चण्डीरहस्य Shrichandirahasyam

यच्छक्तिलेशसकृदर्पणपात्रभावमात्रादपि द्रुहिणशौरिमहेश्वराणाम् ।प्राप्तो यदि श्रुतिशतैः परमात्मभावस्तामम्ब देवि भवती किमिति स्तुवन्तु ॥ १॥

yacchaktileśasakṛdarpaṇapātrabhāvamātrādapi druhiṇaśaurimaheśvarāṇām |prāpto yadi śrutiśataiḥ paramātmabhāvastāmamba devi bhavatī kimiti stuvantu || 1||

कृत्वा मुखं पशुपतिर्भवती किलैकांनिर्माति पालयति हन्ति जगन्ति देवः ।तज्जामिताविपरिवृत्तिकृते तमेवशम्भुं मुखं कृतवती भवतीति मन्ये ॥ २॥

kṛtvā mukhaṃ paśupatirbhavatī kilaikāṃnirmāti pālayati hanti jaganti devaḥ |tajjāmitāviparivṛttikṛte tamevaśambhuṃ mukhaṃ kṛtavatī bhavatīti manye || 2||

विश्वं नियच्छति विशृङ्खलचेष्टितो यःसोऽपि त्वया नियमनीय इति स्फुटं नः ।वैवस्वतं चिकुरभावजुषं यदम्बबध्नासि वेणिकबरीग्रथनादिभेदैः ॥ ३॥

viśvaṃ niyacchati viśṛṅkhalaceṣṭito yaḥso'pi tvayā niyamanīya iti sphuṭaṃ naḥ |vaivasvataṃ cikurabhāvajuṣaṃ yadambabadhnāsi veṇikabarīgrathanādibhedaiḥ || 3||

भ्रूकिङ्कराणि भुवनानि तव भ्रुवौ चसन्ध्यात्मिके इति गृणन्ति यतोऽत एव ।कर्माणि मातरितराणि करोतु मा वासन्ध्यां पुनर्भजत एव समस्तलोकः ॥ ४॥

bhrūkiṅkarāṇi bhuvanāni tava bhruvau casandhyātmike iti gṛṇanti yato'ta eva |karmāṇi mātaritarāṇi karotu mā vāsandhyāṃ punarbhajata eva samastalokaḥ || 4||

जाता दृशो जननि पावकतेजसैवतिस्रस्तवेत्यपि किमागमबोध्यमेतत् ।पापान्यपाङ्गवलनैः परिमार्जतीनांतासां च पावकपदे विचिकित्सते कः ॥ ५॥

jātā dṛśo janani pāvakatejasaivatisrastavetyapi kimāgamabodhyametat |pāpānyapāṅgavalanaiḥ parimārjatīnāṃtāsāṃ ca pāvakapade vicikitsate kaḥ || 5||

मूल्यं न यस्य भुवनानि चतुर्दशापिमुक्ताफलं वहति तत्तव नासिकेति ।चित्रीयते किमपि चेतसि मे न मातःकिं राजराजपदवीं भजतामलभ्यम् ॥ ६॥

mūlyaṃ na yasya bhuvanāni caturdaśāpimuktāphalaṃ vahati tattava nāsiketi |citrīyate kimapi cetasi me na mātaḥkiṃ rājarājapadavīṃ bhajatāmalabhyam || 6||

नासाधिकारमिह गन्धवहात्मकत्वंदेवि श्रुती स्वयमपाहरतां भवत्याः ।सर्वाः श्रुतीरपि तु सा स्ववशे चकारकिं दुर्लभं त्रिषु जगत्सु धनेश्वराणाम् ॥ ७॥

nāsādhikāramiha gandhavahātmakatvaṃdevi śrutī svayamapāharatāṃ bhavatyāḥ |sarvāḥ śrutīrapi tu sā svavaśe cakārakiṃ durlabhaṃ triṣu jagatsu dhaneśvarāṇām || 7||

