गीतसुन्दरम् मीनक्षीसुन्दरेश्वर अष्टपदि मूलम् Gita Sundaram Mulam

॥ श्रीः ॥॥ शिवाभ्यां नमः ॥तञ्जापुरच्छत्रपतिश्रीतुलजामहाराजस्यआस्थानविद्वच्छिरोमणिभूतस्यश्रीचोक्कनाथदीक्षितस्य शिष्येणसदाशिवदीक्षितेन विरचितम् गीतसुन्दरम् ।

|| śrīḥ |||| śivābhyāṃ namaḥ ||tañjāpuracchatrapatiśrītulajāmahārājasyaāsthānavidvacchiromaṇibhūtasyaśrīcokkanāthadīkṣitasya śiṣyeṇasadāśivadīkṣitena viracitam gītasundaram |

षर्ग १श्लोकानिश्रीमद्भोसलवंशरत्नतुलजक्ष्मापालचूडामणेःकल्याणं कलयतु सन्ततममी लीलाविशेषोज्ज्वलाः ।कामं हेमपयोजिनीपरिसरे मध्येकदम्बद्रुमंमीनाक्ष्या सह सुन्दरेश्वरविभोरनङ्गनित्योत्सवाः ॥ १॥

ṣarga 1ślokāniśrīmadbhosalavaṃśaratnatulajakṣmāpālacūḍāmaṇeḥkalyāṇaṃ kalayatu santatamamī līlāviśeṣojjvalāḥ |kāmaṃ hemapayojinīparisare madhyekadambadrumaṃmīnākṣyā saha sundareśvaravibhoranaṅganityotsavāḥ || 1||

त्यागेशदेशिकनिदेशवशंवदानांआजानभक्तिवशनीतसदाशिवानाम् ।श्रीचोक्कनाथमखिनां निखिलेडितानांउल्लासयन्तु मम वाचंअपाङ्गलीलाः ॥ २॥

tyāgeśadeśikanideśavaśaṃvadānāṃājānabhaktivaśanītasadāśivānām |śrīcokkanāthamakhināṃ nikhileḍitānāṃullāsayantu mama vācaṃapāṅgalīlāḥ || 2||

भारतीसरसकेलिमन्दिरं सोमसुन्दरकथाधुरन्धरम् ।श्लाघनीयसभावबन्धुरं लालयन्तु मम गीतसुन्दरम् ॥ ३॥

bhāratīsarasakelimandiraṃ somasundarakathādhurandharam |ślāghanīyasabhāvabandhuraṃ lālayantu mama gītasundaram || 3||

आश्तपदि १मालविरागेण गीयते । आदितालः ।मघवति पर्यटति इतरैरनुपरतम् ।समयसि वृत्रवधोदितदुरितम् ।सोमसुन्दर सुरसार्वभौम जय मधुराधिपते ॥ १॥ (ध्रुवम्)

āśtapadi 1mālavirāgeṇa gīyate | āditālaḥ |maghavati paryaṭati itarairanuparatam |samayasi vṛtravadhoditaduritam |somasundara surasārvabhauma jaya madhurādhipate || 1|| (dhruvam)

कृपया परिहरसि ऐरावततापम् ।तापसरोषारोपितशापम् ।सोमसुन्दर गजमुखजनक जय मधुराधिपते ॥ २॥

kṛpayā pariharasi airāvatatāpam |tāpasaroṣāropitaśāpam |somasundara gajamukhajanaka jaya madhurādhipate || 2||

रचयसि नीपवने नगरींअभिरामाम् ।कमलाकौतुकविहरणसीमाम् ।सोमसुन्दर विश्वविधायक जय मधुराधिपते ॥ ३॥

racayasi nīpavane nagarīṃabhirāmām |kamalākautukaviharaṇasīmām |somasundara viśvavidhāyaka jaya madhurādhipate || 3||

