सुरोपदेशः शिवप्रोक्तं Shivaproktam Suropadeshah

मन्मायामोहिता यूयमभिजातास्स्थ सत्तमाः ।भवन्तः पशवस्सर्वे चाब्रह्मस्तम्भपूर्वकाः ॥ ५॥

manmāyāmohitā yūyamabhijātāsstha sattamāḥ |bhavantaḥ paśavassarve cābrahmastambhapūrvakāḥ || 5||

अहं मायामयैः पाशैरीषणाभिस्सुरासुरान् ।वध्वा क्रीडामि देव्या च जगत्यस्मिंश्चराचरे ॥ ६॥

ahaṃ māyāmayaiḥ pāśairīṣaṇābhissurāsurān |vadhvā krīḍāmi devyā ca jagatyasmiṃścarācare || 6||

अहमेव सुरान्त्सर्वान्मोचको भक्तिभावितः ।मम रूपमविज्ञाय भवन्तो विग्रहं मम ॥ ७॥

ahameva surāntsarvānmocako bhaktibhāvitaḥ |mama rūpamavijñāya bhavanto vigrahaṃ mama || 7||

दृष्टैव्व चेष्टां विविधां गुणभूतां गुणातिगाः ।विषयेष्वनुरक्तं मां ज्ञात्वा मोहं परं गताः ॥ ८॥

dṛṣṭaivva ceṣṭāṃ vividhāṃ guṇabhūtāṃ guṇātigāḥ |viṣayeṣvanuraktaṃ māṃ jñātvā mohaṃ paraṃ gatāḥ || 8||

तदद्यैवापनेष्यामि शृणुध्वं परमं मम ।गोप्याद्गोप्यतरं ज्ञानमथर्वशिरसि स्थितम् ॥ ९॥

tadadyaivāpaneṣyāmi śṛṇudhvaṃ paramaṃ mama |gopyādgopyataraṃ jñānamatharvaśirasi sthitam || 9||

सर्वश्रुतिशिरोद्भूतं साक्षादज्ञाननाशनम् ।अहमेको निराधारो वर्ताम्याकाशवत्सदा ॥ १०॥

sarvaśrutiśirodbhūtaṃ sākṣādajñānanāśanam |ahameko nirādhāro vartāmyākāśavatsadā || 10||

नैव लेपोऽस्ति मनसो मम कार्येन्द्रियैस्सदा ।न महाभूतसङ्घैश्च न कालेन दिशा सुराः ॥ ११॥

naiva lepo'sti manaso mama kāryendriyaissadā |na mahābhūtasaṅghaiśca na kālena diśā surāḥ || 11||

वस्तुतो ह्यपरिछिन्नोह्यसङ्गोऽस्मिनिरामयः ।अव्यक्तः परमात्माहं सर्वेषामन्तरास्थितः ॥ १२॥

vastuto hyaparichinnohyasaṅgo'sminirāmayaḥ |avyaktaḥ paramātmāhaṃ sarveṣāmantarāsthitaḥ || 12||

अहमादिश्व मध्यञ्चाप्यहमन्तस्सनातनः ।जगज्जन्मादिनाशोत्थङ्क्रियाभिर्नाहमीश्वरः ॥ १३॥

ahamādiśva madhyañcāpyahamantassanātanaḥ |jagajjanmādināśotthaṅkriyābhirnāhamīśvaraḥ || 13||

मत्त एवाखिलं विश्वं मय्येवेदं स्थितं सुराः ।ब्रह्मविष्णवीश्वरेद्रेन्द्रा भवन्तो मत्त एव हि ॥ १४॥

matta evākhilaṃ viśvaṃ mayyevedaṃ sthitaṃ surāḥ |brahmaviṣṇavīśvaredrendrā bhavanto matta eva hi || 14||

निर्गतास्स्थ भवन्तो वै जगज्जालमिदं सुराः ।सोमोऽहं जनिता देवास्सर्वेषां भवतां सुराः ॥ १५॥

nirgatāsstha bhavanto vai jagajjālamidaṃ surāḥ |somo'haṃ janitā devāssarveṣāṃ bhavatāṃ surāḥ || 15||

