शिवगौर्योःविभूतिवर्णनम् Shivagauryoh Vibhutivarnanam

सनत्कुमार उवाच ।विभूतीः शिवयोर्मह्यमाचक्ष्व त्वं गणाधिप ।परापरविदां श्रेष्ठ परमेश्वरभावित ॥ १॥

sanatkumāra uvāca |vibhūtīḥ śivayormahyamācakṣva tvaṃ gaṇādhipa |parāparavidāṃ śreṣṭha parameśvarabhāvita || 1||

नन्दिकेश्वर उवाच ।हन्त ते कथयिष्यामि विभूतीः शिवयोरहम् ।सनत्कुमार योगीन्द्र ब्रह्मणस्तनयोत्तम ॥ २॥

nandikeśvara uvāca |hanta te kathayiṣyāmi vibhūtīḥ śivayoraham |sanatkumāra yogīndra brahmaṇastanayottama || 2||

परमात्मा शिवः प्रोक्तः शिवा सा च प्रकीर्तिता ।शिवमेवेश्वरं प्राहुर्मायां गौरीं विदुर्बुधाः ॥ ३॥

paramātmā śivaḥ proktaḥ śivā sā ca prakīrtitā |śivameveśvaraṃ prāhurmāyāṃ gaurīṃ vidurbudhāḥ || 3||

पुरुषं शङ्करं प्राहुर्गौरीं च प्रकृतिं द्विजाः ।अर्थः शम्भुः शिवा वाणी दिवसोऽजः शिवा निशा ॥ ४॥

puruṣaṃ śaṅkaraṃ prāhurgaurīṃ ca prakṛtiṃ dvijāḥ |arthaḥ śambhuḥ śivā vāṇī divaso'jaḥ śivā niśā || 4||

सप्ततन्तुर्महादेवो रुद्राणी दक्षिणा स्मृता ।आकाशं शङ्करो देवः पृथिवी शङ्करप्रिया ॥ ५॥

saptatanturmahādevo rudrāṇī dakṣiṇā smṛtā |ākāśaṃ śaṅkaro devaḥ pṛthivī śaṅkarapriyā || 5||

समुद्रो भगवान् रुद्रो वेला शैलेन्द्रकन्यका ।वृक्षः शूलायुधो देवः शूलपाणिप्रिया लता ॥ ६॥

samudro bhagavān rudro velā śailendrakanyakā |vṛkṣaḥ śūlāyudho devaḥ śūlapāṇipriyā latā || 6||

ब्रह्मा हरोऽपि सावित्री शङ्करार्धशरीरिणी ।विष्णुर्महेश्वरो लक्ष्मीर्भवानी परमेश्वरी ॥ ७॥

brahmā haro'pi sāvitrī śaṅkarārdhaśarīriṇī |viṣṇurmaheśvaro lakṣmīrbhavānī parameśvarī || 7||

वज्रपाणिर्महादेवः शची शैलेन्द्रकन्यका ।जातवेदाः स्वयं रुद्रः स्वाहा शर्वार्धकायिनी ॥ ८॥

vajrapāṇirmahādevaḥ śacī śailendrakanyakā |jātavedāḥ svayaṃ rudraḥ svāhā śarvārdhakāyinī || 8||

यमस्त्रियम्बको देवस्तत्प्रिया गिरिकन्यका ।वरुणो भगवान् रुद्रो गौरी सर्वार्थदायिनी ॥ ९॥

yamastriyambako devastatpriyā girikanyakā |varuṇo bhagavān rudro gaurī sarvārthadāyinī || 9||

बालेन्दुशोखरो वायुः शिवा शिवमनोरमा ।चन्द्रार्धमौलिर्यक्षेन्द्रः स्वयमृद्धिः शिवा स्मृता ॥ १०॥

bālenduśokharo vāyuḥ śivā śivamanoramā |candrārdhamauliryakṣendraḥ svayamṛddhiḥ śivā smṛtā || 10||

