पार्थसारथिस्तवः Shri Parthasarathi Stavah

श्रियै नमः ।

śriyai namaḥ |

श्रीमते रामानुजाय नमः ।

śrīmate rāmānujāya namaḥ |

श्रीमन्नृसिंहवरद श्रीरङ्गेशरघोत्तमैःमूर्तिभेदैश्शुभैस्सस्व्य जयत्यर्जुनसारधिःआवियुर् श्रीनिवसचार्यविरचितःश्रीपार्थसारथिस्तवःप्रपन्नसञ्जीवनंयतीन्दुगुणचन्द्रिका च

śrīmannṛsiṃhavarada śrīraṅgeśaraghottamaiḥmūrtibhedaiśśubhaissasvya jayatyarjunasāradhiḥāviyur śrīnivasacāryaviracitaḥśrīpārthasārathistavaḥprapannasañjīvanaṃyatīnduguṇacandrikā ca

श्रीः ।श्यामाभं द्विभुजं किरीटरुचिरं शङ्खारिराजत्करंराजीवायतलोचनं विकसिताम्भोजोपरिस्थायिनम् ।श्रीवत्साङ्कितवक्षसं परिलसद्राकेन्दुबिम्बाननंध्यायामो हृदि वासुदेवमितरैः पूर्णैर्गुणैरञ्चितम् ॥पद्मस्थामवकुञ्च्य दक्षिणपदं संस्थाप्य वामं पदंश्यामाभां वरदायिदक्षिणकरां विस्तार्य बाह्वन्तराम् ।रत्नाभां दधतीं प्रसूनविलसत्फालोर्द्।ह्ध्वभागां हृदिध्यायामो घनपीवरस्तनभरां भूषोज्ज्वलां रुक्मिणीम् ॥श्रियै नमः ।श्रीरुक्मिणिसमेतपार्थसारथिपरब्रह्मणे नमः ।श्रीमत्कैरविणी क्षेत्रा कल्पकं कल्पकं नृणाम् ।रुक्मिणीलतिकाश्लिष्टं पार्थसारथिमाश्रये ॥ १ ॥

śrīḥ |śyāmābhaṃ dvibhujaṃ kirīṭaruciraṃ śaṅkhārirājatkaraṃrājīvāyatalocanaṃ vikasitāmbhojoparisthāyinam |śrīvatsāṅkitavakṣasaṃ parilasadrākendubimbānanaṃdhyāyāmo hṛdi vāsudevamitaraiḥ pūrṇairguṇairañcitam ||padmasthāmavakuñcya dakṣiṇapadaṃ saṃsthāpya vāmaṃ padaṃśyāmābhāṃ varadāyidakṣiṇakarāṃ vistārya bāhvantarām |ratnābhāṃ dadhatīṃ prasūnavilasatphālord|hdhvabhāgāṃ hṛdidhyāyāmo ghanapīvarastanabharāṃ bhūṣojjvalāṃ rukmiṇīm ||śriyai namaḥ |śrīrukmiṇisametapārthasārathiparabrahmaṇe namaḥ |śrīmatkairaviṇī kṣetrā kalpakaṃ kalpakaṃ nṛṇām |rukmiṇīlatikāśliṣṭaṃ pārthasārathimāśraye || 1 ||

आचार्यस्सर्वशेषी स यस्मात्तस्माद्धृतात्मनाम् ।अन्यत्र न पतेदेव मत्कृतानति सन्ततिः ॥ २ ॥

ācāryassarvaśeṣī sa yasmāttasmāddhṛtātmanām |anyatra na patedeva matkṛtānati santatiḥ || 2 ||

यत्तदुक्तमविज्ञातं श्रुतिभिः प्रतिभावताम् ।अज्ञत्वादेव संप्राप्ते वेत्तृत्वं वक्तृता च मे ॥ ३ ॥

yattaduktamavijñātaṃ śrutibhiḥ pratibhāvatām |ajñatvādeva saṃprāpte vettṛtvaṃ vaktṛtā ca me || 3 ||