भवद्भिस्सह मय्येव विद्यते तच्चराचरम् ।न मत्तोऽस्ति पृथक्किञ्चिन्नेह नानास्ति किञ्चन ॥ १६॥

bhavadbhissaha mayyeva vidyate taccarācaram |na matto'sti pṛthakkiñcinneha nānāsti kiñcana || 16||

मां विज्ञायेदमखिलं जानन्त्येकं सनातनम् ।ममैकत्वपरिज्ञानात्को मोहोऽत्र निलिम्पकाः ॥ १७॥

māṃ vijñāyedamakhilaṃ jānantyekaṃ sanātanam |mamaikatvaparijñānātko moho'tra nilimpakāḥ || 17||

मां विदित्वैव परमा शान्तिस्तेषां सदैव हि ।ग्रन्थिभिर्नाभिभूयन्ते काम्यकर्ममयैस्सुराः ॥ १८॥

māṃ viditvaiva paramā śāntisteṣāṃ sadaiva hi |granthibhirnābhibhūyante kāmyakarmamayaissurāḥ || 18||

वध्यन्तेऽत्र भवन्तो हि विवशा (पशवः) मम मायया ।वाक्यैर्गुणमयैर्देवास्तत्फलं प्राप्यते दिवि ॥ १९॥

vadhyante'tra bhavanto hi vivaśā (paśavaḥ) mama māyayā |vākyairguṇamayairdevāstatphalaṃ prāpyate divi || 19||

ये यथा मां प्रपद्यन्ते नानोपासनया सुराः ।तांस्तथैवाहमेवाद्य तद्भावानां प्रपूरकः ॥ २०॥

ye yathā māṃ prapadyante nānopāsanayā surāḥ |tāṃstathaivāhamevādya tadbhāvānāṃ prapūrakaḥ || 20||

तथैव प्रेरयाम्यद्य सोऽहङ्कारपरो भवेत् ।मां प्रेरकमविज्ञाय कर्ताहमिति मन्यते ॥ २१॥

tathaiva prerayāmyadya so'haṅkāraparo bhavet |māṃ prerakamavijñāya kartāhamiti manyate || 21||

सर्वेन्द्रियगुणाभासं सर्वेन्द्रियविवर्जितम् ।सर्वस्य प्रभुमीशानं सर्वस्य शरणं सुराः ॥ २२॥

sarvendriyaguṇābhāsaṃ sarvendriyavivarjitam |sarvasya prabhumīśānaṃ sarvasya śaraṇaṃ surāḥ || 22||

(सर्वस्य प्रभुमीशानं सुरस्सर्वस्यकारणम्) ॥ २२॥

(sarvasya prabhumīśānaṃ surassarvasyakāraṇam) || 22||

अपाणिपादोऽजवनः पश्याम्यहमतन्द्रितः ।अचक्षुश्श्रोत्रहीनोऽस्मि मनःप्राणातिगोऽस्म्यहम् ॥ २३॥

apāṇipādo'javanaḥ paśyāmyahamatandritaḥ |acakṣuśśrotrahīno'smi manaḥprāṇātigo'smyaham || 23||

मयावास्यमिदं सर्वे मां विज्ञाय विमुच्यते ।अहं सर्वशरीरेषु विजानामीदमेवहि ॥ २४॥

mayāvāsyamidaṃ sarve māṃ vijñāya vimucyate |ahaṃ sarvaśarīreṣu vijānāmīdamevahi || 24||

न वेत्ति मां सुराः कोऽपि योगयुक्तोऽपि कश्चन (मुक्तये) ।सर्वाश्रयोऽहं हि सदा सर्वाधारश्च सत्तमः ॥ २५॥

na vetti māṃ surāḥ ko'pi yogayukto'pi kaścana (muktaye) |sarvāśrayo'haṃ hi sadā sarvādhāraśca sattamaḥ || 25||

पञ्चकोशविहीनश्च पञ्चभूतातिगोऽस्म्यहम् ।पञ्चप्राणातिगश्चाहं क्वेदं देहेन्द्रियं सुराः ॥ २६॥

pañcakośavihīnaśca pañcabhūtātigo'smyaham |pañcaprāṇātigaścāhaṃ kvedaṃ dehendriyaṃ surāḥ || 26||

