श्रीकृष्णचरितम् Shrikrishnacharitam

केतुमालवासिन ऊचुःआसीत्तु शेषशयनो जगदार्त्तिहारीसाक्षात्प्रधानपुरुषेश्वर आदिदेवः ।यः प्रार्थितः सुरवरैर्भुवनावनायतस्मै नमो भगवते पुरुषोत्तमाय ॥ १॥

ketumālavāsina ūcuḥāsīttu śeṣaśayano jagadārttihārīsākṣātpradhānapuruṣeśvara ādidevaḥ |yaḥ prārthitaḥ suravarairbhuvanāvanāyatasmai namo bhagavate puruṣottamāya || 1||

जातो गतः पितृगृहात्पितरौ विमोक्ष्यनन्दालयं शिशुतनुः स तु नन्दपत्न्या ।संलालितः सघृणया बहुमङ्गलश्रीःप्राणप्रहारमकरोत्किल पूतनायाः ॥ २॥

jāto gataḥ pitṛgṛhātpitarau vimokṣyanandālayaṃ śiśutanuḥ sa tu nandapatnyā |saṃlālitaḥ saghṛṇayā bahumaṅgalaśrīḥprāṇaprahāramakarotkila pūtanāyāḥ || 2||

बालो बभञ्ज शकटं शयनं प्रकुर्वन्दैत्यं निपात्य महदद्भुतकं च पृष्ठे ।मात्रे प्रदर्श्य निजरूपमलङ्कृतोऽभूद्गर्गेण सङ्कथितसुन्दरभाग्यलक्ष्मीः ॥ ३॥

bālo babhañja śakaṭaṃ śayanaṃ prakurvandaityaṃ nipātya mahadadbhutakaṃ ca pṛṣṭhe |mātre pradarśya nijarūpamalaṅkṛto'bhūdgargeṇa saṅkathitasundarabhāgyalakṣmīḥ || 3||

संलालितो व्रजजनैर्नवनीतचौरःश्यामो मनोहरवपुर्मृदुलः स बालः ।भित्वा जघास दधिपात्रमतीव दध्नोवृक्षौ बभञ्ज जननीलघुदामबद्धः ॥ ४॥

saṃlālito vrajajanairnavanītacauraḥśyāmo manoharavapurmṛdulaḥ sa bālaḥ |bhitvā jaghāsa dadhipātramatīva dadhnovṛkṣau babhañja jananīlaghudāmabaddhaḥ || 4||

वृन्दावने स विचरन् सह वत्सगोपैर्वत्सासुरं च विनिपात्य कपित्थवृक्षैः ।सद्यो विगृह्य खरतुण्डपुटे च दोर्भ्यांदैत्यं ददार स बकं तृणवत्तटिन्याम् ॥ ५॥

vṛndāvane sa vicaran saha vatsagopairvatsāsuraṃ ca vinipātya kapitthavṛkṣaiḥ |sadyo vigṛhya kharatuṇḍapuṭe ca dorbhyāṃdaityaṃ dadāra sa bakaṃ tṛṇavattaṭinyām || 5||

सन्धारयंश्च शिशुभिर्बहुवत्ससङ्घान्वेणुं क्वणन्मदनमोहनवेषभृद्यः ।गोपानघासुरमुखे प्रहिताञ्जुगोपगोगोपवत्सपवपुः स चकार सद्यः ॥ ६॥

sandhārayaṃśca śiśubhirbahuvatsasaṅghānveṇuṃ kvaṇanmadanamohanaveṣabhṛdyaḥ |gopānaghāsuramukhe prahitāñjugopagogopavatsapavapuḥ sa cakāra sadyaḥ || 6||