अधिकारोऽत्र नोवेति कल्पना न हरिस्तुतौ ।पश्यन्तु साधु विबुधाः तावत्कालफलानयम् ॥ ४॥

adhikāro'tra noveti kalpanā na haristutau |paśyantu sādhu vibudhāḥ tāvatkālaphalānayam || 4||

अथवा कुरु काधीश पदपद्ममधुद्रवैः ।निर्धूततापवंशोत्थः नार्हामि न हरिस्तुतौ ॥ ५ ॥

athavā kuru kādhīśa padapadmamadhudravaiḥ |nirdhūtatāpavaṃśotthaḥ nārhāmi na haristutau || 5 ||

यद्वा रमानृहरिकारिजदृष्टितीर्णमायाप्रवाहविभवो ममताविहीनः ।अत्यन्तशेषमतिरात्मपतीक्षणेनस्तोत्राय सत्कुलपतेर्यतते जनोऽयम् ॥ ६ ॥

yadvā ramānṛharikārijadṛṣṭitīrṇamāyāpravāhavibhavo mamatāvihīnaḥ |atyantaśeṣamatirātmapatīkṣaṇenastotrāya satkulapateryatate jano'yam || 6 ||

यदि वा पञ्चषाश्श्लोकाः आरब्धाः परमाणवः ।आह्वये तार्किकान् साधून् अणुकारणवादिनः ॥ ७ ॥

yadi vā pañcaṣāśślokāḥ ārabdhāḥ paramāṇavaḥ |āhvaye tārkikān sādhūn aṇukāraṇavādinaḥ || 7 ||

यद्वा श्रीपतिसङ्कल्पविश्वहेतुत्ववादिनः ।आश्रये निगमान्तार्यान्(१) ज्ञानवत्ख्यापितात्मकान् ॥ ८॥ वर् (१) त्रय्यन्तवृद्धान् ॥

yadvā śrīpatisaṅkalpaviśvahetutvavādinaḥ |āśraye nigamāntāryān(1) jñānavatkhyāpitātmakān || 8|| var (1) trayyantavṛddhān ||

अहो नु विश्वपतिना स्वतन्त्रेणाऽस्वतन्त्रधीः ।प्रवेशितोऽस्मि सुदृढं गुणरत्नाकरे निजे ॥ ९ ॥

aho nu viśvapatinā svatantreṇā'svatantradhīḥ |praveśito'smi sudṛḍhaṃ guṇaratnākare nije || 9 ||

यद्वत्खे मरुतः सुरासुरगणाः कान्ताः सुराणां स्त्रियःज्योतिश्चक्रमथाण्डजाश्च शशभृत्सूर्यस्तदन्ये ग्रहाः ।अन्ये सत्यपरायणा मुनिगणा ये चापि दिव्यर्षयःते चिन्तां न च यन्ति यान्ति च पुनर्यावत्फलाविष्कृति ॥ १०॥

yadvatkhe marutaḥ surāsuragaṇāḥ kāntāḥ surāṇāṃ striyaḥjyotiścakramathāṇḍajāśca śaśabhṛtsūryastadanye grahāḥ |anye satyaparāyaṇā munigaṇā ye cāpi divyarṣayaḥte cintāṃ na ca yanti yānti ca punaryāvatphalāviṣkṛti || 10||

यद्वा सदार्यपरिवीक्षणलब्धहृद्यज्ञानप्रदीपविलसद्धृदयावकाशः ।राजाधिराजयदुराट्चरितामृताब्धिरत्नानि तानि कलयामि यथा स्वशक्ति ॥ ११ ॥

yadvā sadāryaparivīkṣaṇalabdhahṛdyajñānapradīpavilasaddhṛdayāvakāśaḥ |rājādhirājayadurāṭcaritāmṛtābdhiratnāni tāni kalayāmi yathā svaśakti || 11 ||

