सर्वमात्मप्रकरणम् Ribhuproktam Sarvamatmaprakaranam

(आत्मनोऽन्यन्न किञ्चन)शृणुष्व दुर्लभं लोके सारात्सारतरं परम् ।आत्मरूपमिदं सर्वमात्मनोऽन्यन्न किञ्चन ॥ १३\।१॥सर्वमात्मास्ति परमा परमात्मा परात्मकः ।नित्यानन्दस्वरूपात्मा ह्यात्मनोऽन्यन्न किञ्चन ॥ १३\।२॥मुक्तामुक्तस्वरूपात्मा मुक्तामुक्तविवर्जितः ।मोक्षरूपस्वरूपात्मा ह्यात्मनोऽन्यन्न किञ्चन ॥ १३\।५॥द्वैताद्वैतस्वरूपात्मा द्वैताद्वैतविवर्जितः ।सर्ववर्जितसर्वात्मा ह्यात्मनोऽन्यन्न किञ्चन ॥ १३\।६॥मुदामुदस्वरूपात्मा मोक्षात्मा देवतात्मकः ।सङ्कल्पहीनसारात्मा ह्यात्मनोऽन्यन्न किञ्चन ॥ १३\।७॥निष्कलात्मा निर्मलात्मा बुद्।ह्ध्यात्मा पुरुषात्मकः ।आनन्दात्मा ह्यजात्मा च ह्यात्मनोऽन्यन्न किञ्चन ॥ १३\।८॥अगण्यात्मा गणात्मा च अमृतात्मामृतान्तरः ।भूतभव्यभविष्यात्मा ह्यात्मनोऽन्यन्न किञ्चन ॥ १३\।९॥अखिलात्माऽनुमन्यात्मा (मानात्मा) मानात्मा भावभावनः ।तुर्यरूपप्रसन्नात्मा आत्मनोऽन्यन्न किञ्चन ॥ १३\।१०॥नित्यं प्रत्यक्षरूपात्मा नित्यप्रत्यक्षनिर्णयः ।अन्यहीनस्वभावात्मा आत्मनोऽन्यन्न किञ्चन ॥ १३\।११॥नित्यानित्यविहीनात्मा इहामुत्रफलान्तरः ।शमादिषट्कशून्यात्मा ह्यात्मनोऽन्यन्न किञ्चन ॥ १३\।१३॥मुमुक्षुत्वं च हीनात्मा शब्दात्मा दमनात्मकः ।नित्योपरतरूपात्मा ह्यात्मनोऽन्यन्न किञ्चन ॥ १३\।१४॥सर्वकालतितिक्षात्मा समाधानात्मनि स्थितः ।शुद्धात्मा स्वात्मनि स्वात्मा ह्यात्मनोऽन्यन्न किञ्चन ॥ १३\।१५॥अन्नकोशविहीनात्मा प्राणकोशविवर्जितः ।मनःकोशविहीनात्मा ह्यात्मनोऽन्यन्न किञ्चन ॥ १३\।१६॥विज्ञानकोशहीनात्मा आनन्दादिविवर्जितः ।पञ्चकोशविहीनात्मा ह्यात्मनोऽन्यन्न किञ्चन ॥ १३\।१७॥निर्विकल्पस्वरूपात्मा सविकल्पविवर्जितः ।शब्दानुविद्धहीनात्मा (शब्दानुविध्यहीनात्मा) ह्यात्मनोऽन्यन्न किञ्चन ॥ १३\।१८॥स्थूलदेहविहीनात्मा सूक्ष्मदेहविवर्जितः ।कारणादिविहीनात्मा ह्यात्मनोऽन्यन्न किञ्चन ॥ १३\।१९॥दृश्यानुविद्धशून्यात्मा ह्यादिमध्यान्तवर्जितः ।शान्ता समाधिशून्यात्मा ह्यात्मनोऽन्यन्न किञ्चन ॥ १३\।२०॥प्रज्ञानवाक्यहीनात्मा अहं ब्रह्मास्मिवर्जितः ।तत्त्वमस्यादिवाक्यात्मा ह्यात्मनोऽन्यन्न किञ्चन ॥ १३\।२१॥अयमात्मेत्यभावात्मा सर्वात्मा वाक्यवर्जितः ।ओङ्कारात्मा गुणात्मा च ह्यात्मनोऽन्यन्न किञ्चन ॥ १३\।२२॥जाग्रद्धीनस्वरूपात्मा स्वप्नावस्थाविवर्जितः ।आनन्दरूपपूर्णात्मा ह्यात्मनोऽन्यन्न किञ्चन ॥ १३\।२३॥भूतात्मा च भविष्यात्मा ह्यक्षरात्मा चिदात्मकः ।अनादिमध्यरूपात्मा ह्यात्मनोऽन्यन्न किञ्चन ॥ १३\।२४॥सर्वसङ्कल्पहीनात्मा स्वच्छचिन्मात्रमक्षयः ।ज्ञातृज्ञेयादिहीनात्मा ह्यात्मनोऽन्यन्न किञ्चन ॥ १३\।२५॥एकात्मा एकहीनात्मा द्वैताद्वैतविवर्जितः ।स्वयमात्मा स्वभावात्मा ह्यात्मनोऽन्यन्न किञ्चन ॥ १३\।२६॥तुर्यात्मा नित्यमात्मा च यत्किञ्चिदिदमात्मकः ।भानात्मा (मानात्मा) मानहीनात्मा ह्यात्मनोऽन्यन्न किञ्चन ॥ १३\।२७॥वाचावधिरनेकात्मा वाच्यानन्दात्मनन्दकः ।सर्वहीनात्मसर्वात्मा ह्यात्मनोऽन्यन्न किञ्चन ॥ १३\।२८॥आत्मानमेव वीक्षस्व आत्मानं भावय स्वकम् ।स्वस्वात्मानं स्वयं भुङ्क्ष्व ह्यात्मनोऽन्यन्न किञ्चन ॥ १३\।२९॥स्वात्मानमेव सन्तुष्य आत्मानं स्वयमेव हि ।स्वस्वात्मानं स्वयं पश्येत्स्वमात्मानं स्वयं श्रुतम् ॥ १३\।३०॥स्वमात्मनि स्वयं तृप्तः स्वमात्मानं स्वयम्भरः ।स्वमात्मानं स्वयं भस्म ह्यात्मनोऽन्यन्न किञ्चन ॥ १३\।३१॥स्वमात्मानं स्वयं मोदं स्वमात्मानं स्वयं प्रियम् ।स्वमात्मानमेव मन्तव्यं ह्यात्मनोऽन्यन्न किञ्चन ॥ १३\।३२॥आत्मानमेव श्रोतव्यं आत्मानं श्रवणं भव ।आत्मानं कामयेन्नित्यमात्मानं नित्यमर्चय ॥ १३\।३३॥आत्मानं श्लाघयेन्नित्यमात्मानं परिपालय ।आत्मानं कामयेन्नित्यमात्मनोऽन्यन्न किञ्चन ॥ १३\।३४॥आत्मैवेयमियं भूमिः आत्मैवेदमिदं जलम् ।आत्मैवेदमिदं ज्योतिरात्मनोऽन्यन्न किञ्चन ॥ १३\।३५॥आत्मैवायमयं वायुरात्मैवेदमिदं वियत् ।आत्मैवायमहङ्कारः आत्मनोऽन्यन्न किञ्चन ॥ १३\।३६॥आत्मैवेदमिदं चित्तं आत्मैवेदमिदं मनः ।आत्मैवेयमियं बुद्धिरात्मनोऽन्यन्न किञ्चन ॥ १३\।३७॥आत्मैवायमयं देहः आत्मैवायमयं गुणः ।आत्मैवेदमिदं तत्त्वमात्मनोऽन्यन्न किञ्चन ॥ १३\।३८॥आत्मैवायमयं मन्त्रः आत्मैवायमयं जपः ।आत्मैवायमयं लोकः आत्मनोऽन्यन्न किञ्चन ॥ १३\।३९॥आत्मैवायमयं शब्दः आत्मैवायमयं रसः ।आत्मैवायमयं स्पर्शः आत्मनोऽन्यन्न किञ्चन ॥ १३\।४०॥आत्मैवायमयं गन्धः आत्मैवायमयं शमः ।आत्मैवेदमिदं दुःखं आत्मैवेदमिदं सुखम् ॥ १३\।४१॥आत्मीयमेवेदं जगतात्मीयः स्वप्न एव हि ।सुषुप्तं चाप्यथात्मीयं आत्मनोऽन्यन्न किञ्चन ॥ १३\।४२॥