पूर्णत्रयीशस्तोत्रम् Shri Purnatrayisha Stotram

पूर्णत्रय्याख्यपुर्यां हरिभवननिभे स्वालये सन्निषण्णःपीठे हैमे स कृष्णः फणिवरलसितो हारकोटीरधारी ।केयूरैः कुण्डलैस्तैर्मणिवरकटकैर्भूषणैर्भासुराङ्गोमाटश्रीरामभूपं कठिनकवचधृक् पातु पूर्णत्रयीशः ॥ १॥

pūrṇatrayyākhyapuryāṃ haribhavananibhe svālaye sanniṣaṇṇaḥpīṭhe haime sa kṛṣṇaḥ phaṇivaralasito hārakoṭīradhārī |keyūraiḥ kuṇḍalaistairmaṇivarakaṭakairbhūṣaṇairbhāsurāṅgomāṭaśrīrāmabhūpaṃ kaṭhinakavacadhṛk pātu pūrṇatrayīśaḥ || 1||

पूर्वं यः कंसहेतोर्निजपितृजननीभ्यां स्तुतो बालकृष्णोजातः पित्रा निशायां व्रजपतिरमणीसूतिकागेहमध्यम् ।सन्नीतः स्वीयताते व्रजपतितनयां सम्प्रयाते गृहीत्वामाटश्रीरामभूपं मृदुहसनपरः पातु पूर्णत्रयीशः ॥ २॥

pūrvaṃ yaḥ kaṃsahetornijapitṛjananībhyāṃ stuto bālakṛṣṇojātaḥ pitrā niśāyāṃ vrajapatiramaṇīsūtikāgehamadhyam |sannītaḥ svīyatāte vrajapatitanayāṃ samprayāte gṛhītvāmāṭaśrīrāmabhūpaṃ mṛduhasanaparaḥ pātu pūrṇatrayīśaḥ || 2||

बालघ्नी पूतना सा शिशुहननकृते प्रेषिता नन्दगेहंकंसेन क्रूरबुद्।ह्ध्या यदुपतितनयं शङ्कमानेन कृष्णम् ।सम्प्राप्य स्तन्यदुग्धं निजमुखकमले दातुकामां सजीवंस्तन्यं पीत्वाहनत्तां नृपकुलतिलकं पातु पूर्णत्रयीशः ॥ ३॥

bālaghnī pūtanā sā śiśuhananakṛte preṣitā nandagehaṃkaṃsena krūrabud|hdhyā yadupatitanayaṃ śaṅkamānena kṛṣṇam |samprāpya stanyadugdhaṃ nijamukhakamale dātukāmāṃ sajīvaṃstanyaṃ pītvāhanattāṃ nṛpakulatilakaṃ pātu pūrṇatrayīśaḥ || 3||

हेमाढ्ये तल्पवर्ये व्रजपतिसुदृशा शायितो जातनिद्रःतत्काले चागतं तं शकटदितिसुतं योगदृष्टया निशाम्य ।स्तन्यार्थी रुद्यमानो निजचरणयुगेनोक्षिपन् दैत्यहेयं (दैत्यदेहं)च्छिन्नाभिन्नाङ्गसन्धिं त्वतनुत स नृपं पातु पूर्णत्रयीशः ॥ ४॥

hemāḍhye talpavarye vrajapatisudṛśā śāyito jātanidraḥtatkāle cāgataṃ taṃ śakaṭaditisutaṃ yogadṛṣṭayā niśāmya |stanyārthī rudyamāno nijacaraṇayugenokṣipan daityaheyaṃ (daityadehaṃ)cchinnābhinnāṅgasandhiṃ tvatanuta sa nṛpaṃ pātu pūrṇatrayīśaḥ || 4||

कंसेन प्रेषितं तं निजहननविधौ चक्रवातस्वरूपादात्मानं सङ्गृहीत्वा गतमपि च तृणावर्त नामानमाशु ।कण्ठे निष्पीड्य कोपाद्विगलितरसनं शीर्णनेत्रं व्यधाद्यःसोऽयं तं रामभूपं गुणनिधिमनिशं पातु पूर्णत्रयीशः ॥ ५॥

kaṃsena preṣitaṃ taṃ nijahananavidhau cakravātasvarūpādātmānaṃ saṅgṛhītvā gatamapi ca tṛṇāvarta nāmānamāśu |kaṇṭhe niṣpīḍya kopādvigalitarasanaṃ śīrṇanetraṃ vyadhādyaḥso'yaṃ taṃ rāmabhūpaṃ guṇanidhimaniśaṃ pātu pūrṇatrayīśaḥ || 5||

कस्मिन् काले तु गोपैर्यदुपतितनयो रामकृष्णौ च पांसुक्रीडां सञ्चक्रतुस्ते मृदुमिति बुभुजे चीचिरे नन्दपत्न्यै ।दृष्ट्वा पुत्रस्य वक्त्रं त्रिभुवनसहितं नन्दपत्नी सुभीतातां पश्यन मन्दहासं बहुतरमतनोत् पातु पूर्णत्रयीशः ॥ ६॥

kasmin kāle tu gopairyadupatitanayo rāmakṛṣṇau ca pāṃsukrīḍāṃ sañcakratuste mṛdumiti bubhuje cīcire nandapatnyai |dṛṣṭvā putrasya vaktraṃ tribhuvanasahitaṃ nandapatnī subhītātāṃ paśyana mandahāsaṃ bahutaramatanot pātu pūrṇatrayīśaḥ || 6||

बालोऽसौ गोपगेहे व्रजकुलरमणीष्वन्यरोहं गतासुपीठे पीठं विनिक्षिप्य च शिशुमपरं पृष्ठभागेऽस्य तिष्ठन् ।भित्त्वा शिक्यस्थभाण्डं त्वमृतरससमं पीतवानाशु दुग्धंमाटश्रीरामभूपं शशिनिभवदनं पातु पूर्णत्रयीशः ॥ ७॥

bālo'sau gopagehe vrajakularamaṇīṣvanyarohaṃ gatāsupīṭhe pīṭhaṃ vinikṣipya ca śiśumaparaṃ pṛṣṭhabhāge'sya tiṣṭhan |bhittvā śikyasthabhāṇḍaṃ tvamṛtarasasamaṃ pītavānāśu dugdhaṃmāṭaśrīrāmabhūpaṃ śaśinibhavadanaṃ pātu pūrṇatrayīśaḥ || 7||

अङ्क त्वारुह्य मातुर्द्रुततरमथनं चावरुध्य प्रवृत्तंस्तन्यं पातुं निजाङ्कात् ॥ जननीं स्थापयित्वा च चुल्ल्याम् ।क्षिप्तं दुग्धं ग्रहीतुं त्वगमदथ दृषद्भिन्नपात्रः प्रयातोहृत्वा हैयङ्गवीनं नृपगणिमपि यः पातु पूर्णत्रयीशः ॥ ८॥

aṅka tvāruhya māturdrutataramathanaṃ cāvarudhya pravṛttaṃstanyaṃ pātuṃ nijāṅkāt || jananīṃ sthāpayitvā ca cullyām |kṣiptaṃ dugdhaṃ grahītuṃ tvagamadatha dṛṣadbhinnapātraḥ prayātohṛtvā haiyaṅgavīnaṃ nṛpagaṇimapi yaḥ pātu pūrṇatrayīśaḥ || 8||

सम्प्राप्योलूखलाग्रं निभृतपदमदं तं च हैयङ्गवीनंमर्केभ्यः सम्प्रदाय द्रुततरनयनं वीक्ष्य तिष्ठन्तमारात् ।भिन्नं दध्नोऽपि भाण्डं निजकरमथ सङ्गृह्य बद्धस्तु दाम्नागोपस्त्रीभिः स कृष्णो नृपममलधियं पातु पूर्णत्रयीशः ॥ ९॥

samprāpyolūkhalāgraṃ nibhṛtapadamadaṃ taṃ ca haiyaṅgavīnaṃmarkebhyaḥ sampradāya drutataranayanaṃ vīkṣya tiṣṭhantamārāt |bhinnaṃ dadhno'pi bhāṇḍaṃ nijakaramatha saṅgṛhya baddhastu dāmnāgopastrībhiḥ sa kṛṣṇo nṛpamamaladhiyaṃ pātu pūrṇatrayīśaḥ || 9||

आकृष्योलूखलं यः करचरणयुगैश्चङ्क्र्मन् बालकृष्णःसन्दृष्ट्वा शापहेतोर्धनपतितनयौ भूरुहत्वं प्रपन्नौ ।भित्वा चोलूखलात्तौ धृतनिजवपुषौ प्रेष्य पश्चात् स्वलोकंवृक्षस्थो मन्दहासं बहुतरमतनोत् पातु पूर्णत्रयीशः ॥ १०॥

ākṛṣyolūkhalaṃ yaḥ karacaraṇayugaiścaṅkrman bālakṛṣṇaḥsandṛṣṭvā śāpahetordhanapatitanayau bhūruhatvaṃ prapannau |bhitvā colūkhalāttau dhṛtanijavapuṣau preṣya paścāt svalokaṃvṛkṣastho mandahāsaṃ bahutaramatanot pātu pūrṇatrayīśaḥ || 10||

गोप्यस्ता नन्दपत्नीं निजगदुरथ ते पुत्र आगत्य गेहंवत्सान् बद्धान विमुञ्चत्यथ पिबति पयस्तक्रभाण्डं भिनत्ति ।पश्चाद्धैयङ्गवीनं हरति परिहसन् बालमुन्मर्द्य यातीत्येवं चाक्रुश्य याता हसति स च वधूः पातु पूर्णत्रयीशः ॥ ११॥

gopyastā nandapatnīṃ nijagaduratha te putra āgatya gehaṃvatsān baddhāna vimuñcatyatha pibati payastakrabhāṇḍaṃ bhinatti |paścāddhaiyaṅgavīnaṃ harati parihasan bālamunmardya yātītyevaṃ cākruśya yātā hasati sa ca vadhūḥ pātu pūrṇatrayīśaḥ || 11||

वीथ्यां क्रीडन् स रामो निजपितृजननीभ्यां मुदालङ्कृताङ्गःक्रीणीध्वं सत्फलानीत्यथ वचनमहो क्रीणयित्र्या निशम्य ।धान्यान्यादाय दत्त्वा त्ववददथ स तां मानय त्वं फलानिधान्यानीत्थं गृहीत्वा फलमथ बुभुजे पातु पूर्णत्रयीशः ॥ १२॥

vīthyāṃ krīḍan sa rāmo nijapitṛjananībhyāṃ mudālaṅkṛtāṅgaḥkrīṇīdhvaṃ satphalānītyatha vacanamaho krīṇayitryā niśamya |dhānyānyādāya dattvā tvavadadatha sa tāṃ mānaya tvaṃ phalānidhānyānītthaṃ gṛhītvā phalamatha bubhuje pātu pūrṇatrayīśaḥ || 12||

दृष्ट्वा ह्युत्पातसङ्घान् व्रजपतिरभितो तत्र वस्तुं हि नालंनिश्चित्यैवं स गोपैर्व्रजकुलरमणीभिश्च गोभिः समेतः ।वृन्दारण्यं प्रपेदे त्वथ हरिरभजत् गोपवत्सैर्घनान्तेतिष्ठन् गच्छन् हसन् यो मुदमिममल पातु पूर्णत्रयीशः ॥ १३॥

dṛṣṭvā hyutpātasaṅghān vrajapatirabhito tatra vastuṃ hi nālaṃniścityaivaṃ sa gopairvrajakularamaṇībhiśca gobhiḥ sametaḥ |vṛndāraṇyaṃ prapede tvatha harirabhajat gopavatsairghanāntetiṣṭhan gacchan hasan yo mudamimamala pātu pūrṇatrayīśaḥ || 13||

वृन्दाकान्तारमध्ये पशुगणमभितश्चारयन् रामयुक्तोदृष्ट्वा दैत्यं बकं स्वग्रसनपरमथो हासयित्वात्मदेहम् ।दग्ध्वा गत्वा तत्तालुमूलं तदनु दितिसुतं छिद्यमानस्तमेनंद्वेधा कृत्वा सतुण्डात् मुदमगमदुं पातु पूर्णत्रयोशः ॥ २४॥

vṛndākāntāramadhye paśugaṇamabhitaścārayan rāmayuktodṛṣṭvā daityaṃ bakaṃ svagrasanaparamatho hāsayitvātmadeham |dagdhvā gatvā tattālumūlaṃ tadanu ditisutaṃ chidyamānastamenaṃdvedhā kṛtvā satuṇḍāt mudamagamaduṃ pātu pūrṇatrayośaḥ || 24||

कस्मिन् काले दु गोपा वनभुवमगमन् चारयन्तोऽथ वत्सान्लीलार्थं भूषयन्तः स्तबकफलसुमैः काचगुञ्जाफलैः स्वान् ।दध्मुः शृङ्गाणि वेणून् पिकरुतमपरे चक्रिरे कीशचेष्टांगायन्तस्तांश्च पश्यन् मुदमगमदसौ पातु पूर्णत्रयीशः ॥ १५॥

kasmin kāle du gopā vanabhuvamagaman cārayanto'tha vatsānlīlārthaṃ bhūṣayantaḥ stabakaphalasumaiḥ kācaguñjāphalaiḥ svān |dadhmuḥ śṛṅgāṇi veṇūn pikarutamapare cakrire kīśaceṣṭāṃgāyantastāṃśca paśyan mudamagamadasau pātu pūrṇatrayīśaḥ || 15||

तस्मिन् वृन्दावनान्ते व्रजकुलतिलकोऽघासुर भोगिरूपंतद्वत् क्रान्तः प्रविष्टान् ब्रजशिशुपशुकान् वीक्ष्य चान्तः प्रविश्य ।वृद्धिं गत्वा तदास्ये तदुदरवसतः प्राणवातान्निरस्यारक्षत्तान् गोपवत्सानमृतमयदृशा पातु पूर्णत्रयीशः ॥ १६॥

tasmin vṛndāvanānte vrajakulatilako'ghāsura bhogirūpaṃtadvat krāntaḥ praviṣṭān brajaśiśupaśukān vīkṣya cāntaḥ praviśya |vṛddhiṃ gatvā tadāsye tadudaravasataḥ prāṇavātānnirasyārakṣattān gopavatsānamṛtamayadṛśā pātu pūrṇatrayīśaḥ || 16||

गास्तास्ता वत्सयुक्ता वनभुवमभितश्चारयन् गोपबालैर्वेणुं शृङ्गं च कूजन् श्रममगमदिने मध्यकालं प्रपन्ने ।बद्ध्वा तद्भानुपुत्रीतटभुवि पुलिने चाधिनिक्षिप्य गोपैःभुञ्जन नृत्यन् हसन् यो मुदमगमदमुं पातु पूर्णत्रयीशः ॥ १७॥

gāstāstā vatsayuktā vanabhuvamabhitaścārayan gopabālairveṇuṃ śṛṅgaṃ ca kūjan śramamagamadine madhyakālaṃ prapanne |baddhvā tadbhānuputrītaṭabhuvi puline cādhinikṣipya gopaiḥbhuñjana nṛtyan hasan yo mudamagamadamuṃ pātu pūrṇatrayīśaḥ || 17||

तत्काले लोककर्ता पशुकुलमनयच्चान्यदेशं तदानींयाते कृष्णे विचेतुं त्वनयदपि शिशून् गाश्च गोपांश्च दृष्टा ।कृत्वात्मान द्विधा यः पशुशिशुवपुषं गोत्रवर्णस्वरूपंतत्तद्गेहं प्रविष्टः स्मितमुखकमलः पातु पूर्णत्रयीशः ॥ १८॥

tatkāle lokakartā paśukulamanayaccānyadeśaṃ tadānīṃyāte kṛṣṇe vicetuṃ tvanayadapi śiśūn gāśca gopāṃśca dṛṣṭā |kṛtvātmāna dvidhā yaḥ paśuśiśuvapuṣaṃ gotravarṇasvarūpaṃtattadgehaṃ praviṣṭaḥ smitamukhakamalaḥ pātu pūrṇatrayīśaḥ || 18||

