गङ्गाष्टकम् २ Gangashtakam 2

टिरुविसनल्लुर् रेस्पेच्त्फ़ुल्ल्य् चल्लेद् अस् आय्यवल्।॥ श्री अय्यावाल् इति प्रसिद्धैः श्रीधरवेङ्कटेशाभिधैः विरचितम् ॥घृष्टं घृष्टं पुनरपि पुनश्चन्दनं चारु गन्धंछिन्नं छिन्नं पुनरपि पुनः स्वादु चैवेक्षुखण्डम् ।दग्धं दग्धं पुनरपि पुनः काञ्चनं कान्तवर्णंन प्राणान्ते प्रकृतिविकृतिः जायते सज्जनानाम् ॥विपदः सन्तु नः शश्वत्तत्र तत्र जगद्गुरो।शम्भो भवन्नाम निरन्तरानु-सन्धान-भाग्येन भवन्तमेव ।यद्येष सर्वत्र तथाऽन्त्यजेऽद्य पश्यत्यहो कोऽत्र कृतोऽपराधः ॥ १॥

ṭiruvisanallur respectफ़ully called as āyyaval||| śrī ayyāvāl iti prasiddhaiḥ śrīdharaveṅkaṭeśābhidhaiḥ viracitam ||ghṛṣṭaṃ ghṛṣṭaṃ punarapi punaścandanaṃ cāru gandhaṃchinnaṃ chinnaṃ punarapi punaḥ svādu caivekṣukhaṇḍam |dagdhaṃ dagdhaṃ punarapi punaḥ kāñcanaṃ kāntavarṇaṃna prāṇānte prakṛtivikṛtiḥ jāyate sajjanānām ||vipadaḥ santu naḥ śaśvattatra tatra jagadguro|śambho bhavannāma nirantarānu-sandhāna-bhāgyena bhavantameva |yadyeṣa sarvatra tathā'ntyaje'dya paśyatyaho ko'tra kṛto'parādhaḥ || 1||

अस्त्वेष मन्तुः पितृयज्ञ-निष्ठे गङ्गाप्लवो यो विहितोऽपचित्यै ।दूरात्तु तन्नाम-जपेन शुद्धिः न स्यात् कथं मे स्मृतिरर्थवादः ॥ २॥

astveṣa mantuḥ pitṛyajña-niṣṭhe gaṅgāplavo yo vihito'pacityai |dūrāttu tannāma-japena śuddhiḥ na syāt kathaṃ me smṛtirarthavādaḥ || 2||

त्वन्नाम-निष्ठा न हि तावती मे श्रद्धा यतः कर्मसु न प्रदग्धा ।त्रैशङ्कवं मे पशुपान्तरायः मुच्येय तस्मात्कथं आर्तबन्धो ॥ ३॥

tvannāma-niṣṭhā na hi tāvatī me śraddhā yataḥ karmasu na pradagdhā |traiśaṅkavaṃ me paśupāntarāyaḥ mucyeya tasmātkathaṃ ārtabandho || 3||

यद्यद्य ते श्राद्ध-विनष्टिरिष्टा कोऽहं ततोऽन्यच्चरितुं समर्थः ।श्राद्धे वृताः पूर्व-दिनोपवासाः नान्यत्र भुञ्जीयुः इदं तु खिद्ये ॥ ४॥

yadyadya te śrāddha-vinaṣṭiriṣṭā ko'haṃ tato'nyaccarituṃ samarthaḥ |śrāddhe vṛtāḥ pūrva-dinopavāsāḥ nānyatra bhuñjīyuḥ idaṃ tu khidye || 4||

श्रद्धालवः श्राद्ध-विघात-भीत्या स्वात्मोपरोधं विगणय्य धीराः ।यत्प्रोचुरत्रापचितिं महान्तः तत्रोचितं यद्दयया विधेहि ॥ ५॥

śraddhālavaḥ śrāddha-vighāta-bhītyā svātmoparodhaṃ vigaṇayya dhīrāḥ |yatprocuratrāpacitiṃ mahāntaḥ tatrocitaṃ yaddayayā vidhehi || 5||