तमोहन्ता कृष्णः गगनचरतेजोविलसितःनिरुन्धन् द्रष्टॄणां नयनपथनिम्नोऽन्ततयियम् ।मनुष्यानन्यान्वा निजनिजपदस्थांश्च कलयन्कथं तद्धर्म्मासौ जलधिसुतया भाति सकशः ॥ १२ ॥

tamohantā kṛṣṇaḥ gaganacaratejovilasitaḥnirundhan draṣṭṝṇāṃ nayanapathanimno'ntatayiyam |manuṣyānanyānvā nijanijapadasthāṃśca kalayankathaṃ taddharmmāsau jaladhisutayā bhāti sakaśaḥ || 12 ||

फेनैः पुष्पैस्सुकलितमहावीचिभिःदोर्भिरुच्चैर्लक्ष्मीस्थानायितसुहृदयो ।वारांराशिः किमेषः सत्त्वस्तोमानजहद वर् वारिराशिःमलाङ्गोह्ययं वाथ कृष्णः श्वासोद्भेदाहतसुररिपुः चित्रधामैकराशिः ॥ १३ ॥

phenaiḥ puṣpaissukalitamahāvīcibhiḥdorbhiruccairlakṣmīsthānāyitasuhṛdayo |vārāṃrāśiḥ kimeṣaḥ sattvastomānajahada var vārirāśiḥmalāṅgohyayaṃ vātha kṛṣṇaḥ śvāsodbhedāhatasuraripuḥ citradhāmaikarāśiḥ || 13 ||

कल्पस्तोमः प्रसूनैरसुसुपरिमळैर्भुषणैर्भुषितो वाशाखालक्षोपजुष्टो द्विजवरनिवहैरात्तगानैर्गरिष्ठः ।सूर्येन्दुभ्याममुक्तः स्वपदनतिमतां छायया तापहारीहन्तायं लोकनाथः नतभवहरणाभीतिमुद्राविलासः ॥ १४ ॥

kalpastomaḥ prasūnairasusuparimaḷairbhuṣaṇairbhuṣito vāśākhālakṣopajuṣṭo dvijavaranivahairāttagānairgariṣṭhaḥ |sūryendubhyāmamuktaḥ svapadanatimatāṃ chāyayā tāpahārīhantāyaṃ lokanāthaḥ natabhavaharaṇābhītimudrāvilāsaḥ || 14 ||

किं वा विष्णुपदस्थमेघनिवहः विद्युच्छ्रिया भूषितःसन्तप्ताखिलतापहृन्निजगुणो दृष्टस्सदैवोन्मुखैः ।अद्धा दिक्षुविदिक्षु कीर्त्तिकलितः दोषैरजुष्टस्स्वतःयद्वेदं सुदिनं यदीक्षणदिनं कृष्णश्श्रिया मोदते ॥ १५ ॥

kiṃ vā viṣṇupadasthameghanivahaḥ vidyucchriyā bhūṣitaḥsantaptākhilatāpahṛnnijaguṇo dṛṣṭassadaivonmukhaiḥ |addhā dikṣuvidikṣu kīrttikalitaḥ doṣairajuṣṭassvataḥyadvedaṃ sudinaṃ yadīkṣaṇadinaṃ kṛṣṇaśśriyā modate || 15 ||

बहुळपदसुजुष्टः छन्दसां वाथराशिःनिखिलजनपवित्रात्मीयशब्दप्रचारः ।बहुमुखभुजशखाकल्पिताशेषभोगोऽनवरतकलितश्री श्रीसखः पार्थसूतः ॥ १६ ॥

bahuḷapadasujuṣṭaḥ chandasāṃ vātharāśiḥnikhilajanapavitrātmīyaśabdapracāraḥ |bahumukhabhujaśakhākalpitāśeṣabhogo'navaratakalitaśrī śrīsakhaḥ pārthasūtaḥ || 16 ||