मलयध्वजतनयां कामयसे दयिताम् ।विकृतोरोजनिमज्जनमुदिताम् ।सोमसुन्दर गिरिजावल्लभ जय मधुराधिपते ॥ ४॥

malayadhvajatanayāṃ kāmayase dayitām |vikṛtorojanimajjanamuditām |somasundara girijāvallabha jaya madhurādhipate || 4||

सहसाविर्भवसि पाण्ड्यकुलोद्धरणे ।श्रीमीनाक्षीपाणिग्रहणे ।सोमसुन्दर नवमोहनाङ्ग जय मधुराधिपते ॥ ५॥

sahasāvirbhavasi pāṇḍyakuloddharaṇe |śrīmīnākṣīpāṇigrahaṇe |somasundara navamohanāṅga jaya madhurādhipate || 5||

नियतपतञ्जलये ललितादृतभरतम् ।नृत्यसि शङ्कर नवरसभरितम् ।सोमसुन्दर नित्यानन्द जय मधुराधिपते ॥ ६॥

niyatapatañjalaye lalitādṛtabharatam |nṛtyasi śaṅkara navarasabharitam |somasundara nityānanda jaya madhurādhipate || 6||

कुण्डोदरजठरे अमिताशनधैर्यम् ।दिशसि तटाकतयाप्यनिवार्यम् ॥सोमसुन्दर अद्भुतचरित जय मधुराधिपते ॥ ७॥

kuṇḍodarajaṭhare amitāśanadhairyam |diśasi taṭākatayāpyanivāryam ||somasundara adbhutacarita jaya madhurādhipate || 7||

क्षुधितं पालयितुं सृजसि नवान्ननिधिम् ।वेगवतीमपितत्रानवधिम् ।सोमसुन्दर हालास्येश जय मधुराधिपते ॥ ८॥

kṣudhitaṃ pālayituṃ sṛjasi navānnanidhim |vegavatīmapitatrānavadhim |somasundara hālāsyeśa jaya madhurādhipate || 8||

श्लोकानिइन्द्राघं हरते गजेन्द्रंअवते वन्यां पुरं कुर्वतेकन्यां प्रार्थयते सुमीननयनापाणिग्रहं तन्वते ।सानन्दं नटते पतञ्जलिकृते कुण्डोदरक्षुत्कृतेगर्तान्नमयान्नदीं च सृजते शर्वाय तुभ्यं नमः ॥ ४॥

ślokāniindrāghaṃ harate gajendraṃavate vanyāṃ puraṃ kurvatekanyāṃ prārthayate sumīnanayanāpāṇigrahaṃ tanvate |sānandaṃ naṭate patañjalikṛte kuṇḍodarakṣutkṛtegartānnamayānnadīṃ ca sṛjate śarvāya tubhyaṃ namaḥ || 4||

योऽसौ काञ्चनमालया वलरिपोरर्धासनोल्लासिनंहालास्ये मलयध्वजं करुणया संयोज्य सप्तार्णवीम् ।स्नातुं योग्यदशांअदादपि तयोः सारूप्यमुक्तिश्रियंदेवः पाण्ड्यधुरन्धरः स दिशतु श्रेयांसि भूयांसि वः ॥ ५॥

yo'sau kāñcanamālayā valariporardhāsanollāsinaṃhālāsye malayadhvajaṃ karuṇayā saṃyojya saptārṇavīm |snātuṃ yogyadaśāṃadādapi tayoḥ sārūpyamuktiśriyaṃdevaḥ pāṇḍyadhurandharaḥ sa diśatu śreyāṃsi bhūyāṃsi vaḥ || 5||

आश्तपदि २भैरवीरागेण गीयते । मिश्रछाप् तालः ।कृतसप्तसागराकारण जगत्कारण ।मकुटघटितहिमकरण जय जय पाण्ड्यपते ॥ १॥

āśtapadi 2bhairavīrāgeṇa gīyate | miśrachāp tālaḥ |kṛtasaptasāgarākāraṇa jagatkāraṇa |makuṭaghaṭitahimakaraṇa jaya jaya pāṇḍyapate || 1||

