गायत्रीमञ्जरी Gayatri Manjari

एकदा तु महादेवं कैलाशगिरिसंस्थितम् ।पप्रच्छ देवी वन्द्या विबुधमण्डलैः ॥ १॥

ekadā tu mahādevaṃ kailāśagirisaṃsthitam |papraccha devī vandyā vibudhamaṇḍalaiḥ || 1||

कतमं योगमासीनो योगेश त्वमुपाससे ।येन हि परमां सिद्धिं प्राप्नुवान् जगदीश्वर ॥ २॥

katamaṃ yogamāsīno yogeśa tvamupāsase |yena hi paramāṃ siddhiṃ prāpnuvān jagadīśvara || 2||

श्रुत्वा तु पार्वती वाचं मधुसिक्तां श्रुतिप्रियाम् ।समुवाच महादेवो विश्वकल्याणकारकः ॥ ३॥

śrutvā tu pārvatī vācaṃ madhusiktāṃ śrutipriyām |samuvāca mahādevo viśvakalyāṇakārakaḥ || 3||

महद्रहस्यं तद्गुप्तं यत्तु पृष्टं त्वया प्रिये ।तथापि कथयिष्यामि स्नेहात्तत्त्वामहं समम् ॥ ४॥

mahadrahasyaṃ tadguptaṃ yattu pṛṣṭaṃ tvayā priye |tathāpi kathayiṣyāmi snehāttattvāmahaṃ samam || 4||

गायत्री वेद मातास्ति साद्या शक्तिर्मता भुवि ।जगतां जननी चैव तामुपासेऽहमेव हि ॥ ५॥

gāyatrī veda mātāsti sādyā śaktirmatā bhuvi |jagatāṃ jananī caiva tāmupāse'hameva hi || 5||

यौगिकानां समस्तानां साधनानां तु हे प्रिये ।गायत्र्येव मता लोके मूलाधारो विदांवरैः ॥ ६॥

yaugikānāṃ samastānāṃ sādhanānāṃ tu he priye |gāyatryeva matā loke mūlādhāro vidāṃvaraiḥ || 6||

अति रहस्यमय्येषा गायत्री तु दश भुजा ।लोकेऽति राजते पञ्च धारयन्ति मुखानि तु ॥ ७॥

ati rahasyamayyeṣā gāyatrī tu daśa bhujā |loke'ti rājate pañca dhārayanti mukhāni tu || 7||

अति गूढानि संश्रुत्य वचनानि शिवस्य च ।अति संवृद्ध जिज्ञासा शिवमूचे तु पार्वती ॥ ८॥

ati gūḍhāni saṃśrutya vacanāni śivasya ca |ati saṃvṛddha jijñāsā śivamūce tu pārvatī || 8||

पञ्चास्य दशबाहूनामेतेषां प्राणवल्लभ ।कृत्वा कृपां कृपालो त्वं किं रहस्यं तु मे वद ॥ ९॥

pañcāsya daśabāhūnāmeteṣāṃ prāṇavallabha |kṛtvā kṛpāṃ kṛpālo tvaṃ kiṃ rahasyaṃ tu me vada || 9||

श्रुत्वा त्वेतन्महादेवः पार्वतीवचनं मृदु ।तस्याः शंकामपाकुर्वन् प्रत्युवाच निजां प्रियाम् ॥ १०॥

śrutvā tvetanmahādevaḥ pārvatīvacanaṃ mṛdu |tasyāḥ śaṃkāmapākurvan pratyuvāca nijāṃ priyām || 10||

गायत्र्यास्तु महाशक्तिर्विद्यते या हि भूतले ।अनन्य भावतो ह्यस्मिन्नोतप्रोतोऽस्ति चात्मनि ॥ ११॥

gāyatryāstu mahāśaktirvidyate yā hi bhūtale |ananya bhāvato hyasminnotaproto'sti cātmani || 11||

बिभर्ति पञ्चावरणान् जीवः कोशास्तु ते मताः ।मुखानि पञ्च गायत्र्यास्तानेव वेद पार्वति ॥ १२॥

bibharti pañcāvaraṇān jīvaḥ kośāstu te matāḥ |mukhāni pañca gāyatryāstāneva veda pārvati || 12||