सुराणामास्थानं विविधचिदचिद्वृन्दनिलयःसदा गीतानन्दप्रकटितमहात्मीयविभवः ।सदाऽऽगत्याश्लिष्टः सकलजनरक्षामतिपदंसुमेरुर्वा यद्वा हरिरखिलनिर्म्माणनिपुणः ॥ १७ ॥

surāṇāmāsthānaṃ vividhacidacidvṛndanilayaḥsadā gītānandaprakaṭitamahātmīyavibhavaḥ |sadā''gatyāśliṣṭaḥ sakalajanarakṣāmatipadaṃsumerurvā yadvā harirakhilanirmmāṇanipuṇaḥ || 17 ||

रथ इव कलिताक्षो योजितात्मीयचक्रःरिपुदमनपरात्मा दिव्यगन्धर्वजुष्टः ।स्वकलितबहुशक्तिः दूरदृष्टस्वकेतुःसकलनयनदृष्टः किं रमेशः स्वतन्त्रः ॥ १८ ॥

ratha iva kalitākṣo yojitātmīyacakraḥripudamanaparātmā divyagandharvajuṣṭaḥ |svakalitabahuśaktiḥ dūradṛṣṭasvaketuḥsakalanayanadṛṣṭaḥ kiṃ rameśaḥ svatantraḥ || 18 ||

सुरभिरिव सुराणां स्थानभूताङ्गयष्टिःसकलमुनिगणेज्या होमरक्षाप्रधानः ।सुकलित बहुधर्म्मैरेव दृष्टस्वरूपःस च यदुकुलनाथः स्त्रीसमाजाद्विशिष्टः ॥ १९ ॥

surabhiriva surāṇāṃ sthānabhūtāṅgayaṣṭiḥsakalamunigaṇejyā homarakṣāpradhānaḥ |sukalita bahudharmmaireva dṛṣṭasvarūpaḥsa ca yadukulanāthaḥ strīsamājādviśiṣṭaḥ || 19 ||

रत्नाकरो जलधिवत्सुविशालमूर्त्तिःस्त्रीरत्नजन्मनिलयो निलयो गुणानाम् ।मुक्ताप्रवाळविलसत्परभागजुष्टःलक्ष्मीपतित्वविभवेन विशेषितोऽसौ ॥ २० ॥

ratnākaro jaladhivatsuviśālamūrttiḥstrīratnajanmanilayo nilayo guṇānām |muktāpravāḷavilasatparabhāgajuṣṭaḥlakṣmīpatitvavibhavena viśeṣito'sau || 20 ||

आनन्दाख्यविमानतल्लजरुचा नित्यं समुद्भासितेक्षेत्रे कैरविणीपदेऽतिविलसद्दिव्यालयेऽन्तर्गृहे ।उद्यद्दक्षिणवृत्तबाहुविलसच्चङ्खारवामोदिताशेषप्राणिचयस्तदन्यभुजसन्निर्दिष्टपादाम्बुजः ॥ २१ ॥

ānandākhyavimānatallajarucā nityaṃ samudbhāsitekṣetre kairaviṇīpade'tivilasaddivyālaye'ntargṛhe |udyaddakṣiṇavṛttabāhuvilasaccaṅkhāravāmoditāśeṣaprāṇicayastadanyabhujasannirdiṣṭapādāmbujaḥ || 21 ||

श्रीमान्वेङ्कटकृष्णनामयदुराड्भक्तान् निजैकाश्रयान्कुर्वन् सोदरपुत्रमित्रसहितान् सुभ्रातृपुत्रैस्सह ।श्रीतोण्डादिमभूभृते शुचिधिये सर्न्दशयन् स्वां तनुंश्रीवैखानसभक्तमुद्खमुनिवर्यात्रिप्रतिष्ठापितः ॥ २२॥

śrīmānveṅkaṭakṛṣṇanāmayadurāḍbhaktān nijaikāśrayānkurvan sodaraputramitrasahitān subhrātṛputraissaha |śrītoṇḍādimabhūbhṛte śucidhiye sarndaśayan svāṃ tanuṃśrīvaikhānasabhaktamudkhamunivaryātripratiṣṭhāpitaḥ || 22||