मुञ्ज \।\।\। न्नृण परीतो गोकुलै गोपसङ्घागावस्तास्ते न दृष्ट्वा यदुकुलपतये प्रोचुराराद्भ्रमन्तः ।तच्छ्रुत्वाहूयमाना यदुकुलतिलकेनाययुस्ताः स्वनाम्नादृष्ट्वा यः प्राप मोदं नरवरमनघं पातु पूर्णत्रयीशः ॥ २६॥

muñja \|\|\| nnṛṇa parīto gokulai gopasaṅghāgāvastāste na dṛṣṭvā yadukulapataye procurārādbhramantaḥ |tacchrutvāhūyamānā yadukulatilakenāyayustāḥ svanāmnādṛṣṭvā yaḥ prāpa modaṃ naravaramanaghaṃ pātu pūrṇatrayīśaḥ || 26||

मुञ्जारण्ये समन्ताद्विपिनमुखभको धूमकेतुर्दवाग्निःसर्वान् वृक्षान परीत्य द्रुततरमुदभूज्जिह्वया लेलिहानः ।दृष्ट्वा गा वत्रायुक्ता व्रजकुलतनयाश्चुक्रुशुः कृष्णरामौतद्दृष्टिं मीलयित्वा स्वयमपिबदमुं पातु पूर्णत्रयीशः ॥ २७॥

muñjāraṇye samantādvipinamukhabhako dhūmaketurdavāgniḥsarvān vṛkṣāna parītya drutataramudabhūjjihvayā lelihānaḥ |dṛṣṭvā gā vatrāyuktā vrajakulatanayāścukruśuḥ kṛṣṇarāmautaddṛṣṭiṃ mīlayitvā svayamapibadamuṃ pātu pūrṇatrayīśaḥ || 27||

कृष्णायाः कूलदेशे निशि पशुपसुता भूरि सम्भूय कृष्णंगायन्त्यः प्रार्थयानाः पतिमिति नितरां कामतप्ता जगुस्ताः ।त्वन्नाथास्त्वां भजामः कृणु पदमयि नः कामतप्तस्तनेषुचेत्येवं प्रार्थितस्तास्त्वभजत कृपया पातु पूर्णत्रयीशः ॥ २८॥

kṛṣṇāyāḥ kūladeśe niśi paśupasutā bhūri sambhūya kṛṣṇaṃgāyantyaḥ prārthayānāḥ patimiti nitarāṃ kāmataptā jagustāḥ |tvannāthāstvāṃ bhajāmaḥ kṛṇu padamayi naḥ kāmataptastaneṣucetyevaṃ prārthitastāstvabhajata kṛpayā pātu pūrṇatrayīśaḥ || 28||

चापस्थेऽर्केऽर्कपुत्र्यास्तटभुवि वसनान्याशु सङ्क्षिप्य नीरंसंयाता गोपिकास्ता द्रुततरमपहृत्यांशुकान्याप वृक्षम् ।गृह्णीध्वं चेत्यनुक्त्वा (चैनमद्धा) वसनगणमथेत्युक्तवन्तं समीक्ष्यमुग्धास्ता भूरिलज्जास्त्वपगतमतयो नम्रमुल्यो बभूवुः ॥ २९॥

cāpasthe'rke'rkaputryāstaṭabhuvi vasanānyāśu saṅkṣipya nīraṃsaṃyātā gopikāstā drutataramapahṛtyāṃśukānyāpa vṛkṣam |gṛhṇīdhvaṃ cetyanuktvā (cainamaddhā) vasanagaṇamathetyuktavantaṃ samīkṣyamugdhāstā bhūrilajjāstvapagatamatayo namramulyo babhūvuḥ || 29||

भूयस्तास्त्वेत्य शीघ्रं करतलबसनैर्यो निमाच्छाद्य नेमुःनालं कृष्णेन चोक्ताः प्रणमनमिति ताः स्निग्धमुख्यस्तदानीम् ।साञ्जल्यस्तं प्रणेमुर्विकसितवदनो वस्त्रपूगं ददौ यःस्वीकृत्यैतद्दधुस्ताः स्मितमुखकमलाः पातु पूर्णत्रयीशः ॥ ३०॥

bhūyastāstvetya śīghraṃ karatalabasanairyo nimācchādya nemuḥnālaṃ kṛṣṇena coktāḥ praṇamanamiti tāḥ snigdhamukhyastadānīm |sāñjalyastaṃ praṇemurvikasitavadano vastrapūgaṃ dadau yaḥsvīkṛtyaitaddadhustāḥ smitamukhakamalāḥ pātu pūrṇatrayīśaḥ || 30||

गोवृन्दैर्गोपवृन्दैर्वनभुवमगमत्तत्र वृक्षान् स दृष्टाप्राहेत्थं गोपवत्सानमृतनिभफलैः पुष्पवृन्दैर्लताभिः ।सुच्छायाभिर्नितान्तं पथिकजनकृते चोपकुर्वन्ति वृक्षाःप्रेक्षव्वं पुण्यवृक्षानिति यदुतनयः पातु पूर्णत्रयीशः ॥ ३१॥

govṛndairgopavṛndairvanabhuvamagamattatra vṛkṣān sa dṛṣṭāprāhetthaṃ gopavatsānamṛtanibhaphalaiḥ puṣpavṛndairlatābhiḥ |succhāyābhirnitāntaṃ pathikajanakṛte copakurvanti vṛkṣāḥprekṣavvaṃ puṇyavṛkṣāniti yadutanayaḥ pātu pūrṇatrayīśaḥ || 31||

वृन्दारण्येऽथ गास्तास्तृणगणमशितं भक्षितुं चारयन्तोगोपालाः क्षुत्पिपासाश्रममुषितधियस्तत्र तत्र स्थितास्ते ।तान् दृष्ट्वा गोपवर्यः श्रमजलमलिनान् गोपवत्सान्नितान्तंतेषां रक्षाविधौ यो मतिममुमतनोत् पातु पूर्णत्रयीशः ॥ ३२॥

vṛndāraṇye'tha gāstāstṛṇagaṇamaśitaṃ bhakṣituṃ cārayantogopālāḥ kṣutpipāsāśramamuṣitadhiyastatra tatra sthitāste |tān dṛṣṭvā gopavaryaḥ śramajalamalinān gopavatsānnitāntaṃteṣāṃ rakṣāvidhau yo matimamumatanot pātu pūrṇatrayīśaḥ || 32||

गोपानां भोजनार्थं मखयजनपरान् ब्राह्मणान् पृष्टवन्तोभिक्षां देहीति गोपा न तु ददुरथ ते कृष्णवाक्याच्च पत्नीः ।ता दत्त्वा पूर्णमन्नं यदुकुलपतये मोदमापुस्तदन्नैःयोऽरक्षद्गोपवत्सानमुमपि कृपया पातु पूर्णत्रयीशः ॥ ३३॥

gopānāṃ bhojanārthaṃ makhayajanaparān brāhmaṇān pṛṣṭavantobhikṣāṃ dehīti gopā na tu daduratha te kṛṣṇavākyācca patnīḥ |tā dattvā pūrṇamannaṃ yadukulapataye modamāpustadannaiḥyo'rakṣadgopavatsānamumapi kṛpayā pātu pūrṇatrayīśaḥ || 33||

यागान् सन्धातुकामं ब्रजपतिमवदद्देवनाथेन किं नस्त्वस्मद्गोरक्षकाय त्वगकुलपतये यागवर्याः क्रियन्ताम् ।इत्युक्त्वा चाद्ये तान् व्रजकुलपतिना कारयित्वा मुदा तान्नन्दादीन् प्राह तुष्टस्त्वहमिति स नृपं पातु पूर्णत्रयीशः ॥ ३४॥

yāgān sandhātukāmaṃ brajapatimavadaddevanāthena kiṃ nastvasmadgorakṣakāya tvagakulapataye yāgavaryāḥ kriyantām |ityuktvā cādye tān vrajakulapatinā kārayitvā mudā tānnandādīn prāha tuṣṭastvahamiti sa nṛpaṃ pātu pūrṇatrayīśaḥ || 34||

गोपेन्द्रात् स्वीययागप्रतिहतिकुपितेनाशु देवाधिपेनसन्दिष्टैर्मेघवृन्दैर्व्रजभुवि नितरां वर्षवत्यां कृतायाम् ।गोपालैः प्रार्थितो यः सरभसमचलं छत्रवद्वामहस्तात्धत्ते गोवर्धनाख्यं नृपवरमनघं पातु पूर्णत्रयीशः ॥ ३५॥

gopendrāt svīyayāgapratihatikupitenāśu devādhipenasandiṣṭairmeghavṛndairvrajabhuvi nitarāṃ varṣavatyāṃ kṛtāyām |gopālaiḥ prārthito yaḥ sarabhasamacalaṃ chatravadvāmahastātdhatte govardhanākhyaṃ nṛpavaramanaghaṃ pātu pūrṇatrayīśaḥ || 35||

गोपास्ते नन्दमूचुस्तव शिशुरिति कः पूतनाजीवहन्ताधून्वानोऽहन् स्वपादं शकटमपि तृणावर्तमालिङ्ग्य कण्ठम् ।हृत्वा हैयङ्गवीनं व्रजपतिरमणीबन्धितोलूखलेऽन्तःगच्छन्तौ वृक्षभूतौ धनपतितनयौ भूतलेऽपातयच्च ॥ ३६॥

gopāste nandamūcustava śiśuriti kaḥ pūtanājīvahantādhūnvāno'han svapādaṃ śakaṭamapi tṛṇāvartamāliṅgya kaṇṭham |hṛtvā haiyaṅgavīnaṃ vrajapatiramaṇībandhitolūkhale'ntaḥgacchantau vṛkṣabhūtau dhanapatitanayau bhūtale'pātayacca || 36||

आत्मानं हन्तुकामं बकमपि मुखतो पाटयद्दैत्यहेयंनागेशः सूर्यपुत्र्याः पदकमलयुगोन्मन्ध्यनीतोऽन्यदेशम् ।शृण्वन् गोपालवाक्यान्यवदथ हसन् गर्गवाक्यानि नन्दस्त्वित्थं चाश्रर्यकारी व्रजपतितनयः पातु पूर्णत्रयीशः ॥ ३७॥

ātmānaṃ hantukāmaṃ bakamapi mukhato pāṭayaddaityaheyaṃnāgeśaḥ sūryaputryāḥ padakamalayugonmandhyanīto'nyadeśam |śṛṇvan gopālavākyānyavadatha hasan gargavākyāni nandastvitthaṃ cāśraryakārī vrajapatitanayaḥ pātu pūrṇatrayīśaḥ || 37||

आसारादक्षितायां व्रजभुवि सुरराट् कामधेन्वा समेतस्त्वागत्यारात् सुभीत्या पदयुगमनमत् क्षाम्यतामित्यमुष्य ।स्तुत्वाथो भक्तिपूर्वं सुरसुरभियुतः प्राविषिय्यावदत्तंगोविन्देति प्रसिद्धोऽभवदमुमपि यः पातु पूर्णत्रयीशः ॥ ३८॥

āsārādakṣitāyāṃ vrajabhuvi surarāṭ kāmadhenvā sametastvāgatyārāt subhītyā padayugamanamat kṣāmyatāmityamuṣya |stutvātho bhaktipūrvaṃ surasurabhiyutaḥ prāviṣiyyāvadattaṃgovindeti prasiddho'bhavadamumapi yaḥ pātu pūrṇatrayīśaḥ || 38||

एकादश्यां स नन्दस्त्वनशनवशतस्तद्दिने मध्यरात्रेकालिन्द्यां स्नातुमारादगमदपहरत्पाशिदूतोऽसुरोऽमुम् ।श्रुत्वा चातः स कृष्णो जलपतिभवनं पूजितस्तेन भक्त्यातातं स्वीकृत्य तुष्टो व्रजमगमदमुं पातु पूर्णत्रयीशः ॥ ३९॥

ekādaśyāṃ sa nandastvanaśanavaśatastaddine madhyarātrekālindyāṃ snātumārādagamadapaharatpāśidūto'suro'mum |śrutvā cātaḥ sa kṛṣṇo jalapatibhavanaṃ pūjitastena bhaktyātātaṃ svīkṛtya tuṣṭo vrajamagamadamuṃ pātu pūrṇatrayīśaḥ || 39||

नन्दो गोपानवोचत् प्रहसितवदनः पाशिलोकेऽस्य पूजांश्रुत्वा भक्त्या प्रणेमुस्तदनु मुररिपुः स्वीयभक्त्या प्रहृष्टः ।वैकुण्ठं त्वानयित्वा निजपितृसविधे दर्शयित्वा च तेभ्यः (तांश्च नीत्वा)स्वं रूपं नीतवान् यः स्वभुवनमपि तं पातु पूर्णत्रयीशः ॥ ४०॥

nando gopānavocat prahasitavadanaḥ pāśiloke'sya pūjāṃśrutvā bhaktyā praṇemustadanu muraripuḥ svīyabhaktyā prahṛṣṭaḥ |vaikuṇṭhaṃ tvānayitvā nijapitṛsavidhe darśayitvā ca tebhyaḥ (tāṃśca nītvā)svaṃ rūpaṃ nītavān yaḥ svabhuvanamapi taṃ pātu pūrṇatrayīśaḥ || 40||

कस्मिंश्चिद्रात्रिकाले शरदि वनभुवं सङ्गतः केलिहेतोस्तस्मिन् काले सुधांशुर्दिवमगमदथो वेणुगानं स चक्रे ।तच्छ्रुत्वा गोपिकास्ता द्रुततरमगमन् यत्र कृष्णोऽवतस्थेहित्वा कार्याण्यहेतोर्निजभवनभवान्याशु कामाभितप्ताः ॥ ४१॥

kasmiṃścidrātrikāle śaradi vanabhuvaṃ saṅgataḥ kelihetostasmin kāle sudhāṃśurdivamagamadatho veṇugānaṃ sa cakre |tacchrutvā gopikāstā drutataramagaman yatra kṛṣṇo'vatasthehitvā kāryāṇyahetornijabhavanabhavānyāśu kāmābhitaptāḥ || 41||

काश्चिद्धित्वाथ वत्सान् घटमथ पयसः स्थापितं चुल्लिकायांहित्वा दोहं दुहेन्त्यस्त्वशनमथ पराः पाययन्त्यः शिशूंश्च ।शुश्रूषन्त्योऽथ भर्तॄन सुमगणमपरा धारयन्त्योऽङ्गरागम् ।त्वञ्जन्त्यस्स्वक्षियुग्मं विलुलितचिकुरा लोलवस्त्राङ्गभूषाः ॥ ४२॥

kāściddhitvātha vatsān ghaṭamatha payasaḥ sthāpitaṃ cullikāyāṃhitvā dohaṃ duhentyastvaśanamatha parāḥ pāyayantyaḥ śiśūṃśca |śuśrūṣantyo'tha bhartṝna sumagaṇamaparā dhārayantyo'ṅgarāgam |tvañjantyassvakṣiyugmaṃ vilulitacikurā lolavastrāṅgabhūṣāḥ || 42||

भर्त्रा पित्रा च मात्रा स्वसृतसखिभिर्भ्रातृभिर्वृन्धुवर्गैःसम्प्रेत्यावार्यमाणा हरिहृतमतयः प्रापुराराद्धारिं ताः ।कृष्णो दृट्वावदत्ताः कुहननरवपुः भर्तृपुत्राः श्वसख्यःकुप्यन्ति भ्रातरस्ते निजभवनमतो गम्यतां मा चिरं वः ॥ ४३॥

bhartrā pitrā ca mātrā svasṛtasakhibhirbhrātṛbhirvṛndhuvargaiḥsampretyāvāryamāṇā harihṛtamatayaḥ prāpurārāddhāriṃ tāḥ |kṛṣṇo dṛṭvāvadattāḥ kuhananaravapuḥ bhartṛputrāḥ śvasakhyaḥkupyanti bhrātaraste nijabhavanamato gamyatāṃ mā ciraṃ vaḥ || 43||

