हनुमत्संहिता Shri Hanumat Samhita

जयत्यनन्ताब्जजशङ्करप्रियो महाबली वीरबली मुखाग्रणीः ।प्रचण्डमार्तण्डसहस्रकान्तिः श्रीरामपादद्वयचिन्ततानः ॥ १॥

jayatyanantābjajaśaṅkarapriyo mahābalī vīrabalī mukhāgraṇīḥ |pracaṇḍamārtaṇḍasahasrakāntiḥ śrīrāmapādadvayacintatānaḥ || 1||

कुम्भोद्भवायाम्बुधिशोषणाय विशुद्धविज्ञानशुभप्रदाय ।श्रीरामपादद्वेयनिश्चिताय महामुनीन्द्राय नमो नमस्ते ॥ २॥

kumbhodbhavāyāmbudhiśoṣaṇāya viśuddhavijñānaśubhapradāya |śrīrāmapādadveyaniścitāya mahāmunīndrāya namo namaste || 2||

अगस्त्य उवाचश्रुतं रामस्य माहात्म्यं तव वक्त्रान्महाकपे ! ।ऐश्वर्य्यमतुलं तेजः प्रभावं परमात्मनः ॥ ३॥

agastya uvācaśrutaṃ rāmasya māhātmyaṃ tava vaktrānmahākape ! |aiśvaryyamatulaṃ tejaḥ prabhāvaṃ paramātmanaḥ || 3||

माधुर्य्यं गोपनीयं च यदलभ्यं सुरासुरैः ।ब्रह्मवेदविदां श्रेष्ठः कपिलो नारदस्तथा ॥ ४॥

mādhuryyaṃ gopanīyaṃ ca yadalabhyaṃ surāsuraiḥ |brahmavedavidāṃ śreṣṭhaḥ kapilo nāradastathā || 4||

वैष्णवानां च प्रवरः श्रीपञ्चाननसर्व्वदृक् ।प्रह्लादः सनको व्यासस्तथा वैयासकिर्हरिः ॥ ५॥

vaiṣṇavānāṃ ca pravaraḥ śrīpañcānanasarvvadṛk |prahlādaḥ sanako vyāsastathā vaiyāsakirhariḥ || 5||

पराशरस्सुरास्सर्व्वे देवेन्द्रा ऋषयस्तथा ।श्रीः शर्व्वाणी च सावित्री शेषः सिद्धा महर्षयः ॥ ६॥

parāśarassurāssarvve devendrā ṛṣayastathā |śrīḥ śarvvāṇī ca sāvitrī śeṣaḥ siddhā maharṣayaḥ || 6||

विभीषणाद्या ये साध्या वैष्णव्यो वैष्णवास्तथा ।सर्व्वेषामप्यलभ्यं यन्माधुर्य्यं जानकीपतेः ॥ ७॥

vibhīṣaṇādyā ye sādhyā vaiṣṇavyo vaiṣṇavāstathā |sarvveṣāmapyalabhyaṃ yanmādhuryyaṃ jānakīpateḥ || 7||

तत्सर्व्वं श्रोतुमिच्छामि विस्तरेण तवाननात् ।त्वं शान्तश्चानुशीलश्च सतां मध्ये प्रपूजितः ॥ ८॥

tatsarvvaṃ śrotumicchāmi vistareṇa tavānanāt |tvaṃ śāntaścānuśīlaśca satāṃ madhye prapūjitaḥ || 8||

इति श्रुतं मया सर्व्वं तेन त्त्वां प्रणमाम्यहम् ।यद्यस्ति ते कृपा मह्यं गुह्यं तद् वद साम्प्रतम् ॥ ९॥

iti śrutaṃ mayā sarvvaṃ tena ttvāṃ praṇamāmyaham |yadyasti te kṛpā mahyaṃ guhyaṃ tad vada sāmpratam || 9||