अपक्षपातसहितस्सर्वभूतेषु सर्वदा ।लोकोत्थसुखदुःखश्च षडूर्मिभिरपि द्रुतम् ॥ २७॥

apakṣapātasahitassarvabhūteṣu sarvadā |lokotthasukhaduḥkhaśca ṣaḍūrmibhirapi drutam || 27||

नैव लिप्तोऽस्मि देहेषु ह्यशीर्ष्णोहमवस्थितः ।सूर्यो यथा सर्वलोकं प्रवर्तयति कर्मभिः ॥ २८॥

naiva lipto'smi deheṣu hyaśīrṣṇohamavasthitaḥ |sūryo yathā sarvalokaṃ pravartayati karmabhiḥ || 28||

लोककार्यविहीनश्च तद्वत्साक्षिरहं स्थितः ।कायप्राणमनोधर्मैर्नानाहङ्कारसम्भवैः ॥ २९॥

lokakāryavihīnaśca tadvatsākṣirahaṃ sthitaḥ |kāyaprāṇamanodharmairnānāhaṅkārasambhavaiḥ || 29||

धर्मैर्वा पापजालैर्वा नैव लेपोऽस्ति मे सुराः ।काष्टाहं परमश्चाहं भासकोऽहं जडेष्वपि ॥ ३०॥

dharmairvā pāpajālairvā naiva lepo'sti me surāḥ |kāṣṭāhaṃ paramaścāhaṃ bhāsako'haṃ jaḍeṣvapi || 30||

भीपास्मादनिलो वाति भीषोदेति गभस्तिमान् ।भीषैव चन्द्रयमका भीषैवेदं स्थितञ्जगत् ॥ ३१॥

bhīpāsmādanilo vāti bhīṣodeti gabhastimān |bhīṣaiva candrayamakā bhīṣaivedaṃ sthitañjagat || 31||

ज्योतिषां ज्योतिरस्मीह बिम्बाबिम्बातिगोऽस्म्यहम् ।एकत्वं वा तथा द्वित्वं बहुत्वं वा न किञ्चन ॥ ३२॥

jyotiṣāṃ jyotirasmīha bimbābimbātigo'smyaham |ekatvaṃ vā tathā dvitvaṃ bahutvaṃ vā na kiñcana || 32||

नैव मुक्तिर्नैव बन्धो मयि सर्वेश्वरे सुराः ।सर्वभूमात्वहं देवास्साक्ष्यसाक्षिविवर्जितः ॥ ३३॥

naiva muktirnaiva bandho mayi sarveśvare surāḥ |sarvabhūmātvahaṃ devāssākṣyasākṣivivarjitaḥ || 33||

न चाणुर्न महांश्चापि निर्गुणस्सगुणोऽपि वा ।न माया मायि वा किञ्चिन्नैवाहमपि चेश्वरः ॥ ३४॥

na cāṇurna mahāṃścāpi nirguṇassaguṇo'pi vā |na māyā māyi vā kiñcinnaivāhamapi ceśvaraḥ || 34||

एषोऽहं परमानन्दो रसोऽहं सर्ववस्तुगः ।एप ब्रह्मादिस्सर्वश्चाप्यहमेव सदा सुराः ॥ ३५॥

eṣo'haṃ paramānando raso'haṃ sarvavastugaḥ |epa brahmādissarvaścāpyahameva sadā surāḥ || 35||

यूयमादिस्सर्व एव सीमा भूमाहमेव हि ।न वेदवादवेदान्तैर्न गुरूक्त्या न चेच्छया ॥ ३६॥

yūyamādissarva eva sīmā bhūmāhameva hi |na vedavādavedāntairna gurūktyā na cecchayā || 36||

(न वेदवादवेदान्तैर्न गुरूक्त्या नचेज्यय) ॥ ३६॥

(na vedavādavedāntairna gurūktyā nacejyaya) || 36||

न कर्मणा वा तपसा प्राप्नोत्येकोऽपि वा सुराः ।मत्प्रसादेनैव देवा वृणुतम्भक्तमेव हि ॥ ३७॥

na karmaṇā vā tapasā prāpnotyeko'pi vā surāḥ |matprasādenaiva devā vṛṇutambhaktameva hi || 37||

मन्निष्ठां सर्वभावेन कश्चिज्जानाति वा न वा ।अथान्यथा नयत्यर्थं वेदान्तानां दुरात्मवान् ॥ ३८॥

manniṣṭhāṃ sarvabhāvena kaścijjānāti vā na vā |athānyathā nayatyarthaṃ vedāntānāṃ durātmavān || 38||

मामविज्ञाय दुःखौघान्नैव मुक्तो भविष्यति ।विभूतिं मम वक्ष्यामि शृण्वन्तु परमां सुराः ॥ ३९॥

māmavijñāya duḥkhaughānnaiva mukto bhaviṣyati |vibhūtiṃ mama vakṣyāmi śṛṇvantu paramāṃ surāḥ || 39||

यल्लाभान्नापरो लाभो मत्प्रसादेन लभ्यते ।ये भस्मनिष्टास्सततं तेषामेव प्रकाशयेत् ॥ ४०॥

yallābhānnāparo lābho matprasādena labhyate |ye bhasmaniṣṭāssatataṃ teṣāmeva prakāśayet || 40||

ये त्रिपुण्ड्रलसद्भालास्तेपामेतत्प्रकाश्यते ।ये रुद्राक्षमहादेहास्तेषामेतत्प्रकाश्यते ॥ ४१॥

ye tripuṇḍralasadbhālāstepāmetatprakāśyate |ye rudrākṣamahādehāsteṣāmetatprakāśyate || 41||

ये रुद्राध्यायनिरतास्तेषामेतत्प्रकाश्यते ।ये मल्लिङ्गाराधनेछास्तेषामेतत्प्रकाश्यते ॥ ४२॥

ye rudrādhyāyaniratāsteṣāmetatprakāśyate |ye malliṅgārādhanechāsteṣāmetatprakāśyate || 42||

(ये मल्लिङ्गाराधनेछाबिल्वपत्रादिसाधनै) ॥ ४२॥

(ye malliṅgārādhanechābilvapatrādisādhanai) || 42||

ये पञ्चाक्षरसन्मन्त्रजपध्यानैकमानसाः ।तेषां श्रुतिशिरोद्भूतं ज्ञानं विप्रेषु जायते ॥ ४३॥

ye pañcākṣarasanmantrajapadhyānaikamānasāḥ |teṣāṃ śrutiśirodbhūtaṃ jñānaṃ vipreṣu jāyate || 43||

ये शिवक्षेत्रनिरतास्तेषामेतत्प्रकाश्यते ।अनन्यभावास्सततं वेदान्ते मयि ये गुरौ ॥ ४४॥

ye śivakṣetraniratāsteṣāmetatprakāśyate |ananyabhāvāssatataṃ vedānte mayi ye gurau || 44||

अनन्यभावा ये देवास्सदा कौटिल्यवर्जिताः ।मन्नामनिरता ये वै तेषामेतत्प्रकाश्यते ॥ ४५॥

ananyabhāvā ye devāssadā kauṭilyavarjitāḥ |mannāmaniratā ye vai teṣāmetatprakāśyate || 45||

सर्वेभ्यो देवसङ्घेभ्यो वरिष्ठं मन्वते हि ये ।मध्याननिरता ये वै तेषामेतत्प्रकाश्यते ॥ ४६॥

sarvebhyo devasaṅghebhyo variṣṭhaṃ manvate hi ye |madhyānaniratā ye vai teṣāmetatprakāśyate || 46||

मध्यानं वेदवेदान्तसारतात्पर्यचिन्तनम् ।तेष्वशक्तेषु मद्रूपचिन्तनं तत्प्रबुध्यते ॥ ४७॥

madhyānaṃ vedavedāntasāratātparyacintanam |teṣvaśakteṣu madrūpacintanaṃ tatprabudhyate || 47||

चिन्तयेन्नीलकण्ठं मां त्रिणेत्रं चन्द्रशेखरम् ।उमार्धविग्रहं रूपं स्वहृत्पद्मस्य सद्मगम् ॥ ४८॥

cintayennīlakaṇṭhaṃ māṃ triṇetraṃ candraśekharam |umārdhavigrahaṃ rūpaṃ svahṛtpadmasya sadmagam || 48||

