पञ्चगङ्गाष्टकम् Panchagangashtakam

श्रीगणेशाय नमः ।गङ्गा शिवा हि यमुनाऽपि च पुण्यतोयावाणी पवित्रकिरणा वरधूतपापा ।श्रीबिन्दुमाधवहरेः पुरतो विचित्राकाश्यां सदा विजयते वरपञ्चगङ्गा ॥ १॥

śrīgaṇeśāya namaḥ |gaṅgā śivā hi yamunā'pi ca puṇyatoyāvāṇī pavitrakiraṇā varadhūtapāpā |śrībindumādhavahareḥ purato vicitrākāśyāṃ sadā vijayate varapañcagaṅgā || 1||

प्रातः सदा मुनिगणाः सकलाश्च देवाःस्नानाय१ माधवपुरःसरमापतन्ति । (१\। स्नानार्थ पाठान्तर)यस्यां स्थिरो भवति माधव आदिदेवःसेयं सदा विजयते वरपञ्चगङ्गा ॥ २॥

prātaḥ sadā munigaṇāḥ sakalāśca devāḥsnānāya1 mādhavapuraḥsaramāpatanti | (1\| snānārtha pāṭhāntara)yasyāṃ sthiro bhavati mādhava ādidevaḥseyaṃ sadā vijayate varapañcagaṅgā || 2||

यस्यां सदा हरिहरौ वसतः२ प्रसन्नौ (२\। रमतः पाठान्तर)धर्मद्रवां जनहितां कवयो गृणन्ति ।ध्यायन्ति यां शुभकरीं कलिकल्मषघ्नींसेयं सदा विजयते वरपञ्चगङ्गा ॥ ३॥

yasyāṃ sadā hariharau vasataḥ2 prasannau (2\| ramataḥ pāṭhāntara)dharmadravāṃ janahitāṃ kavayo gṛṇanti |dhyāyanti yāṃ śubhakarīṃ kalikalmaṣaghnīṃseyaṃ sadā vijayate varapañcagaṅgā || 3||

संप्राप्य ते सुकृतिनः शिवराजधानींकाशीं भजन्ति मुदिता वरपञ्चगङ्गाम् ।ते दुस्तरां गुणमयीं प्रतरन्ति मायांलोकं पुनन्ति सकलं शिवभक्तियुक्ताः ॥ ४॥

saṃprāpya te sukṛtinaḥ śivarājadhānīṃkāśīṃ bhajanti muditā varapañcagaṅgām |te dustarāṃ guṇamayīṃ prataranti māyāṃlokaṃ punanti sakalaṃ śivabhaktiyuktāḥ || 4||

गर्जन्ति पापकरिणो भयदा हि तावद्यावज्जनो न भजते वरपञ्चगङ्गाम् ।यां गच्छतः प्रतिपदं भवति प्रपुण्यंतां त्वां नमामि सततं हृदि पञ्चगङ्गे ! ॥ ५॥

garjanti pāpakariṇo bhayadā hi tāvadyāvajjano na bhajate varapañcagaṅgām |yāṃ gacchataḥ pratipadaṃ bhavati prapuṇyaṃtāṃ tvāṃ namāmi satataṃ hṛdi pañcagaṅge ! || 5||

त्यक्ता अपि प्रियजनैरतिपापयुक्तारोगादिभिः परिवृता अतिदुःखयुक्ताः ।दैवाद्यदि त्वयि पतन्त्यथ पञ्चगङ्गे !तेनैव ते सुकृतिनः परमं व्रजन्ति ॥ ६॥

tyaktā api priyajanairatipāpayuktārogādibhiḥ parivṛtā atiduḥkhayuktāḥ |daivādyadi tvayi patantyatha pañcagaṅge !tenaiva te sukṛtinaḥ paramaṃ vrajanti || 6||

त्वन्नाम दुर्लभमिदं तव दर्शनञ्चत्वं कान्तिके त्वतितरां जनदुर्लभाऽसि ।त्वय्येव भक्तिममलां वरदे ! प्रदेहिकाश्यां शिवे! हरिपदे सुजने श्रुतौ च ॥ ७॥

tvannāma durlabhamidaṃ tava darśanañcatvaṃ kāntike tvatitarāṃ janadurlabhā'si |tvayyeva bhaktimamalāṃ varade ! pradehikāśyāṃ śive! haripade sujane śrutau ca || 7||

स्तोतुं न कोऽप्यलमनन्तगुणे ! तथापिसद्भिः प्रवर्तित इति प्रवदामि किञ्चित् ।तन्मे क्षमस्व शिशुभावनया सति ! त्वंप्रातः प्रसीद सुभगे ! मयि पञ्चगङ्गे ! ॥ ८॥

stotuṃ na ko'pyalamanantaguṇe ! tathāpisadbhiḥ pravartita iti pravadāmi kiñcit |tanme kṣamasva śiśubhāvanayā sati ! tvaṃprātaḥ prasīda subhage ! mayi pañcagaṅge ! || 8||

गङ्गाष्टकमिदं पुण्यं भुक्तिमुक्तिप्रदं नृणाम् ।सत्यज्ञानानदे तीर्थे यतिना रचितं मुदे ॥ ९॥

gaṅgāṣṭakamidaṃ puṇyaṃ bhuktimuktipradaṃ nṛṇām |satyajñānānade tīrthe yatinā racitaṃ mude || 9||

