शिवधर्मोपदेशम् Shivadharmopadesham

(शिवरहस्यान्तर्गते महादेवाख्ये)शिवगौरीसंवादेशिव उवाच ।शिवधर्मो विशिष्टोऽत्र शिपिविष्टपदाश्रयः ।संसेव्योऽयं परो धर्मः शिवाख्योऽयं शिवार्थिभिः ॥ १९॥

(śivarahasyāntargate mahādevākhye)śivagaurīsaṃvādeśiva uvāca |śivadharmo viśiṣṭo'tra śipiviṣṭapadāśrayaḥ |saṃsevyo'yaṃ paro dharmaḥ śivākhyo'yaṃ śivārthibhiḥ || 19||

ये तिष्ठन्ति परे धर्मे ते रुद्रा नात्र संशयः ।ग्रामे वा यदि वारण्ये जले वापि स्थलेऽपि वा ॥ २०॥

ye tiṣṭhanti pare dharme te rudrā nātra saṃśayaḥ |grāme vā yadi vāraṇye jale vāpi sthale'pi vā || 20||

क्षेत्रे वा नगरे वापि कीकटे वा जनावृते ।यत्र वा विद्यते लिङ्गं सर्वतीर्थानि तत्र वै ॥ २१॥

kṣetre vā nagare vāpi kīkaṭe vā janāvṛte |yatra vā vidyate liṅgaṃ sarvatīrthāni tatra vai || 21||

कीर्तयिष्यन्ति मामीशे सकृदप्याशु ये नराः ।सर्वपापैर्विमुच्यन्ते कोटिजन्मकृतैरपि ॥ २२॥

kīrtayiṣyanti māmīśe sakṛdapyāśu ye narāḥ |sarvapāpairvimucyante koṭijanmakṛtairapi || 22||

ये पूजयन्ति लिङ्गं मे त्रिकालं बिल्वपल्लवैः ।ये पश्यन्ति सकृद्देवि शिवलिङ्गं ममाश्रयम् ॥ २३॥

ye pūjayanti liṅgaṃ me trikālaṃ bilvapallavaiḥ |ye paśyanti sakṛddevi śivaliṅgaṃ mamāśrayam || 23||

भूभागसञ्चरा रुद्रास्ते कृतार्था न संशयः ।प्रातः सङ्गममध्याह्ने प्रदोषे वापि शङ्करम् ॥ २४॥

bhūbhāgasañcarā rudrāste kṛtārthā na saṃśayaḥ |prātaḥ saṅgamamadhyāhne pradoṣe vāpi śaṅkaram || 24||

ये पश्यन्त्यर्चयन्ते वा त एव गणपुङ्गवाः ।अस्मिन् कैलाससदने वस्तुं योग्या भवन्ति हि ॥ २५॥

ye paśyantyarcayante vā ta eva gaṇapuṅgavāḥ |asmin kailāsasadane vastuṃ yogyā bhavanti hi || 25||

यः क्षणं वा मुहूर्तं वा शिवं मां नो विचिन्तयेत् ।सर्वोऽपि दिवसो वन्ध्यो भवत्येव गिरीन्द्रजे ॥ २६॥

yaḥ kṣaṇaṃ vā muhūrtaṃ vā śivaṃ māṃ no vicintayet |sarvo'pi divaso vandhyo bhavatyeva girīndraje || 26||

दुर्लभं प्राप्य मानुष्यं येऽर्चयन्ति सदाशिवम् ।तेषां हि सफलं जन्म भस्मरुद्राक्षधारिणाम् ॥ २७॥

durlabhaṃ prāpya mānuṣyaṃ ye'rcayanti sadāśivam |teṣāṃ hi saphalaṃ janma bhasmarudrākṣadhāriṇām || 27||

शिवभक्तिपरा ये तु शिवप्रणतमस्तकाः ।शिवलोके क्षणाद्देवि विषमाक्षा भवन्ति ते ॥ २८॥

śivabhaktiparā ye tu śivapraṇatamastakāḥ |śivaloke kṣaṇāddevi viṣamākṣā bhavanti te || 28||

शिवपूजाकरकराः शिवालयगताङ्घ्रयः ।शिवार्पितलसद्भ्राणा नैवेद्यास्वादजिह्वकाः ॥ २९॥

śivapūjākarakarāḥ śivālayagatāṅghrayaḥ |śivārpitalasadbhrāṇā naivedyāsvādajihvakāḥ || 29||