रसिकानां हृदाऽऽह्लादकारिणी पावनीं कथाम् ।कथयन्ति महात्मानः प्राप्नुवन्ति हरेः पदम् ॥ १०॥

rasikānāṃ hṛdā''hlādakāriṇī pāvanīṃ kathām |kathayanti mahātmānaḥ prāpnuvanti hareḥ padam || 10||

श्रीहनुमानुवाचसाधुपृष्ठोऽस्मि विप्रर्षे मनसैवेति निश्चितम् ।गुह्याद् गुह्यतरं दिव्यं तव प्रीत्या वदाम्यहम् ॥ ११॥

śrīhanumānuvācasādhupṛṣṭho'smi viprarṣe manasaiveti niścitam |guhyād guhyataraṃ divyaṃ tava prītyā vadāmyaham || 11||

गोलोकनिर्णयं सर्व्वमैश्वर्यं च निवेदितम् ।अद्य ते कथयिष्यामि प्रेमामृतमहोत्सवम् ॥ १२॥

golokanirṇayaṃ sarvvamaiśvaryaṃ ca niveditam |adya te kathayiṣyāmi premāmṛtamahotsavam || 12||

पावनं सर्व्वसत्त्वानां रसिकानां च जीवनम् ।न देयं कस्यचित्त्वेतत् प्राणात् प्रियतरं महत् ॥ १३॥

pāvanaṃ sarvvasattvānāṃ rasikānāṃ ca jīvanam |na deyaṃ kasyacittvetat prāṇāt priyataraṃ mahat || 13||

यच्छ्रुत्वा नियतं वासो गोलोके नात्र संशयः ।अयोध्याधिपतिः श्रीमान् रामो राजीवलोचनः ॥ १४॥

yacchrutvā niyataṃ vāso goloke nātra saṃśayaḥ |ayodhyādhipatiḥ śrīmān rāmo rājīvalocanaḥ || 14||

जानक्या सह सुप्रीतः क्रीडारसविलम्पटः ।माधुर्य्यसुखसम्पन्नामुवाच जनकात्मजाम् ॥ १५॥

jānakyā saha suprītaḥ krīḍārasavilampaṭaḥ |mādhuryyasukhasampannāmuvāca janakātmajām || 15||

गम्यतां सरयूतीरं मनो मे त्वरयत्यलम् ।इत्युक्त्वा तां करे धृत्वा जगाम रघुनन्दनः ॥ १६॥

gamyatāṃ sarayūtīraṃ mano me tvarayatyalam |ityuktvā tāṃ kare dhṛtvā jagāma raghunandanaḥ || 16||

महारासरसोल्लासी विलासी सर्वदेहिनाम् ।ज्ञात्वा तयोर्मनोभावं सख्यः पररसोत्सुकाः ॥ १७॥

mahārāsarasollāsī vilāsī sarvadehinām |jñātvā tayormanobhāvaṃ sakhyaḥ pararasotsukāḥ || 17||

सुकेश्यः सुस्मिताश्चैव सुश्रोण्यः परमाद्भुताः ।रूपयौवनशालिन्यः सर्वाऽऽभरणभूषिताः ॥ १८॥

sukeśyaḥ susmitāścaiva suśroṇyaḥ paramādbhutāḥ |rūpayauvanaśālinyaḥ sarvā''bharaṇabhūṣitāḥ || 18||

पीनोरोजा दृढोरुत्काः काश्चित्तालफलस्तनाः ।गानविद्याकलालापकुशलाः प्रेमपूरिताः ॥ १९॥

pīnorojā dṛḍhorutkāḥ kāścittālaphalastanāḥ |gānavidyākalālāpakuśalāḥ premapūritāḥ || 19||

विदग्धा विविधाकाराः कामविद्याविशारदाः ।नानावादित्रकुशलाः रामचित्तापहारकाः ॥ २०॥

vidagdhā vividhākārāḥ kāmavidyāviśāradāḥ |nānāvāditrakuśalāḥ rāmacittāpahārakāḥ || 20||