द्वाभ्यामेव न तेभ्य एष यदुराडिष्टैहिकामुष्मिकाभिख्यार्थं प्रददत्स्मिताननविधुर्दोर्भ्यामतीवोज्ज्वलः ।श्रीमद्रामसुसात्यकिप्रगुणवत्प्रद्युम्नपुत्रोत्तमस्वारातिप्रचयानिरुद्धदयितैर्विद्योतते सङ्गतः ॥ २३ ॥

dvābhyāmeva na tebhya eṣa yadurāḍiṣṭaihikāmuṣmikābhikhyārthaṃ pradadatsmitānanavidhurdorbhyāmatīvojjvalaḥ |śrīmadrāmasusātyakipraguṇavatpradyumnaputrottamasvārātipracayāniruddhadayitairvidyotate saṅgataḥ || 23 ||

श्रीमन्नृसिंहवरदश्रीरङ्गेशरघूत्तमैः ।मूर्त्तिभेदैश्शुभैस्स्वस्य जयत्यर्जुनसारथिः ॥ २४ ॥

śrīmannṛsiṃhavaradaśrīraṅgeśaraghūttamaiḥ |mūrttibhedaiśśubhaissvasya jayatyarjunasārathiḥ || 24 ||

सिद्धं जगद्धेतुतया भवन्तं रमापतिं वेदशतैस्सुतर्कैः ।सर्वज्ञसाम्राज्यपदेऽभिषिक्तं जानन्ति सन्तो बहुशक्तिमन्तम् ॥ २५ ॥

siddhaṃ jagaddhetutayā bhavantaṃ ramāpatiṃ vedaśataissutarkaiḥ |sarvajñasāmrājyapade'bhiṣiktaṃ jānanti santo bahuśaktimantam || 25 ||

कारुण्याविष्टचित्तः कमलसमदृशा विश्वलक्ष्म्या समानःतत्तत्कर्मानुरूपप्रकृतविरहितक्लेशविश्वप्रचारः ।तत्तत्तत्त्वान्तरात्माप्यकलिततनुभृत्कृत्यतत्कार्यसङ्गश्चामोक्षं क्लृप्ततन्त्रः परिणतिसमयेऽपेक्षिते मोक्षदायी ॥ २६ ॥

kāruṇyāviṣṭacittaḥ kamalasamadṛśā viśvalakṣmyā samānaḥtattatkarmānurūpaprakṛtavirahitakleśaviśvapracāraḥ |tattattattvāntarātmāpyakalitatanubhṛtkṛtyatatkāryasaṅgaścāmokṣaṃ klṛptatantraḥ pariṇatisamaye'pekṣite mokṣadāyī || 26 ||

श्रीवैकुण्ठावस्थितो वासुदेवःश्रीभूनीळाभिश्च शेषासनस्थः ।शेषश्वासह्रासवृद्।ह्ध्यानुगुण्यात्पात्रं विश्वं भङ्गसृष्ट्योः करोषि ॥ २७ ॥

śrīvaikuṇṭhāvasthito vāsudevaḥśrībhūnīḷābhiśca śeṣāsanasthaḥ |śeṣaśvāsahrāsavṛd|hdhyānuguṇyātpātraṃ viśvaṃ bhaṅgasṛṣṭyoḥ karoṣi || 27 ||

वक्त्रप्रभापरिणतिस्तवदिव्यदेहःदेहोचिताननरुचिर्नु चिराय शङ्का ।स्मेरं मुखं प्रणतकर्षकमन्यदङ्गंयत्तच्च तत्समगुणं वद पार्थसूत ॥ २८ ॥

vaktraprabhāpariṇatistavadivyadehaḥdehocitānanarucirnu cirāya śaṅkā |smeraṃ mukhaṃ praṇatakarṣakamanyadaṅgaṃyattacca tatsamaguṇaṃ vada pārthasūta || 28 ||