गङ्गाधर ! त्वद्भजनान्तराय-भीत्या गृहे कूप-कृतावगाहः ।जाने न तीर्थान्तरं अद्य गङ्गां आसादयेयं कथमार्तबन्धो! ॥ ६॥

gaṅgādhara ! tvadbhajanāntarāya-bhītyā gṛhe kūpa-kṛtāvagāhaḥ |jāne na tīrthāntaraṃ adya gaṅgāṃ āsādayeyaṃ kathamārtabandho! || 6||

नाहं तपस्वी सगरान्ववायः जाने न जह्नुः चरति क्व वेति ।शम्भो! जटाजूटमपावृणुष्वेत्यभ्यर्थने नालमयं वराकः ॥ ७॥

nāhaṃ tapasvī sagarānvavāyaḥ jāne na jahnuḥ carati kva veti |śambho! jaṭājūṭamapāvṛṇuṣvetyabhyarthane nālamayaṃ varākaḥ || 7||

गङ्गाधराख्या गतिरत्र नान्या तामाश्रये सङ्कट-मोचनाय ।हन्त ! प्रवाहः कथमत्र कूपे विस्फूर्जतीशः खलु मे प्रसन्नः ॥ ८॥

gaṅgādharākhyā gatiratra nānyā tāmāśraye saṅkaṭa-mocanāya |hanta ! pravāhaḥ kathamatra kūpe visphūrjatīśaḥ khalu me prasannaḥ || 8||

गङ्गेति गङ्गेति हरेति गृह्णन् आप्लावितोऽहं दयया पुरारेः ।कूपोत्थितोऽयं करुणाप्रवाहः गाङ्गश्चिरायात्र जनान् पुनातु ॥ ९॥

gaṅgeti gaṅgeti hareti gṛhṇan āplāvito'haṃ dayayā purāreḥ |kūpotthito'yaṃ karuṇāpravāhaḥ gāṅgaścirāyātra janān punātu || 9||

यदेवेह तदमुत्र यदमुत्र तदन्विह ।मृत्योः स मृत्युमाप्नोति य इह नानेव पश्यति॥भक्त्या मां अभिजानाति यावान्यश्चास्मि तत्त्वतः।विद्याविनयसंपन्ने ब्राह्मणे गवि हस्तिनि ।शुनि चैव श्वपाके च पण्डिताः समदर्शिनः॥ ग़ित (५-१८)।मृगोष्ट्रखरमर्काखुसरीसृप्खगमक्षिकाः ।आत्मनः पुत्रवत् पश्येत् तैरेषामन्तरं कियत् ॥यच्च किंचिज्जगत्सर्वं दृश्यते श्रूयतेऽपि वा ।अन्तर्बहिश्च तत्सर्वं व्याप्य नारायणस्थितः।यो मां पश्यति सर्वत्र सर्वं च मयि पश्यति ।तस्याहं न प्रणश्यामि स च मे न प्रणश्यति ॥शम्भो भवन्नाम निरन्तरानु-सन्धान-भाग्येन भवन्तमेव ।यद्येष सर्वत्र तथाऽन्त्यजेऽद्य पश्यत्यहो कोऽत्र कृतोऽपराधः ॥ १॥

yadeveha tadamutra yadamutra tadanviha |mṛtyoḥ sa mṛtyumāpnoti ya iha nāneva paśyati||bhaktyā māṃ abhijānāti yāvānyaścāsmi tattvataḥ|vidyāvinayasaṃpanne brāhmaṇe gavi hastini |śuni caiva śvapāke ca paṇḍitāḥ samadarśinaḥ|| ग़ita (5-18)|mṛgoṣṭrakharamarkākhusarīsṛpkhagamakṣikāḥ |ātmanaḥ putravat paśyet taireṣāmantaraṃ kiyat ||yacca kiṃcijjagatsarvaṃ dṛśyate śrūyate'pi vā |antarbahiśca tatsarvaṃ vyāpya nārāyaṇasthitaḥ|yo māṃ paśyati sarvatra sarvaṃ ca mayi paśyati |tasyāhaṃ na praṇaśyāmi sa ca me na praṇaśyati ||śambho bhavannāma nirantarānu-sandhāna-bhāgyena bhavantameva |yadyeṣa sarvatra tathā'ntyaje'dya paśyatyaho ko'tra kṛto'parādhaḥ || 1||

