शिवपूजोपकरणम् शिवप्रोक्तं Shivaproktam Shivapujopakaranam

(शिवगौरीसंवादे)श्रीशिव उवाचअथातः सम्प्रवक्ष्यामि पूजोपकरणं शिवे ।आधिकार्यपि पूजायामुच्यते शृणु सादरम् ॥ १॥

(śivagaurīsaṃvāde)śrīśiva uvācaathātaḥ sampravakṣyāmi pūjopakaraṇaṃ śive |ādhikāryapi pūjāyāmucyate śṛṇu sādaram || 1||

ब्रह्मक्षत्रियविट्छूद्रदेवगन्धर्वमानवाः ।यक्षादयोऽपीष्टसिद्ध्यै मामीशं पूजयन्ति हि ॥ २॥

brahmakṣatriyaviṭchūdradevagandharvamānavāḥ |yakṣādayo'pīṣṭasiddhyai māmīśaṃ pūjayanti hi || 2||

ब्राह्मणैर्देवमुनिभिर्देवैश्चाहरहः शिवे ।वेदमन्त्रैरहं पूज्यस्तदन्यैस्तन्त्रमार्गतः ॥ ३॥

brāhmaṇairdevamunibhirdevaiścāharahaḥ śive |vedamantrairahaṃ pūjyastadanyaistantramārgataḥ || 3||

आदौ मत्पूजनात्पूर्वं यत्कर्तन्यं तदुच्यते ।कर्तव्यकरणाभावे नाधिकारी भविष्यति ॥ ४॥

ādau matpūjanātpūrvaṃ yatkartanyaṃ taducyate |kartavyakaraṇābhāve nādhikārī bhaviṣyati || 4||

प्रातः शौचादिकं कृत्वा स्नानं कार्यं प्रयत्नतः ।रुद्रसूक्तैर्मार्जनं च कर्तव्यं स्नानतत्परैः ॥ ५॥

prātaḥ śaucādikaṃ kṛtvā snānaṃ kāryaṃ prayatnataḥ |rudrasūktairmārjanaṃ ca kartavyaṃ snānatatparaiḥ || 5||

जले निमज्ज्य मामीशं ध्यात्वा साम्बं महेश्वरम् ।महादेवेति मन्त्रोऽयं जपनीयोऽष्टशः शिवे ॥ ६॥

jale nimajjya māmīśaṃ dhyātvā sāmbaṃ maheśvaram |mahādeveti mantro'yaṃ japanīyo'ṣṭaśaḥ śive || 6||

ततः प्रयत्नतो देवि कर्तव्यं जलतर्पणम् ।परिधानं ततः कार्यं वस्त्रचीरादिभिः शिवे ॥ ७॥

tataḥ prayatnato devi kartavyaṃ jalatarpaṇam |paridhānaṃ tataḥ kāryaṃ vastracīrādibhiḥ śive || 7||

तदतन्तरमाचम्य भस्म ग्राह्यं प्रयत्नतः ।सद्योजातादिभिर्भस्म ततः समभिमन्त्रयेत् ॥ ८॥

tadatantaramācamya bhasma grāhyaṃ prayatnataḥ |sadyojātādibhirbhasma tataḥ samabhimantrayet || 8||

ततः शरीरं सर्वाङ्गं भस्मनोद्धूलयेत्ततः ।त्रिपुण्ड्रधारणं कृत्वा जाबालोपनिषत्क्रमात् ॥ ९॥

tataḥ śarīraṃ sarvāṅgaṃ bhasmanoddhūlayettataḥ |tripuṇḍradhāraṇaṃ kṛtvā jābālopaniṣatkramāt || 9||

रुद्राक्षधारणं कार्यं ततोऽङ्गेषु यथाक्रमम् ।ततः सन्ध्या प्रयत्नेन कर्तव्या सकुशाम्भसा ॥ १०॥

rudrākṣadhāraṇaṃ kāryaṃ tato'ṅgeṣu yathākramam |tataḥ sandhyā prayatnena kartavyā sakuśāmbhasā || 10||

गोमयेन भुवं सम्यगनुलिप्योत्क्षिप्पेज्जलम् ।कुशासनोपविष्टः सन्पूजाद्रव्याणि साधयेत् ॥ ११॥

gomayena bhuvaṃ samyaganulipyotkṣippejjalam |kuśāsanopaviṣṭaḥ sanpūjādravyāṇi sādhayet || 11||

