स्वरूपाख्यस्तोत्रम् Svarupakhyam Stotram

(श्यामारहस्ये)कर्पूरं मध्यमान्त्यस्वरपरिरहितं सेन्दुवामाक्षियुक्तंबीजं ते मातरतत्त्रिपुरहरवधु ! त्रिः कृतं ये जपन्ति ।तेषां गद्यानि पद्यानि च मुखकुहरादुल्लसन्त्येव वाचःस्वच्छन्दं ध्वान्तधाराधररुचिरुचिरे सर्वसिद्धिं गतानाम् ॥ १॥

(śyāmārahasye)karpūraṃ madhyamāntyasvaraparirahitaṃ senduvāmākṣiyuktaṃbījaṃ te mātaratattripuraharavadhu ! triḥ kṛtaṃ ye japanti |teṣāṃ gadyāni padyāni ca mukhakuharādullasantyeva vācaḥsvacchandaṃ dhvāntadhārādhararucirucire sarvasiddhiṃ gatānām || 1||

ईशानं सेन्दुवामश्रवणपरिगतं बीजमन्यत्महेशि !द्वन्द्वं ते मन्दचेता यदि जपति जनो वारमेकं कदाचित् ।जित्वा वाचामधीशं धनदभपि चिरं मोहयन्नम्बुजाक्षीवृन्दं चन्द्रार्द्धचूडे ! प्रभवति हि महाघोरबालावतंसे ! ॥ २॥

īśānaṃ senduvāmaśravaṇaparigataṃ bījamanyatmaheśi !dvandvaṃ te mandacetā yadi japati jano vāramekaṃ kadācit |jitvā vācāmadhīśaṃ dhanadabhapi ciraṃ mohayannambujākṣīvṛndaṃ candrārddhacūḍe ! prabhavati hi mahāghorabālāvataṃse ! || 2||

ईशो वैश्वानरस्थः शशधरविलसद्वामनेत्रेण युक्तंबीजं ते द्वन्द्वमन्यद्विगलितचिकुरे ! कालिके ! ये जपन्ति ।द्वेष्टारं घ्नन्ति ते च त्रिभुवनमपि ते वश्यभावं नयन्तिसृक्बद्धन्द्वांस्रधाराप्रकटितवदने दक्षिणे ! कालिकेऽति ॥ ३॥

īśo vaiśvānarasthaḥ śaśadharavilasadvāmanetreṇa yuktaṃbījaṃ te dvandvamanyadvigalitacikure ! kālike ! ye japanti |dveṣṭāraṃ ghnanti te ca tribhuvanamapi te vaśyabhāvaṃ nayantisṛkbaddhandvāṃsradhārāprakaṭitavadane dakṣiṇe ! kālike'ti || 3||

ऊर्द्धं वामे कृपाणं करकमलतले छिन्नमुण्डं तथाधःसव्ये चाभीर्वरञ्च त्रिजगदघहरे ! दक्षिणे कालिके च ।जप्त्वैतन्नामवर्णं तव मनुविभवं भावयन्त्येततम्ब !तेषामष्टौ करस्थाः प्रकटितवदने सिद्धयस्त्र्यम्बकस्य ॥ ४॥

ūrddhaṃ vāme kṛpāṇaṃ karakamalatale chinnamuṇḍaṃ tathādhaḥsavye cābhīrvarañca trijagadaghahare ! dakṣiṇe kālike ca |japtvaitannāmavarṇaṃ tava manuvibhavaṃ bhāvayantyetatamba !teṣāmaṣṭau karasthāḥ prakaṭitavadane siddhayastryambakasya || 4||

वर्गाद्यं वह्नियुक्तं विधुरतिकलितं तत्त्रयं कूर्चयुग्मंलज्जायुग्मञ्च पश्चात्स्मितमुखि ! तथाष्ठद्वयं योजयित्वा । (तथधष्ठद्वयं, तथौष्ठद्वयं ?)मातर्ये ये जपन्ति स्मरहरमहिले ! भावयन्तः स्वरूपंते लक्ष्मीलास्यलीलाकमलदलदृशः कामरूपा भवन्ति ॥ ५॥

vargādyaṃ vahniyuktaṃ vidhuratikalitaṃ tattrayaṃ kūrcayugmaṃlajjāyugmañca paścātsmitamukhi ! tathāṣṭhadvayaṃ yojayitvā | (tathadhaṣṭhadvayaṃ, tathauṣṭhadvayaṃ ?)mātarye ye japanti smaraharamahile ! bhāvayantaḥ svarūpaṃte lakṣmīlāsyalīlākamaladaladṛśaḥ kāmarūpā bhavanti || 5||