सुरलोकनीतमलयध्वज वृषभध्वज ।हरिणालङ्कृतकरसरसिज जय जय पाण्ड्यपते ॥ २॥

suralokanītamalayadhvaja vṛṣabhadhvaja |hariṇālaṅkṛtakarasarasija jaya jaya pāṇḍyapate || 2||

जनितोग्रपाण्ड्याख्यनन्दन जगदानन्दन ।कृततटातकामनोरञ्जन जय जय पाण्ड्यपते ॥ ३॥

janitograpāṇḍyākhyanandana jagadānandana |kṛtataṭātakāmanorañjana jaya jaya pāṇḍyapate || 3||

वलयाद्यायुधदानयोजित तनयभाजित ।मधुरापुरसाम्राज्यराजित जय जय पाण्ड्यपते ॥ ४॥

valayādyāyudhadānayojita tanayabhājita |madhurāpurasāmrājyarājita jaya jaya pāṇḍyapate || 4||

सुतशक्तिताडितवारिधे विधिसारथे ।अव्याजभव्यकृपानिधे जय जय पाण्ड्यपते ॥ ५॥

sutaśaktitāḍitavāridhe vidhisārathe |avyājabhavyakṛpānidhe jaya jaya pāṇḍyapate || 5||

कनकाद्रिदारणपण्डितसूनुखण्डित ।वलरिपुमौलिविश्रुत जय जय पाण्ड्यपते ॥ ६॥

kanakādridāraṇapaṇḍitasūnukhaṇḍita |valaripumauliviśruta jaya jaya pāṇḍyapate || 6||

निगमान्तसिद्धान्तबोधन सुकृतसाधन ।कृतनतजनतानुमोदन जय जय पाण्ड्यपते ॥ ७॥

nigamāntasiddhāntabodhana sukṛtasādhana |kṛtanatajanatānumodana jaya jaya pāṇḍyapate || 7||

नवरत्नविक्रमकारक भवतारक ।हालास्योदितानन्दकोरक जय जय पाण्ड्यपते ॥ ८॥

navaratnavikramakāraka bhavatāraka |hālāsyoditānandakoraka jaya jaya pāṇḍyapate || 8||

श्लोकानिदेव्याः पदाब्जंउपलादवरोप्य हस्तेसंवाहयन्मकुटचन्द्रसुधाभिषिक्तम् ।क्षन्तव्यभाविसकलप्रणयापराधकल्याणसुन्दरविभुः कलयेदभीष्टम् ॥ ६॥

ślokānidevyāḥ padābjaṃupalādavaropya hastesaṃvāhayanmakuṭacandrasudhābhiṣiktam |kṣantavyabhāvisakalapraṇayāparādhakalyāṇasundaravibhuḥ kalayedabhīṣṭam || 6||

कल्याणोत्सवकौतुकादुपचितैरङ्गैरनङ्गाधिकस्मेरैरेधितहेमरत्नरुचिरालङ्कारशृङ्गारिताम् ।कान्तस्यागमने विलम्बनवशात्कामास्त्रलक्षीकृतांसाम्राज्ञीं मलयध्वजेन्द्रतनयां प्राह प्रबुद्धा सखी ॥ ७॥

kalyāṇotsavakautukādupacitairaṅgairanaṅgādhikasmerairedhitahemaratnarucirālaṅkāraśṛṅgāritām |kāntasyāgamane vilambanavaśātkāmāstralakṣīkṛtāṃsāmrājñīṃ malayadhvajendratanayāṃ prāha prabuddhā sakhī || 7||

आश्तपदि ३वसन्तरागेण गीयते । आदितालः ।खेलति काञ्चननलिनीतीरे ।चन्द्रशिखामणिरमरवधूमणिसमरसविविधविहारे ॥ १॥ (ध्रुवम्)