यासां कलाकलांशेन जातानार्य्यो रमादयः ।सर्वा रामार्पितधियो जानकीपरिचारिकाः ॥ २१॥

yāsāṃ kalākalāṃśena jātānāryyo ramādayaḥ |sarvā rāmārpitadhiyo jānakīparicārikāḥ || 21||

अनन्तकोट्यस्ताभिश्च वेष्टिता जनकात्मजा ।विचक्षणा लक्षणाढ्या स्वर्णचम्पकविग्रहाः ॥ २२॥

anantakoṭyastābhiśca veṣṭitā janakātmajā |vicakṣaṇā lakṣaṇāḍhyā svarṇacampakavigrahāḥ || 22||

परमानन्दशालिन्यः नानेङ्गितसुपण्डिताः ।तासां मध्ये विराजन्तौ परमप्रीतिवर्द्धनौ ॥ २३॥

paramānandaśālinyaḥ nāneṅgitasupaṇḍitāḥ |tāsāṃ madhye virājantau paramaprītivarddhanau || 23||

सुकुमारौ कोमलाङ्गौ मारमाधुर्य्यमोहनौ ।कुङ्कुमाङ्कितसर्व्वाङ्गौ चन्दनेन सुचर्चितौ ॥ २४॥

sukumārau komalāṅgau māramādhuryyamohanau |kuṅkumāṅkitasarvvāṅgau candanena sucarcitau || 24||

नानाकुसुममालाभिः सुरभीकृततदिङ्मुखौ ।परस्पररसाभिज्ञौ मनोवाचामगोचरौ ॥ २५॥

nānākusumamālābhiḥ surabhīkṛtatadiṅmukhau |paraspararasābhijñau manovācāmagocarau || 25||

कटाक्षक्षेपसम्पन्नौ लीलयाद्भुतदर्शनौ ।प्रेमामृतरसावेशौ करग्रहणविह्वलौ ॥ २६॥

kaṭākṣakṣepasampannau līlayādbhutadarśanau |premāmṛtarasāveśau karagrahaṇavihvalau || 26||

एवं नानाविधानेन गच्छन्तौ वनचारिणौ ।यत्पादाम्बुजगन्धेन भ्रमन्त्यखिलषट्पदाः ॥ २७॥

evaṃ nānāvidhānena gacchantau vanacāriṇau |yatpādāmbujagandhena bhramantyakhilaṣaṭpadāḥ || 27||

नखं चन्द्राद्भुतं दृष्ट्वा चकोराः परिबभ्रमुः ।सौदामिनीधनं दृष्ट्वा चातका परिबभ्रमुः ॥ २८॥

nakhaṃ candrādbhutaṃ dṛṣṭvā cakorāḥ paribabhramuḥ |saudāminīdhanaṃ dṛṣṭvā cātakā paribabhramuḥ || 28||

गमनं सुन्दरं दृष्ट्वा वञ्चिता हंसकुञ्जराः ।नव्यलावण्यकं दृष्ट्वा मूर्च्छितौ रतिमन्मथौ ॥ २९॥

gamanaṃ sundaraṃ dṛṣṭvā vañcitā haṃsakuñjarāḥ |navyalāvaṇyakaṃ dṛṣṭvā mūrcchitau ratimanmathau || 29||

हास्यलास्यकटाक्षैश्च चाटुकारैर्मनोहरैः ।नानेङ्गितैः सुमधुरैर्वाद्यैर्विविधनिर्मलैः ॥ ३०॥

hāsyalāsyakaṭākṣaiśca cāṭukārairmanoharaiḥ |nāneṅgitaiḥ sumadhurairvādyairvividhanirmalaiḥ || 30||

वेष्टितौ वलिभिस्तौ तु तु गच्छन्तौ वनदम्पती ।परस्पररसावेशौ प्राप्तौ तौ वनमुत्तमम् ॥ ३१॥

veṣṭitau valibhistau tu tu gacchantau vanadampatī |paraspararasāveśau prāptau tau vanamuttamam || 31||