आत्मैव कार्यमात्मैव प्रायो ह्यात्मैवमद्वयम् ।आत्मीयमेवमद्वैतं आत्मनोऽन्यन्न किञ्चन ॥ १३\।४३॥आत्मीयमेवायं कोऽपि आत्मैवेदमिदं क्वचित् ।आत्मैवायमयं लोकः आत्मनोऽन्यन्न किञ्चन ॥ १३\।४४॥आत्मैवेदमिदं दृश्यं आत्मैवायमयं जनः ।आत्मैवेदमिदं सर्वं आत्मनोऽन्यन्न किञ्चन ॥ १३\।४५॥आत्मैवायमयं शम्भुः आत्मैवेदमिदं जगत् ।आत्मैवायमयं ब्रह्मा आत्मनोऽन्यन्न किञ्चन ॥ १३\।४६॥आत्मैवायमयं सूर्य आत्मैवेदमिदं जडम् ।आत्मैवेदमिदं ध्यानमात्मैवेदमिदं फलम् ॥ १३\।४७॥आत्मैवायमयं योगः सर्वमात्ममयं जगत् ।सर्वमात्ममयं भूतं आत्मनोऽन्यन्न किञ्चन ॥ १३\।४८॥सर्वमात्ममयं भावि सर्वमात्ममयं गुरुः ।सर्वमात्ममयं शिष्य आत्मनोऽन्यन्न किञ्चन ॥ १३\।४९॥सर्वमात्ममयं देवः सर्वमात्ममयं फलम् ।सर्वमात्ममयं लक्ष्यं आत्मनोऽन्यन्न किञ्चन ॥ १३\।५०॥सर्वमात्ममयं तीर्थं सर्वमात्ममयं स्वयम् ।सर्वमात्ममयं मोक्षं आत्मनोऽन्यन्न किञ्चन ॥ १३\।५१॥सर्वमात्ममयं कामं सर्वमात्ममयं क्रिया ।सर्वमात्ममयं क्रोधः आत्मनोऽन्यन्न किञ्चन ॥ १३\।५२॥सर्वमात्ममयं विद्या सर्वमात्ममयं दिशः ।सर्वमात्ममयं लोभः आत्मनोऽन्यन्न किञ्चन ॥ १३\।५३॥सर्वमात्ममयं मोहः सर्वमात्ममयं भयम् ।सर्वमात्ममयं चिन्ता आत्मनोऽन्यन्न किञ्चन ॥ १३\।५४॥सर्वमात्ममयं धैर्यं सर्वमात्ममयं ध्रुवम् ।सर्वमात्ममयं सत्यं आत्मनोऽन्यन्न किञ्चन ॥ १३\।५५॥सर्वमात्ममयं बोधं सर्वमात्ममयं दृढम् ।सर्वमात्ममयं मेयं आत्मनोऽन्यन्न किञ्चन ॥ १३\।५६॥सर्वमात्ममयं गुह्यं सर्वमात्ममयं शुभम् ।सर्वमात्ममयं शुद्धं आत्मनोऽन्यन्न किञ्चन ॥ १३\।५७॥सर्वमात्ममयं सर्वं सत्यमात्मा सदात्मकः ।पूर्णमात्मा क्षयं चात्मा परमात्मा परात्परः ॥ १३\।५८॥इतोऽप्यात्मा ततोऽप्यात्मा ह्यात्मैवात्मा ततस्ततः ।सर्वमात्ममयं सत्यं आत्मनोऽन्यन्न किञ्चन ॥ १३\।५९॥॥ इति शिवरहस्यान्तर्गते ऋभुप्रोक्तं सर्वमात्मप्रकरणं सम्पूर्णम् ॥॥ श्रीशिवरहस्यम् । शङ्कराख्यः षष्ठांशः । अध्यायः १३ । १२, ५११, १३५९॥