āśtapadi 3vasantarāgeṇa gīyate | āditālaḥ |khelati kāñcananalinītīre |candraśikhāmaṇiramaravadhūmaṇisamarasavividhavihāre || 1|| (dhruvam)

सरसकदम्बपरागभरालसशीतलसुरभिसमीरे ।अमृततरङ्गपरम्परयाऽर्पितशीकरमौक्तिकहारे ॥ २॥

sarasakadambaparāgabharālasaśītalasurabhisamīre |amṛtataraṅgaparamparayā'rpitaśīkaramauktikahāre || 2||

दिशि दिशि नियमितचन्द्रदिवाकरमधुमाधवपरिवारे ।शशिमणिपरिणतसोपानान्तरचञ्चलचारुचकोरे ॥ ३॥

diśi diśi niyamitacandradivākaramadhumādhavaparivāre |śaśimaṇipariṇatasopānāntaracañcalacārucakore || 3||

मौक्तिकहंसमुखादृतपङ्कजरजसा कृतपटवासे ।मिलितपरस्परकुसुमायुधगतिरतिमन्मथकृतहासे ॥ ४॥

mauktikahaṃsamukhādṛtapaṅkajarajasā kṛtapaṭavāse |militaparasparakusumāyudhagatiratimanmathakṛtahāse || 4||

मरकतमेचकपत्रनिरन्तरसङ्गतकनकरथाङ्गे ।हरिमणिकिरणच्छुरितनिशाकररुचिघुतिकायितभृङ्गे ॥ ५॥

marakatamecakapatranirantarasaṅgatakanakarathāṅge |harimaṇikiraṇacchuritaniśākararucighutikāyitabhṛṅge || 5||

सन्ततदरचलदनिलसमाहृतसारससौरभसारे ।चिन्तामणिगृहशिखरोदञ्चितचन्द्रकरुचिरमयुरे ॥ ६॥

santatadaracaladanilasamāhṛtasārasasaurabhasāre |cintāmaṇigṛhaśikharodañcitacandrakaruciramayure || 6||

अधरसुधाधिकमधुरमनोहरदिव्यफलागमरम्ये ।अधिकृतकौतुकसुरनरपन्नगप्रमदापरिचयसौम्ये ॥ ७॥

adharasudhādhikamadhuramanoharadivyaphalāgamaramye |adhikṛtakautukasuranarapannagapramadāparicayasaumye || 7||

जातिविहीनवसन्तमहोदयसमुदितमधुपनिनादे ।जातकुतूहलनवयुवकल्पितहालास्यवासिविनोदे ॥ ८॥

jātivihīnavasantamahodayasamuditamadhupanināde |jātakutūhalanavayuvakalpitahālāsyavāsivinode || 8||

श्लोकानिलीलालोलदृगञ्चलेषु सरसालापेषु केलीचलद्रत्नालङ्कृतकुण्डलद्युतिषु च स्मेराधरस्फूर्तिषु ।भावैरप्सरसो मुनिप्रणयिनीः सम्मोहयन्मोदतेस्वामी सोमकलावतंससुषुमाकान्तो वसन्तोदये ॥ ८॥

ślokānilīlāloladṛgañcaleṣu sarasālāpeṣu kelīcaladratnālaṅkṛtakuṇḍaladyutiṣu ca smerādharasphūrtiṣu |bhāvairapsaraso munipraṇayinīḥ sammohayanmodatesvāmī somakalāvataṃsasuṣumākānto vasantodaye || 8||

अद्योदञ्चितपञ्चबाणविशिखप्रख्यातपान्थव्यथासन्नद्धप्रतिबुद्धषट्पदशुकीपारावतप्रस्तुताः ।श्रीखण्डाचलशीतलानिलचलन्माकन्दशाखाशिखामन्दान्दोलितनीडनिर्भरकुहूकण्ठस्वरा वासराः ॥ ९॥

adyodañcitapañcabāṇaviśikhaprakhyātapānthavyathāsannaddhapratibuddhaṣaṭpadaśukīpārāvataprastutāḥ |śrīkhaṇḍācalaśītalānilacalanmākandaśākhāśikhāmandāndolitanīḍanirbharakuhūkaṇṭhasvarā vāsarāḥ || 9||