विज्ञानमयान्नमयप्राणमयमनोमयाः ।तथानन्दमयश्चैव पञ्च कोशाः प्रकीर्तिताः ॥ १३॥

vijñānamayānnamayaprāṇamayamanomayāḥ |tathānandamayaścaiva pañca kośāḥ prakīrtitāḥ || 13||

एष्वेव कोशकोशेषु ह्यनन्ता ऋद्धि सिद्धयः ।गुप्ता आसाद्य या जीवो धन्यत्वमधिगच्छति ॥ १४॥

eṣveva kośakośeṣu hyanantā ṛddhi siddhayaḥ |guptā āsādya yā jīvo dhanyatvamadhigacchati || 14||

यस्तु योगीश्वरो ह्येतान् पञ्च कोशान्नु वेधते ।स भवसागरं तीर्त्वा बन्धनेभ्यो विमुच्यते ॥ १५॥

yastu yogīśvaro hyetān pañca kośānnu vedhate |sa bhavasāgaraṃ tīrtvā bandhanebhyo vimucyate || 15||

गुप्तं रहस्यमेतेषां कोषाणां योऽवगच्छति ।परमां गतिमाप्नोति स एव नात्र संशयः ॥ १६॥

guptaṃ rahasyameteṣāṃ koṣāṇāṃ yo'vagacchati |paramāṃ gatimāpnoti sa eva nātra saṃśayaḥ || 16||

लोकानां तु शरीराणि ह्यन्नादेव भवन्ति नु ।उपत्यकासु स्वास्थ्यं च निर्भरं वर्तते सदा ॥ १७॥

lokānāṃ tu śarīrāṇi hyannādeva bhavanti nu |upatyakāsu svāsthyaṃ ca nirbharaṃ vartate sadā || 17||

आसनेनोपवासेन तत्त्व शुद्ध्या तपस्यया ।चैवान्नमयकोशस्य संशुद्धिरभिजायते ॥ १८॥

āsanenopavāsena tattva śuddhyā tapasyayā |caivānnamayakośasya saṃśuddhirabhijāyate || 18||

ऐश्वर्यं पुरुषार्थश्च तेज ओजो यशस्तथा ।प्राणशक्त्या तु वर्धन्ते लोकानामित्यसंशयम् ॥ १९॥

aiśvaryaṃ puruṣārthaśca teja ojo yaśastathā |prāṇaśaktyā tu vardhante lokānāmityasaṃśayam || 19||

पञ्चभिस्तु महाप्राणैर्लघुप्राणैश्च पञ्चभिः ।एतैः प्राणमयः कोशो जातो दशभिरुत्तमः ॥ २०॥

pañcabhistu mahāprāṇairlaghuprāṇaiśca pañcabhiḥ |etaiḥ prāṇamayaḥ kośo jāto daśabhiruttamaḥ || 20||

बन्धेन मुद्रया चैव प्राणायामेन चैव हि ।एष प्राणमयः कोशो यतमानं तु सिद्ध्यति ॥ २१॥

bandhena mudrayā caiva prāṇāyāmena caiva hi |eṣa prāṇamayaḥ kośo yatamānaṃ tu siddhyati || 21||

चेतनाया हि केन्द्रन्तु मनुष्याणां मनोमतम् ।जायते महतीत्वन्तः शक्तिस्तस्मिन् वशङ्गते ॥ २२॥

cetanāyā hi kendrantu manuṣyāṇāṃ manomatam |jāyate mahatītvantaḥ śaktistasmin vaśaṅgate || 22||

ध्यानत्राटकतन्मात्रा जपानां साधनैर्ननु ।भवत्युज्ज्वलः कोशः पार्वत्येष मनोमयः ॥ २३॥

dhyānatrāṭakatanmātrā japānāṃ sādhanairnanu |bhavatyujjvalaḥ kośaḥ pārvatyeṣa manomayaḥ || 23||

