सोमोत्पत्तिस्तोत्रम् Somotpatti Stotram

याजुर्वैदिकी पारमात्मिकोपनिषदन्तर्गतं॥ हरिः ॐ ॥ऋषय ऊचुःकौतूहलं समुत्पन्नं देवता ऋषिभिः सह ।संशयं परिपृच्छन्ति व्यासं धर्मार्थकोविदम् ॥ १॥

yājurvaidikī pāramātmikopaniṣadantargataṃ|| hariḥ oṃ ||ṛṣaya ūcuḥkautūhalaṃ samutpannaṃ devatā ṛṣibhiḥ saha |saṃśayaṃ paripṛcchanti vyāsaṃ dharmārthakovidam || 1||

कथं वा क्षीयते सोमः क्षीणो वा वर्धते कथम् ।इमं प्रश्नं महाभाग ब्रूहि सर्वमशेषतः ॥ २॥

kathaṃ vā kṣīyate somaḥ kṣīṇo vā vardhate katham |imaṃ praśnaṃ mahābhāga brūhi sarvamaśeṣataḥ || 2||

व्यास उवचशृण्वन्तु देवताः सर्वे यदर्थमिह आगताः ।तमर्थं सम्प्रवक्ष्यामि सोमस्य गतिमुत्तमाम् ॥ ३॥

vyāsa uvacaśṛṇvantu devatāḥ sarve yadarthamiha āgatāḥ |tamarthaṃ sampravakṣyāmi somasya gatimuttamām || 3||

अग्नौ हुतं च दत्तं च सर्वं सोमगतं भवेत् ।तत्र सोमः समुत्पन्नः स्मितांशुहिमवर्षणः ॥ ४॥

agnau hutaṃ ca dattaṃ ca sarvaṃ somagataṃ bhavet |tatra somaḥ samutpannaḥ smitāṃśuhimavarṣaṇaḥ || 4||

अष्टाशीति सहस्राणि विस्तीर्णो योजनानि तु ।प्रमाणं तत्र विज्ञेयं कलाः पञ्चदशैव तत् ॥ ५॥

aṣṭāśīti sahasrāṇi vistīrṇo yojanāni tu |pramāṇaṃ tatra vijñeyaṃ kalāḥ pañcadaśaiva tat || 5||

षोडशी तु कलाप्यत्र इत्येकोऽपि विधिर्भवेत् ।तं च सोमं पपुर्देवाः पर्यायेणानुपूर्बशः ॥ ६॥

ṣoḍaśī tu kalāpyatra ityeko'pi vidhirbhavet |taṃ ca somaṃ papurdevāḥ paryāyeṇānupūrbaśaḥ || 6||

प्रथमां पिबते वह्निः द्वितियां पिबते रविः ।विश्वेदेवास्तृतीयां तु चतुर्थीं सलिलाधिपः ॥ ७॥

prathamāṃ pibate vahniḥ dvitiyāṃ pibate raviḥ |viśvedevāstṛtīyāṃ tu caturthīṃ salilādhipaḥ || 7||

पञ्चमीं तु वषट्कारः षष्टीं पिबत वासवः ।सप्तमीं ऋषयो दिव्याः अष्टमीमज एकपात् ॥ ८॥

pañcamīṃ tu vaṣaṭkāraḥ ṣaṣṭīṃ pibata vāsavaḥ |saptamīṃ ṛṣayo divyāḥ aṣṭamīmaja ekapāt || 8||

नवमीं कृष्णपक्षस्य यमः प्राश्नाति वै कलाम् ।दशमीं पिबते वायुः पिबत्येकादशीमुमा ॥ ९॥

navamīṃ kṛṣṇapakṣasya yamaḥ prāśnāti vai kalām |daśamīṃ pibate vāyuḥ pibatyekādaśīmumā || 9||

द्वादशीं पितरः सर्वे सम्प्राश्नन्ति भागशः ।त्रयोदशीं धनाध्यक्षः कुबेरः पिबते कलाम् ॥ १०॥

dvādaśīṃ pitaraḥ sarve samprāśnanti bhāgaśaḥ |trayodaśīṃ dhanādhyakṣaḥ kuberaḥ pibate kalām || 10||

चतुर्दशीं पशुपतिः पञ्चदशीं प्रजापतिः ।निष्पीत एककलाशेषः चन्द्रमा न प्रकाशते ॥ ११॥

caturdaśīṃ paśupatiḥ pañcadaśīṃ prajāpatiḥ |niṣpīta ekakalāśeṣaḥ candramā na prakāśate || 11||

कला षोडशकायां तु आपः प्रविशते सदा ।अमायां तु सदा सोमः ओषधिः प्रतिपद्यते ॥ १२॥

kalā ṣoḍaśakāyāṃ tu āpaḥ praviśate sadā |amāyāṃ tu sadā somaḥ oṣadhiḥ pratipadyate || 12||

तमोषधिगतं गावः पिबन्त्यम्बुगतं च यत् ।यत्क्षीरममृतं भूत्वा मन्त्रपूतं द्विजातिभिः ॥ १३॥

tamoṣadhigataṃ gāvaḥ pibantyambugataṃ ca yat |yatkṣīramamṛtaṃ bhūtvā mantrapūtaṃ dvijātibhiḥ || 13||