इत्युक्ताः शुष्ककण्ठास्त्वथ हरिमवदन् मन्दमन्दस्वरास्ताःपृष्टा धर्मस्त्विदानीं न च पितृसहना मातरः कोपमीयुः ।त्वन्नाथास्त्वां भजन्तीर्भुज मदनहतास्त्वेवमुक्तोऽभजद्यः (भजन्तीस्त्वयि)तां रात्रिं क्रीडमानो मुदभगमदमुं पातु पूर्णत्रयीशः ॥ ४४॥

ityuktāḥ śuṣkakaṇṭhāstvatha harimavadan mandamandasvarāstāḥpṛṣṭā dharmastvidānīṃ na ca pitṛsahanā mātaraḥ kopamīyuḥ |tvannāthāstvāṃ bhajantīrbhuja madanahatāstvevamukto'bhajadyaḥ (bhajantīstvayi)tāṃ rātriṃ krīḍamāno mudabhagamadamuṃ pātu pūrṇatrayīśaḥ || 44||

इत्येवं क्रीडमानो व्रजकुलरमणीभिः सतोषं तदानींदृष्ट्वा गर्वं स तासां नरवरसदृशश्शीघ्रमन्तर्धिमाप ।कृष्णं नालोकमाना द्रुततरमबलास्तत्र तत्र प्रचेलुस्त्वन्देषन्त्यो नितान्तं वनभुवमभितः क्लिष्टबुद्।ह्ध्या प्रतप्ताः ॥ ४५॥

ityevaṃ krīḍamāno vrajakularamaṇībhiḥ satoṣaṃ tadānīṃdṛṣṭvā garvaṃ sa tāsāṃ naravarasadṛśaśśīghramantardhimāpa |kṛṣṇaṃ nālokamānā drutataramabalāstatra tatra pracelustvandeṣantyo nitāntaṃ vanabhuvamabhitaḥ kliṣṭabud|hdhyā prataptāḥ || 45||

वृक्षान् दृष्ट्वालपन्त्यः किमु यदुतनयं दृष्टवांश्चूत वृक्ष (नाली)केर त्वं वा कपित्थानस पनसवराश्वत्थ नीपार्जुन त्वम् ।सिंह त्वं पुण्डरीक त्वमपि करिवर त्वं हि पक्षिप्रवीरहंस त्वं चक्रवाक त्वमपि च कृपया नन्दसूनुं वदेति ॥ ४६॥

vṛkṣān dṛṣṭvālapantyaḥ kimu yadutanayaṃ dṛṣṭavāṃścūta vṛkṣa (nālī)kera tvaṃ vā kapitthānasa panasavarāśvattha nīpārjuna tvam |siṃha tvaṃ puṇḍarīka tvamapi karivara tvaṃ hi pakṣipravīrahaṃsa tvaṃ cakravāka tvamapi ca kṛpayā nandasūnuṃ vadeti || 46||

गच्छन्त्योऽन्यत्र देशे पदयुगयुगलं वीक्ष्य काचित्तु गोपीनाथेनान्यत्र नीता शुभगुणसहितेत्यूचिरे तां च दृष्ट्वा ।पृच्छन्त्यो गोपवर्यं पुनरपि पुलिनं प्राप्य सर्वाश्च गोप्यस्तिष्ठन्त्यश्वालपन्त्यो हरिमथ नितरां मुक्तलज्जाः प्रलेपुः ॥ ४७॥

gacchantyo'nyatra deśe padayugayugalaṃ vīkṣya kācittu gopīnāthenānyatra nītā śubhaguṇasahitetyūcire tāṃ ca dṛṣṭvā |pṛcchantyo gopavaryaṃ punarapi pulinaṃ prāpya sarvāśca gopyastiṣṭhantyaśvālapantyo harimatha nitarāṃ muktalajjāḥ pralepuḥ || 47||

वल्लव्यः प्रोचुरन्याः स्मरमुषितधियो भाति ते जन्मनामानित्यं नृत्तं करोति व्रजभुवि नितरां वर्धते गोकुलं नः ।पाहि त्वं कामतप्ता द्रुततरमधुनालिङ्ग्य मोदं कुरुष्वेत्येवं सम्प्रार्थितो यः पशुपवरसुतः पातु पूर्णत्रयीशः ॥ ४८॥

vallavyaḥ procuranyāḥ smaramuṣitadhiyo bhāti te janmanāmānityaṃ nṛttaṃ karoti vrajabhuvi nitarāṃ vardhate gokulaṃ naḥ |pāhi tvaṃ kāmataptā drutataramadhunāliṅgya modaṃ kuruṣvetyevaṃ samprārthito yaḥ paśupavarasutaḥ pātu pūrṇatrayīśaḥ || 48||

प्रोचुरता गोपदाराः पुलिनतलगताः पूर्णचन्द्राननं तंहित्वास्मान् कुत्र यातो मनसिजनिभ हे नः पुरस्तात् त्वमेहि ।धम्मिल्लेऽस्मान् गृहीत्वा विगलितवसनास्त्वाशु चुम्बस्व गण्डेवक्षोजौ मर्दय त्वं कनकघटनिभौ नाथ किं वाद्य कुर्मः ॥ ४९॥

procuratā gopadārāḥ pulinatalagatāḥ pūrṇacandrānanaṃ taṃhitvāsmān kutra yāto manasijanibha he naḥ purastāt tvamehi |dhammille'smān gṛhītvā vigalitavasanāstvāśu cumbasva gaṇḍevakṣojau mardaya tvaṃ kanakaghaṭanibhau nātha kiṃ vādya kurmaḥ || 49||

धेनुस्वामिन्न याहि द्रुततरमधुना कामतप्तस्तनीनांत्वस्माकं बिम्बतुल्यं त्वमृतरसयुतं चाधरोष्ठं पिब त्वम् ।इत्येवं प्रार्थितो यो व्रजकुलरमणीभिस्तदा प्रादुरासीत्तासां प्रीतिं च कुर्वन् स्मितकमलमुखः पातु पूर्णत्रयीशः ॥ ५०॥

dhenusvāminna yāhi drutataramadhunā kāmataptastanīnāṃtvasmākaṃ bimbatulyaṃ tvamṛtarasayutaṃ cādharoṣṭhaṃ piba tvam |ityevaṃ prārthito yo vrajakularamaṇībhistadā prādurāsīttāsāṃ prītiṃ ca kurvan smitakamalamukhaḥ pātu pūrṇatrayīśaḥ || 50||

कृष्णं दृष्ट्वा तु गोप्यः स्मितमुखकमलाः शीघ्रमाश्लिष्य सत्यःरासक्रीडां प्रचक्रुस्त्वथ हरिसहिता गानपूर्वं सनृत्तम् ।कृष्णो गोपी च कृष्णस्त्वथ पशुपसुतेत्येवमावृत्य हस्तान्आश्लिष्य प्रेमयुक्ताः स तु मुदमगमत् पातु पूर्णत्रयीशः ॥ ५१॥

kṛṣṇaṃ dṛṣṭvā tu gopyaḥ smitamukhakamalāḥ śīghramāśliṣya satyaḥrāsakrīḍāṃ pracakrustvatha harisahitā gānapūrvaṃ sanṛttam |kṛṣṇo gopī ca kṛṣṇastvatha paśupasutetyevamāvṛtya hastānāśliṣya premayuktāḥ sa tu mudamagamat pātu pūrṇatrayīśaḥ || 51||

कृष्णो नन्दादिगोपा वनमुखमगमन् सेवितुं चाम्बिकां तांस्नात्वा सारस्वतेऽशोऽम्बुनि मुनिकुसुमैरर्चयन्तः शिवौ तौ ।गोवस्त्रादीन् द्विजेभ्यो ददुरुदकमथो प्राश्य भक्त्या नितान्तंदेवौ सम्प्रार्थ्य भूयस्त्वभिमतमपि ते भक्तभक्तौ विजह्रुः ॥ ५२॥

kṛṣṇo nandādigopā vanamukhamagaman sevituṃ cāmbikāṃ tāṃsnātvā sārasvate'śo'mbuni munikusumairarcayantaḥ śivau tau |govastrādīn dvijebhyo dadurudakamatho prāśya bhaktyā nitāntaṃdevau samprārthya bhūyastvabhimatamapi te bhaktabhaktau vijahruḥ || 52||

तस्यां रात्र्यां तु नन्दं त्वजगरजरठस्त्वग्रहीद्भक्षणार्थंचुक्रोश त्राहि कृष्णेत्यजगरमुखतो नन्दवाक्यं निशम्य ।गत्वा पादेन हित्वोरगपरिबृढकं को भवानित्यपृच्छत्श्रुत्वा कृष्णस्य वाक्यं द्रततरमवदद्भक्तिपूर्व विनम्रः ॥ ५३॥

tasyāṃ rātryāṃ tu nandaṃ tvajagarajaraṭhastvagrahīdbhakṣaṇārthaṃcukrośa trāhi kṛṣṇetyajagaramukhato nandavākyaṃ niśamya |gatvā pādena hitvoragaparibṛḍhakaṃ ko bhavānityapṛcchatśrutvā kṛṣṇasya vākyaṃ dratataramavadadbhaktipūrva vinamraḥ || 53||

स्वामिन् मे श्रूयतां भो जगति मम गतिस्त्वङ्गिरोब्राह्मणेन्द्रंविद्याद्ध्रुक् प्राहसं सत्ववददिति रुषा चोरगत्वं प्रयाहि ।त्वत्पादस्पर्शमुक्तोऽभवमनुजानीहि गन्तुं सुदर्शंत्वित्युक्तोऽयं हि चोक्त्वा मुदमगमदमुं पातु पूर्णत्रयीशः ॥ ५४॥

svāmin me śrūyatāṃ bho jagati mama gatistvaṅgirobrāhmaṇendraṃvidyāddhruk prāhasaṃ satvavadaditi ruṣā coragatvaṃ prayāhi |tvatpādasparśamukto'bhavamanujānīhi gantuṃ sudarśaṃtvityukto'yaṃ hi coktvā mudamagamadamuṃ pātu pūrṇatrayīśaḥ || 54||

कस्यां रात्र्यां स रामो वनमगमदसौ गोपनारीजनौघैर्गायंश्चिक्रीड तस्यां निधिपसहचरः शङ्खचूडोऽभ्युपेत्य ।तन्नाथं स्त्रीसमूहं भयरहितमनाः प्रैरयद्दिश्युदीच्यांक्रोशन्तं कृष्ण रामेत्यथ निजसुहृदा गायमानौ वनान्ते ॥ ५५॥ (काल्यमानौ)

kasyāṃ rātryāṃ sa rāmo vanamagamadasau gopanārījanaughairgāyaṃścikrīḍa tasyāṃ nidhipasahacaraḥ śaṅkhacūḍo'bhyupetya |tannāthaṃ strīsamūhaṃ bhayarahitamanāḥ prairayaddiśyudīcyāṃkrośantaṃ kṛṣṇa rāmetyatha nijasuhṛdā gāyamānau vanānte || 55|| (kālyamānau)

तच्छ्रुत्वा रोदनं तौ जगदतुरभयं सालहस्तौ प्रयातौतौ दृष्ट्वा विद्रतोऽसौ युवतिजनमवन् सीरपाणिर्व्यतिष्ठन् ।कृष्णो हत्वा च हृत्वा तमपि मणिवरं दत्तवानग्रजायप्रीतास्ता गोपवध्वः स च मुदमगमत् पातु पूर्णत्रयीशः ॥ ५६॥

tacchrutvā rodanaṃ tau jagadaturabhayaṃ sālahastau prayātautau dṛṣṭvā vidrato'sau yuvatijanamavan sīrapāṇirvyatiṣṭhan |kṛṣṇo hatvā ca hṛtvā tamapi maṇivaraṃ dattavānagrajāyaprītāstā gopavadhvaḥ sa ca mudamagamat pātu pūrṇatrayīśaḥ || 56||

गोप्यः कृष्णं ह्यदृष्ट्वा निजगदुरथ ताः कार्यमन्यद्विहायचान्योन्यं वेदयुक्ता निजहनुममलां वामभागांसदेशे ।क्षिप्त्वा वेणुं सरन्ध्रं त्वधरपरिसरे चाङ्गुलीभिः पिधायसभ्रूभङ्गं त्वपोह्य त्वमृतरससमं यत्र गानं करोति ॥ ५७॥

gopyaḥ kṛṣṇaṃ hyadṛṣṭvā nijagaduratha tāḥ kāryamanyadvihāyacānyonyaṃ vedayuktā nijahanumamalāṃ vāmabhāgāṃsadeśe |kṣiptvā veṇuṃ sarandhraṃ tvadharaparisare cāṅgulībhiḥ pidhāyasabhrūbhaṅgaṃ tvapohya tvamṛtarasasamaṃ yatra gānaṃ karoti || 57||

हे गोप्यो नन्दसूनुर्निजचरणगतान् गोपनारीजनौघानस्मान् हित्वा प्रयातः क्व नु भुवनतले वेणुगानं प्रकुर्वन् ।श्रुत्वा यद्वेणुगानं गगनमनुगताः सिद्धपत्न्योऽथ सिद्धान्हित्वा तान्ता अभूवन स्मरमुषितधियो मूर्छिता मुक्तलज्जाः ॥ ५८॥

he gopyo nandasūnurnijacaraṇagatān gopanārījanaughānasmān hitvā prayātaḥ kva nu bhuvanatale veṇugānaṃ prakurvan |śrutvā yadveṇugānaṃ gaganamanugatāḥ siddhapatnyo'tha siddhānhitvā tāntā abhūvana smaramuṣitadhiyo mūrchitā muktalajjāḥ || 58||

हे गोप्यो हन्त हन्त स्वकरजलभवेनाथ सङ्गृह्य शृङ्गंकच्छे धृत्वा च वेणुं ह्युरसि मणियुतां हारवल्लीं प्रधार्य ।ध्मानं कुर्वन् प्रयातः सुरवरसुदृशो यस्य नादं निशम्यदेवान् हित्वा स्मरार्ता मुमुहुरथ मुहुः स्निग्धमुख्यो नितान्तम् ॥ ५९॥

he gopyo hanta hanta svakarajalabhavenātha saṅgṛhya śṛṅgaṃkacche dhṛtvā ca veṇuṃ hyurasi maṇiyutāṃ hāravallīṃ pradhārya |dhmānaṃ kurvan prayātaḥ suravarasudṛśo yasya nādaṃ niśamyadevān hitvā smarārtā mumuhuratha muhuḥ snigdhamukhyo nitāntam || 59||

हे गोप्यो नन्दपत्नी वदनवनभुवोन्मेषकारी दिनेशःसालिर्बर्हावतंसः स्मिआकमलमुखः पुण्डरीकायताक्षः ।वेणुं गायन् क्व यातो वृषमृगपशवो वेणुनादं यदीयंश्रुत्वा तद्दत्तकर्णा विगलितकबलाश्चित्रभूता भवन्ति ॥ ६०॥

he gopyo nandapatnī vadanavanabhuvonmeṣakārī dineśaḥsālirbarhāvataṃsaḥ smiākamalamukhaḥ puṇḍarīkāyatākṣaḥ |veṇuṃ gāyan kva yāto vṛṣamṛgapaśavo veṇunādaṃ yadīyaṃśrutvā taddattakarṇā vigalitakabalāścitrabhūtā bhavanti || 60||

वल्लव्यो गोपचोरो द्रुततरमपहृत्याथ यातः क्व वासौयास्माकं चित्तरत्नं हृदयपिठरगं वेणुगानं प्रकुर्वन् ।गन्धर्व्यो यस्य गानं स्वरवरसहितं प्रीतिपूर्वं गृणन्त्योनिन्दन्त्यः स्वीयगानं सुमृदुकलगिरः कामतप्तास्त्वभूवन् ॥ ६१॥

vallavyo gopacoro drutataramapahṛtyātha yātaḥ kva vāsauyāsmākaṃ cittaratnaṃ hṛdayapiṭharagaṃ veṇugānaṃ prakurvan |gandharvyo yasya gānaṃ svaravarasahitaṃ prītipūrvaṃ gṛṇantyonindantyaḥ svīyagānaṃ sumṛdukalagiraḥ kāmataptāstvabhūvan || 61||