क्षेत्रज्ञ आत्मपुरुषो भगवाननन्तःपूर्णः प्रधानपुरुषेश्वर आदिदेवः ।धृत्वा वपुः स विहरन्व्रजबालकेषुसम्मोहयन्विधिमजो विचचार कृष्णः ॥ ७॥

kṣetrajña ātmapuruṣo bhagavānanantaḥpūrṇaḥ pradhānapuruṣeśvara ādidevaḥ |dhṛtvā vapuḥ sa viharanvrajabālakeṣusammohayanvidhimajo vicacāra kṛṣṇaḥ || 7||

चिक्षेप धेनुकमसौ बलिनं बलेनताले प्रगृह्य सहसा फणिकालियाख्यम् ।बभ्राम वह्निमपिबद्दनुजं प्रलम्बंसद्यो जघान स बली दृढमुष्टिना च ॥ ८॥

cikṣepa dhenukamasau balinaṃ balenatāle pragṛhya sahasā phaṇikāliyākhyam |babhrāma vahnimapibaddanujaṃ pralambaṃsadyo jaghāna sa balī dṛḍhamuṣṭinā ca || 8||

सञ्चारयन्व्रजवधूर्मधुरं क्वणन् योवेणुं वने व्रजवधूनिजगीतकीर्तिः ।दिव्याम्बराणि स जहार वराङ्गनानांविप्राङ्गनाभिरभितः कृतभक्तभोजः ॥ ९॥

sañcārayanvrajavadhūrmadhuraṃ kvaṇan yoveṇuṃ vane vrajavadhūnijagītakīrtiḥ |divyāmbarāṇi sa jahāra varāṅganānāṃviprāṅganābhirabhitaḥ kṛtabhaktabhojaḥ || 9||

देवे च वर्षति पशून्कृपया रिरक्षुर्गोवर्धनं प्रकृतबाल इवोच्छिलीन्ध्रम् ।बिभ्रद्गिरिं स गजराडिव कञ्जमेकहस्ते शचीपतिवचोभिरतः स्तुतोऽभूत् ॥ १०॥

deve ca varṣati paśūnkṛpayā rirakṣurgovardhanaṃ prakṛtabāla ivocchilīndhram |bibhradgiriṃ sa gajarāḍiva kañjamekahaste śacīpativacobhirataḥ stuto'bhūt || 10||

नन्दं जुगोप वरुणात्स्वजनाय लोकंदिव्यं परं च तमसो दिवि दर्शयित्वा ।श्रीरासमण्डलगतो व्रजसुन्दरीणांरेमे पुलिन्दतटिनीपुलिनेऽङ्गनाभिः ॥ ११॥

nandaṃ jugopa varuṇātsvajanāya lokaṃdivyaṃ paraṃ ca tamaso divi darśayitvā |śrīrāsamaṇḍalagato vrajasundarīṇāṃreme pulindataṭinīpuline'ṅganābhiḥ || 11||

मानं हरन्मदनयौवनमानिनीनामन्तर्दधे व्रजवधूनिजगीतकीर्तिः ।स्रग्वी मनोहरवपुर्विरहातुराणांसाक्षाद्धरिर्मदनमोहन आविरासीत् ॥ १२॥

mānaṃ haranmadanayauvanamāninīnāmantardadhe vrajavadhūnijagītakīrtiḥ |sragvī manoharavapurvirahāturāṇāṃsākṣāddharirmadanamohana āvirāsīt || 12||

वृन्दावने शबरराजवराङ्गनाभिर्विष्णुर्विभूतिभिरिव द्युभिरादिदेवः ।रेमे स्तुतः सुरवरैः स च रासरङ्गेकेयूरकुण्डलकिरीटविटङ्कवेषः ॥ १३॥

vṛndāvane śabararājavarāṅganābhirviṣṇurvibhūtibhiriva dyubhirādidevaḥ |reme stutaḥ suravaraiḥ sa ca rāsaraṅgekeyūrakuṇḍalakirīṭaviṭaṅkaveṣaḥ || 13||