प्राञ्चो जगज्जननि ये पतयः प्रजानांते देवि संववृतिरे दशनात्मना ते ।नो चेत्तदन्तिकतले रसनाग्रभागेकिं भारती वसति किङ्करतां गतेव ॥ ८॥

prāñco jagajjanani ye patayaḥ prajānāṃte devi saṃvavṛtire daśanātmanā te |no cettadantikatale rasanāgrabhāgekiṃ bhāratī vasati kiṅkaratāṃ gateva || 8||

स्वेनात्मना मुररिपुर्दनुजैर्विगृह्यवारान् कतीह न बभार पराङ्मुखत्वम् ।ओजायितुं स निरपायमुपायवेदीबाह्यात्मना परिणतो नियतं भवत्याः ॥ ९॥

svenātmanā muraripurdanujairvigṛhyavārān katīha na babhāra parāṅmukhatvam |ojāyituṃ sa nirapāyamupāyavedībāhyātmanā pariṇato niyataṃ bhavatyāḥ || 9||

वर्षन् करो महिषमर्दनि ते वसूनिप्रस्तूयतां कविजनैर्न ममाद्भुतं तत् ।आसादिता वसुभिरङ्गुलिता यदीयाकस्तस्य शंस वसुवर्षविधौ प्रयासः ॥ १०॥

varṣan karo mahiṣamardani te vasūniprastūyatāṃ kavijanairna mamādbhutaṃ tat |āsāditā vasubhiraṅgulitā yadīyākastasya śaṃsa vasuvarṣavidhau prayāsaḥ || 10||

सोमेऽमृतं कतिचिदेव पुरा लभन्तेतल्लभ्यमस्तु जगतामिति तर्कयन्त्या ।नीतः पयोधरदशां स शिवे त्वया यदस्मादृशामयमतर्कितभाग्ययोगः ॥ ११॥

some'mṛtaṃ katicideva purā labhantetallabhyamastu jagatāmiti tarkayantyā |nītaḥ payodharadaśāṃ sa śive tvayā yadasmādṛśāmayamatarkitabhāgyayogaḥ || 11||

ब्रह्मर्षिशापभवया त्रपया महत्याप्रागास्त यः क्वचन देवि सरस्यदृश्यः ।नूनं स एष विबुधाधिपतिर्भवत्याःप्राप्तो वलग्नपदवीमधुनाप्यदृश्यः ॥ १२॥

brahmarṣiśāpabhavayā trapayā mahatyāprāgāsta yaḥ kvacana devi sarasyadṛśyaḥ |nūnaṃ sa eṣa vibudhādhipatirbhavatyāḥprāpto valagnapadavīmadhunāpyadṛśyaḥ || 12||

पादौ बभूव तव पद्मभवस्ततः किंबाह्यात्मना परिणनाम हरिस्ततः किम् ।सिद्धा नितम्बविधया वसुधा यदा तेसिद्धस्तदा पुरहरस्य मनोरथोऽयम् ॥ १३॥

pādau babhūva tava padmabhavastataḥ kiṃbāhyātmanā pariṇanāma haristataḥ kim |siddhā nitambavidhayā vasudhā yadā tesiddhastadā puraharasya manoratho'yam || 13||

यद्वारुणं कथितमूरुयुगं सजङ्घमिन्दीवरच्छदसकान्ति न वारुणं तत् ।प्राचेतसं तदिह वर्णयितुं क्षमेतप्राचेतसं कविकुलप्रथमं विना कः ॥ १४॥

yadvāruṇaṃ kathitamūruyugaṃ sajaṅghamindīvaracchadasakānti na vāruṇaṃ tat |prācetasaṃ tadiha varṇayituṃ kṣametaprācetasaṃ kavikulaprathamaṃ vinā kaḥ || 14||

वक्त्रैरकृत्रिमवचांसि वहन् विषण्णोवेधाश्चिरं विपरिणम्य पदात्मना ते ।सन्धार्यतेऽद्य शिरसा सकलैरमीभिःक्लिष्टश्चिरात् किमुपयातु न जातु हर्षम् ॥ १५॥

vaktrairakṛtrimavacāṃsi vahan viṣaṇṇovedhāściraṃ vipariṇamya padātmanā te |sandhāryate'dya śirasā sakalairamībhiḥkliṣṭaścirāt kimupayātu na jātu harṣam || 15||