हे गोप्यो गोपवेषो निजकरकमले धारयन् यष्टिमेकांसंयुक्तो गोपवत्सैर्वनभुवि रणयन् वेणुनादं क्व यातः ।व्यत्यस्ता ङ्घ्रिर्यदीयं मृदुतरनिनदं सर्पवर्यास्तु पीत्वासंश्लाघन्ते शिरोभिर्मणिवरसहितैर्दीर्घजिह्वे प्रसार्य ॥ ६२॥

he gopyo gopaveṣo nijakarakamale dhārayan yaṣṭimekāṃsaṃyukto gopavatsairvanabhuvi raṇayan veṇunādaṃ kva yātaḥ |vyatyastā ṅghriryadīyaṃ mṛdutaraninadaṃ sarpavaryāstu pītvāsaṃślāghante śirobhirmaṇivarasahitairdīrghajihve prasārya || 62||

इत्थं गोपीजनैर्यो निजविरहवशाद्दूयमानान्तरङ्गैःभूयः प्रस्विन्नगात्रैर्विगलितवसनैर्भूयसाक्रुश्यमानः ।वत्सान् सम्प्रेर्यमाणः पशुपसुतगणैर्गीयमानात्मकीर्तिःतं कुर्वन् वेणुनादं व्रजकुलमगमत् पातु पूर्णत्रयीशः ॥ ६३॥

itthaṃ gopījanairyo nijavirahavaśāddūyamānāntaraṅgaiḥbhūyaḥ prasvinnagātrairvigalitavasanairbhūyasākruśyamānaḥ |vatsān sampreryamāṇaḥ paśupasutagaṇairgīyamānātmakīrtiḥtaṃ kurvan veṇunādaṃ vrajakulamagamat pātu pūrṇatrayīśaḥ || 63||

गोष्ठं प्राप्तस्त्वरिष्टः खरतरमतुलं रम्भमाणः सुशृङ्गःतं दृष्ट्वा कृष्ण कृष्णेत्यव तव सुहृदः शृङ्गिणो भीतभीतान् ।इत्येवं चुक्रुशुस्तं वृषमवनितले शृङ्गयोः सम्प्रगृह्णन्निष्पिष्यारादरक्षद्धरिरथ सुहृदः पातु पूर्णत्रयीशः ॥ ६४॥

goṣṭhaṃ prāptastvariṣṭaḥ kharataramatulaṃ rambhamāṇaḥ suśṛṅgaḥtaṃ dṛṣṭvā kṛṣṇa kṛṣṇetyava tava suhṛdaḥ śṛṅgiṇo bhītabhītān |ityevaṃ cukruśustaṃ vṛṣamavanitale śṛṅgayoḥ sampragṛhṇanniṣpiṣyārādarakṣaddhariratha suhṛdaḥ pātu pūrṇatrayīśaḥ || 64||

केशी कंसस्य मित्रं व्रजमगमदसौ वाजिरूपोऽतिकायोधून्वन् बभ्रूः सटाः स्वाः खुरदलितमहीरेणुभिश्छन्नगात्रः ।पद्भ्यां हत्वा हरिं तं व्यनददथ रुषा कम्पयन् गोपसङ्घान्धून्वानः स्वीयपुच्छं त्वतिकुपितमनाश्चण्डवेगोऽञ्जनाभः ॥ ६५॥

keśī kaṃsasya mitraṃ vrajamagamadasau vājirūpo'tikāyodhūnvan babhrūḥ saṭāḥ svāḥ khuradalitamahīreṇubhiśchannagātraḥ |padbhyāṃ hatvā hariṃ taṃ vyanadadatha ruṣā kampayan gopasaṅghāndhūnvānaḥ svīyapucchaṃ tvatikupitamanāścaṇḍavego'ñjanābhaḥ || 65||

तत्क्षेपं वञ्चयित्वा हरिरथ जगृहे पादयोर्भ्रामयित्वाचिक्षप क्रोशमात्रं पुनराप स रुषा लब्धसज्ञस्तमाप ।तस्यास्ये स्वीयबाहुप्रसरणमतनोत्तेन दग्धोऽपतत् सःगोपास्ते मोदमापुः स्वयमपि नृवरं पातु पूर्णत्रयीशः ॥ ६६॥

tatkṣepaṃ vañcayitvā hariratha jagṛhe pādayorbhrāmayitvācikṣapa krośamātraṃ punarāpa sa ruṣā labdhasajñastamāpa |tasyāsye svīyabāhuprasaraṇamatanottena dagdho'patat saḥgopāste modamāpuḥ svayamapi nṛvaraṃ pātu pūrṇatrayīśaḥ || 66||

लीलां नीलायनाख्यां पशुपसुतवराश्चक्रुरन्योन्यमेत्यकेचित् पालास्तु चोरास्त्वजकुलमिति तान् योऽहरच्चोररूपी ।व्योमो नीत्वाद्रिकुञ्ज पुनरपि हरणे चोद्यतं वीक्ष्य वक्षोदेशं भित्त्वा वरक्षत् पशुपशिशुगणान् पातु पूर्णत्रयीशः ॥ ६७॥

līlāṃ nīlāyanākhyāṃ paśupasutavarāścakruranyonyametyakecit pālāstu corāstvajakulamiti tān yo'haraccorarūpī |vyomo nītvādrikuñja punarapi haraṇe codyataṃ vīkṣya vakṣodeśaṃ bhittvā varakṣat paśupaśiśugaṇān pātu pūrṇatrayīśaḥ || 67||

अक्रूरः कंसवाचा व्रजमगमदथो रामकृष्णौ ननामताभ्यां सम्पूज्य पश्चान्निजपितृचरितं कंसवाक्यं निशम्य ।नन्देनालोच्य राज्ञे करमपि च घृतं क्षीरमादाय गोपैःनन्दाद्यौ रामकृष्णौ ययतुरथ रथपृष्ठमारुह्य शीघ्रम् ॥ ६८॥

akrūraḥ kaṃsavācā vrajamagamadatho rāmakṛṣṇau nanāmatābhyāṃ sampūjya paścānnijapitṛcaritaṃ kaṃsavākyaṃ niśamya |nandenālocya rājñe karamapi ca ghṛtaṃ kṣīramādāya gopaiḥnandādyau rāmakṛṣṇau yayaturatha rathapṛṣṭhamāruhya śīghram || 68||

तत्काले गोपकन्या निजगुणमनुसृत्यादराद्दुःखितास्ताःवाचा स प्रेमष्ट्यामृतकरनिभया प्रेरयन्नाप कृष्णाम् ।तस्यां स्नातुं प्रविष्टो यदुवरतनयौ वीक्ष्य चोन्मज्ज्य यानेदृष्ट्वा क्रूरः स कृष्णं फणिवरशयितं प्राप मोदं नितान्तम् ॥ ६९॥

tatkāle gopakanyā nijaguṇamanusṛtyādarādduḥkhitāstāḥvācā sa premaṣṭyāmṛtakaranibhayā prerayannāpa kṛṣṇām |tasyāṃ snātuṃ praviṣṭo yaduvaratanayau vīkṣya conmajjya yānedṛṣṭvā krūraḥ sa kṛṣṇaṃ phaṇivaraśayitaṃ prāpa modaṃ nitāntam || 69||

नत्वा स्तुत्वा जलौघे फणिवरशयनं कृष्णमुन्मज्ज्य यानंसम्प्राप्तः कृष्णरामौ निजनुतिमुदितौ नन्दगोपाद्यनेकैः ।नीत्वा कंसपुरीं नितान्तमधुरामावेद्य कंसाय तौप्राप्तौ स्वीयगृहं जगाम स हरे राज्ञां प्रगृह्यानमन् ॥ ७०॥

natvā stutvā jalaughe phaṇivaraśayanaṃ kṛṣṇamunmajjya yānaṃsamprāptaḥ kṛṣṇarāmau nijanutimuditau nandagopādyanekaiḥ |nītvā kaṃsapurīṃ nitāntamadhurāmāvedya kaṃsāya tauprāptau svīyagṛhaṃ jagāma sa hare rājñāṃ pragṛhyānaman || 70||

द्रष्टुं तां मधुरां ययौ बलमुतो गोपैर्वृतः सर्वतोहृत्वा वस्त्राणि पुष्पाण्यपि बहुरुचिरं कुङ्कुमं चन्दनं च ।कुब्जां तामतनोन्नितान्तरमणीं तद्याचितः प्राह यःकृत्वा कार्यं व्रजे ते सदनमिति मुदा पातु पूर्णत्रयीशः ॥ ७१॥

draṣṭuṃ tāṃ madhurāṃ yayau balamuto gopairvṛtaḥ sarvatohṛtvā vastrāṇi puṣpāṇyapi bahuruciraṃ kuṅkumaṃ candanaṃ ca |kubjāṃ tāmatanonnitāntaramaṇīṃ tadyācitaḥ prāha yaḥkṛtvā kāryaṃ vraje te sadanamiti mudā pātu pūrṇatrayīśaḥ || 71||

पृष्दा शालां प्रयातं वन्धिमपि गजं वीक्ष्य मार्गे स्थितं तंमार्गादानात् स कृष्णो गजमथ तरसोन्मथ्य चोत्पाट्य दन्तम् ।अम्बष्ठं चापि हृत्वा करिवररदनात् युद्धरङ्गं प्रयातौदृष्ट्वा चाणूर ऊचे स्मितमुषितमना मुष्टिकश्चाब्जनाभौ ॥ ७२॥

pṛṣdā śālāṃ prayātaṃ vandhimapi gajaṃ vīkṣya mārge sthitaṃ taṃmārgādānāt sa kṛṣṇo gajamatha tarasonmathya cotpāṭya dantam |ambaṣṭhaṃ cāpi hṛtvā karivararadanāt yuddharaṅgaṃ prayātaudṛṣṭvā cāṇūra ūce smitamuṣitamanā muṣṭikaścābjanābhau || 72||

मल्लोन्मल्लौ युवां तौ नृपसद इदमप्यत्र युद्धं च कुर्मःचाणूरो मुष्टिकोऽसौ निजकरयुगमारफाल्य चोरुप्रदेशम् ।बद्ध्वा चान्योन्यहस्तान् द्रुतपदयुगलं चिक्षिपुर्दूरदूरंवक्षोभिर्मुष्टिभिस्तेत्युयुधुरथ पुनर्जानुभिश्चोत्तमाङ्गैः ॥ ७३॥

mallonmallau yuvāṃ tau nṛpasada idamapyatra yuddhaṃ ca kurmaḥcāṇūro muṣṭiko'sau nijakarayugamāraphālya corupradeśam |baddhvā cānyonyahastān drutapadayugalaṃ cikṣipurdūradūraṃvakṣobhirmuṣṭibhistetyuyudhuratha punarjānubhiścottamāṅgaiḥ || 73||

चाणूरं सम्प्रगृह्णन् युधि यदुतिलको भ्रामयित्वा कुपृष्ठेचास्फाल्यापेषयन्तं द्रुतमथ स बलो मुष्टिकं मुष्टिहत्या ।कूटं चापेषयत्तं शलमथ कुपितस्तोसलं गोपवर्योमल्लास्त्वन्येऽथ रङ्गाद्द्रुततरमगमन् भीतभीताः समन्तात् ॥ ७४॥

cāṇūraṃ sampragṛhṇan yudhi yadutilako bhrāmayitvā kupṛṣṭhecāsphālyāpeṣayantaṃ drutamatha sa balo muṣṭikaṃ muṣṭihatyā |kūṭaṃ cāpeṣayattaṃ śalamatha kupitastosalaṃ gopavaryomallāstvanye'tha raṅgāddrutataramagaman bhītabhītāḥ samantāt || 74||

दृष्ट्वाथो रामकृष्णावतिकुपितमनाः प्राह निःसार्य तान्तावित्युक्ते मातुले स्वे द्रुतमगपदसौ मञ्चवर्यं सभायाम् ।रोषात् केशान् प्रगृह्य स्वकरकमलतोऽपातयद्युद्धरङ्गेतस्मिन् कंसे पतित्वाख्यनुमतनुत यः पातु पूर्णत्रयीशः ॥ ७५॥

dṛṣṭvātho rāmakṛṣṇāvatikupitamanāḥ prāha niḥsārya tāntāvityukte mātule sve drutamagapadasau mañcavaryaṃ sabhāyām |roṣāt keśān pragṛhya svakarakamalato'pātayadyuddharaṅgetasmin kaṃse patitvākhyanumatanuta yaḥ pātu pūrṇatrayīśaḥ || 75||

हत्वा युद्धे च कंसं त्वथ बलसहितो मोचयित्वा स बन्धादम्बां तातं च नत्वा सविनयमनघौ तस्थतुः साञ्जली तौ ।तावाश्लिष्य स्वपुत्रौ प्रमुदमगमतामुग्रसेनाय राज्यंदत्त्वा यः प्राप मोदं नृपममलधियं पातु पूर्णत्रयीशः ॥ ७६॥

hatvā yuddhe ca kaṃsaṃ tvatha balasahito mocayitvā sa bandhādambāṃ tātaṃ ca natvā savinayamanaghau tasthatuḥ sāñjalī tau |tāvāśliṣya svaputrau pramudamagamatāmugrasenāya rājyaṃdattvā yaḥ prāpa modaṃ nṛpamamaladhiyaṃ pātu pūrṇatrayīśaḥ || 76||

नन्दं प्रत्यर्च्य गोपान् धनवसनवरैः प्रेषयित्वा व्रजं तान्सम्प्राप्तौ ब्रह्मचर्यं स्वकुलगुरुमुखाद्गर्गसंज्ञां श्रुतिं तौ ।काश्यां सान्दीपिनेश्च प्रथितगुरुवरालब्धविद्यौ प्रभासक्षेत्रे नष्टं समुद्रे स्वतनयमवृणोत् निष्क्रियार्थं गुरुस्तौ ॥ ७७॥

nandaṃ pratyarcya gopān dhanavasanavaraiḥ preṣayitvā vrajaṃ tānsamprāptau brahmacaryaṃ svakulagurumukhādgargasaṃjñāṃ śrutiṃ tau |kāśyāṃ sāndīpineśca prathitaguruvarālabdhavidyau prabhāsakṣetre naṣṭaṃ samudre svatanayamavṛṇot niṣkriyārthaṃ gurustau || 77||

तौ गत्वा याम्यगेहं गुरुसुतमधुना चानयेत्युक्तमात्रौनेतारं च जनं ततोन्बुधिजले हत्वा तदङ्गोद्भवम् ।शङ्खं हृत्वाथ गत्वा यमपुरिशयनात् प्राप्य पुत्रं गुरोस्तौदत्त्वा देशिकपुङ्गवाय तदनुज्ञातौ पुरीं जग्मतुः ॥ ७८॥

tau gatvā yāmyagehaṃ gurusutamadhunā cānayetyuktamātraunetāraṃ ca janaṃ tatonbudhijale hatvā tadaṅgodbhavam |śaṅkhaṃ hṛtvātha gatvā yamapuriśayanāt prāpya putraṃ gurostaudattvā deśikapuṅgavāya tadanujñātau purīṃ jagmatuḥ || 78||

कृष्णोऽयं चोद्धवं तं निजसखमवदद्गच्छ शीघ्रं व्रजं तंतातं नन्दं यशोदां व्रजकुलरमणीः सान्त्वसन्देशतो मे ।आयाहि (हीति) प्रयुक्तो व्रजमगमदथो स्यन्दनेन प्रपूज्यनन्दोऽयं यस्य लीलाश्रवणलसितधीः पातु पूर्णत्रयीशः ॥ ७९॥

kṛṣṇo'yaṃ coddhavaṃ taṃ nijasakhamavadadgaccha śīghraṃ vrajaṃ taṃtātaṃ nandaṃ yaśodāṃ vrajakularamaṇīḥ sāntvasandeśato me |āyāhi (hīti) prayukto vrajamagamadatho syandanena prapūjyanando'yaṃ yasya līlāśravaṇalasitadhīḥ pātu pūrṇatrayīśaḥ || 79||