(ātmano'nyanna kiñcana)śṛṇuṣva durlabhaṃ loke sārātsārataraṃ param |ātmarūpamidaṃ sarvamātmano'nyanna kiñcana || 13\|1||sarvamātmāsti paramā paramātmā parātmakaḥ |nityānandasvarūpātmā hyātmano'nyanna kiñcana || 13\|2||muktāmuktasvarūpātmā muktāmuktavivarjitaḥ |mokṣarūpasvarūpātmā hyātmano'nyanna kiñcana || 13\|5||dvaitādvaitasvarūpātmā dvaitādvaitavivarjitaḥ |sarvavarjitasarvātmā hyātmano'nyanna kiñcana || 13\|6||mudāmudasvarūpātmā mokṣātmā devatātmakaḥ |saṅkalpahīnasārātmā hyātmano'nyanna kiñcana || 13\|7||niṣkalātmā nirmalātmā bud|hdhyātmā puruṣātmakaḥ |ānandātmā hyajātmā ca hyātmano'nyanna kiñcana || 13\|8||agaṇyātmā gaṇātmā ca amṛtātmāmṛtāntaraḥ |bhūtabhavyabhaviṣyātmā hyātmano'nyanna kiñcana || 13\|9||akhilātmā'numanyātmā (mānātmā) mānātmā bhāvabhāvanaḥ |turyarūpaprasannātmā ātmano'nyanna kiñcana || 13\|10||nityaṃ pratyakṣarūpātmā nityapratyakṣanirṇayaḥ |anyahīnasvabhāvātmā ātmano'nyanna kiñcana || 13\|11||nityānityavihīnātmā ihāmutraphalāntaraḥ |śamādiṣaṭkaśūnyātmā hyātmano'nyanna kiñcana || 13\|13||mumukṣutvaṃ ca hīnātmā śabdātmā damanātmakaḥ |nityoparatarūpātmā hyātmano'nyanna kiñcana || 13\|14||sarvakālatitikṣātmā samādhānātmani sthitaḥ |śuddhātmā svātmani svātmā hyātmano'nyanna kiñcana || 13\|15||annakośavihīnātmā prāṇakośavivarjitaḥ |manaḥkośavihīnātmā hyātmano'nyanna kiñcana || 13\|16||vijñānakośahīnātmā ānandādivivarjitaḥ |pañcakośavihīnātmā hyātmano'nyanna kiñcana || 13\|17||nirvikalpasvarūpātmā savikalpavivarjitaḥ |śabdānuviddhahīnātmā (śabdānuvidhyahīnātmā) hyātmano'nyanna kiñcana || 13\|18||sthūladehavihīnātmā sūkṣmadehavivarjitaḥ |kāraṇādivihīnātmā hyātmano'nyanna kiñcana || 13\|19||dṛśyānuviddhaśūnyātmā hyādimadhyāntavarjitaḥ |śāntā samādhiśūnyātmā hyātmano'nyanna kiñcana || 13\|20||prajñānavākyahīnātmā ahaṃ brahmāsmivarjitaḥ |tattvamasyādivākyātmā hyātmano'nyanna kiñcana || 13\|21||ayamātmetyabhāvātmā sarvātmā vākyavarjitaḥ |oṅkārātmā guṇātmā ca hyātmano'nyanna kiñcana || 13\|22||jāgraddhīnasvarūpātmā svapnāvasthāvivarjitaḥ |ānandarūpapūrṇātmā hyātmano'nyanna kiñcana || 13\|23||bhūtātmā ca bhaviṣyātmā hyakṣarātmā cidātmakaḥ |anādimadhyarūpātmā hyātmano'nyanna kiñcana || 13\|24||sarvasaṅkalpahīnātmā svacchacinmātramakṣayaḥ |jñātṛjñeyādihīnātmā hyātmano'nyanna kiñcana || 13\|25||ekātmā ekahīnātmā dvaitādvaitavivarjitaḥ |svayamātmā svabhāvātmā hyātmano'nyanna kiñcana || 13\|26||turyātmā nityamātmā ca yatkiñcididamātmakaḥ |bhānātmā (mānātmā) mānahīnātmā hyātmano'nyanna kiñcana || 13\|27||vācāvadhiranekātmā vācyānandātmanandakaḥ |sarvahīnātmasarvātmā hyātmano'nyanna kiñcana || 13\|28||ātmānameva vīkṣasva ātmānaṃ bhāvaya svakam |svasvātmānaṃ svayaṃ bhuṅkṣva hyātmano'nyanna kiñcana || 13\|29||svātmānameva santuṣya ātmānaṃ svayameva hi |svasvātmānaṃ svayaṃ paśyetsvamātmānaṃ svayaṃ śrutam || 13\|30||svamātmani svayaṃ tṛptaḥ svamātmānaṃ svayambharaḥ |svamātmānaṃ svayaṃ bhasma hyātmano'nyanna kiñcana || 13\|31||svamātmānaṃ svayaṃ modaṃ svamātmānaṃ svayaṃ priyam |svamātmānameva mantavyaṃ hyātmano'nyanna kiñcana || 13\|32||ātmānameva śrotavyaṃ ātmānaṃ śravaṇaṃ bhava |ātmānaṃ kāmayennityamātmānaṃ nityamarcaya || 13\|33||ātmānaṃ ślāghayennityamātmānaṃ paripālaya |ātmānaṃ kāmayennityamātmano'nyanna kiñcana || 13\|34||ātmaiveyamiyaṃ bhūmiḥ ātmaivedamidaṃ jalam |ātmaivedamidaṃ jyotirātmano'nyanna kiñcana || 13\|35||ātmaivāyamayaṃ vāyurātmaivedamidaṃ viyat |ātmaivāyamahaṅkāraḥ ātmano'nyanna kiñcana || 13\|36||ātmaivedamidaṃ cittaṃ ātmaivedamidaṃ manaḥ |ātmaiveyamiyaṃ buddhirātmano'nyanna kiñcana || 13\|37||ātmaivāyamayaṃ dehaḥ ātmaivāyamayaṃ guṇaḥ |ātmaivedamidaṃ tattvamātmano'nyanna kiñcana || 13\|38||ātmaivāyamayaṃ mantraḥ ātmaivāyamayaṃ japaḥ |ātmaivāyamayaṃ lokaḥ ātmano'nyanna kiñcana || 13\|39||ātmaivāyamayaṃ śabdaḥ ātmaivāyamayaṃ rasaḥ |ātmaivāyamayaṃ sparśaḥ ātmano'nyanna kiñcana || 13\|40||ātmaivāyamayaṃ gandhaḥ ātmaivāyamayaṃ śamaḥ |ātmaivedamidaṃ duḥkhaṃ ātmaivedamidaṃ sukham || 13\|41||ātmīyamevedaṃ jagatātmīyaḥ svapna eva hi |suṣuptaṃ cāpyathātmīyaṃ ātmano'nyanna kiñcana || 13\|42||ātmaiva kāryamātmaiva prāyo hyātmaivamadvayam |ātmīyamevamadvaitaṃ ātmano'nyanna kiñcana || 13\|43||ātmīyamevāyaṃ ko'pi