चन्द्रार्धशेखरश्चन्द्रो रोहिणी रुद्रवल्लभा ।सप्तसप्तिः शिवः कान्ता उमादेवी सुवर्चला ॥ ११॥

candrārdhaśekharaścandro rohiṇī rudravallabhā |saptasaptiḥ śivaḥ kāntā umādevī suvarcalā || 11||

षण्मुखस्त्रिपुरध्वंसी देवसेना हरप्रिया ।उमा प्रसूतीर्वै ज्ञेया दक्षो देवो महेश्वरः ॥ १२॥

ṣaṇmukhastripuradhvaṃsī devasenā harapriyā |umā prasūtīrvai jñeyā dakṣo devo maheśvaraḥ || 12||

पुरुषाख्यो मनुः शम्भुः शतरूपा शिवप्रिया ।विदुर्भवानीमाकूतिं रुचिं च परमेश्वरम् ॥ १३॥

puruṣākhyo manuḥ śambhuḥ śatarūpā śivapriyā |vidurbhavānīmākūtiṃ ruciṃ ca parameśvaram || 13||

भृगुर्भगाक्षिहा देवः ख्यातिस्त्रिनयनप्रियः ।मरीचिर्भगवान् रुद्रः सम्भूतिर्वल्लभा विभोः ॥ १४॥

bhṛgurbhagākṣihā devaḥ khyātistrinayanapriyaḥ |marīcirbhagavān rudraḥ sambhūtirvallabhā vibhoḥ || 14||

विदुर्भवानीं रुचिरां कविं च परमेश्वरम् ।गङ्गाधरोऽङ्गिरा ज्ञेयः स्मृतिः साक्षादुमा स्मृता ॥ १५॥

vidurbhavānīṃ rucirāṃ kaviṃ ca parameśvaram |gaṅgādharo'ṅgirā jñeyaḥ smṛtiḥ sākṣādumā smṛtā || 15||

पुलस्त्यः शशभृन्मौलिः प्रीतिः कान्ता पिनाकिनः ।पुलहस्त्रिपुरध्वंसी दया कालरिपुप्रिया ॥ १६॥

pulastyaḥ śaśabhṛnmauliḥ prītiḥ kāntā pinākinaḥ |pulahastripuradhvaṃsī dayā kālaripupriyā || 16||

क्रतुर्दक्षक्रतुध्वंसी सन्नतिर्दयिताविभोः ।त्रिनेत्रोऽत्रिरुमा साक्षादनसूया स्मृता बुधैः ॥ १७॥

kraturdakṣakratudhvaṃsī sannatirdayitāvibhoḥ |trinetro'trirumā sākṣādanasūyā smṛtā budhaiḥ || 17||

ऊर्जामाहुरुमां वृद्धां वसिष्ठं च महेश्वरम् ।शङ्करः पुरुषाः सर्वे स्त्रियः सर्वा महेश्वरी ॥ १८॥

ūrjāmāhurumāṃ vṛddhāṃ vasiṣṭhaṃ ca maheśvaram |śaṅkaraḥ puruṣāḥ sarve striyaḥ sarvā maheśvarī || 18||

पुल्लिङ्गशब्दवाच्या ये ते च रुदाः प्रकीर्तिताः ।स्त्रीलिङ्गशब्दवाच्या याः सर्वा गौर्या विभूतयः ॥ १९॥

pulliṅgaśabdavācyā ye te ca rudāḥ prakīrtitāḥ |strīliṅgaśabdavācyā yāḥ sarvā gauryā vibhūtayaḥ || 19||

सर्वे स्त्रीपुरुषाः प्रोक्तास्तयोरेव विभूतयः ।पदार्थशक्तयो यायास्ता गौरीति विदुर्बुधाः ॥ २०॥

sarve strīpuruṣāḥ proktāstayoreva vibhūtayaḥ |padārthaśaktayo yāyāstā gaurīti vidurbudhāḥ || 20||

सा च विश्वेश्वरी देवी स च सर्वो महेश्वरः ।शक्तिमन्तः पदार्था ये स च सर्वो महेश्वरः ॥ २१॥

sā ca viśveśvarī devī sa ca sarvo maheśvaraḥ |śaktimantaḥ padārthā ye sa ca sarvo maheśvaraḥ || 21||