एते वेगवतीतरङ्गतरलप्रत्यग्रपाथोरुहानीतैः शीतलसौरभैर्विरहिणो भिन्दन्ति मन्दानिलाः ।एषा वञ्जुलमञ्जरी च शिरसा यद्विक्रमं श्लाघतेसोऽयं सूनशरासनो विजयते रन्ता वसन्तश्रियाम् ॥ १०॥

ete vegavatītaraṅgataralapratyagrapāthoruhānītaiḥ śītalasaurabhairvirahiṇo bhindanti mandānilāḥ |eṣā vañjulamañjarī ca śirasā yadvikramaṃ ślāghateso'yaṃ sūnaśarāsano vijayate rantā vasantaśriyām || 10||

चूताङ्कुरप्रथमचर्वणगर्वितानांकोलाहलैर्मुखरिता वनकोकिलानाम् ।उद्दीपनेन मदनस्य तटातकयांवासन्तिकाः सरससौरभंआरभन्ते ॥ ११॥

cūtāṅkuraprathamacarvaṇagarvitānāṃkolāhalairmukharitā vanakokilānām |uddīpanena madanasya taṭātakayāṃvāsantikāḥ sarasasaurabhaṃārabhante || 11||

सुराङ्गनाकल्पितकौतुकोत्सवप्रपञ्चितानङ्गकलाकुतूहलम् ।उदाहरन्ती घनसारसुन्दरंसखी पुनः प्राह तटातकामिति ॥ १२॥

surāṅganākalpitakautukotsavaprapañcitānaṅgakalākutūhalam |udāharantī ghanasārasundaraṃsakhī punaḥ prāha taṭātakāmiti || 12||

आश्तपदि ४कुम्भकाम्भोधिरागः । आदितालः ।धरति नवं वरवेषं चिरयति तेन कदम्बवनेसखि तव उज्ज्वलभूषम् । (ध्रुवम् ॥चम्पकसुन्दरदिव्यशुभाकृतिकनकाम्बरशशिधारी ।मदनमहोत्सवसम्भवसम्भृतवरयुवतीमदहारी ॥ १॥

āśtapadi 4kumbhakāmbhodhirāgaḥ | āditālaḥ |dharati navaṃ varaveṣaṃ cirayati tena kadambavanesakhi tava ujjvalabhūṣam | (dhruvam ||campakasundaradivyaśubhākṛtikanakāmbaraśaśidhārī |madanamahotsavasambhavasambhṛtavarayuvatīmadahārī || 1||

सरसहरिद्रालेपमिषेण सुधांशुधरस्य शुभाङ्गम् ।विमृशति कापि स्पर्शसुखालसलीलामाद्यदपाङ्गम् ॥ २॥

sarasaharidrālepamiṣeṇa sudhāṃśudharasya śubhāṅgam |vimṛśati kāpi sparśasukhālasalīlāmādyadapāṅgam || 2||

लोकविलोकनदोषनिवारकमृगमदबिन्दुंउदारम् ।एककपोले रचयति काचन नखलेखनसुकुमारम् ॥ ३॥

lokavilokanadoṣanivārakamṛgamadabinduṃudāram |ekakapole racayati kācana nakhalekhanasukumāram || 3||

कामपि शुभिकालङ्करणोद्धृतबाहुलताललिताङ्गीम् ।स्मरसमयोचितंअनुनयति श्रितकोकिलकलरवभङ्गीम् ॥ ४॥

kāmapi śubhikālaṅkaraṇoddhṛtabāhulatālalitāṅgīm |smarasamayocitaṃanunayati śritakokilakalaravabhaṅgīm || 4||