पादाम्बुजातकलितौ मणिनूपुरौ तेमञ्जुप्रणादमुखरौ मकरध्वजस्य ।शिष्यप्रशिष्यविषये नियमेन साङ्गशृङ्गारनर्मनिगमं परितो ब्रुवाते ॥ २९ ॥

pādāmbujātakalitau maṇinūpurau temañjupraṇādamukharau makaradhvajasya |śiṣyapraśiṣyaviṣaye niyamena sāṅgaśṛṅgāranarmanigamaṃ parito bruvāte || 29 ||

महामेरुर्दर्पात्पदकमलभावं हृदि लगन्अहो नु स्वर्णाङ्गः निजहृदयमप्राप्य बहुशः ।पदाम्भोजापीठायितकमलगात्रो रविरुचिःस्फुरत्पद्मे मौळौ वहति पदपद्मं श्रितसुखम् ॥ ३० ॥

mahāmerurdarpātpadakamalabhāvaṃ hṛdi laganaho nu svarṇāṅgaḥ nijahṛdayamaprāpya bahuśaḥ |padāmbhojāpīṭhāyitakamalagātro raviruciḥsphuratpadme mauḷau vahati padapadmaṃ śritasukham || 30 ||

परागपरमाणवो यदि पतन्त्यमी वेधसःइतीव किल भीतधीस्सुरपदाचलः पद्मतः ।स्वरूपमथ कल्पयन् तव नु विश्वमातुः कृपाधराधर सुपांसुळं पदयुगं वहन्मूर्द्धनि ३१त्वत्पादाब्जे ध्वजपविमहाशङ्खचक्रदिरेखाःदृष्टास्सन्तीत्यनघवचसो ये स्तुवन् पादपद्मम् ।तद्द्रष्टारौ कमलनयनस्वर्णपाथोजपीठंसाक्षाद्ब्रह्मा दनुजविजये क्लृप्तपादाभिषेकः ॥ ३२ ॥

parāgaparamāṇavo yadi patantyamī vedhasaḥitīva kila bhītadhīssurapadācalaḥ padmataḥ |svarūpamatha kalpayan tava nu viśvamātuḥ kṛpādharādhara supāṃsuḷaṃ padayugaṃ vahanmūrddhani 31tvatpādābje dhvajapavimahāśaṅkhacakradirekhāḥdṛṣṭāssantītyanaghavacaso ye stuvan pādapadmam |taddraṣṭārau kamalanayanasvarṇapāthojapīṭhaṃsākṣādbrahmā danujavijaye klṛptapādābhiṣekaḥ || 32 ||

त्वद्दिव्यलावण्यनिधिस्वरूपं कल्याणसंवाहिदृशां जनानाम् ।सर्वानुकूलं जलधिर्निरीक्ष्य निन्दत्यहो घोषमिषात्स्वदेहम् ॥ ३३ ॥

tvaddivyalāvaṇyanidhisvarūpaṃ kalyāṇasaṃvāhidṛśāṃ janānām |sarvānukūlaṃ jaladhirnirīkṣya nindatyaho ghoṣamiṣātsvadeham || 33 ||

तव चरणगतं यत्कर्क्कशत्वं मृदुत्वंयुगपदुदयभावात्सङ्गतं लब्धसख्यम् ।वनभुवि शकटारौ वार्द्धिकन्याकराब्जेमुनियुवतिदृषत्व चेदने च प्रदृष्टे ॥ ३४ ॥

tava caraṇagataṃ yatkarkkaśatvaṃ mṛdutvaṃyugapadudayabhāvātsaṅgataṃ labdhasakhyam |vanabhuvi śakaṭārau vārddhikanyākarābjemuniyuvatidṛṣatva cedane ca pradṛṣṭe || 34 ||