अष्टौ पात्राणि सङ्ग्राह्याण्यर्घ्यार्थमतिशोभिते ॥ १२॥

aṣṭau pātrāṇi saṅgrāhyāṇyarghyārthamatiśobhite || 12||

तानि सम्प्रोक्ष्य सकुशं जलं तेषु प्रपूरयेत् ।पूजयित्वा ततो मन्त्री शुद्धशैवं जपेत्ततः ॥ १३॥

tāni samprokṣya sakuśaṃ jalaṃ teṣu prapūrayet |pūjayitvā tato mantrī śuddhaśaivaṃ japettataḥ || 13||

सौवर्णं राजतं ताम्रमथवा मृण्मयं शिवे ।शिवलिङ्गाभिषेकाय पात्रं ग्राह्यं प्रयत्नतः ॥ १४॥

sauvarṇaṃ rājataṃ tāmramathavā mṛṇmayaṃ śive |śivaliṅgābhiṣekāya pātraṃ grāhyaṃ prayatnataḥ || 14||

बिल्वपत्राणि तत्पात्रे स्थापनीयानि यत्नतः ।तदुपर्येव संस्थाप्यं शिवलिङ्गं प्रयत्नतः ॥ १५॥

bilvapatrāṇi tatpātre sthāpanīyāni yatnataḥ |taduparyeva saṃsthāpyaṃ śivaliṅgaṃ prayatnataḥ || 15||

ततो रौद्रेण मन्त्रेण सम्प्रोक्ष्यार्चनसाधनम् ।भस्मनाङ्गानि सम्मृज्य सङ्कल्पं च समाचरेत् ॥ १६॥

tato raudreṇa mantreṇa samprokṣyārcanasādhanam |bhasmanāṅgāni sammṛjya saṅkalpaṃ ca samācaret || 16||

ततः कुन्देन्दुधवलं मामुमारमणं शिवम् ।ध्यात्वा नमः शिवायेति मन्त्रेण समुपस्पृशेत् ॥ १७॥

tataḥ kundendudhavalaṃ māmumāramaṇaṃ śivam |dhyātvā namaḥ śivāyeti mantreṇa samupaspṛśet || 17||

जलकुम्भं भस्मपूतं स्पृष्ट्वा मूलमनुं पठेत् ।मूलमन्त्रस्तु सर्वत्र शिवपञ्चाक्षरः स्मृतः ॥ १८॥

jalakumbhaṃ bhasmapūtaṃ spṛṣṭvā mūlamanuṃ paṭhet |mūlamantrastu sarvatra śivapañcākṣaraḥ smṛtaḥ || 18||

पठनीयोऽन्यमन्त्रान्ते मूलमन्त्रस्तु सर्वतः ।मूलमन्त्रोपमन्त्रास्तु सर्वेमन्त्रा यतः स्मृताः ॥ १९॥

paṭhanīyo'nyamantrānte mūlamantrastu sarvataḥ |mūlamantropamantrāstu sarvemantrā yataḥ smṛtāḥ || 19||

सुगन्धिजलमीशान पवित्र कलशाहृतम् ।अभिषेकार्थममलमर्घ्यार्थं च महेश्वर ॥ २०॥

sugandhijalamīśāna pavitra kalaśāhṛtam |abhiṣekārthamamalamarghyārthaṃ ca maheśvara || 20||

इत्युक्त्वा शङ्करं ध्यात्वा सर्वदेवशिखामणिम् ।पञ्चाक्षरजपः कार्यो दशवारं प्रयत्नतः ॥ २१॥

ityuktvā śaṅkaraṃ dhyātvā sarvadevaśikhāmaṇim |pañcākṣarajapaḥ kāryo daśavāraṃ prayatnataḥ || 21||

ततोऽष्टमूर्तये मह्यमर्घ्याण्यपि निवेदयेत् ।अर्घ्यमन्त्राश्च विविधास्तेऽप्युन्ते मयाधुना ॥ २२॥

tato'ṣṭamūrtaye mahyamarghyāṇyapi nivedayet |arghyamantrāśca vividhāste'pyunte mayādhunā || 22||

पृथिवीविश्वरूपेश पृथिवीजनक प्रभो ।गृहाणार्घ्यमिदं शम्भो प्रसीद सुरसत्तम ॥ २३॥

pṛthivīviśvarūpeśa pṛthivījanaka prabho |gṛhāṇārghyamidaṃ śambho prasīda surasattama || 23||

जलरूप महादेव जलप्रभवकारण ।गृहाणार्घ्यमिदं शम्भो प्रसीद सुरसत्तम ॥ २४॥

jalarūpa mahādeva jalaprabhavakāraṇa |gṛhāṇārghyamidaṃ śambho prasīda surasattama || 24||