यथावत् पूर्णतो ज्ञानं संसारस्य च स्वस्य च ।नूनमित्येव विज्ञानं प्रोक्तं विज्ञानवेत्तृभिः ॥ २४॥

yathāvat pūrṇato jñānaṃ saṃsārasya ca svasya ca |nūnamityeva vijñānaṃ proktaṃ vijñānavettṛbhiḥ || 24||

साधना सोऽहमित्येषा तथा वात्मानुभूतयः ।स्वराणां संयमश्चैव ग्रन्थिभेदस्तथैव च ॥ २५॥

sādhanā so'hamityeṣā tathā vātmānubhūtayaḥ |svarāṇāṃ saṃyamaścaiva granthibhedastathaiva ca || 25||

एषां संसिद्धिभिर्नूनं यतमानस्य ह्यात्मनि ।नु विज्ञानमयः कोशः प्रिये याति प्रबुद्धताम् ॥ २६॥

eṣāṃ saṃsiddhibhirnūnaṃ yatamānasya hyātmani |nu vijñānamayaḥ kośaḥ priye yāti prabuddhatām || 26||

आनन्दावरणोन्नत्यात्यन्तशान्तिप्रदायिका ।तुरीयावस्थितिर्लोके साधकं त्वधिगच्छति ॥ २७॥

ānandāvaraṇonnatyātyantaśāntipradāyikā |turīyāvasthitirloke sādhakaṃ tvadhigacchati || 27||

नाद बिन्दु कलानां तु पूर्ण साधनया खलु ।नन्वानन्दमयः कोशः साधके हि प्रबुद्ध्यते ॥ २८॥

nāda bindu kalānāṃ tu pūrṇa sādhanayā khalu |nanvānandamayaḥ kośaḥ sādhake hi prabuddhyate || 28||

भूलोकस्यास्य गायत्री कामधेनुर्मता बुधैः ।लोक आश्रयणेनामूं सर्वमेवाधिगच्छति ॥ २९॥

bhūlokasyāsya gāyatrī kāmadhenurmatā budhaiḥ |loka āśrayaṇenāmūṃ sarvamevādhigacchati || 29||

पञ्चास्या यास्तु गायत्र्याः विद्यां यस्त्ववगच्छति ।पञ्चतत्त्व प्रपञ्चात्तु स नूनं हि प्रमुच्यते ॥ ३०॥

pañcāsyā yāstu gāyatryāḥ vidyāṃ yastvavagacchati |pañcatattva prapañcāttu sa nūnaṃ hi pramucyate || 30||

दशभुजास्तु गायत्र्याः प्रसिद्धा भुवनेषु याः ।पञ्च शूल महाशूलान्येताः सङ्केतयन्ति हि ॥ ३१॥

daśabhujāstu gāyatryāḥ prasiddhā bhuvaneṣu yāḥ |pañca śūla mahāśūlānyetāḥ saṅketayanti hi || 31||

दशभुजान्नामेतासां यो रहस्यं तु वेत्ति यं सः ।त्रासं शूलमहाशूलानां ना नैवावगच्छति ॥ ३२॥

daśabhujānnāmetāsāṃ yo rahasyaṃ tu vetti yaṃ saḥ |trāsaṃ śūlamahāśūlānāṃ nā naivāvagacchati || 32||

दृष्टिस्तु दोषसंयुक्ता परेषामवलम्बनम् ।भयं च क्षुद्रताऽसावधानता स्वार्थयुक्तता ॥ ३३॥

dṛṣṭistu doṣasaṃyuktā pareṣāmavalambanam |bhayaṃ ca kṣudratā'sāvadhānatā svārthayuktatā || 33||

अविवेकस्तथावेशस्तृष्णालस्यं तथैव चएतानि दश शूलानि शूलदानि भवन्ति हि ॥ ३४॥

avivekastathāveśastṛṣṇālasyaṃ tathaiva caetāni daśa śūlāni śūladāni bhavanti hi || 34||

निजैर्दशभुजैर्नूनं शूलान्येतानि तु दश ।संहरते हि गायत्री लोककल्याणकारिणी ॥ ३५॥

nijairdaśabhujairnūnaṃ śūlānyetāni tu daśa |saṃharate hi gāyatrī lokakalyāṇakāriṇī || 35||