तत्र दिव्यासने दिव्ये कानने मणिवेष्टिते ।विराजन्तौ कलाभिज्ञौ दृष्ट्वा सख्यः प्रमोदिताः ॥ ३२॥

tatra divyāsane divye kānane maṇiveṣṭite |virājantau kalābhijñau dṛṣṭvā sakhyaḥ pramoditāḥ || 32||

पूजयन्त्यः प्रयत्नेन गन्धमाल्यैः सुसम्भृतैः ।नानान्नपानभोगैश्च तर्पिताः प्रीतसंयुताः ॥ ३३॥

pūjayantyaḥ prayatnena gandhamālyaiḥ susambhṛtaiḥ |nānānnapānabhogaiśca tarpitāḥ prītasaṃyutāḥ || 33||

पक्वताम्बूलकर्पूरं दत्वा ताभ्यां प्रयत्नतः ।ननृतुर्मुखमालोक्य सर्वा रामरसोत्सुकाः ॥ ३४॥

pakvatāmbūlakarpūraṃ datvā tābhyāṃ prayatnataḥ |nanṛturmukhamālokya sarvā rāmarasotsukāḥ || 34||

भ्रमद्भ्रमरिकायुतं वनमनन्तमत्यद्भुतंनिवेश्य जनकात्मजारुचिरकन्धरांसे भुजम् ।नमामि रसभाजनं विजयभामिनीसंयुतंविविक्तसरयूतटे रसिकमौलिमालं हरिम् ॥ ३५॥

bhramadbhramarikāyutaṃ vanamanantamatyadbhutaṃniveśya janakātmajārucirakandharāṃse bhujam |namāmi rasabhājanaṃ vijayabhāminīsaṃyutaṃviviktasarayūtaṭe rasikamaulimālaṃ harim || 35||

॥ इति श्रीहनुमत्संहितायां परमरहस्ये महारासोत्सवे प्रथमोऽध्यायः ॥

|| iti śrīhanumatsaṃhitāyāṃ paramarahasye mahārāsotsave prathamo'dhyāyaḥ ||

अगस्त्य उवाचततः किं कृतवान् रामो जानकीप्रेमलम्पटः ।कथ्यतां रसिकश्रेष्ठ यन्मनः सुस्थिरं भवेत् ॥ १॥

agastya uvācatataḥ kiṃ kṛtavān rāmo jānakīpremalampaṭaḥ |kathyatāṃ rasikaśreṣṭha yanmanaḥ susthiraṃ bhavet || 1||

श्रीहनुमानुवाचतौ तत्र दृष्ट्वा विपिनं मनोहरंवरं च कुन्दैः परिवेष्टितं महत् ।यन्मूलवेदी मणिमालसंयुता हेमैर्महार्हः परितश्च सम्भृता ॥ २॥

śrīhanumānuvācatau tatra dṛṣṭvā vipinaṃ manoharaṃvaraṃ ca kundaiḥ pariveṣṭitaṃ mahat |yanmūlavedī maṇimālasaṃyutā hemairmahārhaḥ paritaśca sambhṛtā || 2||

प्रसन्नदीप्तौ परमासनस्थितौ विराजमानौ च विभूषणान्वितौ ।परस्परावेशविलाससम्भ्रमौ शुचिस्मितौ नित्यवयः किशोरकौ ॥ ३॥

prasannadīptau paramāsanasthitau virājamānau ca vibhūṣaṇānvitau |parasparāveśavilāsasambhramau śucismitau nityavayaḥ kiśorakau || 3||

नानासुगन्धानि वनानि कानिचित् प्रफुल्लितानीह ततस्समन्ततः ।द्विरेफमालाः शुभसंयुतानि पिबन्ति माध्वीकरसानि संहतिः ॥ ४॥

nānāsugandhāni vanāni kānicit praphullitānīha tatassamantataḥ |dvirephamālāḥ śubhasaṃyutāni pibanti mādhvīkarasāni saṃhatiḥ || 4||