अप्सरसांउपगानरसैरनुरञ्जितमङ्गलगीताम् ।नयनविलासैरेलाकुञ्जं गमयति सुमशरभीताम् ॥ ५॥

apsarasāṃupagānarasairanurañjitamaṅgalagītām |nayanavilāsairelākuñjaṃ gamayati sumaśarabhītām || 5||

कामपि कामकलापरिशीलितरतिसुखरचनालोलाम् ।लज्जयति प्रियसरसचमत्कृतिसत्कृतनवनवलीलाम् ॥ ६॥

kāmapi kāmakalāpariśīlitaratisukharacanālolām |lajjayati priyasarasacamatkṛtisatkṛtanavanavalīlām || 6||

काचिदलक्तकरेखाचित्रं पदकमले रचयन्ती ।सूचितरागनवोदयरीतिं स्वयंअनुसरति नमन्ती ॥ ७॥

kācidalaktakarekhācitraṃ padakamale racayantī |sūcitarāganavodayarītiṃ svayaṃanusarati namantī || 7||

कामपि गुरुकुचकुम्भविजृम्भणमुदितमदालसभावाम् ।सुखयति हालास्योपवने कृतकुसुमधनुर्धरसेवाम् ॥ ८॥

kāmapi gurukucakumbhavijṛmbhaṇamuditamadālasabhāvām |sukhayati hālāsyopavane kṛtakusumadhanurdharasevām || 8||

इति श्रीमत्परमशिवातिवादिमूर्धन्यस्य सदाशिवदीक्षितस्य कृतिषुचतुःषष्टिलीलासङ्ग्रहे गीतसुन्दरे प्रथमः सर्गः ॥

iti śrīmatparamaśivātivādimūrdhanyasya sadāśivadīkṣitasya kṛtiṣucatuḥṣaṣṭilīlāsaṅgrahe gītasundare prathamaḥ sargaḥ ||

षर्ग २श्लोकानिअमरवनितालास्ये दास्ये महेन्द्रकृते मुदाविहरति शिवे वन्यावन्यांअमोघविलासिनि ।प्रणयविधुता मानाधीना विधाय रहः सखींस्मरशरपरिश्रान्ता कान्ता तदाह तटातका ॥ १॥

ṣarga 2ślokāniamaravanitālāsye dāsye mahendrakṛte mudāviharati śive vanyāvanyāṃamoghavilāsini |praṇayavidhutā mānādhīnā vidhāya rahaḥ sakhīṃsmaraśarapariśrāntā kāntā tadāha taṭātakā || 1||

अपि रजतगिरीशं प्राप्य जेतुं कराभ्यांविगलितशरचापा तेन कामानुरूपा ।मधुरचतुरमुग्धैः कैरपि प्रेमसारैःसखि सरसविलासैरञ्चिता वञ्चितास्मि ॥ २॥

api rajatagirīśaṃ prāpya jetuṃ karābhyāṃvigalitaśaracāpā tena kāmānurūpā |madhuracaturamugdhaiḥ kairapi premasāraiḥsakhi sarasavilāsairañcitā vañcitāsmi || 2||

आश्तपदि ५मांअनुभवितुं धृतसुमचापंवसतीवाग्रे शिवशुभरूपम् ॥ध्रुवम् ॥तरलितमौलिकलाधरकोरककलितसुधारससेकम् ।मदनमदालसलोचनसूचितरतिकौशलपरिपाकम् ॥ १॥

āśtapadi 5māṃanubhavituṃ dhṛtasumacāpaṃvasatīvāgre śivaśubharūpam ||dhruvam ||taralitamaulikalādharakorakakalitasudhārasasekam |madanamadālasalocanasūcitaratikauśalaparipākam || 1||

दरहसितस्फुरिताधरदर्शितवीटीसोरभसारम् ।पीतपरागविधूसरकेसरभासुरकुरवकहारम् ॥ २॥

darahasitasphuritādharadarśitavīṭīsorabhasāram |pītaparāgavidhūsarakesarabhāsurakuravakahāram || 2||