इदं स्तोत्रं तु रचितं तैलङ्गशास्त्रिशर्मणा ।लिखितं दुण्ढिराजेन स्तोत्रं सम्पूर्णमुच्यते ॥ १०॥

idaṃ stotraṃ tu racitaṃ tailaṅgaśāstriśarmaṇā |likhitaṃ duṇḍhirājena stotraṃ sampūrṇamucyate || 10||

इदं स्तोत्रं पठेत्रित्यं यः स्मरेत्पुण्यवान्नरः ।तस्य मुक्तिस्तु जायेत अत्रांशे नास्ति संशयः ॥ ११॥

idaṃ stotraṃ paṭhetrityaṃ yaḥ smaretpuṇyavānnaraḥ |tasya muktistu jāyeta atrāṃśe nāsti saṃśayaḥ || 11||

लिखितं दुण्ढिराजेन कालोपाख्येन धीमता ।देवीदाशर्मणा सार्धं पुस्तकं दत्तमेव च ॥ १२॥

likhitaṃ duṇḍhirājena kālopākhyena dhīmatā |devīdāśarmaṇā sārdhaṃ pustakaṃ dattameva ca || 12||

स्तोत्रटिप्पणी अष्टकमिदं पाण्डुलिपिरूपेण रामापुरवाराणसीस्थादआचार्यब्रह्मगोपालभादुड़ीमहाशयस्य पुस्तकालयादस्माभिः सङ्गृहीतम् ।स्तोत्रस्य दशमश्लोके तैलङ्गशास्त्रिशर्मा अस्य रचयितेत्युक्तम् ।पुष्पिकायामस्य रचनाकालः संवत् १७८८ इत्युल्लिखितम् । अतः खीष्टाब्दस्य१७३१ तमे वर्षे लिखितमेतत् केनचित् ढुण्ढिराजेन इति प्रतीयते । एषएव तैलङ्गशास्त्रिशर्मा सुप्रसिद्धो योगी तैलङ्गास्वामीति विज्ञायते ।श्लोकेषु काश्चनाशुद्धयोऽस्माभिर्लक्षिताः । स्वबुद्धया ताः संशोध्यशुद्धपाठः मूलपाठे निवेशितः । हस्तलेखस्याशुद्धपाठाःतत्तत्स्थाने सङ्ख्याक्रमेण स्तोत्रस्याधस्तादुल्लिखिताः ॥काश्यां तैलङ्गस्वामी पञ्चगङ्गाघटटे सन्यासिनामाश्रमेमृत्युपर्यन्तं १८८७ ख्रीष्टाब्दं यावत् दिगम्बरावस्थायां न्यवसत् ।श्रूयते तथाऽनुमीयते यत् तैलङ्गस्वामिनो मुखादबाधगत्यानिःसृतं पञ्चगङ्गाष्टकमिदं प्रत्यहं तदीयप्रमुखभक्तोदेवीदानामकः श्रुतवान् । देवीदामहोदयस्य स्वेच्छया प्रार्थनयाच दुण्डिराजेनाष्टकमिदं लिपिबद्धमकारि । आरम्भेऽष्टौ श्लोकावसन्ततिलकाच्छन्दःसु तैलङ्गस्वामिना रचिताः, अन्ते चत्वारःश्लोकाश्चानुष्टुप्छन्दःसु लेखकेन विरचिताः संयोजिताश्वेत्यनुमीयते ।इति पञ्चगगङ्गाहकं सम्पूर्णम् ।

stotraṭippaṇī aṣṭakamidaṃ pāṇḍulipirūpeṇa rāmāpuravārāṇasīsthādaācāryabrahmagopālabhāduड़īmahāśayasya pustakālayādasmābhiḥ saṅgṛhītam |stotrasya daśamaśloke tailaṅgaśāstriśarmā asya racayitetyuktam |puṣpikāyāmasya racanākālaḥ saṃvat 1788 ityullikhitam | ataḥ khīṣṭābdasya1731 tame varṣe likhitametat kenacit ḍhuṇḍhirājena iti pratīyate | eṣaeva tailaṅgaśāstriśarmā suprasiddho yogī tailaṅgāsvāmīti vijñāyate |ślokeṣu kāścanāśuddhayo'smābhirlakṣitāḥ | svabuddhayā tāḥ saṃśodhyaśuddhapāṭhaḥ mūlapāṭhe niveśitaḥ | hastalekhasyāśuddhapāṭhāḥtattatsthāne saṅkhyākrameṇa stotrasyādhastādullikhitāḥ ||kāśyāṃ tailaṅgasvāmī pañcagaṅgāghaṭaṭe sanyāsināmāśramemṛtyuparyantaṃ 1887 khrīṣṭābdaṃ yāvat digambarāvasthāyāṃ nyavasat |śrūyate tathā'numīyate yat tailaṅgasvāmino mukhādabādhagatyāniḥsṛtaṃ pañcagaṅgāṣṭakamidaṃ pratyahaṃ tadīyapramukhabhaktodevīdānāmakaḥ śrutavān | devīdāmahodayasya svecchayā prārthanayāca duṇḍirājenāṣṭakamidaṃ lipibaddhamakāri | ārambhe'ṣṭau ślokāvasantatilakācchandaḥsu tailaṅgasvāminā racitāḥ, ante catvāraḥślokāścānuṣṭupchandaḥsu lekhakena viracitāḥ saṃyojitāśvetyanumīyate |iti pañcagagaṅgāhakaṃ sampūrṇam |