अष्टौ प्रकृतयो देव्या मूर्तयः परिकीर्तिताः ।तथा विकृतयस्तस्या देहबद्धविभूतयः ॥ २२॥

aṣṭau prakṛtayo devyā mūrtayaḥ parikīrtitāḥ |tathā vikṛtayastasyā dehabaddhavibhūtayaḥ || 22||

विस्फुलिङ्गा यथा तावदग्नौ च बहुधा स्मृताः ।जीवाः सर्वे तथा शर्वो द्वन्द्वसत्त्वमुपागतः ॥ २३॥

visphuliṅgā yathā tāvadagnau ca bahudhā smṛtāḥ |jīvāḥ sarve tathā śarvo dvandvasattvamupāgataḥ || 23||

गौरीरूपाणि सर्वाणि शरीराणि शरीरिणाम् ।शरीरिणस्तथा सर्वे शङ्करांशा व्यवस्थिताः ॥ २४॥

gaurīrūpāṇi sarvāṇi śarīrāṇi śarīriṇām |śarīriṇastathā sarve śaṅkarāṃśā vyavasthitāḥ || 24||

श्राव्यं सर्वमुमारूपं श्रोता देवो महेश्वरः ।विषयित्वं विभुर्धत्ते विषयात्मकतामुमा ॥ २५॥

śrāvyaṃ sarvamumārūpaṃ śrotā devo maheśvaraḥ |viṣayitvaṃ vibhurdhatte viṣayātmakatāmumā || 25||

स्रष्टव्यं वस्तुजातं तु धत्ते शङ्करवल्लभा ।स्रष्टा स एव विश्वात्मा बालचन्द्रार्धशेखरः ॥ २६॥

sraṣṭavyaṃ vastujātaṃ tu dhatte śaṅkaravallabhā |sraṣṭā sa eva viśvātmā bālacandrārdhaśekharaḥ || 26||

दृश्यवस्तु प्रजारूपं बिभर्ति भुवनेश्वरी ।द्रष्टा विश्वेश्वरो देवः शशिखण्डशिखामणिः ॥ २७॥

dṛśyavastu prajārūpaṃ bibharti bhuvaneśvarī |draṣṭā viśveśvaro devaḥ śaśikhaṇḍaśikhāmaṇiḥ || 27||

रसजातमुमारूपं घ्रेयजातं च सर्वशः ।देवो रसयिता शम्भुर्घ्राता च भुवनेश्वरः ॥ २८॥

rasajātamumārūpaṃ ghreyajātaṃ ca sarvaśaḥ |devo rasayitā śambhurghrātā ca bhuvaneśvaraḥ || 28||

मन्तव्यवस्तुतां धत्ते महादेवी महेश्वरी ।मन्ता स एव विश्वात्मा महादेवो महेश्वरः ॥ २९॥

mantavyavastutāṃ dhatte mahādevī maheśvarī |mantā sa eva viśvātmā mahādevo maheśvaraḥ || 29||

बोद्धव्यं वस्तु रूपं च बिभर्ति भववल्लभा ।देवः स एव भगवान् बोद्धा बालेन्दुशेखरः ॥ ३०॥

boddhavyaṃ vastu rūpaṃ ca bibharti bhavavallabhā |devaḥ sa eva bhagavān boddhā bālenduśekharaḥ || 30||

पीठाकृतिरुमा देवी लिङ्गरूपश्च शङ्करः ।प्रतिष्ठाप्य प्रयत्नेन पूजयन्ति सुरासुराः ॥ ३१॥

pīṭhākṛtirumā devī liṅgarūpaśca śaṅkaraḥ |pratiṣṭhāpya prayatnena pūjayanti surāsurāḥ || 31||

ये ये पदार्था लिङ्गाङ्कास्ते ते शर्वविभूतयः ।अर्था भगाङ्किता ये ये ते ते गौर्या विभूतयः ॥ ३२॥

ye ye padārthā liṅgāṅkāste te śarvavibhūtayaḥ |arthā bhagāṅkitā ye ye te te gauryā vibhūtayaḥ || 32||