तेजोरूप महेशान तेजोजनक शङ्कर ।गृहाणार्घ्यमिदं शम्भो प्रसीद सुरसत्तम ॥ २५॥

tejorūpa maheśāna tejojanaka śaṅkara |gṛhāṇārghyamidaṃ śambho prasīda surasattama || 25||

वायुस्वरूप मायात्मन्वायुप्रभवकारण ।गृहाणार्घ्यमिदं शम्भो प्रसीद सुरसत्तम ॥ २६॥

vāyusvarūpa māyātmanvāyuprabhavakāraṇa |gṛhāṇārghyamidaṃ śambho prasīda surasattama || 26||

आकाशरूप सर्वेश व्योमोत्पत्त्येककारण ।गृहाणार्घ्यमिदं शम्भो प्रसीद सुरसत्तम ॥ २७॥

ākāśarūpa sarveśa vyomotpattyekakāraṇa |gṛhāṇārghyamidaṃ śambho prasīda surasattama || 27||

सूर्यस्वरूप सूर्येश शिव सूर्यैककारण ।गृहाणार्घ्यमिदं शम्भो प्रसीद सुरसत्तम ॥ २८॥

sūryasvarūpa sūryeśa śiva sūryaikakāraṇa |gṛhāṇārghyamidaṃ śambho prasīda surasattama || 28||

चन्द्रस्वरूप चन्द्रात्मंश्चन्द्रशेखर सर्वग ।गृहाणार्घ्यमिदं शम्भो प्रसीद सुरसत्तम ॥ २९॥

candrasvarūpa candrātmaṃścandraśekhara sarvaga |gṛhāṇārghyamidaṃ śambho prasīda surasattama || 29||

यज्वमूर्ते जगन्मूर्ते यज्ञकर्मफलप्रद ।गृहाणार्घ्यमिदं शम्भो प्रसीद सुरसत्तम ॥ ३०॥

yajvamūrte jaganmūrte yajñakarmaphalaprada |gṛhāṇārghyamidaṃ śambho prasīda surasattama || 30||

अष्टावर्घ्याणि देयानि मन्त्रैरेतैर्यथाक्रमम् ।श्वेतशाल्यक्षताप्लुष्टबिल्वपत्रयुतैर्जलैः ॥ ३१॥

aṣṭāvarghyāṇi deyāni mantrairetairyathākramam |śvetaśālyakṣatāpluṣṭabilvapatrayutairjalaiḥ || 31||

ततः पञ्चामृतैः शुद्धैरभिषेकं समाचरेत् ।पञ्चामृतस्नानमध्ये जलस्नानं समाचरेत् ॥ ३२॥

tataḥ pañcāmṛtaiḥ śuddhairabhiṣekaṃ samācaret |pañcāmṛtasnānamadhye jalasnānaṃ samācaret || 32||

क्षीरं गव्यमिदं शुद्धं जलसंयुतमीश्वर ।अभिषेकार्थमानीतं गृहाणेदं महेश्वर ॥ ३३॥

kṣīraṃ gavyamidaṃ śuddhaṃ jalasaṃyutamīśvara |abhiṣekārthamānītaṃ gṛhāṇedaṃ maheśvara || 33||

दधिगव्यमिदं शुद्धं परिष्कृतमुमापते ।अभिषेकार्थमानीतं गृहाणेदं महेश्वर ॥ ३४॥

dadhigavyamidaṃ śuddhaṃ pariṣkṛtamumāpate |abhiṣekārthamānītaṃ gṛhāṇedaṃ maheśvara || 34||

घृतमेतन्महादेव सुगन्धं गव्यमुत्तमम् ।अभिषेकार्थमानीतं गृहाणेदं महेश्वर ॥ ३५॥

ghṛtametanmahādeva sugandhaṃ gavyamuttamam |abhiṣekārthamānītaṃ gṛhāṇedaṃ maheśvara || 35||

नवं मधु समानीतमिदं कीटाद्यदूषितम् ।अभिषेकार्थमानीतं गृहाणेदं महेश्वर ॥ ३६॥

navaṃ madhu samānītamidaṃ kīṭādyadūṣitam |abhiṣekārthamānītaṃ gṛhāṇedaṃ maheśvara || 36||

शर्करेयं समानीता सीताकीटाप्रदूषिता ।अभिषेकार्थमानीता गृहाणेमां महेश्वर ॥ ३७॥

śarkareyaṃ samānītā sītākīṭāpradūṣitā |abhiṣekārthamānītā gṛhāṇemāṃ maheśvara || 37||