बाह्यं तमो हरति यस्तपनः कथञ्चित्पादौ तवाङ्गुलितयाम्ब भजन् स एव ।अन्तस्तमांसि च हरत्यतिदुर्हराणिकिं सेन्यसेवनविधिर्न करोति पुंसाम् ॥ १६॥

bāhyaṃ tamo harati yastapanaḥ kathañcitpādau tavāṅgulitayāmba bhajan sa eva |antastamāṃsi ca haratyatidurharāṇikiṃ senyasevanavidhirna karoti puṃsām || 16||

देवेषु वासवमुखेषु निजां निधायशक्तिं यदम्ब समये पुनरग्रहीस्त्वम् ।कर्पूरभाजननयादधुनापि ते तेकीर्तिं वहन्ति कियतीमपि तावतैव ॥ १७॥

deveṣu vāsavamukheṣu nijāṃ nidhāyaśaktiṃ yadamba samaye punaragrahīstvam |karpūrabhājananayādadhunāpi te tekīrtiṃ vahanti kiyatīmapi tāvataiva || 17||

तेजांसि च प्रहरणानि च यानि यानिदेवेषु देवि निहितानि पुरा भवत्या ।तान्येव निष्फलतराणि तदाश्रितानित्वत्स्वीकृतानि फलवन्ति बभूवुरित्थम् ॥ १८॥

tejāṃsi ca praharaṇāni ca yāni yānideveṣu devi nihitāni purā bhavatyā |tānyeva niṣphalatarāṇi tadāśritānitvatsvīkṛtāni phalavanti babhūvurittham || 18||

शत्त्या यया दिविचरा अतिशेरतेऽस्मान्सा च त्वमित्यवगतः सकलैश्च तन्त्रैः ।किं त्वं विचारकुशलैरसि सेवनीयाकिं देवतास्तव ऋजीषदशां प्रपन्नाः ॥ १९॥

śattyā yayā divicarā atiśerate'smānsā ca tvamityavagataḥ sakalaiśca tantraiḥ |kiṃ tvaṃ vicārakuśalairasi sevanīyākiṃ devatāstava ṛjīṣadaśāṃ prapannāḥ || 19||

इन्द्रं यजन्तु तव गर्भमुपासते तेवह्निं यजन्तु नयने तव तर्पयन्ति ।भानुं नमन्तु विनमन्ति पदाम्बुजं तेसर्वं जगन्ननु समर्चति सर्वथा त्वाम् ॥ २०॥

indraṃ yajantu tava garbhamupāsate tevahniṃ yajantu nayane tava tarpayanti |bhānuṃ namantu vinamanti padāmbujaṃ tesarvaṃ jagannanu samarcati sarvathā tvām || 20||

केचित् प्रतीकमितरे तु समग्ररूपमाराधयन्ति तव ये पुनरास्तिकाः स्युः ।नास्तिक्यवादनिरता नरके पतन्तोऽप्यम्ब स्तुवन्ति चिकुरात्मकमन्तकेन ॥ २१॥

kecit pratīkamitare tu samagrarūpamārādhayanti tava ye punarāstikāḥ syuḥ |nāstikyavādaniratā narake patanto'pyamba stuvanti cikurātmakamantakena || 21||

शौरिं विबोध्य समराय तमुद्यमय्यव्यामोह्य दानववरौ कृतसंविधाना ।मातस्त्वमेव मधुकैटभयोर्निहन्त्रीशार्ङ्गी कृते भवति शस्त्रपदाभिषिक्तः ॥ २२॥

śauriṃ vibodhya samarāya tamudyamayyavyāmohya dānavavarau kṛtasaṃvidhānā |mātastvameva madhukaiṭabhayornihantrīśārṅgī kṛte bhavati śastrapadābhiṣiktaḥ || 22||