ātmaivedamidaṃ kvacit |ātmaivāyamayaṃ lokaḥ ātmano'nyanna kiñcana || 13\|44||ātmaivedamidaṃ dṛśyaṃ ātmaivāyamayaṃ janaḥ |ātmaivedamidaṃ sarvaṃ ātmano'nyanna kiñcana || 13\|45||ātmaivāyamayaṃ śambhuḥ ātmaivedamidaṃ jagat |ātmaivāyamayaṃ brahmā ātmano'nyanna kiñcana || 13\|46||ātmaivāyamayaṃ sūrya ātmaivedamidaṃ jaḍam |ātmaivedamidaṃ dhyānamātmaivedamidaṃ phalam || 13\|47||ātmaivāyamayaṃ yogaḥ sarvamātmamayaṃ jagat |sarvamātmamayaṃ bhūtaṃ ātmano'nyanna kiñcana || 13\|48||sarvamātmamayaṃ bhāvi sarvamātmamayaṃ guruḥ |sarvamātmamayaṃ śiṣya ātmano'nyanna kiñcana || 13\|49||sarvamātmamayaṃ devaḥ sarvamātmamayaṃ phalam |sarvamātmamayaṃ lakṣyaṃ ātmano'nyanna kiñcana || 13\|50||sarvamātmamayaṃ tīrthaṃ sarvamātmamayaṃ svayam |sarvamātmamayaṃ mokṣaṃ ātmano'nyanna kiñcana || 13\|51||sarvamātmamayaṃ kāmaṃ sarvamātmamayaṃ kriyā |sarvamātmamayaṃ krodhaḥ ātmano'nyanna kiñcana || 13\|52||sarvamātmamayaṃ vidyā sarvamātmamayaṃ diśaḥ |sarvamātmamayaṃ lobhaḥ ātmano'nyanna kiñcana || 13\|53||sarvamātmamayaṃ mohaḥ sarvamātmamayaṃ bhayam |sarvamātmamayaṃ cintā ātmano'nyanna kiñcana || 13\|54||sarvamātmamayaṃ dhairyaṃ sarvamātmamayaṃ dhruvam |sarvamātmamayaṃ satyaṃ ātmano'nyanna kiñcana || 13\|55||sarvamātmamayaṃ bodhaṃ sarvamātmamayaṃ dṛḍham |sarvamātmamayaṃ meyaṃ ātmano'nyanna kiñcana || 13\|56||sarvamātmamayaṃ guhyaṃ sarvamātmamayaṃ śubham |sarvamātmamayaṃ śuddhaṃ ātmano'nyanna kiñcana || 13\|57||sarvamātmamayaṃ sarvaṃ satyamātmā sadātmakaḥ |pūrṇamātmā kṣayaṃ cātmā paramātmā parātparaḥ || 13\|58||ito'pyātmā tato'pyātmā hyātmaivātmā tatastataḥ |sarvamātmamayaṃ satyaṃ ātmano'nyanna kiñcana || 13\|59|||| iti śivarahasyāntargate ṛbhuproktaṃ sarvamātmaprakaraṇaṃ sampūrṇam |||| śrīśivarahasyam | śaṅkarākhyaḥ ṣaṣṭhāṃśaḥ | adhyāyaḥ 13 | 12, 511, 1359||

– ॥ श्रीशिवरहस्यम् ।शन्कराख्यः षष्ठांशः ।अध्यायः १३ ।१-२, ५-११, १३-५९॥

– || śrīśivarahasyam |śankarākhyaḥ ṣaṣṭhāṃśaḥ |adhyāyaḥ 13 | 1-2, 5-11, 13-59||