भावयन्त्सततं युक्तस्तज्ज्ञानं प्राप्नुयात्सुराः ।अपरोक्षं हि मे ज्ञानं तस्य जायेत निश्चितम् ॥ ४९॥

bhāvayantsatataṃ yuktastajjñānaṃ prāpnuyātsurāḥ |aparokṣaṃ hi me jñānaṃ tasya jāyeta niścitam || 49||

एवं साधनहीनानां ज्ञानं तद्दुर्लभं सुराः ।शृण्वन् गुरुमुखैर्भावैर्बुद्ध्या शब्दार्थवेदनैः ॥ ५०॥

evaṃ sādhanahīnānāṃ jñānaṃ taddurlabhaṃ surāḥ |śṛṇvan gurumukhairbhāvairbuddhyā śabdārthavedanaiḥ || 50||

तन्नैव तत्प्राप्नुयाज्ज्ञानं कोटिकल्पशतैरपि ।मत्प्रसादविहीनो यो गृही वाथ यतिर्वनी ॥ ५१॥

tannaiva tatprāpnuyājjñānaṃ koṭikalpaśatairapi |matprasādavihīno yo gṛhī vātha yatirvanī || 51||

तन्नैव प्राप्नुयाज्ज्ञानं साक्षात्संसारमोचकम् ॥ ५२॥

tannaiva prāpnuyājjñānaṃ sākṣātsaṃsāramocakam || 52||

यस्मिन् ग्रामे पुरे वा सततपरिचितापारशैवप्रचारारुद्राध्यायजपादरास्सितलमद्भस्मत्रिपुण्ड्रादराः ।शम्भोर्लिङ्गसमर्चकास्तु सुतरां ते नातुरं नैव तेसम्प्राप्यन्ति यमाद्भयं जनिजरारोगप्रणाशेन वा ॥ ५३॥

yasmin grāme pure vā satataparicitāpāraśaivapracārārudrādhyāyajapādarāssitalamadbhasmatripuṇḍrādarāḥ |śambhorliṅgasamarcakāstu sutarāṃ te nāturaṃ naiva tesamprāpyanti yamādbhayaṃ janijarārogapraṇāśena vā || 53||

ज्ञानमेतदतिदुर्लभं सुरा भुक्तिमुक्तिजनकं मम भक्त्या ।युक्तियुक्तगुरुसूक्तिसुधाब्धौ रुद्धमाद्यमनघं सततञ्च ॥ ५४॥

jñānametadatidurlabhaṃ surā bhuktimuktijanakaṃ mama bhaktyā |yuktiyuktagurusūktisudhābdhau ruddhamādyamanaghaṃ satatañca || 54||

लभ्यते किल पचेलिमपुण्यैः कस्यचिन्ममकृपावशतो हि ।बन्धहृद्धृदयभेदकं सुराह्यन्यथास्य न पथा न कर्मणा ॥ ५५॥

labhyate kila pacelimapuṇyaiḥ kasyacinmamakṛpāvaśato hi |bandhahṛddhṛdayabhedakaṃ surāhyanyathāsya na pathā na karmaṇā || 55||

॥ इति शिवरहस्यान्तर्गते माहेश्वराख्ये शिवप्रोक्तं सुरोपदेशः ॥॥ श्रीशिवरहस्यम् । माहेश्वराख्यः प्रथमांशः । अध्यायः ५० सुरोपदेशः । ५५५॥

|| iti śivarahasyāntargate māheśvarākhye śivaproktaṃ suropadeśaḥ |||| śrīśivarahasyam | māheśvarākhyaḥ prathamāṃśaḥ | adhyāyaḥ 50 suropadeśaḥ | 555||

– ॥ श्रीशिवरहस्यम् ।माहेश्वराख्यः प्रथमांशः ।अध्यायः ५० – सुरोपदेशः ।५-५५॥

– || śrīśivarahasyam |māheśvarākhyaḥ prathamāṃśaḥ |adhyāyaḥ 50 – suropadeśaḥ | 5-55||