शिवध्यानैकहृदया न ते दुःखस्य भाजनम् ।तेषां हि सफलं जन्म कृतार्थाः शाम्भवोत्तमाः ॥ ३०॥

śivadhyānaikahṛdayā na te duḥkhasya bhājanam |teṣāṃ hi saphalaṃ janma kṛtārthāḥ śāmbhavottamāḥ || 30||

भवनानि मनोज्ञानि मङ्गलाभरणाः स्त्रियः ।धनं च दिष्टपर्यन्तं मम पूजाविधेः फलम् ॥ ३१॥

bhavanāni manojñāni maṅgalābharaṇāḥ striyaḥ |dhanaṃ ca diṣṭaparyantaṃ mama pūjāvidheḥ phalam || 31||

तुरङ्गवरमातङ्गगोमहिष्यादिकोटयः ।तद्द्वारि वरवृक्षाश्च नित्यं सन्निहिताः शिवे ॥ ३२॥

turaṅgavaramātaṅgagomahiṣyādikoṭayaḥ |taddvāri varavṛkṣāśca nityaṃ sannihitāḥ śive || 32||

ये वाञ्छन्ति महाभाग्यं राज्यं च त्रिदशालयम् ।ब्रह्त्वं वाऽथ विष्णुत्वम्मिन्द्रत्वं वापि पार्वति ॥ ३३॥

ye vāñchanti mahābhāgyaṃ rājyaṃ ca tridaśālayam |brahtvaṃ vā'tha viṣṇutvammindratvaṃ vāpi pārvati || 33||

तेऽर्चयन्ति सदाकालं ममैव चरणाम्बुजम् ।सौभाग्यं कान्तिरारोग्यं शौर्यं त्यागः प्रभावता ॥ ३४॥

te'rcayanti sadākālaṃ mamaiva caraṇāmbujam |saubhāgyaṃ kāntirārogyaṃ śauryaṃ tyāgaḥ prabhāvatā || 34||

यशश्च जगति ख्यातिः शिवमर्चयतो भवेत् ।देवासुरेषु मुनिषु यद्यदुत्कृष्टमीश्वरि ॥ ३५॥

yaśaśca jagati khyātiḥ śivamarcayato bhavet |devāsureṣu muniṣu yadyadutkṛṣṭamīśvari || 35||

तत्सर्वं मत्प्रसादेन लब्धमीशे शिवार्चनात् ।ममैव पूजया विष्णुः पालयेज्जगतीत्रयम् ॥ ३६॥

tatsarvaṃ matprasādena labdhamīśe śivārcanāt |mamaiva pūjayā viṣṇuḥ pālayejjagatītrayam || 36||

ममैव पूजया ब्रह्मा जगत्सृष्टिं करोत्यपि ।ममैव पूजया रुद्रोऽप्यन्ते संहरते जगत् ॥ ३७॥

mamaiva pūjayā brahmā jagatsṛṣṭiṃ karotyapi |mamaiva pūjayā rudro'pyante saṃharate jagat || 37||

ममैव पूजया शक्रः पालयत्यमरावतीम् ।ममैव पूजया देवि दिक्पाला वरुणो यमः ॥ ३८॥

mamaiva pūjayā śakraḥ pālayatyamarāvatīm |mamaiva pūjayā devi dikpālā varuṇo yamaḥ || 38||

वसवो द्वादशादित्या मरुतोऽप्यश्विनावपि ।रुद्रा एकादशगणा सूर्याद्या ग्रहनायकाः ॥ ३९॥

vasavo dvādaśādityā maruto'pyaśvināvapi |rudrā ekādaśagaṇā sūryādyā grahanāyakāḥ || 39||

मनवो मुनयः सिद्धा गन्धर्वा गरुडाः खगाः ।यक्षकिम्पुरुषा नागा नृपा ये कालसम्भवाः ॥ ४०॥

manavo munayaḥ siddhā gandharvā garuḍāḥ khagāḥ |yakṣakimpuruṣā nāgā nṛpā ye kālasambhavāḥ || 40||

युगे युगे प्रजा यास्ता सर्वे मत्पूजया वराः ।भान्त्येव भानवः सर्वे वान्ति वाताः सदा शिवे ॥ ४१॥

yuge yuge prajā yāstā sarve matpūjayā varāḥ |bhāntyeva bhānavaḥ sarve vānti vātāḥ sadā śive || 41||