गोप्यो दृष्ट्वोद्धवं तं भ्रमर इति धिया चाब्रुवन् वञ्चकस्यबन्धुस्त्वं मा स्पृशाघ्रिं त्वितरयुवतिभिर्दत्तमाल्याङ्गरागः ।बिम्बाभं चाधरोष्ठं सकृदपि हृदयं वल्लवीनां वनान्तेक्रूरेणाक्रूरनाम्ना पुरमनुगमितस्तस्य दूतो हि तस्मात् ॥ ८०॥

gopyo dṛṣṭvoddhavaṃ taṃ bhramara iti dhiyā cābruvan vañcakasyabandhustvaṃ mā spṛśāghriṃ tvitarayuvatibhirdattamālyāṅgarāgaḥ |bimbābhaṃ cādharoṣṭhaṃ sakṛdapi hṛdayaṃ vallavīnāṃ vanāntekrūreṇākrūranāmnā puramanugamitastasya dūto hi tasmāt || 80||

भृङ्गास्मत्सन्निधौ तं यदुपतिमगुणं गायसि त्वं किमर्थंस्त्रीणां वक्षोजयुग्मग्रहणपटुतरं धूर्तलोकाग्रगण्यम् ।तासां स्त्रीणां पुरस्ताद्विजयसखममुं गीयतां तास्तदानींइष्टं ते कल्पयन्ति व्रजपतिशिशुना भुज्यमानास्त्रयो याः ॥ ८१॥

bhṛṅgāsmatsannidhau taṃ yadupatimaguṇaṃ gāyasi tvaṃ kimarthaṃstrīṇāṃ vakṣojayugmagrahaṇapaṭutaraṃ dhūrtalokāgragaṇyam |tāsāṃ strīṇāṃ purastādvijayasakhamamuṃ gīyatāṃ tāstadānīṃiṣṭaṃ te kalpayanti vrajapatiśiśunā bhujyamānāstrayo yāḥ || 81||

ऊचुर्गोप्यः षडङ्घ्रिं कपटयदुपतेर्भूतले वा रसायांस्वर्लोके वा दुरापाः किमिति युवतयो हासशृङ्गारभूम्नः ।हित्वा बन्धून पतीन् तान् यमनिशमगमामास्य वाक्याद्वयं नःकुर्यात् किं प्रेमदृष्टिं बहुतरमलपंश्चोद्धवाग्रे हि कृष्णम् ॥ ८२॥

ūcurgopyaḥ ṣaḍaṅghriṃ kapaṭayadupaterbhūtale vā rasāyāṃsvarloke vā durāpāḥ kimiti yuvatayo hāsaśṛṅgārabhūmnaḥ |hitvā bandhūna patīn tān yamaniśamagamāmāsya vākyādvayaṃ naḥkuryāt kiṃ premadṛṣṭiṃ bahutaramalapaṃścoddhavāgre hi kṛṣṇam || 82||

श्रुत्वा गोपीविलापं यदुवरसचिवः प्राह गोपीरथायंप्रोष्ठो युष्मत्कृते मां व्रजकुलमधुना प्राहिणोत् सान्त्वयेति ।अत्रागत्याथ शीघ्रं भजति च भवतीरित्थमुक्त्वा प्रयातोश्रुत्वा सर्वं च सख्युर्मुदमगादसौ पातु पूर्णत्रयीशः ॥ ८३॥

śrutvā gopīvilāpaṃ yaduvarasacivaḥ prāha gopīrathāyaṃproṣṭho yuṣmatkṛte māṃ vrajakulamadhunā prāhiṇot sāntvayeti |atrāgatyātha śīghraṃ bhajati ca bhavatīritthamuktvā prayātośrutvā sarvaṃ ca sakhyurmudamagādasau pātu pūrṇatrayīśaḥ || 83||

सैरन्धया मन्दिरं तत् प्रययतुरनघश्चोद्धवश्चक्रपाणिःतत्पूजां प्राप्य पश्चाच्छयनवरनथो प्राप्तवान् कामतप्ताम् ।आलिङ्ग्याहो स्त्रियं तामभजत विमलां भूयसामन्त्र्य यातोमाटश्रीरामभूपं स्वभवनमथ यः पातु पूर्णत्रयीशः ॥ ८४॥

sairandhayā mandiraṃ tat prayayaturanaghaścoddhavaścakrapāṇiḥtatpūjāṃ prāpya paścācchayanavaranatho prāptavān kāmataptām |āliṅgyāho striyaṃ tāmabhajata vimalāṃ bhūyasāmantrya yātomāṭaśrīrāmabhūpaṃ svabhavanamatha yaḥ pātu pūrṇatrayīśaḥ || 84||

कृष्णो रामोद्धवाभ्यां द्रुतमगमदथाक्रूरगेहं वरिष्ठंदृष्ट्वा तौ रामकृष्णौ प्रणमनमकरोद्भक्तिपूर्वं स ताभ्याम् ।पूजाभिः पूजयित्वा पदयुगमनयोरभ्यषिञ्चत् स तोयैःपीत्वा पूतोऽभवत्तन्मृदुहसनपरोऽक्रूरमूचे तदानीम् ॥ ८५॥

kṛṣṇo rāmoddhavābhyāṃ drutamagamadathākrūragehaṃ variṣṭhaṃdṛṣṭvā tau rāmakṛṣṇau praṇamanamakarodbhaktipūrvaṃ sa tābhyām |pūjābhiḥ pūjayitvā padayugamanayorabhyaṣiñcat sa toyaiḥpītvā pūto'bhavattanmṛduhasanaparo'krūramūce tadānīm || 85||

दाशार्हाक्रूर गत्वा पुरवरमधुना हस्तिनाख्यं तु कुन्तींतत्पुत्रांस्तातहीनान् कुरु नरपतिना पत्तनं सम्प्रणीतान् ।दृष्ट्वा वृत्तान्तमेषां कुरु नगरपतेरन्धनेत्रस्य भूयोज्ञात्वा चायाहि शीघ्रं त्विति यदुपतिना प्रेषितस्तत्र यातः ॥ ८६॥

dāśārhākrūra gatvā puravaramadhunā hastinākhyaṃ tu kuntīṃtatputrāṃstātahīnān kuru narapatinā pattanaṃ sampraṇītān |dṛṣṭvā vṛttāntameṣāṃ kuru nagarapaterandhanetrasya bhūyojñātvā cāyāhi śīghraṃ tviti yadupatinā preṣitastatra yātaḥ || 86||

गत्वा कुन्तीं सपुत्रां त्वनुनयवचसा सान्त्वयित्वान्धनेत्रंदृष्ट्वान्यान् द्रोणभीष्मप्रभृतिकुरुवरान् पाण्डुपुत्रास्त्वदीयाः ।पोष्यास्ते तातहीनास्तव पदशरणा यामि राष्ट्रं त्विदानीमित्युक्त्वागत्य यस्मादवददमुमसौ पातु पूर्णत्रयीशः ॥ ८७॥

gatvā kuntīṃ saputrāṃ tvanunayavacasā sāntvayitvāndhanetraṃdṛṣṭvānyān droṇabhīṣmaprabhṛtikuruvarān pāṇḍuputrāstvadīyāḥ |poṣyāste tātahīnāstava padaśaraṇā yāmi rāṣṭraṃ tvidānīmityuktvāgatya yasmādavadadamumasau pātu pūrṇatrayīśaḥ || 87||

श्रुत्वा कंसं हतं तं रथकरिहरिभिः पत्तिसङ्घैर्जरायाअत्रायं मागधाख्यो यदुपुरमगमत् कंसहन्त्रा नियोद्धुम् ।कृत्वा युद्धं स रामान्निहतनिजबलो बन्धितः कृष्णमुक्तोदुःखार्तोऽगात्तदानीं सुरगणनुदितः पातु पूर्णत्रयीशः ॥ ८८॥

śrutvā kaṃsaṃ hataṃ taṃ rathakariharibhiḥ pattisaṅghairjarāyāatrāyaṃ māgadhākhyo yadupuramagamat kaṃsahantrā niyoddhum |kṛtvā yuddhaṃ sa rāmānnihatanijabalo bandhitaḥ kṛṣṇamuktoduḥkhārto'gāttadānīṃ suragaṇanuditaḥ pātu pūrṇatrayīśaḥ || 88||

इत्थं त्वक्षोहिणीभिर्दश च पुनरसौ सप्तवारं च युद्ध्वाभग्नो भूत्वाथ यातस्तदनु यवनपः स्वीयसैन्यैर्निरुद्धः ।तत्काले द्वारकायां निजजनमनयद्योगमायाप्रभावात्तद्रक्षायै बलं चागमयदथ हरिः पातु पूर्णत्रयीशः ॥ ८९॥

itthaṃ tvakṣohiṇībhirdaśa ca punarasau saptavāraṃ ca yuddhvābhagno bhūtvātha yātastadanu yavanapaḥ svīyasainyairniruddhaḥ |tatkāle dvārakāyāṃ nijajanamanayadyogamāyāprabhāvāttadrakṣāyai balaṃ cāgamayadatha hariḥ pātu pūrṇatrayīśaḥ || 89||

पुर्या निष्क्रान्तमेनं स तु यवनवरः प्राद्रवन्निद्रितं तंअद्रेरन्तर्गुहाया नृपतिमथ पदाहत्य तद्दृष्टिदग्धः ।भस्मीभूतस्तदानीं यदुपतिरगमत्तत्पुरस्तात् स दृष्ट्वानत्वा सम्प्राप्य चेष्टं तपसि कृतमनाः प्रापयाद्रिं नृपेन्द्रः ॥ ९०॥

puryā niṣkrāntamenaṃ sa tu yavanavaraḥ prādravannidritaṃ taṃadrerantarguhāyā nṛpatimatha padāhatya taddṛṣṭidagdhaḥ |bhasmībhūtastadānīṃ yadupatiragamattatpurastāt sa dṛṣṭvānatvā samprāpya ceṣṭaṃ tapasi kṛtamanāḥ prāpayādriṃ nṛpendraḥ || 90||

प्रत्यावृत्याथ राज्यं यवनगणवृतं संहरन् म्लेच्छसङ्घान्हृत्वा द्रव्यं प्रयातौ यदुवरतनयो मार्गमध्ये स दृष्ट्वा ।अक्षोहिण्या वृतस्तौ द्रुततरमगमच्चेलतुर्दूरदूरंपादाभ्यां पर्वताग्रं हरिवरसदृशौ प्रापतू रामकृष्णौ ॥ ९१॥

pratyāvṛtyātha rājyaṃ yavanagaṇavṛtaṃ saṃharan mlecchasaṅghānhṛtvā dravyaṃ prayātau yaduvaratanayo mārgamadhye sa dṛṣṭvā |akṣohiṇyā vṛtastau drutataramagamaccelaturdūradūraṃpādābhyāṃ parvatāgraṃ harivarasadṛśau prāpatū rāmakṛṣṇau || 91||

सोऽप्यावृत्य स्वसैन्यै र्गिरिवरमभितस्तावदृष्ट्वा कृशानुंदत्त्वा सद्यो गिरीन्द्रं त्वदहदथ जवाद्रामकृष्णौ गिरीन्द्रात् ।तस्माच्चाधो निपत्य स्वपुरमगमतां सिंहशार्दूलवेगौनिर्यातो मागधोऽसौ निजपुरमथ तौ यादवेन्द्रावदृष्ट्वा ॥ १२॥

so'pyāvṛtya svasainyai rgirivaramabhitastāvadṛṣṭvā kṛśānuṃdattvā sadyo girīndraṃ tvadahadatha javādrāmakṛṣṇau girīndrāt |tasmāccādho nipatya svapuramagamatāṃ siṃhaśārdūlavegauniryāto māgadho'sau nijapuramatha tau yādavendrāvadṛṣṭvā || 12||

आनर्तो रैवताख्यो निजवरतनयां रेवतीं दत्तवांस्तांरामायाथो स कृष्णो द्विजवरवचनात् कुन्डिनं प्राप सद्यः ।हृत्वासौ रुक्मिणीं तां यदुवरतनयश्चैद्यराजाय क्लृप्तांभूपानां पश्यतां तद्रथवरमगमत् पातु पूर्णत्रयीशः ॥ ९३॥

ānarto raivatākhyo nijavaratanayāṃ revatīṃ dattavāṃstāṃrāmāyātho sa kṛṣṇo dvijavaravacanāt kunḍinaṃ prāpa sadyaḥ |hṛtvāsau rukmiṇīṃ tāṃ yaduvaratanayaścaidyarājāya klṛptāṃbhūpānāṃ paśyatāṃ tadrathavaramagamat pātu pūrṇatrayīśaḥ || 93||

राजानः क्रोधयुक्ता द्रुततरमगमन् योद्धुमावृत्य सैन्यैःवीराः सम्प्रापुरेते यदुबलपतयः सम्प्रचुक्रुर्मृघं तैः ।कृष्णश्चापं विधून्वंस्त्वरिषु बहुशरान् प्रैरयत्तेऽपि भग्नाःयाताश्चैद्यं निमग्नं व्यसनजलनिधौ सान्त्वयामासुरेनम् ॥ ९४॥

rājānaḥ krodhayuktā drutataramagaman yoddhumāvṛtya sainyaiḥvīrāḥ samprāpurete yadubalapatayaḥ sampracukrurmṛghaṃ taiḥ |kṛṣṇaścāpaṃ vidhūnvaṃstvariṣu bahuśarān prairayatte'pi bhagnāḥyātāścaidyaṃ nimagnaṃ vyasanajalanidhau sāntvayāmāsurenam || 94||

रुक्मी कोपाद्रथस्थो हरिमवददसौ चोर किं यासि हृत्वाकन्यामेनां विसृज्य व्रज यदि तु न चेत्त्वां निहन्यां शरौघैः ।इत्युक्त्वा भल्लबाणानमुचदथ हरिर्बाणवर्षै रथं तंछित्त्वा केशांश्च चापं व्यसृजदमुमसौ मुन्डयन् रामवाक्यात् ॥ ९५॥

rukmī kopādrathastho harimavadadasau cora kiṃ yāsi hṛtvākanyāmenāṃ visṛjya vraja yadi tu na cettvāṃ nihanyāṃ śaraughaiḥ |ityuktvā bhallabāṇānamucadatha harirbāṇavarṣai rathaṃ taṃchittvā keśāṃśca cāpaṃ vyasṛjadamumasau munḍayan rāmavākyāt || 95||

वाद्यानुद्घुष्य चारात् पुरमगमदसौ ब्राह्मणैर्बन्धुवर्गैःमात्रा पित्रा च राज्ञा निजसहजवरेणाशु सङ्गम्य पुर्याम् ।रुक्मिण्याः पाणिपद्मं परिणयविधिना तद्गृहीत्वा हसन् योभेजे मोदं नितान्तं स्मितवदन इमं पातु पूर्णत्रयीशः ॥ ९६॥

vādyānudghuṣya cārāt puramagamadasau brāhmaṇairbandhuvargaiḥmātrā pitrā ca rājñā nijasahajavareṇāśu saṅgamya puryām |rukmiṇyāḥ pāṇipadmaṃ pariṇayavidhinā tadgṛhītvā hasan yobheje modaṃ nitāntaṃ smitavadana imaṃ pātu pūrṇatrayīśaḥ || 96||

प्रद्युम्नं चाम्बुधौ तं व्यसृजदथ रुषा शम्बरस्त्वग्रसीत्तंमत्स्यः कैवर्तसङ्घा ददुरथ झषमस्मै पुनः सोऽपि तस्यै ।मायावत्यै तदन्तःस्थितममुमथ सारक्षदारब्धकामाज्ञातार्थं यौवने तं यदुवरतनयं चाकरोत् कामपत्नी ॥ ९७॥

pradyumnaṃ cāmbudhau taṃ vyasṛjadatha ruṣā śambarastvagrasīttaṃmatsyaḥ kaivartasaṅghā daduratha jhaṣamasmai punaḥ so'pi tasyai |māyāvatyai tadantaḥsthitamamumatha sārakṣadārabdhakāmājñātārthaṃ yauvane taṃ yaduvaratanayaṃ cākarot kāmapatnī || 97||