अस्त्वेष मन्तुः पितृयज्ञ-निष्ठे गङ्गाप्लवो यो विहितोऽपचित्यै ।दूरात्तु तन्नाम-जपेन शुद्धिः न स्यात् कथं मे स्मृतिरर्थवादः ॥ २॥

astveṣa mantuḥ pitṛyajña-niṣṭhe gaṅgāplavo yo vihito'pacityai |dūrāttu tannāma-japena śuddhiḥ na syāt kathaṃ me smṛtirarthavādaḥ || 2||

त्वन्नाम-निष्ठा न हि तावती मे श्रद्धा यतः कर्मसु न प्रदग्धा ।त्रैशङ्कवं मे पशुपान्तरायः मुच्येय तस्मात्कथं आर्तबन्धो ॥ ३॥

tvannāma-niṣṭhā na hi tāvatī me śraddhā yataḥ karmasu na pradagdhā |traiśaṅkavaṃ me paśupāntarāyaḥ mucyeya tasmātkathaṃ ārtabandho || 3||

यद्यद्य ते श्राद्ध-विनष्टिरिष्टा कोऽहं ततोऽन्यच्चरितुं समर्थः ।श्राद्धे वृताः पूर्व-दिनोपवासाः नान्यत्र भुञ्जीयुः इदं तु खिद्ये ॥ ४॥

yadyadya te śrāddha-vinaṣṭiriṣṭā ko'haṃ tato'nyaccarituṃ samarthaḥ |śrāddhe vṛtāḥ pūrva-dinopavāsāḥ nānyatra bhuñjīyuḥ idaṃ tu khidye || 4||

श्रद्धालवः श्राद्ध-विघात-भीत्या स्वात्मोपरोधं विगणय्य धीराः ।यत्प्रोचुरत्रापचितिं महान्तः तत्रोचितं यद्दयया विधेहि ॥ ५॥

śraddhālavaḥ śrāddha-vighāta-bhītyā svātmoparodhaṃ vigaṇayya dhīrāḥ |yatprocuratrāpacitiṃ mahāntaḥ tatrocitaṃ yaddayayā vidhehi || 5||

गङ्गाधर ! त्वद्भजनान्तराय-भीत्या गृहे कूप-कृतावगाहः ।जाने न तीर्थान्तरं अद्य गङ्गां आसादयेयं कथमार्तबन्धो! ॥ ६॥

gaṅgādhara ! tvadbhajanāntarāya-bhītyā gṛhe kūpa-kṛtāvagāhaḥ |jāne na tīrthāntaraṃ adya gaṅgāṃ āsādayeyaṃ kathamārtabandho! || 6||

नाहं तपस्वी सगरान्ववायः जाने न जह्नुः चरति क्व वेति ।शम्भो! जटाजूटमपावृणुष्वेत्यभ्यर्थने नालमयं वराकः ॥ ७॥

nāhaṃ tapasvī sagarānvavāyaḥ jāne na jahnuḥ carati kva veti |śambho! jaṭājūṭamapāvṛṇuṣvetyabhyarthane nālamayaṃ varākaḥ || 7||

गङ्गाधराख्या गतिरत्र नान्या तामाश्रये सङ्कट-मोचनाय ।हन्त ! प्रवाहः कथमत्र कूपे विस्फूर्जतीशः खलु मे प्रसन्नः ॥ ८॥

gaṅgādharākhyā gatiratra nānyā tāmāśraye saṅkaṭa-mocanāya |hanta ! pravāhaḥ kathamatra kūpe visphūrjatīśaḥ khalu me prasannaḥ || 8||

गङ्गेति गङ्गेति हरेति गृह्णन् आप्लावितोऽहं दयया पुरारेः ।कूपोत्थितोऽयं करुणाप्रवाहः गाङ्गश्चिरायात्र जनान् पुनातु ॥ ९॥

gaṅgeti gaṅgeti hareti gṛhṇan āplāvito'haṃ dayayā purāreḥ |kūpotthito'yaṃ karuṇāpravāhaḥ gāṅgaścirāyātra janān punātu || 9||

इति श्रीअय्यावाल् एवं श्रीधरवेङ्कटेशाभिधैः विरचितं गङ्गाष्टकं सम्पूर्णम् ।

iti śrīayyāvāl evaṃ śrīdharaveṅkaṭeśābhidhaiḥ viracitaṃ gaṅgāṣṭakaṃ sampūrṇam |