कलौ युगे मनुष्याणां शरीराणीति पार्वति ।पृथ्वी तत्त्व प्रधानानि जानास्येव भवन्ति हि ॥ ३६॥

kalau yuge manuṣyāṇāṃ śarīrāṇīti pārvati |pṛthvī tattva pradhānāni jānāsyeva bhavanti hi || 36||

सूक्ष्मतत्त्व प्रधानान्ययुगोद्भूत नृणामतः ।सिद्धीनां तपसामेते न भवन्त्यधिकारिणः ॥ ३७॥

sūkṣmatattva pradhānānyayugodbhūta nṛṇāmataḥ |siddhīnāṃ tapasāmete na bhavantyadhikāriṇaḥ || 37||

पञ्चाङ्ग योग संसिद्ध्या गायत्र्यास्तु तथापि ते ।तद्युगानां सर्वश्रेष्ठां सिद्धिं सम्प्राप्नुवन्ति हि ॥ ३८॥

pañcāṅga yoga saṃsiddhyā gāyatryāstu tathāpi te |tadyugānāṃ sarvaśreṣṭhāṃ siddhiṃ samprāpnuvanti hi || 38||

गायत्र्या वाममार्गीयं ज्ञेयमत्युच्चसाधकैः ।उग्रं प्रचण्डमत्यन्तं वर्तते तन्त्र साधनम् ॥ ३९॥

gāyatryā vāmamārgīyaṃ jñeyamatyuccasādhakaiḥ |ugraṃ pracaṇḍamatyantaṃ vartate tantra sādhanam || 39||

अत एव तु तद्गुप्तं रक्षितं हि विचक्षणैः ।स्याद्यतो दुरुपयोगो न कुपात्रैः कथंचन ॥ ४०॥

ata eva tu tadguptaṃ rakṣitaṃ hi vicakṣaṇaiḥ |syādyato durupayogo na kupātraiḥ kathaṃcana || 40||

गुरुणैव प्रिये विद्या तत्त्वं हृदि प्रकाश्यते ।गुरुं विना तु सा विद्या सर्वथा निष्फला भवेत् ॥ ४१॥

guruṇaiva priye vidyā tattvaṃ hṛdi prakāśyate |guruṃ vinā tu sā vidyā sarvathā niṣphalā bhavet || 41||

गायत्री तु पराविद्या तत्फलावाप्तये गुरुः ।साधकेन विधातव्यो गायत्रीतत्त्व पण्डितः ॥ ४२॥

gāyatrī tu parāvidyā tatphalāvāptaye guruḥ |sādhakena vidhātavyo gāyatrītattva paṇḍitaḥ || 42||

गायत्रीं यो विजानाति सर्वं जानाति स ननु ।जानातीमां न यस्तस्य सर्वा विद्यास्तु निष्फलाः ॥ ४३॥

gāyatrīṃ yo vijānāti sarvaṃ jānāti sa nanu |jānātīmāṃ na yastasya sarvā vidyāstu niṣphalāḥ || 43||

गायत्र्येवतपो योगः साधनं ध्यानमुच्यते ।सिद्धीनां सा मता माता नातः किञ्चित् बृहत्तरम् ॥ ४४॥

gāyatryevatapo yogaḥ sādhanaṃ dhyānamucyate |siddhīnāṃ sā matā mātā nātaḥ kiñcit bṛhattaram || 44||

गायत्री साधना लोके न कस्यापि कदापि हि ।याति निष्फलतामेतत् ध्रुवं सत्यं हि भूतले ॥ ४५॥

gāyatrī sādhanā loke na kasyāpi kadāpi hi |yāti niṣphalatāmetat dhruvaṃ satyaṃ hi bhūtale || 45||

गुप्तमुक्तं रहस्यं यत् पार्वति त्वां पतिव्रताम् ।प्राप्स्यन्ति परमां सिद्धिं ज्ञास्यन्त्येतत् तु ये जनाः ॥ ४६॥

guptamuktaṃ rahasyaṃ yat pārvati tvāṃ pativratām |prāpsyanti paramāṃ siddhiṃ jñāsyantyetat tu ye janāḥ || 46||

॥ इति ॥

|| iti ||