranāyakaḥ || 31||

किमर्थमत्र युष्माभिरध्वरे परमेश्वरः ।स्वर्चितो भक्तिभावेन साम्बः संसारमोचकः ॥ ३२॥

kimarthamatra yuṣmābhiradhvare parameśvaraḥ |svarcito bhaktibhāvena sāmbaḥ saṃsāramocakaḥ || 32||

युष्मत्प्रवृत्तिर्मे भाति शुश्रूषापूर्वमेव हि ।परभावे महेशस्य मुक्तिहेतोः शिवस्य च ॥ ३३॥

yuṣmatpravṛttirme bhāti śuśrūṣāpūrvameva hi |parabhāve maheśasya muktihetoḥ śivasya ca || 33||

एवमुक्ता मुनीन्द्रेण व्यासेनामिततेजसा ।मुनयो नैमिषारण्यवासिनः परमौजसः ॥ ३४॥

evamuktā munīndreṇa vyāsenāmitatejasā |munayo naimiṣāraṇyavāsinaḥ paramaujasaḥ || 34||

प्रणिपत्य महात्मानं पाराशशर्यं महामुनिम् ।शिवानुरागसंहृष्टमानसं च तमब्रुवन् ॥ ३५॥

praṇipatya mahātmānaṃ pārāśaśaryaṃ mahāmunim |śivānurāgasaṃhṛṣṭamānasaṃ ca tamabruvan || 35||

मुनय ऊचुः ।भगवन्मुनिशार्दूल साक्षान्नारायणांशज ।कृपानिधे महाप्राज्ञ सर्वविद्याधिप प्रभो ॥ ३६॥

munaya ūcuḥ |bhagavanmuniśārdūla sākṣānnārāyaṇāṃśaja |kṛpānidhe mahāprājña sarvavidyādhipa prabho || 36||

त्वं हि सर्वजगद्भर्तुर्महादेवस्य वेधसः ।साम्बस्य सगणस्यास्य प्रसादानां निधिः स्वयम् ॥ ३७॥

tvaṃ hi sarvajagadbharturmahādevasya vedhasaḥ |sāmbasya sagaṇasyāsya prasādānāṃ nidhiḥ svayam || 37||

त्वत्पादाब्जरसास्वादमधुपायितमानसाः ।कृतार्था वयमद्यैव भवत्पादाब्जदर्शनात् ॥ ३८॥

tvatpādābjarasāsvādamadhupāyitamānasāḥ |kṛtārthā vayamadyaiva bhavatpādābjadarśanāt || 38||

त्वदीयचरणाम्भोजदर्शनं खलु पापिनाम् ।दुर्लभं लब्धमस्माभिस्तस्मात्सुकृतिनो वयम् ॥ ३९॥

tvadīyacaraṇāmbhojadarśanaṃ khalu pāpinām |durlabhaṃ labdhamasmābhistasmātsukṛtino vayam || 39||

अस्मिन्देशे महाभाग नैमिषारण्यसंज्ञके ।दीर्घसत्रान्विताः सर्वे प्रणवार्थप्रकाशकाः ॥ ४०॥

asmindeśe mahābhāga naimiṣāraṇyasaṃjñake |dīrghasatrānvitāḥ sarve praṇavārthaprakāśakāḥ || 40||

श्रोतव्यः परमेशान इति कृत्वा विनिश्चिताः ।परस्परं चिन्तयन्तः परं भावं महेशितुः ॥ ४१॥

śrotavyaḥ parameśāna iti kṛtvā viniścitāḥ |parasparaṃ cintayantaḥ paraṃ bhāvaṃ maheśituḥ || 41||

अज्ञातवन्त एवैते वयं तस्माद्भवान्प्रभो ।छेत्तुमर्हति तान्सर्वान् संशयानल्पचेतसाम् ॥ ४२॥

ajñātavanta evaite vayaṃ tasmādbhavānprabho |chettumarhati tānsarvān saṃśayānalpacetasām || 42||

त्वदन्यः संशयस्यास्य छेता न हि जगत्त्रये ।तस्मादपारगम्भीरव्यामोहाब्धौ निमज्जतः ॥ ४३॥

tvadanyaḥ saṃśayasyāsya chetā na hi jagattraye |tasmādapāragambhīravyāmohābdhau nimajjataḥ || 43||

तारयस्व शिवज्ञानपोतेनास्मान्दयानिधे ।शिवसद्भक्तितत्त्वार्थं ज्ञातुं श्रद्धालवो वयम् ॥ ४४॥

tārayasva śivajñānapotenāsmāndayānidhe |śivasadbhaktitattvārthaṃ jñātuṃ śraddhālavo vayam || 44||

एवमभ्यर्थितस्तत्र मुनिभिर्वेदपारगैः ।सर्ववेदार्थविन्मुख्यः शुकतातो महामुनिः ।वेदान्तसारसर्वस्वं प्रणवं परमेश्वरम् ॥ ४५॥

evamabhyarthitastatra munibhirvedapāragaiḥ |sarvavedārthavinmukhyaḥ śukatāto mahāmuniḥ |vedāntasārasarvasvaṃ praṇavaṃ parameśvaram || 45||

ध्यात्वा हृत्कर्णिकामध्ये साम्बं संसारमोचकम् ।प्रहृष्टमानसो भूत्वा व्याजहार महामुनिः ॥ ४६॥

dhyātvā hṛtkarṇikāmadhye sāmbaṃ saṃsāramocakam |prahṛṣṭamānaso bhūtvā vyājahāra mahāmuniḥ || 46||

इति श्रीशिवमहापुराणे षष्ठ्यां कैलाससंहितायां व्यासशौनकादिसंवादो नाम प्रथमोऽध्यायः ॥ ६\।१॥॥ श्रीगणेशाय नमः ॥॥ श्रीगौरीशङ्कराभ्यां नमः ॥॥ श्रीशिवमहापुराणम् ॥॥ ॐ नमः शिवाय ॥षष्ठी कैलाससंहिता

iti śrīśivamahāpurāṇe ṣaṣṭhyāṃ kailāsasaṃhitāyāṃ vyāsaśaunakādisaṃvādo nāma prathamo'dhyāyaḥ || 6\|1|||| śrīgaṇeśāya namaḥ |||| śrīgaurīśaṅkarābhyāṃ namaḥ |||| śrīśivamahāpurāṇam |||| oṃ namaḥ śivāya ||ṣaṣṭhī kailāsasaṃhitā

व्यास उवाच ।साधु पृष्टमिदं विप्रा भवद्भिर्भाग्यवत्तमैः ।दुर्लभं हि शिवज्ञानं प्रणवार्थप्रकाशकम् ॥ १॥

vyāsa uvāca |sādhu pṛṣṭamidaṃ viprā bhavadbhirbhāgyavattamaiḥ |durlabhaṃ hi śivajñānaṃ praṇavārthaprakāśakam || 1||

येषां प्रसन्नो भगवान्साक्षाच्छूलवरायुधः ।तेषामेव शिवज्ञानं प्रणवार्थप्रकाशकम् ॥ २॥

yeṣāṃ prasanno bhagavānsākṣācchūlavarāyudhaḥ |teṣāmeva śivajñānaṃ praṇavārthaprakāśakam || 2||