स्वर्गपाताललोकान्तब्रह्माण्डावरणाष्टकम् ।ज्ञेयं सर्वमुमारूपं ज्ञाता देवो महेश्वरः ॥ ३३॥

svargapātālalokāntabrahmāṇḍāvaraṇāṣṭakam |jñeyaṃ sarvamumārūpaṃ jñātā devo maheśvaraḥ || 33||

बिभर्ति क्षेत्रतां देवी त्रिपुरान्तकवल्लभा ।क्षेत्रज्ञत्वमथो धत्ते भगवानन्धकान्तकः ॥ ३४॥

bibharti kṣetratāṃ devī tripurāntakavallabhā |kṣetrajñatvamatho dhatte bhagavānandhakāntakaḥ || 34||

शिवलिङ्गं समुत्सृज्य यजन्ते चान्यदेवताः ।स नृपः सह देशेन रौरवं नरकं व्रजेत् ॥ ३५॥

śivaliṅgaṃ samutsṛjya yajante cānyadevatāḥ |sa nṛpaḥ saha deśena rauravaṃ narakaṃ vrajet || 35||

शिवभक्तो न यो राजा भक्तोऽन्येषु सुरेषु यः ।स्वपतिं युवतिस्त्यक्त्वा यथा जारेषु राजते ॥ ३६॥

śivabhakto na yo rājā bhakto'nyeṣu sureṣu yaḥ |svapatiṃ yuvatistyaktvā yathā jāreṣu rājate || 36||

ब्रह्मादयः सुराः सर्वे राजानश्च महर्द्धिकाः ।मानवा मुनयश्चैव सर्वे लिङ्गं यजन्ति च ॥ ३७॥

brahmādayaḥ surāḥ sarve rājānaśca maharddhikāḥ |mānavā munayaścaiva sarve liṅgaṃ yajanti ca || 37||

विष्णुना रावणं हत्वा ससैन्यं ब्रह्मणः सुतम् ।स्थापितं विधिवद्भक्त्या लिङ्गं तीरे नदीपतेः ॥ ३८॥

viṣṇunā rāvaṇaṃ hatvā sasainyaṃ brahmaṇaḥ sutam |sthāpitaṃ vidhivadbhaktyā liṅgaṃ tīre nadīpateḥ || 38||

कृत्वा पापसहस्राणि हत्वा विप्रशतं तथा ।भावात्समाश्रितो रुद्रं मुच्यते नात्र संशयः ॥ ३९॥

kṛtvā pāpasahasrāṇi hatvā vipraśataṃ tathā |bhāvātsamāśrito rudraṃ mucyate nātra saṃśayaḥ || 39||

सर्वे लिङ्गमया लोकाः सर्वे लिङ्गे प्रतिष्ठिताः ।तस्मादभ्यर्चयेल्लिङ्गं यदीच्छेच्छाश्वतं पदम् ॥ ४०॥

sarve liṅgamayā lokāḥ sarve liṅge pratiṣṭhitāḥ |tasmādabhyarcayelliṅgaṃ yadīcchecchāśvataṃ padam || 40||

सर्वाकारौ स्थितावेतौ नरैः श्रेयोऽर्थिभिः शिवौ ।पूजनीयौ नमस्कार्यौ चिन्तनीयौ च सर्वदा ॥ ४१॥

sarvākārau sthitāvetau naraiḥ śreyo'rthibhiḥ śivau |pūjanīyau namaskāryau cintanīyau ca sarvadā || 41||

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे उत्तरभागे एकादशाध्यायान्तर्गतंशिवगौर्योः विभूतिवर्णनं समाप्तम् ।लिङ्गपुराण । उत्तरभाग । अध्याय ११/३४१॥लिन्गपुराण । उत्तरभाग । अध्याय ११/३-४१॥

iti śrīliṅgamahāpurāṇe uttarabhāge ekādaśādhyāyāntargataṃśivagauryoḥ vibhūtivarṇanaṃ samāptam |liṅgapurāṇa | uttarabhāga | adhyāya 11/341||lingapurāṇa | uttarabhāga | adhyāya 11/3-41||