त्वत्सङ्कल्पादधिकशकनं तावकाङ्गं च तत्तत्त्वत्तोऽप्युच्चैरखिलविदितं नोच्यते पक्षपातात् ।ऊरोर्जातासुरजनमनःकर्षणी चोर्वशी सापदाम्भोजस्फुरितरजसः पाददृग्धर्मपत्नी ॥ ३५ ॥

tvatsaṅkalpādadhikaśakanaṃ tāvakāṅgaṃ ca tattattvatto'pyuccairakhilaviditaṃ nocyate pakṣapātāt |ūrorjātāsurajanamanaḥkarṣaṇī corvaśī sāpadāmbhojasphuritarajasaḥ pādadṛgdharmapatnī || 35 ||

पदसरसिजवैभवं हि शक्यं न खलु बुधैर्निगमैस्त्वयापि वक्तुम् ।सरसिजगृहया करेणवा यत्तव वदनेऽर्पितरस्यताप्रभावम् ॥ ३६ ॥

padasarasijavaibhavaṃ hi śakyaṃ na khalu budhairnigamaistvayāpi vaktum |sarasijagṛhayā kareṇavā yattava vadane'rpitarasyatāprabhāvam || 36 ||

शेषभोगशयनान्मृदुळं किं भाग्यशालिवटपत्रमनर्घम् ।यत्र क्लृप्तशयनोऽर्भकवृत्त्या कल्पसेऽस्य जगतोंऽकुरणाय ॥ ३७ ॥

śeṣabhogaśayanānmṛduḷaṃ kiṃ bhāgyaśālivaṭapatramanargham |yatra klṛptaśayano'rbhakavṛttyā kalpase'sya jagatoṃ'kuraṇāya || 37 ||

निर्मितेष्वथ जगत्सु च सर्वेषूच्चनीचपरिकर्बुरितेषु ।अन्तरात्मविधयाखिलतत्त्वेष्वद्भुताकृतिरमूनि बिभर्षि ॥ ३८ ॥

nirmiteṣvatha jagatsu ca sarveṣūccanīcaparikarburiteṣu |antarātmavidhayākhilatattveṣvadbhutākṛtiramūni bibharṣi || 38 ||

एकरूपमिव या प्रकृतिर्वा सा विवर्त्तमुपलभ्य दृशा ते ।नामरूपकलितं च यथार्हं भूजलेन्द्रियगतीश्च बिभर्ति ॥ ३९ ॥

ekarūpamiva yā prakṛtirvā sā vivarttamupalabhya dṛśā te |nāmarūpakalitaṃ ca yathārhaṃ bhūjalendriyagatīśca bibharti || 39 ||

व्यूहत्रयं व्यूहचतुष्टयं वा किञ्चिन्निमित्तेन करोषि रूपम् ।रूपान्तरं वार्जुनसूत हृद्यं यद्विश्वरूपं कुरुपर्षदात्तम् ॥ ४० ॥

vyūhatrayaṃ vyūhacatuṣṭayaṃ vā kiñcinnimittena karoṣi rūpam |rūpāntaraṃ vārjunasūta hṛdyaṃ yadviśvarūpaṃ kuruparṣadāttam || 40 ||

विशाले लोकेऽस्मिन्विविधफलजुष्टे नृनिवहेयदीच्छावैगुण्यात्प्रभवति मिथो हिंस्रविधया ।तदा तत्रैकस्सन् तदुचितसुखाद्याश्रितमतिःस्वतस्नेहाधिक्याद्व्रणगणविरोपाय भवसि ॥ ४१ ॥

viśāle loke'sminvividhaphalajuṣṭe nṛnivaheyadīcchāvaiguṇyātprabhavati mitho hiṃsravidhayā |tadā tatraikassan taducitasukhādyāśritamatiḥsvatasnehādhikyādvraṇagaṇaviropāya bhavasi || 41 ||