श्रुत्वा पन्याः सकाशान्निजरिपुमसुरं शम्बरं युध्यमानंखड्गेनापाहरत्तद्गलमथ निजया भार्यया नीयमानः ।गत्वा स्वीयगृहं नितान्तमहितं मात्रा च पित्रा स्वकैःदेवक्यानकदुन्दुभिप्रभृतिभिः संलाल्यमानोऽवसत् ॥ ९८॥

śrutvā panyāḥ sakāśānnijaripumasuraṃ śambaraṃ yudhyamānaṃkhaḍgenāpāharattadgalamatha nijayā bhāryayā nīyamānaḥ |gatvā svīyagṛhaṃ nitāntamahitaṃ mātrā ca pitrā svakaiḥdevakyānakadundubhiprabhṛtibhiḥ saṃlālyamāno'vasat || 98||

सत्राजित्त्वेककाले मणिवरमनुजो धारयन् काननान्तंयातो जग्राह रत्नं त्ववददिति हरिस्तच्छ्रुतं शौरिणाथ ।तन्मार्ष्टुं स्वीयसङ्घैर्वनमविशदसौ सिंहशग्नं प्रसेनंसिंहं चर्क्षेण भग्नं बिलमविशदवस्थाप्य बन्धून निशाम्य ॥ ९९॥

satrājittvekakāle maṇivaramanujo dhārayan kānanāntaṃyāto jagrāha ratnaṃ tvavadaditi haristacchrutaṃ śauriṇātha |tanmārṣṭuṃ svīyasaṅghairvanamaviśadasau siṃhaśagnaṃ prasenaṃsiṃhaṃ carkṣeṇa bhagnaṃ bilamaviśadavasthāpya bandhūna niśāmya || 99||

तं दृष्ट्वा भल्लराजस्त्वगमदविनयाद्योद्धुमासीच्च युद्धंत्वष्टाविंशद्दिनान्तं त्वनवरतमथो तन्निशाम्य स्वनाथम् ।दत्त्वासौ स्वीयकन्यां मणिवरमपि तौ जाम्बवान् प्रेष्य पश्चात्मोदं भेजे हरिस्तौ युवतिमणिवरौ पातु पूर्णत्रयीशः ॥ १००॥

taṃ dṛṣṭvā bhallarājastvagamadavinayādyoddhumāsīcca yuddhaṃtvaṣṭāviṃśaddināntaṃ tvanavaratamatho tanniśāmya svanātham |dattvāsau svīyakanyāṃ maṇivaramapi tau jāmbavān preṣya paścātmodaṃ bheje haristau yuvatimaṇivarau pātu pūrṇatrayīśaḥ || 100||

लब्ध्वा स्त्रीरत्नवर्यं मणिवरमपि सम्प्राप्य राज्ञः सभां तांनीत्वा सत्राजितं तं स मणिवरमदान् पश्यतां चादवानाम् ।सत्राजित् स्वीयकन्यां मणिवरमपि तद्रोषशान्त्यै ददौ तत्रत्नं नो सत्यभामामभजत स हरिः पातु पूर्णत्रयीशः ॥ १०१॥

labdhvā strīratnavaryaṃ maṇivaramapi samprāpya rājñaḥ sabhāṃ tāṃnītvā satrājitaṃ taṃ sa maṇivaramadān paśyatāṃ cādavānām |satrājit svīyakanyāṃ maṇivaramapi tadroṣaśāntyai dadau tatratnaṃ no satyabhāmāmabhajata sa hariḥ pātu pūrṇatrayīśaḥ || 101||

श्रीकृष्णे हस्तिनाख्यं गतवति च पुरं प्राप्य सम्भाजितं तंहत्वा सङ्गृह्म रत्नं शतधनुरगमत्तत्सुता सत्यभामा ।दृष्ट्वा वृत्तं स्वतातं कुरुपुरमगमत् स्वीयनाथाय चोचेश्रुत्वा तद्रामकृष्णौ निजपुरमनुसम्प्रापतुः स्यन्दनेन ॥ १०२॥

śrīkṛṣṇe hastinākhyaṃ gatavati ca puraṃ prāpya sambhājitaṃ taṃhatvā saṅgṛhma ratnaṃ śatadhanuragamattatsutā satyabhāmā |dṛṣṭvā vṛttaṃ svatātaṃ kurupuramagamat svīyanāthāya coceśrutvā tadrāmakṛṣṇau nijapuramanusamprāpatuḥ syandanena || 102||

ज्ञात्वायान्तं च कृष्णं तदनु सकृतवर्मान्विताक्रूरमेत्यद्राक्र्ँ साहाय्ये निराशः शतधनुरथ तद्रत्नमक्रूरसंज्ञे ।निक्षिप्यागादुदूचीं हरिवरमधिरुह्याथ रामेण कृष्णोगत्वा तं दूरदूरं हरिरमुमकरोत् कृत्तकण्ठं स्वचक्रात् ॥ १०३॥

jñātvāyāntaṃ ca kṛṣṇaṃ tadanu sakṛtavarmānvitākrūrametyadrākrm̐ sāhāyye nirāśaḥ śatadhanuratha tadratnamakrūrasaṃjñe |nikṣipyāgādudūcīṃ harivaramadhiruhyātha rāmeṇa kṛṣṇogatvā taṃ dūradūraṃ hariramumakarot kṛttakaṇṭhaṃ svacakrāt || 103||

कृष्णो रत्नं विमृश्यालभत न तु यदागात् पुरीं द्वारकाख्यांउक्त्वा भार्यासुहृद्भिः सह निजगुरवे चोर्ध्वकृत्यं विधाय ।आनाय्याक्रूरसंज्ञं मणिमथ सुहृदां दर्शयित्वा निवृत्यस्वस्मिंल्लोकोक्तिदोषं मुदमगमदमुं पातु पूर्णत्रयीशः ॥ १०४॥

kṛṣṇo ratnaṃ vimṛśyālabhata na tu yadāgāt purīṃ dvārakākhyāṃuktvā bhāryāsuhṛdbhiḥ saha nijagurave cordhvakṛtyaṃ vidhāya |ānāyyākrūrasaṃjñaṃ maṇimatha suhṛdāṃ darśayitvā nivṛtyasvasmiṃllokoktidoṣaṃ mudamagamadamuṃ pātu pūrṇatrayīśaḥ || 104||

इन्द्रप्रस्थं स गत्वा विजयसखयुतः सूर्यपुत्रीतटान्तेकालिन्दीं तत्र दृष्ट्वा रथवरमधिरोप्याययौ द्वारकां ताम् ।तामुद्वाह्याथ तात स्वसृवरतनयां मित्रविन्दामवन्तीनाथस्याथोपयेमे नृपमतुलयशाः पातु पूर्णत्रयोशः ॥ १०५॥

indraprasthaṃ sa gatvā vijayasakhayutaḥ sūryaputrītaṭāntekālindīṃ tatra dṛṣṭvā rathavaramadhiropyāyayau dvārakāṃ tām |tāmudvāhyātha tāta svasṛvaratanayāṃ mitravindāmavantīnāthasyāthopayeme nṛpamatulayaśāḥ pātu pūrṇatrayośaḥ || 105||

सत्यां कौसल्यपुत्रीं गिरिवरसदृशान् सप्त तान् गोवृषान् सःजित्वा चोद्वाह्य पश्चात् परिणयमकरोत् केकयास्यात्मजायाः ।भद्रायामाद्रपुत्रीं गुणगणसहितां लक्ष्मणां चोपयेमेचाष्टौ ताः पट्टनारीरुदवहदपि यः पातु पूर्णत्रयीशः ॥ १०६॥

satyāṃ kausalyaputrīṃ girivarasadṛśān sapta tān govṛṣān saḥjitvā codvāhya paścāt pariṇayamakarot kekayāsyātmajāyāḥ |bhadrāyāmādraputrīṃ guṇagaṇasahitāṃ lakṣmaṇāṃ copayemecāṣṭau tāḥ paṭṭanārīrudavahadapi yaḥ pātu pūrṇatrayīśaḥ || 106||

गत्वा प्राग्ज्योतिषाख्यं पुरमथ स हरिर्भेदयित्वा च दुर्गाण्यायान्तं पञ्चशीर्षं मुरमतिनिगदन् युध्यमानं स्वचक्रात् ।हृत्वा तत्कण्ठसङ्घं नरकमपि तदा शूरशूरं शतेनयुक्तं नारीजनाष्टद्वितयदशशतं नीतवान् द्वारकां ताम् ॥ १०७॥

gatvā prāgjyotiṣākhyaṃ puramatha sa harirbhedayitvā ca durgāṇyāyāntaṃ pañcaśīrṣaṃ muramatinigadan yudhyamānaṃ svacakrāt |hṛtvā tatkaṇṭhasaṅghaṃ narakamapi tadā śūraśūraṃ śatenayuktaṃ nārījanāṣṭadvitayadaśaśataṃ nītavān dvārakāṃ tām || 107||

गत्वा स्वर्लोकमिन्द्रं सुरगणसहितं युध्यमानं नितान्तंजित्वा तत्कल्पवृक्षं हरिरथ गरडेनोह्य नीतं गृहान्ते ।सत्राजित्कन्यकाया विकसितवदनायास्तु शृङ्गारभूमौनिक्षिप्यासां गृहस्थो मदन इव बभौ पातु पूर्णत्रयीशः ॥ १०८॥

gatvā svarlokamindraṃ suragaṇasahitaṃ yudhyamānaṃ nitāntaṃjitvā tatkalpavṛkṣaṃ hariratha garaḍenohya nītaṃ gṛhānte |satrājitkanyakāyā vikasitavadanāyāstu śṛṅgārabhūmaunikṣipyāsāṃ gṛhastho madana iva babhau pātu pūrṇatrayīśaḥ || 108||

तासां स्त्रीणां गृहस्थः स सुखमनुभवन् मोदमानोऽथ धर्मान्गार्हस्थ्यान् सम्प्रकुर्वन् त्वथ वररमणीं रुक्मिणीं नर्मवाक्यैः ।प्रीत्या संलालयन् तां बहुतनयवरान् ताभ्य उत्पाद्य कृष्णःप्रद्युम्नादींश्च पौत्रानपि मुदमगमत् पातु पूर्णत्रयीशः ॥ १०९॥

tāsāṃ strīṇāṃ gṛhasthaḥ sa sukhamanubhavan modamāno'tha dharmāngārhasthyān samprakurvan tvatha vararamaṇīṃ rukmiṇīṃ narmavākyaiḥ |prītyā saṃlālayan tāṃ bahutanayavarān tābhya utpādya kṛṣṇaḥpradyumnādīṃśca pautrānapi mudamagamat pātu pūrṇatrayīśaḥ || 109||

प्रद्युम्नो रुक्मिपुत्रीं परिणयविधिना चोपयेमेऽनिरुद्धोरुक्मीपौत्र्या विवाहं स्वयमपि कृतवान् रोचनाया रमण्याः ।द्यूते रामोऽजयत्तं स च कपटयुतस्त्वं जितो नाहमूचेश्रुत्वा शक्त्याहनत्तं निजपुरमगमद्रुक्मिणं पुत्रपौत्रैः ॥ ११०॥

pradyumno rukmiputrīṃ pariṇayavidhinā copayeme'niruddhorukmīpautryā vivāhaṃ svayamapi kṛtavān rocanāyā ramaṇyāḥ |dyūte rāmo'jayattaṃ sa ca kapaṭayutastvaṃ jito nāhamūceśrutvā śaktyāhanattaṃ nijapuramagamadrukmiṇaṃ putrapautraiḥ || 110||

स्वप्राप्तं बाणपुत्री हरिसुततनयं चित्रलेखाख्यसख्याचानीतं सौधमध्ये त्वरमत सततं गर्भवत्या सयोषा ।श्रुत्वा रोषात् स बाणो यदुवरतनयं स्वीयपाशैर्बवन्धयोद्धारं स्वीयसङ्घान् परिघवरकर कोपसंरक्तनेत्रम् ॥ १११॥

svaprāptaṃ bāṇaputrī harisutatanayaṃ citralekhākhyasakhyācānītaṃ saudhamadhye tvaramata satataṃ garbhavatyā sayoṣā |śrutvā roṣāt sa bāṇo yaduvaratanayaṃ svīyapāśairbavandhayoddhāraṃ svīyasaṅghān parighavarakara kopasaṃraktanetram || 111||

ज्ञात्वा तं नारदोक्त्या यदुवरतनया रामकृष्णाववाप्यराज्यं बाणस्य युद्धं द्रततरमभवत् कृष्णरुद्रास्तराणाम् ।शान्तं कृत्वा ज्वरं तं करगणमभिनद्द्रुद्रवाक्याच्चतुर्भिःहस्तैः संस्थाप्य बाणं पुरमगमदसौ पौत्रतद्दारयुक्तः ॥ ११२॥

jñātvā taṃ nāradoktyā yaduvaratanayā rāmakṛṣṇāvavāpyarājyaṃ bāṇasya yuddhaṃ dratataramabhavat kṛṣṇarudrāstarāṇām |śāntaṃ kṛtvā jvaraṃ taṃ karagaṇamabhinaddrudravākyāccaturbhiḥhastaiḥ saṃsthāpya bāṇaṃ puramagamadasau pautrataddārayuktaḥ || 112||

प्रद्युम्नाद्या वनान्तं ययुरथ तृषिताः श्वभ्रमन्तस्तु जन्तुंदृष्ट्वा चोद्धर्तुमेते त्वथ न परिबृढाः प्राप्य कृष्णाय चोचुः ।कृष्णस्तूद्धृत्य हस्तादमुमवददतो मुक्तजन्तुस्वरूपंकोपात् त्वं चेति पृष्टस्त्ववददमुमसौ देवरूपी स राजा ॥ ११३॥

pradyumnādyā vanāntaṃ yayuratha tṛṣitāḥ śvabhramantastu jantuṃdṛṣṭvā coddhartumete tvatha na paribṛḍhāḥ prāpya kṛṣṇāya cocuḥ |kṛṣṇastūddhṛtya hastādamumavadadato muktajantusvarūpaṃkopāt tvaṃ ceti pṛṣṭastvavadadamumasau devarūpī sa rājā || 113||

ऐक्ष्वाकोऽहं नृगाख्यो पशुनिवहमदां तत्र काचिद्द्विजातेः ।तत्स्वामी गां च दृष्ट्वा द्विजमपि च गृहीत्वोचतुर्मां द्विजेन्द्रौ ।तौ नत्वा सान्त्ववादैरवदमनुनयन् नैच्छतां गां विमोक्तुंतच्छापात् प्राप्तमेतत् तदपि तव करस्पर्शनादाशु मुक्तम् ॥ ११४॥

aikṣvāko'haṃ nṛgākhyo paśunivahamadāṃ tatra kāciddvijāteḥ |tatsvāmī gāṃ ca dṛṣṭvā dvijamapi ca gṛhītvocaturmāṃ dvijendrau |tau natvā sāntvavādairavadamanunayan naicchatāṃ gāṃ vimoktuṃtacchāpāt prāptametat tadapi tava karasparśanādāśu muktam || 114||

इत्युक्त्वा तं च नत्वा दिवमनुगतवान् प्राप्तदेवस्वरूपोराजा कृष्णस्त्ववादीच्छ्रुतमिदमधुना राजवाक्यं हि पुत्राः ।ब्रह्मस्वं यो हरेद्वो मम रिपुन्थ मत्सन्निधौ नैव तिष्टेत्इत्युक्त्वा पुत्रपौत्रैः पुरमगमदमुं पातु पूर्णत्रयीशः ॥ ११५॥

ityuktvā taṃ ca natvā divamanugatavān prāptadevasvarūporājā kṛṣṇastvavādīcchrutamidamadhunā rājavākyaṃ hi putrāḥ |brahmasvaṃ yo haredvo mama ripuntha matsannidhau naiva tiṣṭetityuktvā putrapautraiḥ puramagamadamuṃ pātu pūrṇatrayīśaḥ || 115||