दैत्यौ वरं वितरतो निजनाशरूपंदैत्यारये त्रिजगतां वरदो वरार्थी ।इत्थं प्रचोदितधियां क्षममीश्वरत्वंवृत्तेषु किं न सचिवोऽपि नृपं नियुङ्क्ते ॥ २३॥

daityau varaṃ vitarato nijanāśarūpaṃdaityāraye trijagatāṃ varado varārthī |itthaṃ pracoditadhiyāṃ kṣamamīśvaratvaṃvṛtteṣu kiṃ na sacivo'pi nṛpaṃ niyuṅkte || 23||

न्यस्तं यदा शिरसि पादतलं भवत्यालब्धं तदैव महिषेण परं पदं ते ।हन्तुं पुनर्यदिदमाददिषे त्रिशूलंतत्ते जगज्जननि सङ्गरसम्भ्रमेण ॥ २४॥

nyastaṃ yadā śirasi pādatalaṃ bhavatyālabdhaṃ tadaiva mahiṣeṇa paraṃ padaṃ te |hantuṃ punaryadidamādadiṣe triśūlaṃtatte jagajjanani saṅgarasambhrameṇa || 24||

कस्त्वां रणे जयतु कस्तव हन्तु दर्पंको वास्तु ते प्रतिभटो भविता पतिः कः ।दैत्यं प्रतारयितुमेव कृतोऽभ्युपायोदेवं न विस्मृतवती भवती महेशम् ॥ २५॥

kastvāṃ raṇe jayatu kastava hantu darpaṃko vāstu te pratibhaṭo bhavitā patiḥ kaḥ |daityaṃ pratārayitumeva kṛto'bhyupāyodevaṃ na vismṛtavatī bhavatī maheśam || 25||

चण्डि द्विषस्तव निपेतुरपेतकृत्याश्चण्डाट्टहासनिनदैरिति नाद्भुतं नः ।दृष्टक्रियस्त्रिषु पुरेषु तवाप्रसिद्धोमन्दस्मितार्धमहिमा न हि मादृशानाम् ॥ २६॥

caṇḍi dviṣastava nipeturapetakṛtyāścaṇḍāṭṭahāsaninadairiti nādbhutaṃ naḥ |dṛṣṭakriyastriṣu pureṣu tavāprasiddhomandasmitārdhamahimā na hi mādṛśānām || 26||

कर्माणि यानि दश ते जनभीषणानिकल्याणदानि भजतामभिजानतां वा ।तैरेव विश्वमखिलं परिवृत्तिभेदैर्बध्नासि मुञ्चसि च कुञ्चिकयेव यन्त्रम् ॥ २७॥

karmāṇi yāni daśa te janabhīṣaṇānikalyāṇadāni bhajatāmabhijānatāṃ vā |taireva viśvamakhilaṃ parivṛttibhedairbadhnāsi muñcasi ca kuñcikayeva yantram || 27||

अन्वासितं हरिहरद्रुहिणैः सदारैर्जामातृभिस्तनुभवैर्दुहितुः सुतैश्च ।अग्रोपवेशितजगज्जननीसमाजमाराधये जननि रूपमनुत्तरं ते ॥ २८॥

anvāsitaṃ hariharadruhiṇaiḥ sadārairjāmātṛbhistanubhavairduhituḥ sutaiśca |agropaveśitajagajjananīsamājamārādhaye janani rūpamanuttaraṃ te || 28||

सर्वानुकम्पनपरं स्वकृतोपदेशैःसार्वज्ञगर्वशमनं तरुणेन्दुमौलेः ।सत्त्वैकसारमकृतोक्तिपथानुसारंसारस्वतं वपुरिदं तव चिन्तयामः ॥ २९॥

sarvānukampanaparaṃ svakṛtopadeśaiḥsārvajñagarvaśamanaṃ taruṇendumauleḥ |sattvaikasāramakṛtoktipathānusāraṃsārasvataṃ vapuridaṃ tava cintayāmaḥ || 29||