प्रकल्प्य जगदीक्षणं तदनु विश्वसंरक्षणं यथाविधि ततो लयस्तदनु जीवसञ्जीवनम् ।स्वतो निजधिया क्वचित्क्वच परात्मसंवेशनंततोऽन्यविधया क्वचिद्बहु तनोषि नर्मश्रिया ॥ ४२ ॥

prakalpya jagadīkṣaṇaṃ tadanu viśvasaṃrakṣaṇaṃ yathāvidhi tato layastadanu jīvasañjīvanam |svato nijadhiyā kvacitkvaca parātmasaṃveśanaṃtato'nyavidhayā kvacidbahu tanoṣi narmaśriyā || 42 ||

सर्वज्ञभावाद्दयया विसृष्टे जीवात्मवृन्देऽप्यधिकारभाजि ।ज्ञात्वाऽऽर्तिहारिप्रमुखप्रवृत्तिं त्वां स्वं स्वतन्त्रं मनुते हि कश्चित् ॥ ४३ ॥

sarvajñabhāvāddayayā visṛṣṭe jīvātmavṛnde'pyadhikārabhāji |jñātvā''rtihāripramukhapravṛttiṃ tvāṃ svaṃ svatantraṃ manute hi kaścit || 43 ||

अनुदयास्तमयोऽमृतसागरादमृतदीधितिरेष मुखाभिधः ।अनलसेशसुरेशमुखोद्भवप्रभुरथो परिलुप्ततमः कथम् ॥ ४४ ॥

anudayāstamayo'mṛtasāgarādamṛtadīdhitireṣa mukhābhidhaḥ |analaseśasureśamukhodbhavaprabhuratho pariluptatamaḥ katham || 44 ||

मुखमयपरिपूर्णचन्द्रबिम्बे ग्रहणरुची तव केतुसैंहिकेयौ ।असितरुचिभरभ्रुवोर्मिषेण प्रधितधियः किल शङ्कयेति मग्नाः ॥ ४५ ॥

mukhamayaparipūrṇacandrabimbe grahaṇarucī tava ketusaiṃhikeyau |asitarucibharabhruvormiṣeṇa pradhitadhiyaḥ kila śaṅkayeti magnāḥ || 45 ||

उभयविभूतियोगसमयोचितरत्नमहोऽङ्कुरलळितेन्द्ररत्ननिलयो निलयो नृदृशाम् ।जलनिधिकन्यकाकरधृताम्बुरुहद्वितयेनवनवहासकृत्तव किरीटपतीरविरुक् ॥ ४६ ॥

ubhayavibhūtiyogasamayocitaratnamaho'ṅkuralaḷitendraratnanilayo nilayo nṛdṛśām |jalanidhikanyakākaradhṛtāmburuhadvitayenavanavahāsakṛttava kirīṭapatīraviruk || 46 ||

कुण्डलं मुखमण्डनं श्रुतिलम्बितं मणिकल्पितंश्रीमदंससुसङ्गतं निजभाविधूततमोगणम् ।नित्यमुक्तसभागतार्थिगणार्थपूरणनिस्तुलंनेह नास्ति च नास्ति चेति समत्ववादिनृघोषितम् ॥ ४७ ॥

kuṇḍalaṃ mukhamaṇḍanaṃ śrutilambitaṃ maṇikalpitaṃśrīmadaṃsasusaṅgataṃ nijabhāvidhūtatamogaṇam |nityamuktasabhāgatārthigaṇārthapūraṇanistulaṃneha nāsti ca nāsti ceti samatvavādinṛghoṣitam || 47 ||

स्वातन्त्र्यधैर्यार्जववत्सलत्वपूर्णत्वशूरत्वसमत्वमुख्यान् ।संसूचयत्यात्मगुणान् बुधानां त्वज्जानुलग्नायत वृत्तबाहुः ॥ ४८ ॥

svātantryadhairyārjavavatsalatvapūrṇatvaśūratvasamatvamukhyān |saṃsūcayatyātmaguṇān budhānāṃ tvajjānulagnāyata vṛttabāhuḥ || 48 ||