रामोऽगाद्गोव्रजं तं यदुगणसहितस्तत्र नन्दं यशोदांनत्वा तल्लालितः सन् दिनकरतनयातीरकान्तारमध्ये ।गोपीभिः क्रीडमानो जलपतितनयां वारुणीं चापि पीत्वाकृष्णामाकृष्य कोपान्निजहलमुखतो वन्दितश्चोत्ससर्ज ॥ ११६॥

rāmo'gādgovrajaṃ taṃ yadugaṇasahitastatra nandaṃ yaśodāṃnatvā tallālitaḥ san dinakaratanayātīrakāntāramadhye |gopībhiḥ krīḍamāno jalapatitanayāṃ vāruṇīṃ cāpi pītvākṛṣṇāmākṛṣya kopānnijahalamukhato vanditaścotsasarja || 116||

तत्काले पौण्ड्रकोऽयं यदुकुलपतये प्राहिणोद्दूतमुक्त्वाबालैः सङ्कथ्यसे त्वं गतनिजमतिभिर्वासुदेवोऽहमस्मि ।तच्छ्रुत्वा दूतवाक्यं यदुगणसहीतः प्राप्य काशी तु पौण्ड्रंहत्वा तं स्वीयवेषं हरिरथ नगरीं प्राप पूर्णेन्दुवक्त्रः ॥ ११७॥

tatkāle pauṇḍrako'yaṃ yadukulapataye prāhiṇoddūtamuktvābālaiḥ saṅkathyase tvaṃ gatanijamatibhirvāsudevo'hamasmi |tacchrutvā dūtavākyaṃ yadugaṇasahītaḥ prāpya kāśī tu pauṇḍraṃhatvā taṃ svīyaveṣaṃ hariratha nagarīṃ prāpa pūrṇenduvaktraḥ || 117||

काशीनाथं च हत्वा यदुवरतनयो मित्रभूतं दुरीहंतत्पुत्रस्याभिचारोद्भवमनलमथो स्वीयराज्यं दहन्तम् ।दृष्ट्वा तं चुक्रुशुस्ते यदुपतितनयं कृष्ण रक्षेति तुष्टोहत्वा चक्रेण काशीपतिसुतमपि यः पातु पूर्णत्रयीशः ॥ ११८॥

kāśīnāthaṃ ca hatvā yaduvaratanayo mitrabhūtaṃ durīhaṃtatputrasyābhicārodbhavamanalamatho svīyarājyaṃ dahantam |dṛṣṭvā taṃ cukruśuste yadupatitanayaṃ kṛṣṇa rakṣeti tuṣṭohatvā cakreṇa kāśīpatisutamapi yaḥ pātu pūrṇatrayīśaḥ || 118||

रामोऽसौ रैवताख्यं गिरिमगमदतः स्वीयनारीजनोघैःपीत्वाथो वारुणीं तामरमत हलिनं हेलयन् प्राप कीशः ।तं दृष्टा युद्धमासीद्द्विदमुसलिनो वृक्षपूगैरनेकैःअन्योन्यं तं च हत्वा पुरवरममलः प्राप नारीजनौधैः ॥ ११९॥

rāmo'sau raivatākhyaṃ girimagamadataḥ svīyanārījanoghaiḥpītvātho vāruṇīṃ tāmaramata halinaṃ helayan prāpa kīśaḥ |taṃ dṛṣṭā yuddhamāsīddvidamusalino vṛkṣapūgairanekaiḥanyonyaṃ taṃ ca hatvā puravaramamalaḥ prāpa nārījanaudhaiḥ || 119||

साम्बो दुर्योधनस्य त्वहरदथ सुतां लक्षणां तां गृहीत्वाकर्णाद्यास्तं बबन्धुः सुरमुनिवचनाद्यादवान् क्रोधयुक्तान् ।शान्तान् कृत्वा बलोऽगात् कुरुपुरमनु ते द्रोणभीष्मप्रमुख्याःसत्कारैः पूजयित्वातुलमुदमगमन् सोद्धवं सीरपाणिम् ॥ १२०॥

sāmbo duryodhanasya tvaharadatha sutāṃ lakṣaṇāṃ tāṃ gṛhītvākarṇādyāstaṃ babandhuḥ suramunivacanādyādavān krodhayuktān |śāntān kṛtvā balo'gāt kurupuramanu te droṇabhīṣmapramukhyāḥsatkāraiḥ pūjayitvātulamudamagaman soddhavaṃ sīrapāṇim || 120||

साम्बोऽयं बन्धमाप श्रुतमयमधुना नीयतां मत्पुरस्तात्इत्युक्ताः क्रोधयुक्ता बलमनु नितरां हेलयन्तोऽथ जग्मुः ।रामः क्षेप्तुं पुरीं तां निजहलमुखतश्चोद्यतो गाङ्गतोयेभीताः साम्बं सदारं ददुरथ नगरं प्राप रामः सपुत्रः ॥ १२१॥

sāmbo'yaṃ bandhamāpa śrutamayamadhunā nīyatāṃ matpurastātityuktāḥ krodhayuktā balamanu nitarāṃ helayanto'tha jagmuḥ |rāmaḥ kṣeptuṃ purīṃ tāṃ nijahalamukhataścodyato gāṅgatoyebhītāḥ sāmbaṃ sadāraṃ daduratha nagaraṃ prāpa rāmaḥ saputraḥ || 121||

देवर्षिर्नारदोऽसौ हरिगृहमगमत् तत्र भैष्मीसमेतःपर्यङ्के तिष्ठतीशः पुनरपि च गृहं स्नाति भुक्तिं करोति ।अक्षैर्दीव्यत्यथायं द्विजगणसहितः कुत्रचिच्छास्त्रसङ्घान्शृण्वन्नास्ते स दृष्ट्वा मुनिरगमदहो मोदमन्यैरलभ्यम् ॥ १२२॥

devarṣirnārado'sau harigṛhamagamat tatra bhaiṣmīsametaḥparyaṅke tiṣṭhatīśaḥ punarapi ca gṛhaṃ snāti bhuktiṃ karoti |akṣairdīvyatyathāyaṃ dvijagaṇasahitaḥ kutracicchāstrasaṅghānśṛṇvannāste sa dṛṣṭvā muniragamadaho modamanyairalabhyam || 122||

कृत्वा गार्हस्थ्यधर्मान् युवतिगमयुतं मोदमानं निशान्तेतिष्ठन्तं राजदूतो ह्यवददिति जरापुत्ररद्धा नृपौघैः ।पार्थेनाहूयमानो मखमनु हलिना चोद्धवेन स्वयम्भूपुत्रेणालोच्य कृष्णः परिजनसहितः पार्थराज्यं प्रपेदे ॥ १२३॥

kṛtvā gārhasthyadharmān yuvatigamayutaṃ modamānaṃ niśāntetiṣṭhantaṃ rājadūto hyavadaditi jarāputraraddhā nṛpaughaiḥ |pārthenāhūyamāno makhamanu halinā coddhavena svayambhūputreṇālocya kṛṣṇaḥ parijanasahitaḥ pārtharājyaṃ prapede || 123||

कृष्ण्णाभीमेन युक्तौ मगधमनुगतौ व्याजभूदेवरूपंकृत्वोचुर्मागधं तं यदि पटुरधुना द्वन्द्वयुद्धं प्रदेहि ।श्रुत्वा भीमेन युद्धं बहुतरमकरोन्मुष्टियष्टिप्रहारैःपादेनाक्रम्य भीमस्तमथ स गुदतः पाटयामास शूरः ॥ १२४॥

kṛṣṇṇābhīmena yuktau magadhamanugatau vyājabhūdevarūpaṃkṛtvocurmāgadhaṃ taṃ yadi paṭuradhunā dvandvayuddhaṃ pradehi |śrutvā bhīmena yuddhaṃ bahutaramakaronmuṣṭiyaṣṭiprahāraiḥpādenākramya bhīmastamatha sa gudataḥ pāṭayāmāsa śūraḥ || 124||

भूपान् दुर्गेषु रुद्धान् हरिरथ कृपया मोचयित्वा समस्तान्सुस्नातान् भोजयित्वा निजपुरमनु तान् प्रेष्य तस्यैव पुत्रम् ।तत्पुर्यामभ्यषिञ्चन्नृपमथ सहदेवाख्यमाशु प्रयातःशक्रप्रस्थं सुहृद्भ्यां सुरगणसहितः पातु पूर्णत्रयीशः ॥ १२५॥

bhūpān durgeṣu ruddhān hariratha kṛpayā mocayitvā samastānsusnātān bhojayitvā nijapuramanu tān preṣya tasyaiva putram |tatpuryāmabhyaṣiñcannṛpamatha sahadevākhyamāśu prayātaḥśakraprasthaṃ suhṛdbhyāṃ suragaṇasahitaḥ pātu pūrṇatrayīśaḥ || 125||

यज्ञार्थं भूसुराद्या मुनिगणसहिता भूपसङ्घास्त्ववाप्ताःचक्रुर्यागं सुमृष्टं तदनु नृपवरस्त्वग्रपूजां स चक्रे ।कृष्णायातः स चैद्यः सदसि हरिमधिक्षिप्तवान् निन्द्यवाक्यैःछित्त्वा चक्रेण कण्ठं मुदमगमदसौ पातु पूर्णत्रयीशः ॥ १२६॥

yajñārthaṃ bhūsurādyā munigaṇasahitā bhūpasaṅghāstvavāptāḥcakruryāgaṃ sumṛṣṭaṃ tadanu nṛpavarastvagrapūjāṃ sa cakre |kṛṣṇāyātaḥ sa caidyaḥ sadasi harimadhikṣiptavān nindyavākyaiḥchittvā cakreṇa kaṇṭhaṃ mudamagamadasau pātu pūrṇatrayīśaḥ || 126||

तत्काले साल्वभूपः शिवभजनवशात् प्राप्य सौभाल्ययानंगत्वाथो द्वारकां तां स यदुबलवरैर्युद्धमारात् स चक्रे ।प्रद्युम्नप्रेषितास्त्रप्रहतनिजबलं वीक्ष्य मन्त्री द्युमास्तंयष्ट्या गुर्व्या प्रजघ्ने तमथ निहतवान् कार्ष्णिर्स्त्रैः स्वकीयैः ॥ १२७॥

tatkāle sālvabhūpaḥ śivabhajanavaśāt prāpya saubhālyayānaṃgatvātho dvārakāṃ tāṃ sa yadubalavarairyuddhamārāt sa cakre |pradyumnapreṣitāstraprahatanijabalaṃ vīkṣya mantrī dyumāstaṃyaṣṭyā gurvyā prajaghne tamatha nihatavān kārṣṇirstraiḥ svakīyaiḥ || 127||

इन्द्रप्रस्थात् स कृष्णो निजपुरमगमद्वीक्ष्य साल्वं प्रकोपात्अस्त्रैः शस्त्रैः प्रजघ्ने करमथ स हरेः शार्ङ्गयुक्तं न्यकृन्तत् ।पश्यन् मायाहतं तं निजपितरमथो सौभमुन्मर्द्य शक्त्यातत्कण्ठं चापि चक्रान्मुदमगमदमुं पातु पूर्णत्रयीशः ॥ १२८॥

indraprasthāt sa kṛṣṇo nijapuramagamadvīkṣya sālvaṃ prakopātastraiḥ śastraiḥ prajaghne karamatha sa hareḥ śārṅgayuktaṃ nyakṛntat |paśyan māyāhataṃ taṃ nijapitaramatho saubhamunmardya śaktyātatkaṇṭhaṃ cāpi cakrānmudamagamadamuṃ pātu pūrṇatrayīśaḥ || 128||

युद्धार्थं दन्तवक्रस्त्वगमदथ रुषा यष्टिमुद्यम्य पद्भ्यांकृष्णो यष्टीधरस्त्वगात् स समितिं तौ चक्रतुर्भीषणाम् ।कौमोदक्याहनत्तं व्यसुरपतदथो भ्रातरं तस्य चक्रात्प्रख्यातं च विडूरथं हृतगलं चक्रे स गोपालकः ॥ १२९॥

yuddhārthaṃ dantavakrastvagamadatha ruṣā yaṣṭimudyamya padbhyāṃkṛṣṇo yaṣṭīdharastvagāt sa samitiṃ tau cakraturbhīṣaṇām |kaumodakyāhanattaṃ vyasurapatadatho bhrātaraṃ tasya cakrātprakhyātaṃ ca viḍūrathaṃ hṛtagalaṃ cakre sa gopālakaḥ || 129||

रामोऽसौ नैमिशाख्यं वनमगमदथो ब्राह्मणाः सत्रयागेस्तुत्वा सम्पूज्य नेमुर्हलिनमथ स तं सूतमालोक्य पीठे ।तिष्ठन्तं प्राहरत्तैः किमिति कृतमिदं चोक्तमात्रस्तदानींचोन्मथ्याथो करे तं पुनरपि जनयामास योगाधिनाथः ॥ १३०॥

rāmo'sau naimiśākhyaṃ vanamagamadatho brāhmaṇāḥ satrayāgestutvā sampūjya nemurhalinamatha sa taṃ sūtamālokya pīṭhe |tiṣṭhantaṃ prāharattaiḥ kimiti kṛtamidaṃ coktamātrastadānīṃconmathyātho kare taṃ punarapi janayāmāsa yogādhināthaḥ || 130||

तद्यागे विघ्नकारी बटुगजबलवानिल्वलस्यात्मजोऽयंपर्वण्यागत्य भूयस्त्वशुचिमनुदिनं बिल्वलाख्यः करोति ।सीरेणाकृष्य जन्ने शिरसि च मुसलेनापतत् सोऽपि भूम्यांस्नात्वा तीर्थेषु पश्चात् पुरमगमदसौ मोदमानः प्रकामम् ॥ १३१॥

tadyāge vighnakārī baṭugajabalavānilvalasyātmajo'yaṃparvaṇyāgatya bhūyastvaśucimanudinaṃ bilvalākhyaḥ karoti |sīreṇākṛṣya janne śirasi ca musalenāpatat so'pi bhūmyāṃsnātvā tīrtheṣu paścāt puramagamadasau modamānaḥ prakāmam || 131||

कृष्णं दृष्टुं कुचेलः पृथुकमपि गृहीत्वाप्तवास्तस्य गेहंदृष्ट्वा कृष्णः प्रमोदात् प्रणमनयुतमाश्लिष्य पर्यङ्कमध्ये ।संस्थाप्यादाद्गृहीत्वा पृथुकमपि मुदा तस्य दत्त्वा धनानिस्वेच्छं सम्प्रेरयद्यो गृहमगसदसौ पातु पूर्णत्रयोशः ॥ १३२॥

kṛṣṇaṃ dṛṣṭuṃ kucelaḥ pṛthukamapi gṛhītvāptavāstasya gehaṃdṛṣṭvā kṛṣṇaḥ pramodāt praṇamanayutamāśliṣya paryaṅkamadhye |saṃsthāpyādādgṛhītvā pṛthukamapi mudā tasya dattvā dhanānisvecchaṃ samprerayadyo gṛhamagasadasau pātu pūrṇatrayośaḥ || 132||

भूलोकस्थास्तु भूपा ग्रहणमनु रवेः कृष्णरामादयस्तेचाजग्मुर्वृष्णयस्ते कुरुपदसहितं क्षेत्रमन्योन्यमत्र ।दृष्ट्वा तुष्टाः कथास्ता जगदुरथ मुदा नन्दमन्यांश्च गोपान्गोपीराश्लिष्य मोदात् कुशलमनुवदन् पातु पूर्णत्रयीशः ॥ १३३॥

bhūlokasthāstu bhūpā grahaṇamanu raveḥ kṛṣṇarāmādayastecājagmurvṛṣṇayaste kurupadasahitaṃ kṣetramanyonyamatra |dṛṣṭvā tuṣṭāḥ kathāstā jagaduratha mudā nandamanyāṃśca gopāngopīrāśliṣya modāt kuśalamanuvadan pātu pūrṇatrayīśaḥ || 133||