नन्दं विमोक्ष्य फणिने प्रददौ च मोक्षंदिव्यं मणिं स च जहार ह शङ्खचूडात् ।गोपस्तुतो वृषभरूपधरं ह्यरिष्टंभूमौ निपात्य निजघान करेण शृङ्गे ॥ १४॥

nandaṃ vimokṣya phaṇine pradadau ca mokṣaṃdivyaṃ maṇiṃ sa ca jahāra ha śaṅkhacūḍāt |gopastuto vṛṣabharūpadharaṃ hyariṣṭaṃbhūmau nipātya nijaghāna kareṇa śṛṅge || 14||

कंसः परं भयमवाप च तेन केशीसम्प्रेषितः सघनमेघवपुः प्रचण्डः ।उत्सृज्य तं च तरसा पुनरापतन्तंश्रीबाहुना मुखगतेन जघान कृष्णः ॥ १५॥

kaṃsaḥ paraṃ bhayamavāpa ca tena keśīsampreṣitaḥ saghanameghavapuḥ pracaṇḍaḥ |utsṛjya taṃ ca tarasā punarāpatantaṃśrībāhunā mukhagatena jaghāna kṛṣṇaḥ || 15||

यो नारदेन बहुवर्णितभाग्यलक्ष्मीर्व्योमासुरो व्यसुरकारि परेण येन ।अक्रूरवर्णितमहोदय आदिदेवोगोपीजनातिविरहातुरचित्तचौरः ॥ १६॥

yo nāradena bahuvarṇitabhāgyalakṣmīrvyomāsuro vyasurakāri pareṇa yena |akrūravarṇitamahodaya ādidevogopījanātivirahāturacittacauraḥ || 16||

श्वाफल्कये हितकराय निजं स्वरूपमन्तर्दधे जलचये स च दर्शयित्वा ।स प्राप तत्र मथुरोपवनं परेशोगोपालकैश्च सबलो मथुरां ददर्श ॥ १७॥

śvāphalkaye hitakarāya nijaṃ svarūpamantardadhe jalacaye sa ca darśayitvā |sa prāpa tatra mathuropavanaṃ pareśogopālakaiśca sabalo mathurāṃ dadarśa || 17||

स्वैरं चरन्मधुपुरे रजकं निकृत्यकृष्णः प्रदाय च वरानथ वायकाय ।मालाकृतं समनुकम्प्य चकार कुब्जामृज्वीं धनुश्च सहसा नमयन्बभञ्ज ॥ १८॥

svairaṃ caranmadhupure rajakaṃ nikṛtyakṛṣṇaḥ pradāya ca varānatha vāyakāya |mālākṛtaṃ samanukampya cakāra kubjāmṛjvīṃ dhanuśca sahasā namayanbabhañja || 18||

द्वारि द्विपञ्च विनिहत्य नरेन्द्रमल्लौहत्वा प्रगृह्य विनिपात्य स रङ्गभूमौ ।कंसं हरिस्तु पितरावथ मोचयित्वाबन्धान्नृपं पुरि चकार महोग्रसेनम् ॥ १९॥

dvāri dvipañca vinihatya narendramallauhatvā pragṛhya vinipātya sa raṅgabhūmau |kaṃsaṃ haristu pitarāvatha mocayitvābandhānnṛpaṃ puri cakāra mahograsenam || 19||

नन्दं प्रसाद्य बहुदानकरो यदूंस्तानाहूय तर्प्य सुधनैश्च निवेदयित्वा ।विद्यामधीत्य स ददौ प्रमृतं ह्यपत्यंकृत्वा वधं दनुजपञ्चजनस्य कृष्णः ॥ २०॥

nandaṃ prasādya bahudānakaro yadūṃstānāhūya tarpya sudhanaiśca nivedayitvā |vidyāmadhītya sa dadau pramṛtaṃ hyapatyaṃkṛtvā vadhaṃ danujapañcajanasya kṛṣṇaḥ || 20||