वर्षन्त मेघाः सततं पान्ति दिक्पतयो जगत् ।ज्योतींष्यपि प्रकाशन्ते नगा नागाश्च भूधराः ॥ ४२॥

varṣanta meghāḥ satataṃ pānti dikpatayo jagat |jyotīṃṣyapi prakāśante nagā nāgāśca bhūdharāḥ || 42||

शेषोऽप्यशेषशिरसा भुवं धत्ते शिवार्चनात् ।स्वांशुभिः पोषयत्येव सोमोऽप्योषधिमण्डलम् ॥ ४३॥

śeṣo'pyaśeṣaśirasā bhuvaṃ dhatte śivārcanāt |svāṃśubhiḥ poṣayatyeva somo'pyoṣadhimaṇḍalam || 43||

नद्यः समुद्राश्च तथा नोद्वेलाः संवहन्त्यपि ।किं शिवे बहुनोक्तेन सर्वं मत्पूजया स्थिरम् ॥ ४४॥

nadyaḥ samudrāśca tathā nodvelāḥ saṃvahantyapi |kiṃ śive bahunoktena sarvaṃ matpūjayā sthiram || 44||

चरं वाप्यचरं वाद्य जगच्चक्रं प्रवर्तते ।नारुद्रः संस्मरेद्रुद्रं नारुद्रो रुद्रमर्चयेत् ॥ ४५॥

caraṃ vāpyacaraṃ vādya jagaccakraṃ pravartate |nārudraḥ saṃsmaredrudraṃ nārudro rudramarcayet || 45||

नारुद्रः कीर्तयेद्रुद्रं नारुद्रो रुद्रमाप्नुयात् ।सम्पर्कात् कौतुकाल्लोभात् भयाद्वापि च संस्मरेत् ॥ ४६॥

nārudraḥ kīrtayedrudraṃ nārudro rudramāpnuyāt |samparkāt kautukāllobhāt bhayādvāpi ca saṃsmaret || 46||

कीर्तयेदर्चयेद्यो मां स मे प्रियतरो गणः ।शिवधर्मस्य सारोऽयं शिवभक्तिः सुनिश्चला ॥ ४७॥

kīrtayedarcayedyo māṃ sa me priyataro gaṇaḥ |śivadharmasya sāro'yaṃ śivabhaktiḥ suniścalā || 47||

सा चाष्टाङ्गा मया चोक्ता कार्या नित्यं विशेषतः ।मद्भक्तजनवात्सल्यं पूजायाश्चानुमोदनम् ॥ ४८॥

sā cāṣṭāṅgā mayā coktā kāryā nityaṃ viśeṣataḥ |madbhaktajanavātsalyaṃ pūjāyāścānumodanam || 48||

स्वयमभ्यर्चनं भक्त्या ममार्थे चाङ्गचेष्टनम् ।मत्कथाश्रवणे भक्तिः स्वरनेत्रषु विक्रिया ॥ ४९॥

svayamabhyarcanaṃ bhaktyā mamārthe cāṅgaceṣṭanam |matkathāśravaṇe bhaktiḥ svaranetraṣu vikriyā || 49||

पत्रं पुष्पं फलं तोयं यो मे भक्त्या प्रयच्छति ।तस्याहं न प्रणश्यामि स च मे न प्रणश्यति ॥ ५३॥

patraṃ puṣpaṃ phalaṃ toyaṃ yo me bhaktyā prayacchati |tasyāhaṃ na praṇaśyāmi sa ca me na praṇaśyati || 53||

नार्चयेद्यस्सदाऽऽत्मस्थं यो मां समयमास्थितः ।स मां पर्वतदुर्गेषु मार्गमाणो न पश्यति ॥ ५४॥

nārcayedyassadā''tmasthaṃ yo māṃ samayamāsthitaḥ |sa māṃ parvatadurgeṣu mārgamāṇo na paśyati || 54||

यो मां सर्वगतं पश्येत् सर्वं च मयि पश्यति ।तस्याहं नित्यमात्मस्थः स च नित्यं मयि स्थितः ॥ ५५॥

yo māṃ sarvagataṃ paśyet sarvaṃ ca mayi paśyati |tasyāhaṃ nityamātmasthaḥ sa ca nityaṃ mayi sthitaḥ || 55||

सुदुर्लभा शिवे भक्तिः दुर्लभं च शिवार्चनम् ।सुदुर्लभं शिवे दानं शिवहोमश्च दुर्लभः ॥ ५६॥

sudurlabhā śive bhaktiḥ durlabhaṃ ca śivārcanam |sudurlabhaṃ śive dānaṃ śivahomaśca durlabhaḥ || 56||