नन्दात्मजेति ननु वर्षसि हेमराशिंशाकम्भरीति शमयस्युदरोपसर्गान् ।योगीश्वरीति परिहृत्य भयानि भक्तान्मातेव पाययसि कामदुघौ स्तनौ ते ॥ ३०॥

nandātmajeti nanu varṣasi hemarāśiṃśākambharīti śamayasyudaropasargān |yogīśvarīti parihṛtya bhayāni bhaktānmāteva pāyayasi kāmadughau stanau te || 30||

इच्छात्मिका पुरहरस्य चिदात्मिका चशक्तिस्त्रिलोकविदिते न हि तत्र शङ्का ।ते चार्चिते जनयतः किल यत्प्रसादंतामाश्रये भगवतः कृतिशक्तिमाम्बाम् ॥ ३१॥

icchātmikā puraharasya cidātmikā caśaktistrilokavidite na hi tatra śaṅkā |te cārcite janayataḥ kila yatprasādaṃtāmāśraye bhagavataḥ kṛtiśaktimāmbām || 31||

त्वं चेतनासि हृदयं त्वमसि प्रजानांत्वं वृत्तयो धृतिमतिप्रमुखास्तदीयाः ।कैः साधनैरभिमुखीकरणं तव स्यात्स्वेनैव देवि दयसे यदि तद्दयेथाः ॥ ३२॥

tvaṃ cetanāsi hṛdayaṃ tvamasi prajānāṃtvaṃ vṛttayo dhṛtimatipramukhāstadīyāḥ |kaiḥ sādhanairabhimukhīkaraṇaṃ tava syātsvenaiva devi dayase yadi taddayethāḥ || 32||

त्वत्पूजनं यदिह जानदजानदर्हंमातश्चकर्थ महती किल चातुरीयम् ।जानद्भिरेव भवती यदि पूजनीयालुप्येत पूजनकथैव जगत्त्रये ते ॥ ३३॥

tvatpūjanaṃ yadiha jānadajānadarhaṃmātaścakartha mahatī kila cāturīyam |jānadbhireva bhavatī yadi pūjanīyālupyeta pūjanakathaiva jagattraye te || 33||

यावत्परत्वमखिलागमबोधितं तेतावत्ततः शतगुणं च सुखाश्रयासि ।वेदास्त्वदर्चनविधानपरा हि नो चेदम्ब स्युरब्धितरणोक्तिवदप्रमाणम् ॥ ३४॥

yāvatparatvamakhilāgamabodhitaṃ tetāvattataḥ śataguṇaṃ ca sukhāśrayāsi |vedāstvadarcanavidhānaparā hi no cedamba syurabdhitaraṇoktivadapramāṇam || 34||

प्राज्ञानभिज्ञसुलभां परिपूर्णशक्तिमव्याजभूतकरुणापरिणामरूपाम् ।अम्बां मनागपि मनस्यवलम्बमानाधीरा न बिभ्यति कथञ्चिदितोऽमुतो वा ॥ ३५॥

prājñānabhijñasulabhāṃ paripūrṇaśaktimavyājabhūtakaruṇāpariṇāmarūpām |ambāṃ manāgapi manasyavalambamānādhīrā na bibhyati kathañcidito'muto vā || 35||

अभ्यर्थनीयमखिलं भवदाश्रितानामभ्यर्थितं प्रथममेव हि देवसङ्घैः ।अम्ब स्मरन्सफलयाम्यवशिष्टमायुरङ्गानि ते भुवनमङ्गलमङ्गलानि ॥ ३६॥

abhyarthanīyamakhilaṃ bhavadāśritānāmabhyarthitaṃ prathamameva hi devasaṅghaiḥ |amba smaransaphalayāmyavaśiṣṭamāyuraṅgāni te bhuvanamaṅgalamaṅgalāni || 36||

इति श्रीनीलकण्ठदीक्षितविरचितं चण्डीरहस्यं सम्पूर्णम् ॥

iti śrīnīlakaṇṭhadīkṣitaviracitaṃ caṇḍīrahasyaṃ sampūrṇam ||