गोपीजनान्समनुगृह्य स चोद्धवेनाक्रूरेण हास्तिनपुरे त्वथ पाण्डुपुत्रान् ।कृष्णो विजित्य बलिनं च जरासुतं चभस्मीचकार मुचकुन्ददृशाऽऽत्मकालम् ॥ २१॥

gopījanānsamanugṛhya sa coddhavenākrūreṇa hāstinapure tvatha pāṇḍuputrān |kṛṣṇo vijitya balinaṃ ca jarāsutaṃ cabhasmīcakāra mucakundadṛśā''tmakālam || 21||

निर्माय चाद्भुतपुरं स्थितयेऽत्र कृष्णोनिन्ये च कुण्डिनपुरात्किल भीष्मकन्याम् ।पुत्रेण शम्बरमरिं निजघान चादाद्राज्ञे मणीं युधि विजित्य स ऋक्षराजम् ॥ २२॥

nirmāya cādbhutapuraṃ sthitaye'tra kṛṣṇoninye ca kuṇḍinapurātkila bhīṣmakanyām |putreṇa śambaramariṃ nijaghāna cādādrājñe maṇīṃ yudhi vijitya sa ṛkṣarājam || 22||

भामापतिः स च शिरः शतधन्वनस्तुहृत्वा ह्युवाह सवितुश्च सुतां परेशः ।आवन्त्यराजतनुजां स जहार कृष्णःसत्यां स्वयंवरगृहे वृषभान्दमित्वा ॥ २३॥

bhāmāpatiḥ sa ca śiraḥ śatadhanvanastuhṛtvā hyuvāha savituśca sutāṃ pareśaḥ |āvantyarājatanujāṃ sa jahāra kṛṣṇaḥsatyāṃ svayaṃvaragṛhe vṛṣabhāndamitvā || 23||

कैकेयराजतनुजां स जहार भद्रांश्रीलक्ष्मणामखिलभद्रपतेः सुतां च ।भौमं विजित्य सबलं युधि शस्त्रसङ्घैर्निन्ये च षोडशसहस्रवराङ्गनाश्च ॥ २४॥

kaikeyarājatanujāṃ sa jahāra bhadrāṃśrīlakṣmaṇāmakhilabhadrapateḥ sutāṃ ca |bhaumaṃ vijitya sabalaṃ yudhi śastrasaṅghairninye ca ṣoḍaśasahasravarāṅganāśca || 24||

भामेच्छया सुरतरुं च सभां सुधर्मांशक्रं विजित्य स जहार कलत्रमित्रः ।यो रुक्मिणं च निजघान बलेन गोष्ठ्यांबाणस्य बाहुनिचयं शतधाच्छिनत्सः ॥ २५॥

bhāmecchayā surataruṃ ca sabhāṃ sudharmāṃśakraṃ vijitya sa jahāra kalatramitraḥ |yo rukmiṇaṃ ca nijaghāna balena goṣṭhyāṃbāṇasya bāhunicayaṃ śatadhācchinatsaḥ || 25||

तेनोग्रसेनक्रतवेऽथ जगद्विजेतुंसम्प्रेषितो निजसुतः किल शम्बरारिः ।योऽत्रागतो भुवि विजित्य नृपान्समस्तान्श्रीकेतुमालपतये च नमोऽस्तु तस्मै ॥ २६॥

tenograsenakratave'tha jagadvijetuṃsampreṣito nijasutaḥ kila śambarāriḥ |yo'trāgato bhuvi vijitya nṛpānsamastānśrīketumālapataye ca namo'stu tasmai || 26||

इति गर्गसंहितायां विश्वजित्खण्डे एकत्रिंशाध्यायान्तर्गतंकेतुमालवासिभिः प्रद्युम्नस्य पुरतः गीतं श्रीकृष्णचरितं सम्पूर्णम् ।

iti gargasaṃhitāyāṃ viśvajitkhaṇḍe ekatriṃśādhyāyāntargataṃketumālavāsibhiḥ pradyumnasya purataḥ gītaṃ śrīkṛṣṇacaritaṃ sampūrṇam |