पतन्ति मत्ता रजसाऽरुणाङ्गा स्वपन्तिकेचित्कुसुमाकरेषु ।क्वचिन्मयूराः परिनर्त्तयन्ति गायन्ति कीराः क्वचिदप्रमेयाः ॥ ५॥

patanti mattā rajasā'ruṇāṅgā svapantikecitkusumākareṣu |kvacinmayūrāḥ parinarttayanti gāyanti kīrāḥ kvacidaprameyāḥ || 5||

अन्ये द्विजाः केचन जाङ्गलस्था निरीक्षमाणा रघुवंशनाथम् ।ध्यानेक्षणाश्चारुनिमेषनेत्राश्चित्रार्पिताश्चिन्मनसो बभूवुः ॥ ६॥

anye dvijāḥ kecana jāṅgalasthā nirīkṣamāṇā raghuvaṃśanātham |dhyānekṣaṇāścārunimeṣanetrāścitrārpitāścinmanaso babhūvuḥ || 6||

ततः प्रविश्य श्रीरामः सीतया सह शोभनम् ।काननं वकुलैर्जुष्टं परमानन्ददायकम् ॥ ७॥

tataḥ praviśya śrīrāmaḥ sītayā saha śobhanam |kānanaṃ vakulairjuṣṭaṃ paramānandadāyakam || 7||

पत्रा वृक्षा लताद्याश्च पारिजातहतश्रियः ।सर्व्वे किशोराः कैशोर्य्यः वरपल्लवसंयुताः ॥ ८॥

patrā vṛkṣā latādyāśca pārijātahataśriyaḥ |sarvve kiśorāḥ kaiśoryyaḥ varapallavasaṃyutāḥ || 8||

प्रसूनवरभारेण नम्रशाखा महीं गताः ।तद्गन्धवायुना शश्वत्पूरिता दशदिङ्मुखाः ॥ ९॥

prasūnavarabhāreṇa namraśākhā mahīṃ gatāḥ |tadgandhavāyunā śaśvatpūritā daśadiṅmukhāḥ || 9||

तत्राद्भुतफलं रम्यं स्वादयन्तः सुधासमम् ।खगाः सन्तुष्टमनसो नृत्यन्तश्च सुखोचिताः ॥ ११॥

tatrādbhutaphalaṃ ramyaṃ svādayantaḥ sudhāsamam |khagāḥ santuṣṭamanaso nṛtyantaśca sukhocitāḥ || 11||

यत्र भूः काञ्चनी दिव्या खचिता मणिमालकैः ।नानावेदीदीव्यमाना मणिकुट्टिमशालिनी ॥ १२॥

yatra bhūḥ kāñcanī divyā khacitā maṇimālakaiḥ |nānāvedīdīvyamānā maṇikuṭṭimaśālinī || 12||

मयूरकीरकलितैर्मण्डिता मधुरस्वरैः ।सखीनां गानगाम्भीर्य्यसौन्दर्य्यपरिपूरिता ॥ १३॥

mayūrakīrakalitairmaṇḍitā madhurasvaraiḥ |sakhīnāṃ gānagāmbhīryyasaundaryyaparipūritā || 13||

सुखास्तरणविस्तीर्णपर्य्यङ्कैरुपशोभिता ।तत्र रामो महाबाहू रमते रमताम्वरः ॥ १४॥

sukhāstaraṇavistīrṇaparyyaṅkairupaśobhitā |tatra rāmo mahābāhū ramate ramatāmvaraḥ || 14||

ततः प्राप्तो वनं दिव्यं माधवीपुञ्जमण्डितम् ।नानामणिगणाकीर्णं विस्तृतं परमासनैः ॥ १५॥

tataḥ prāpto vanaṃ divyaṃ mādhavīpuñjamaṇḍitam |nānāmaṇigaṇākīrṇaṃ vistṛtaṃ paramāsanaiḥ || 15||