एवं पञ्चामृतैरीशमभिषिच्य ततः परम् ।साङ्गेन नमकेनेशं साङ्गं मामभिषेचयेत् ॥ ३८॥

evaṃ pañcāmṛtairīśamabhiṣicya tataḥ param |sāṅgena namakeneśaṃ sāṅgaṃ māmabhiṣecayet || 38||

जलधारामविच्छिन्नां भक्तया सम्पादयेदपि ।सा धाराऽमृतधारा सा मुक्तिधारा मम प्रिया ॥ ३९॥

jaladhārāmavicchinnāṃ bhaktayā sampādayedapi |sā dhārā'mṛtadhārā sā muktidhārā mama priyā || 39||

ततस्तुः कल्पनीयं वै बिल्वपत्रोत्तरासनम् ।हेमादिनिर्मितं दिव्यं मूलमन्त्रेण भक्तितः ॥ ४०॥

tatastuḥ kalpanīyaṃ vai bilvapatrottarāsanam |hemādinirmitaṃ divyaṃ mūlamantreṇa bhaktitaḥ || 40||

ततो नवेन शुद्धेन वस्त्रेण परिवृत्य माम् ।सितेन भस्मना सम्यगर्चयेन्मूलमन्त्रतः ॥ ४१॥

tato navena śuddhena vastreṇa parivṛtya mām |sitena bhasmanā samyagarcayenmūlamantrataḥ || 41||

चन्दनेन सुगन्धेन मूलमन्त्रेण पूजयेत् ।मध्ये त्वेकैकपूजान्ते देयमाचमनं मम ॥ ४२॥

candanena sugandhena mūlamantreṇa pūjayet |madhye tvekaikapūjānte deyamācamanaṃ mama || 42||

ततः शाल्यक्षतैःश्वेतैरर्चयेन्मां तिलान्वितैः ।ततो बिल्वदलैः शुद्धैरर्चयेदघनाशकैः ॥ ४३॥

tataḥ śālyakṣataiḥśvetairarcayenmāṃ tilānvitaiḥ |tato bilvadalaiḥ śuddhairarcayedaghanāśakaiḥ || 43||

बिल्वपत्रं गृहाणेश बिल्वपत्रप्रिय प्रभो ।प्रसीद भगवन् शम्भो पातकानि हरस्व मे ॥ ४४॥

bilvapatraṃ gṛhāṇeśa bilvapatrapriya prabho |prasīda bhagavan śambho pātakāni harasva me || 44||

अमुं मन्त्रं समुच्चार्य मूलमन्त्रमपि प्रिये ।बिल्वपत्रैः समभ्यर्च्य पुष्पैरपि समर्चयेत् ॥ ४५॥

amuṃ mantraṃ samuccārya mūlamantramapi priye |bilvapatraiḥ samabhyarcya puṣpairapi samarcayet || 45||

साज्येनागरुसारेण सुगन्धेन महेश्वरि ।धूपस्ततः कल्पनीयो मह्यं यत्नपुरःसरम् ॥ ४६॥

sājyenāgarusāreṇa sugandhena maheśvari |dhūpastataḥ kalpanīyo mahyaṃ yatnapuraḥsaram || 46||

धूपं गृहाण देवेश सुगन्धं सवृतं शिव ।पातकानि हरस्वेश धूपदानेन सादरम् ॥ ४७॥

dhūpaṃ gṛhāṇa deveśa sugandhaṃ savṛtaṃ śiva |pātakāni harasveśa dhūpadānena sādaram || 47||

दीपं गृहाण देवेश पातकध्वान्तनाशक ।प्रसीद पार्वतीनाथ दोनवन्धो दयानिधे ॥ ४८॥

dīpaṃ gṛhāṇa deveśa pātakadhvāntanāśaka |prasīda pārvatīnātha donavandho dayānidhe || 48||

इति दत्त्वा धूपदीपौ नैवेद्यं परिकल्पयेत् ।ततः परं कल्पनीयं करोद्वर्तनमादरात् ॥ ४९॥

iti dattvā dhūpadīpau naivedyaṃ parikalpayet |tataḥ paraṃ kalpanīyaṃ karodvartanamādarāt || 49||

ततः परं धूपदीपौ ताम्बूलं च ततः परम् ।ततः पुनर्दीपदा देयावत्यन्तभक्तितः ॥ ५०॥

tataḥ paraṃ dhūpadīpau tāmbūlaṃ ca tataḥ param |tataḥ punardīpadā deyāvatyantabhaktitaḥ || 50||

गृहाण परमेशान ताम्बूलमिदमुत्तमम ।एलालवङ्गकर्पूरपरिष्कृतमुमापते ॥ ५१॥

gṛhāṇa parameśāna tāmbūlamidamuttamama |elālavaṅgakarpūrapariṣkṛtamumāpate || 51||