सुदुर्लभं शिवज्ञानं तदभ्यासोऽतिदुर्लभः ।सुदुर्लभतरं ज्ञेयं जपध्यानं शिवात्मकम् ॥ ५७॥

sudurlabhaṃ śivajñānaṃ tadabhyāso'tidurlabhaḥ |sudurlabhataraṃ jñeyaṃ japadhyānaṃ śivātmakam || 57||

अत्यन्तदुर्लभं देवि शिवलिङ्गे शिवार्चनम् ।सुदर्लभा तु तद्भक्तिः तदभ्यासोऽतिदुर्लभः ॥ ५८॥

atyantadurlabhaṃ devi śivaliṅge śivārcanam |sudarlabhā tu tadbhaktiḥ tadabhyāso'tidurlabhaḥ || 58||

सुदुर्लभमिदं ज्ञात्वा शिवभक्तिं समाश्रयेत् ।लाभस्तेषां जयस्तेषां यशस्तेषां पदे पदे ॥ ५९॥

sudurlabhamidaṃ jñātvā śivabhaktiṃ samāśrayet |lābhasteṣāṃ jayasteṣāṃ yaśasteṣāṃ pade pade || 59||

ये शिवं शरणं प्राप्ताः शिवार्चनपरायणाः ।येषां दिवा च रात्रौ च नित्यं शिवगता स्मृतिः ॥ ६०॥

ye śivaṃ śaraṇaṃ prāptāḥ śivārcanaparāyaṇāḥ |yeṣāṃ divā ca rātrau ca nityaṃ śivagatā smṛtiḥ || 60||

नमः कारादि संयुक्तं शिवायेत्यक्षरत्रयम् ।जिह्वाग्रे वर्तते यस्य सफलं तस्य जीवितम् ॥ ६१॥

namaḥ kārādi saṃyuktaṃ śivāyetyakṣaratrayam |jihvāgre vartate yasya saphalaṃ tasya jīvitam || 61||

यदङ्गं भस्मसंयुक्तं त्रिपुण्ड्रललितालिकम् ।रुद्राक्षमालाभरणं चन्द्रचूडालयं शिवे ॥ ६२॥

yadaṅgaṃ bhasmasaṃyuktaṃ tripuṇḍralalitālikam |rudrākṣamālābharaṇaṃ candracūḍālayaṃ śive || 62||

जातेनात्मद्रुहा येन भगवान्न समर्चितः ।स चिरं सञ्चरत्यस्मन् संसारे दुःखसागरे ॥ ६३॥

jātenātmadruhā yena bhagavānna samarcitaḥ |sa ciraṃ sañcaratyasman saṃsāre duḥkhasāgare || 63||

दुर्लभं प्राप्य मानुष्यं न मूको बधिरो भवेत् ।यदि सर्वगता सिद्धिर्विप्रत्वं च नरेषु च ॥ ६४॥

durlabhaṃ prāpya mānuṣyaṃ na mūko badhiro bhavet |yadi sarvagatā siddhirvipratvaṃ ca nareṣu ca || 64||

इहामुत्रसुखावाप्त्यै शिवे भक्तिं समाश्रयेत् ।दुर्लभा दुर्लभा देवि मम भक्तिः सुदर्लभा ॥ ६५॥

ihāmutrasukhāvāptyai śive bhaktiṃ samāśrayet |durlabhā durlabhā devi mama bhaktiḥ sudarlabhā || 65||

मुक्तिदा मोक्षदात्री च पशुपाशनिकृन्तनी ॥ ६६॥

muktidā mokṣadātrī ca paśupāśanikṛntanī || 66||

॥ इति शिवरहस्यान्तर्गते शिवधर्मोपदेशं सम्पूर्णम् ॥॥ श्रीशिवरहस्यम् । महादेवाख्यः एकादशमांशः । अध्यायः २ । वावृत्तश्लोकाः ॥– ॥ श्रीशिवरहस्यम् । महादेवाख्यः एकादशमांशः । अध्यायः २ । वावृत्तश्लोकाः ॥

|| iti śivarahasyāntargate śivadharmopadeśaṃ sampūrṇam |||| śrīśivarahasyam | mahādevākhyaḥ ekādaśamāṃśaḥ | adhyāyaḥ 2 | vāvṛttaślokāḥ ||– || śrīśivarahasyam | mahādevākhyaḥ ekādaśamāṃśaḥ | adhyāyaḥ 2 | vāvṛttaślokāḥ ||