द्रौपद्या कृष्णपत्न्यः त्वमुपयमविधि पृष्टवत्यस्तदानींविस्तार्य प्रोचुरेता निजपरिणयमाश्राव्य मोदं गता सा ।तत्त्रे कृष्णतातो मखमापि कृतवान् ब्राह्मणान् भूपसङ्घान्नन्दं चापृच्छ्य गोपान् निजपुरमगमन् रामकृष्णादयस्ते ॥ १३४॥

draupadyā kṛṣṇapatnyaḥ tvamupayamavidhi pṛṣṭavatyastadānīṃvistārya procuretā nijapariṇayamāśrāvya modaṃ gatā sā |tattre kṛṣṇatāto makhamāpi kṛtavān brāhmaṇān bhūpasaṅghānnandaṃ cāpṛcchya gopān nijapuramagaman rāmakṛṣṇādayaste || 134||

मात्रा पित्रानुनीतौ यदुवरतनयौ हिंसिता भोजपत्याचानेतव्याः स्वपुत्रास्त्विति तु हरिबलौ प्रापतुस्तौ रसान्ताम् ।पातालात् पुत्रषट्कं ददतुरथ सुता देवकी स्तन्यपानात्शुद्धा नत्वा च कृष्णं बलमपि पितरौ भेजिरे स्वर्गलोकम् ॥ १३५॥

mātrā pitrānunītau yaduvaratanayau hiṃsitā bhojapatyācānetavyāḥ svaputrāstviti tu haribalau prāpatustau rasāntām |pātālāt putraṣaṭkaṃ dadaturatha sutā devakī stanyapānātśuddhā natvā ca kṛṣṇaṃ balamapi pitarau bhejire svargalokam || 135||

बीभत्सुः स्नानहेतोरगमदथ पुरीं द्वारकां मस्करी सन्कृष्णः स्नानाय सिन्धुं यदुगणसहितः प्राप्तजित्वापुररस्थान् ।हृत्वागाच्छारिकन्यां तदनु हरिबलौ तातवाचाथ दत्त्वादम्पत्योः पारिबर्हं स्वपुरमगमतां मोदयित्वा स्वसारम् ॥ १३६॥

bībhatsuḥ snānahetoragamadatha purīṃ dvārakāṃ maskarī sankṛṣṇaḥ snānāya sindhuṃ yadugaṇasahitaḥ prāptajitvāpurarasthān |hṛtvāgācchārikanyāṃ tadanu haribalau tātavācātha dattvādampatyoḥ pāribarhaṃ svapuramagamatāṃ modayitvā svasāram || 136||

कृष्णो यात्वा पुरीं तां जनकनरपतेस्तेन सम्पूज्यमानश्चोक्त्वा तास्ताः कथास्तं मुनिगणसहितः प्रोक्तवानिन्द्रवक्त्रः ।लोकेऽस्मिंस्त्वत्समानो नहि मम भजने मैथिल ज्ञानदृष्टेपूज्या भूदेवमुख्या नृपवर भवता नित्यमस्मत्स्वरूपाः ॥ १३७॥

kṛṣṇo yātvā purīṃ tāṃ janakanarapatestena sampūjyamānaścoktvā tāstāḥ kathāstaṃ munigaṇasahitaḥ proktavānindravaktraḥ |loke'smiṃstvatsamāno nahi mama bhajane maithila jñānadṛṣṭepūjyā bhūdevamukhyā nṛpavara bhavatā nityamasmatsvarūpāḥ || 137||

तस्यां पुर्यां स कृष्णो धिषणमुनिवरं नारदं कण्वमत्रिंवेदव्यासं प्रवृद्धं शुकमुनिमथ तं वृद्धशातातपं च ।दृष्ट्वा प्रीत्या नितान्तं प्रणमनमकरोत् साञ्जलिस्तांस्तथा तैःभक्त्या नत्वा स्तुतोऽसौ मुनिवरविनतः पातु पूर्णत्रयीशः ॥ १३८॥

tasyāṃ puryāṃ sa kṛṣṇo dhiṣaṇamunivaraṃ nāradaṃ kaṇvamatriṃvedavyāsaṃ pravṛddhaṃ śukamunimatha taṃ vṛddhaśātātapaṃ ca |dṛṣṭvā prītyā nitāntaṃ praṇamanamakarot sāñjalistāṃstathā taiḥbhaktyā natvā stuto'sau munivaravinataḥ pātu pūrṇatrayīśaḥ || 138||

प्राप्यायं श्रुतदेवभक्तसदनं सम्पूज्यमानोऽमुनाभक्त्या प्रीतियुतो नितान्तमहितः प्रोवाच कृष्णस्तु तम् ।भक्त त्वं श्रुतदेव भू सुरवरान् सम्पूजयन् मां हरिंवर्तस्वेति वदन् ययौ पुरवरं संस्तूयमानः सुरैः ॥ १३९॥

prāpyāyaṃ śrutadevabhaktasadanaṃ sampūjyamāno'munābhaktyā prītiyuto nitāntamahitaḥ provāca kṛṣṇastu tam |bhakta tvaṃ śrutadeva bhū suravarān sampūjayan māṃ hariṃvartasveti vadan yayau puravaraṃ saṃstūyamānaḥ suraiḥ || 139||

वेदा ये वेदमूर्तिं दशशतशिरसं तावताक्ष्णाभियुक्तंपद्भिः साहस्रसङ्ख्यैर्वरकरकमलैर्व्याप्य भूमिं समन्तात् ।तिष्ठन्तं स्तोत्रवर्यैः स्तुतपदकमलं भक्तिपूर्वं प्रणेमुःसोऽयं वेदान्तवेद्यो नृपवरमनिशं पातु पूर्णत्रगोशः ॥ १४०॥

vedā ye vedamūrtiṃ daśaśataśirasaṃ tāvatākṣṇābhiyuktaṃpadbhiḥ sāhasrasaṅkhyairvarakarakamalairvyāpya bhūmiṃ samantāt |tiṣṭhantaṃ stotravaryaiḥ stutapadakamalaṃ bhaktipūrvaṃ praṇemuḥso'yaṃ vedāntavedyo nṛpavaramaniśaṃ pātu pūrṇatragośaḥ || 140||

दैतेयः पापबुद्धिः पथि च सुरमुनिं चाशुतोषं त्वपृच्छत्प्राहेत्थं शाकुनेयं वृकमथ स मुनिः शन्भुमन्वेहि दैत्य ।श्रुत्वाथो नारदोक्तिं शिवमनु तप आतिष्ठदस्मै ददौ सःपृष्टोऽयं मूर्ध्नि हस्तः पतति मम पुनर्भस्म भूयात् स चेति ॥ १४१॥

daiteyaḥ pāpabuddhiḥ pathi ca suramuniṃ cāśutoṣaṃ tvapṛcchatprāhetthaṃ śākuneyaṃ vṛkamatha sa muniḥ śanbhumanvehi daitya |śrutvātho nāradoktiṃ śivamanu tapa ātiṣṭhadasmai dadau saḥpṛṣṭo'yaṃ mūrdhni hastaḥ patati mama punarbhasma bhūyāt sa ceti || 141||

इत्येवं धूर्जटेस्तद्वरमपि स पुनः प्राप्य तन्मूर्ध्नि हस्तंक्षेप्तुं दृष्ट्वाऽगतं तं द्रुततरमगमत् सोऽपि पश्चादधावत् ।विष्णुस्त्वागत्य वाक्यैशिरसि करमतः पातयित्वा वृकं तंकृत्वा भस्म त्वरक्षच्छिवमपि स हरिः पातु पूर्णत्रयीशः ॥ १४२॥

ityevaṃ dhūrjaṭestadvaramapi sa punaḥ prāpya tanmūrdhni hastaṃkṣeptuṃ dṛṣṭvā'gataṃ taṃ drutataramagamat so'pi paścādadhāvat |viṣṇustvāgatya vākyaiśirasi karamataḥ pātayitvā vṛkaṃ taṃkṛtvā bhasma tvarakṣacchivamapi sa hariḥ pātu pūrṇatrayīśaḥ || 142||

तीरे सारस्वतीये भृगुमथ ऋषयः प्रेषयामासुरेषामुत्कर्षं ज्ञातुकामारतदनु विधिमगान्नत्यभावात् स रुष्टः ।रुद्रस्त्वालिङ्गनेच्छुस्त्वगमदथ रुषा गर्वितोऽसीति चोक्तःक्रुद्धो हन्तुं प्रवृत्तस्तदनु गिरिजया प्रार्थितोऽगाद्गिरीन्द्रम् ॥ २४३॥

tīre sārasvatīye bhṛgumatha ṛṣayaḥ preṣayāmāsureṣāmutkarṣaṃ jñātukāmāratadanu vidhimagānnatyabhāvāt sa ruṣṭaḥ |rudrastvāliṅganecchustvagamadatha ruṣā garvito'sīti coktaḥkruddho hantuṃ pravṛttastadanu girijayā prārthito'gādgirīndram || 243||

विष्णुं गत्वा जघान द्रतमथ स पदा वीक्ष्य चोत्थाय शीघ्रंलक्ष्म्यङ्कात् साञ्जलिस्तं प्रणमनमकरोद्ब्राह्मणं प्रार्थयानःदृष्ट्वा तूष्णीं स गत्वा मुनिगणमवदत् सर्वमेतेषु ते तंविष्णुं श्रेष्ठं नितान्तं त्वमनुत स हरिः पातु पूर्णत्रयीशः ॥ १४४॥

viṣṇuṃ gatvā jaghāna dratamatha sa padā vīkṣya cotthāya śīghraṃlakṣmyaṅkāt sāñjalistaṃ praṇamanamakarodbrāhmaṇaṃ prārthayānaḥdṛṣṭvā tūṣṇīṃ sa gatvā munigaṇamavadat sarvameteṣu te taṃviṣṇuṃ śreṣṭhaṃ nitāntaṃ tvamanuta sa hariḥ pātu pūrṇatrayīśaḥ || 144||

भूदेवः कश्चिदेवं त्ववददनुगतो द्वारदेशं नृपस्यदोषान्नष्टाः सुता मे स तु कुरुतनयः फाल्गुनस्तन्निशाम्य ।गत्वा भूदेवगेहं निजशरनिवहैः सूतिकागेहमध्येकृत्वाथो पञ्जरं तच्छिशुमपि स ददर्शाङ्गनष्टं न तत्र ॥ १४५॥

bhūdevaḥ kaścidevaṃ tvavadadanugato dvāradeśaṃ nṛpasyadoṣānnaṣṭāḥ sutā me sa tu kurutanayaḥ phālgunastanniśāmya |gatvā bhūdevagehaṃ nijaśaranivahaiḥ sūtikāgehamadhyekṛtvātho pañjaraṃ tacchiśumapi sa dadarśāṅganaṣṭaṃ na tatra || 145||

पार्थोऽधिक्षिप्तमानो द्विजवरमुखतः सर्वलोकान् परीत्यनष्टं (पुत्रं) त्वदृष्ट्वाऽनलमनुनिविशन् कृष्णरुद्धस्त्ववाप ।विष्णोर्लोकं गृहीत्वा मररिपुकृपयागत्य बालान द्विजायदत्वाभूत्प्रीतियुक्तो निजसखसहितः पातु पूर्णत्रयीशः ॥ १४६॥

pārtho'dhikṣiptamāno dvijavaramukhataḥ sarvalokān parītyanaṣṭaṃ (putraṃ) tvadṛṣṭvā'nalamanuniviśan kṛṣṇaruddhastvavāpa |viṣṇorlokaṃ gṛhītvā mararipukṛpayāgatya bālāna dvijāyadatvābhūtprītiyukto nijasakhasahitaḥ pātu pūrṇatrayīśaḥ || 146||

श्रीकृष्णो द्वारकायां सुरगणसदृशैर्वृष्णिसङ्घैर्युतायांप्राकाराट्टालसौधोत्तमगृहविपणीपङ्क्तिसधैर्युतायाम् ।मुक्तावैदूर्यनीलप्रवरमरतकप्रौढगोमेधवज्रैःमाणिक्यैर्भासुरायां निजवायुवतीं क्रीडयन् प्राप मोदम् ॥ १४७॥

śrīkṛṣṇo dvārakāyāṃ suragaṇasadṛśairvṛṣṇisaṅghairyutāyāṃprākārāṭṭālasaudhottamagṛhavipaṇīpaṅktisadhairyutāyām |muktāvaidūryanīlapravaramaratakaprauḍhagomedhavajraiḥmāṇikyairbhāsurāyāṃ nijavāyuvatīṃ krīḍayan prāpa modam || 147||

गेहोद्याने स कृष्णः सरसि मणिजले पद्मकल्हारयुक्तेगोमेधैः पुष्यरागैः विकृततटवरे रत्नसोपानयुक्ते ।कादम्बैश्चक्रवाकैः पिकशुकविहगैः सारसैः शोभमानेहास्यन् क्रीडन् वधूभिर्मुदमगमदमुं पातु पूर्णत्रयीशः ॥ १४८॥

gehodyāne sa kṛṣṇaḥ sarasi maṇijale padmakalhārayuktegomedhaiḥ puṣyarāgaiḥ vikṛtataṭavare ratnasopānayukte |kādambaiścakravākaiḥ pikaśukavihagaiḥ sārasaiḥ śobhamānehāsyan krīḍan vadhūbhirmudamagamadamuṃ pātu pūrṇatrayīśaḥ || 148||

उद्याने मण्डलेऽस्मिन्नमृतकरशिलानिर्मितैः स्वर्णकुम्भैःयुक्ते मुक्तावितानैर्गरुडमणिचयस्तम्भसङ्घप्रयुक्ते ।नारीभिश्चोत्तमाभिर्वरवसनमणीन् धारणीभिः समन्तात्आक्रीडन् भासमानो नृपमदनममुं पातु पूर्णत्रयीशः ॥ १४९॥

udyāne maṇḍale'sminnamṛtakaraśilānirmitaiḥ svarṇakumbhaiḥyukte muktāvitānairgaruḍamaṇicayastambhasaṅghaprayukte |nārībhiścottamābhirvaravasanamaṇīn dhāraṇībhiḥ samantātākrīḍan bhāsamāno nṛpamadanamamuṃ pātu pūrṇatrayīśaḥ || 149||

पूर्णत्रय्याख्यपुर्यां विरचितविहृतिर्देवगन्धर्वयक्षैःसिद्धैः साध्यैर्मुनीन्द्रैर्दिगधिपतिवरैः सेव्यमानाङ्घ्रियुग्मः ।भक्ताभीष्टप्रदाता विकसितवदनाम्भोरुहः श्रीनिकेतःमाट श्रीरामभूपं वरगुणरुचिरं पातु पूर्णत्रयीशः ॥ १५०॥

pūrṇatrayyākhyapuryāṃ viracitavihṛtirdevagandharvayakṣaiḥsiddhaiḥ sādhyairmunīndrairdigadhipativaraiḥ sevyamānāṅghriyugmaḥ |bhaktābhīṣṭapradātā vikasitavadanāmbhoruhaḥ śrīniketaḥmāṭa śrīrāmabhūpaṃ varaguṇaruciraṃ pātu pūrṇatrayīśaḥ || 150||

पूर्णत्रयीशचरितं यदुनाथभक्ताःशृण्वन्ति ये त्वनुदिनं च पठन्ति ये वै ।सत्कीर्तिपुण्यधनधान्यमहीसुतांश्चदीर्घायुरन्यविभवान् समवाप्नुयुस्ते ॥ १५१॥

pūrṇatrayīśacaritaṃ yadunāthabhaktāḥśṛṇvanti ye tvanudinaṃ ca paṭhanti ye vai |satkīrtipuṇyadhanadhānyamahīsutāṃścadīrghāyuranyavibhavān samavāpnuyuste || 151||

इति श्रीपूर्णत्रयीशस्तोत्रं सम्पूर्णम् ।

iti śrīpūrṇatrayīśastotraṃ sampūrṇam |