ततः प्रदक्षिणा कार्या द्वादशैकादशाथवा ।ततः प्रणामाः कर्तव्या एक विंशतिसङ्ख्यया ॥ ५२॥

tataḥ pradakṣiṇā kāryā dvādaśaikādaśāthavā |tataḥ praṇāmāḥ kartavyā eka viṃśatisaṅkhyayā || 52||

नर्तनं च ततः कार्यं साम्बध्यानपुरस्सरम् ।शिवपञ्चाक्षरः शुद्धो जपनीयः प्रयत्नतः ॥ ५३॥

nartanaṃ ca tataḥ kāryaṃ sāmbadhyānapurassaram |śivapañcākṣaraḥ śuddho japanīyaḥ prayatnataḥ || 53||

अष्टोत्तरसहस्रं तु न्यासध्यानपुरःसरम् ।शिवपञ्चाक्षरो जप्यो यद्वा न्यासादिकं विना ॥ ५४॥

aṣṭottarasahasraṃ tu nyāsadhyānapuraḥsaram |śivapañcākṣaro japyo yadvā nyāsādikaṃ vinā || 54||

ततः परं बिल्वपत्रैः पुष्पैर्नानाविधैरपि ।पुनः पूजा प्रयत्नेन कर्तव्या मह्यमादरात् ॥ ५५॥

tataḥ paraṃ bilvapatraiḥ puṣpairnānāvidhairapi |punaḥ pūjā prayatnena kartavyā mahyamādarāt || 55||

ततो नानाविधैः स्तोत्रैः स्तोतव्योऽहं प्रयत्नतः ।ततश्छत्रं चामरं च दर्पणं च निवेदयेत् ॥ ५६॥

tato nānāvidhaiḥ stotraiḥ stotavyo'haṃ prayatnataḥ |tataśchatraṃ cāmaraṃ ca darpaṇaṃ ca nivedayet || 56||

पुनर्नत्वा क्षमस्वेति संस्पृशेद्ध्यानपूर्वकम् ।स्पर्शं कृत्वा पुनर्मन्त्रममुमेव पठेच्छिवे ॥ ५७॥

punarnatvā kṣamasveti saṃspṛśeddhyānapūrvakam |sparśaṃ kṛtvā punarmantramamumeva paṭhecchive || 57||

अयं मे इति मन्त्रेण स्पृष्ट्वा हस्ततलेन माम् ।अष्टोत्तरशतं मन्त्रो जपनीयः षडक्षरः ॥ ५८॥

ayaṃ me iti mantreṇa spṛṣṭvā hastatalena mām |aṣṭottaraśataṃ mantro japanīyaḥ ṣaḍakṣaraḥ || 58||

एवं पूजाऽन्वहं कार्या त्रिषु लोकेषु सादरम् ।नित्यपूजेयममले भुक्तिमुक्तिफलप्रदा ॥ ५९॥

evaṃ pūjā'nvahaṃ kāryā triṣu lokeṣu sādaram |nityapūjeyamamale bhuktimuktiphalapradā || 59||

प्रातः सन्ध्यां विधायादौ पूजनीयोऽन्वहं शिवे ।कार्यमन्यन्न कर्तव्यं मामनभ्यर्च्य सादरम् ॥ ६०॥

prātaḥ sandhyāṃ vidhāyādau pūjanīyo'nvahaṃ śive |kāryamanyanna kartavyaṃ māmanabhyarcya sādaram || 60||

एवं प्रयत्नतः कार्यं शक्तेन मम पूजने ।यथाकथञ्चित् कर्तव्यमशक्तेनापि सर्वथा ॥ ६१॥

evaṃ prayatnataḥ kāryaṃ śaktena mama pūjane |yathākathañcit kartavyamaśaktenāpi sarvathā || 61||

॥ इति शिवरहस्यान्तर्गते शिवप्रोक्तं शिवपूजोपकरणं सम्पूर्णम् ॥॥ श्रीशिवरहस्यम् उग्राख्यः सप्तमांशः । अध्यायः १७ । १६१॥

|| iti śivarahasyāntargate śivaproktaṃ śivapūjopakaraṇaṃ sampūrṇam |||| śrīśivarahasyam ugrākhyaḥ saptamāṃśaḥ | adhyāyaḥ 17 | 161||

– ॥ श्रीशिवरहस्यम् उग्राख्यः सप्तमांशः ।अध्यायः १७ ।१-६१ ॥

– || śrīśivarahasyam ugrākhyaḥ saptamāṃśaḥ |adhyāyaḥ 17 | 1-61 ||