हुतमग्निषु यज्ञेषु पुनराप्यायते शशी ।दिने दिने कलावृद्धिः पौर्णिमास्यां तु पूर्णतः ॥ १४॥

hutamagniṣu yajñeṣu punarāpyāyate śaśī |dine dine kalāvṛddhiḥ paurṇimāsyāṃ tu pūrṇataḥ || 14||

नवो नवो भवति जायमानोऽह्नां केतुरुषसामेत्यग्रे ।भागं देवेभ्यो विदधात्यायन् प्रचन्द्रमास्तगति दीर्घमायुः ॥ १५॥

navo navo bhavati jāyamāno'hnāṃ keturuṣasāmetyagre |bhāgaṃ devebhyo vidadhātyāyan pracandramāstagati dīrghamāyuḥ || 15||

त्रिमुहूर्तं वसेदर्के त्रिमुहूर्तं जले वसेत् ।त्रिमुहूर्तं वसेद्गोषु त्रिमुहूर्तं वनस्पतौ ॥ १६॥

trimuhūrtaṃ vasedarke trimuhūrtaṃ jale vaset |trimuhūrtaṃ vasedgoṣu trimuhūrtaṃ vanaspatau || 16||

वनस्पतिगते सोमे यस्तु हिंस्याद्वनस्पतिम् ।घोरायां ब्रूणहत्यायां युज्यते नात्र संशयः ॥ १७॥

vanaspatigate some yastu hiṃsyādvanaspatim |ghorāyāṃ brūṇahatyāyāṃ yujyate nātra saṃśayaḥ || 17||

वनस्पतिगते सोमे अनडुहो यस्तु वाहयेत् ।नाश्नन्ति पितरस्तस्य दशवर्षाणि पञ्च च ॥ १८॥

vanaspatigate some anaḍuho yastu vāhayet |nāśnanti pitarastasya daśavarṣāṇi pañca ca || 18||

वनस्पतिगते सोमे पन्थानं यस्तु कारयेत् ।गावस्तस्य प्रणश्यन्ति चिरकालमुपस्थिताः ॥ १९॥

vanaspatigate some panthānaṃ yastu kārayet |gāvastasya praṇaśyanti cirakālamupasthitāḥ || 19||

वनस्पतिगते सोमे स्त्रियं वा योऽधिगच्छति ।स्वर्गस्थाः पितरस्तस्य च्यवन्ते नात्र सेशयः ॥ २०॥

vanaspatigate some striyaṃ vā yo'dhigacchati |svargasthāḥ pitarastasya cyavante nātra seśayaḥ || 20||

वनस्पतिगते सोमे परान्नं यस्तु भुञ्जति ।तस्य मासकृतो होमः दातारमधिगच्छति ॥ २१॥

vanaspatigate some parānnaṃ yastu bhuñjati |tasya māsakṛto homaḥ dātāramadhigacchati || 21||

वनस्पतिगते सोमे यः कुर्याद्दन्तधावनम् ।चन्द्रमा भक्षितो येन पितृवंशस्य घातकः ॥ २२॥

vanaspatigate some yaḥ kuryāddantadhāvanam |candramā bhakṣito yena pitṛvaṃśasya ghātakaḥ || 22||

सोमोत्पत्तिमिमां यस्तु श्राद्धकाले सदा पठेत् ।तदन्नममृतं भूत्वा पितॄणां दत्तमक्षयम् ॥ २३॥

somotpattimimāṃ yastu śrāddhakāle sadā paṭhet |tadannamamṛtaṃ bhūtvā pitṝṇāṃ dattamakṣayam || 23||

सोमोत्पत्तिमिमां यस्तु गुर्विणीं श्रावयेत्प्रियाम् ।ऋषभं जनयेत्पुत्रं सर्वज्ञं वेदपारगम् ॥ २४॥

somotpattimimāṃ yastu gurviṇīṃ śrāvayetpriyām |ṛṣabhaṃ janayetputraṃ sarvajñaṃ vedapāragam || 24||

सोमोत्पत्तिमिमां यस्तु पर्वकाले सदा पठेत् ।सर्वान् कामानवाप्नोति सोमलोकं स गच्छति ॥ २५॥

somotpattimimāṃ yastu parvakāle sadā paṭhet |sarvān kāmānavāpnoti somalokaṃ sa gacchati || 25||

श्रीसोमलोकं स गच्छत्यों नम इति ॥शुक्ले देवान्\, पितॄन् कृष्णे\, तर्पयत्यमृतेन चयश्च राजा द्विजातीनां तस्मै सोमात्मने नमः ॥ २६॥

śrīsomalokaṃ sa gacchatyoṃ nama iti ||śukle devān\, pitṝn kṛṣṇe\, tarpayatyamṛtena cayaśca rājā dvijātīnāṃ tasmai somātmane namaḥ || 26||

इति सोमोत्पत्तिः स्तोत्रं सम्पूर्णम् ।॥ श्रीकृष्णार्पणमस्तु ॥

iti somotpattiḥ stotraṃ sampūrṇam ||| śrīkṛṣṇārpaṇamastu ||