प्रत्येकं वा त्रयं वा द्वयमपि च परं बीजमत्यन्तगुह्यंत्वन्नाम्ना योजयित्वा सकलमपि सदा भावायन्तो जपन्ति ।तेषां नेत्रारविन्दे विहरति कमला वक्तशुभ्रांशुबिम्बेवाग्देवी छिन्नमुण्डस्रगतिशयलसत्कण्ठि पीनस्तनाढ्ये ॥ ६॥

pratyekaṃ vā trayaṃ vā dvayamapi ca paraṃ bījamatyantaguhyaṃtvannāmnā yojayitvā sakalamapi sadā bhāvāyanto japanti |teṣāṃ netrāravinde viharati kamalā vaktaśubhrāṃśubimbevāgdevī chinnamuṇḍasragatiśayalasatkaṇṭhi pīnastanāḍhye || 6||

गतासूनां बाहुप्रकरकृतकाञ्चीपरिलसनितम्बां दिग्वस्त्रां त्रिभुवनविधात्रीं त्रिनयनाम् ।श्मशानस्थे तल्पे शवहृदि महाकालसुरतप्रसक्तां त्वां ध्यायन् जननि ! जडचेता अपि कविः ॥ ७॥

gatāsūnāṃ bāhuprakarakṛtakāñcīparilasanitambāṃ digvastrāṃ tribhuvanavidhātrīṃ trinayanām |śmaśānasthe talpe śavahṛdi mahākālasurataprasaktāṃ tvāṃ dhyāyan janani ! jaḍacetā api kaviḥ || 7||

शिवाभिर्घोराभिः शवनिवहमुण्डास्थिनिकरैःपरं सङ्कीर्णायां प्रकटितचितायां हरवधूम् ।प्रविष्टां सन्तुष्टामुपरि सुरते नातियुवतींसदा त्वां ध्यायन्ति क्वचिदपि न तेषां परिभवः ॥ ८॥

śivābhirghorābhiḥ śavanivahamuṇḍāsthinikaraiḥparaṃ saṅkīrṇāyāṃ prakaṭitacitāyāṃ haravadhūm |praviṣṭāṃ santuṣṭāmupari surate nātiyuvatīṃsadā tvāṃ dhyāyanti kvacidapi na teṣāṃ paribhavaḥ || 8||

वदामस्ते किंवा जननि ! वयमुच्चैर्जडधियोन धाता नापीशो हरिरपि न ते वेत्ति परमम् ।तथापि त्वद्भक्तिर्मुखरयति चास्माकमपि तेतदेतत् क्षन्तव्यं न खलु पशुबोधः समुचितः ॥ ९॥

vadāmaste kiṃvā janani ! vayamuccairjaḍadhiyona dhātā nāpīśo harirapi na te vetti paramam |tathāpi tvadbhaktirmukharayati cāsmākamapi tetadetat kṣantavyaṃ na khalu paśubodhaḥ samucitaḥ || 9||

समन्तादापीनस्तनजघनधृद्यौवनवतीरताशक्तो नक्तं यदि जपति भक्तस्तव मनुम् ।विवासास्त्वां ध्यायन् गलितचिकुरस्तस्य वशगाःसमस्ताः सिद्धौघाः भुवि चिरतरं जीवति कविः ॥ १०॥

samantādāpīnastanajaghanadhṛdyauvanavatīratāśakto naktaṃ yadi japati bhaktastava manum |vivāsāstvāṃ dhyāyan galitacikurastasya vaśagāḥsamastāḥ siddhaughāḥ bhuvi cirataraṃ jīvati kaviḥ || 10||

समाः सुस्थीभूतां जपति विपरीतां यदि सदाविचिन्त्य त्वां ध्यायन्नतिशयमहाकालसुरताम् ।तदा तस्य क्षोणीतलविहरमाणस्य विदुषःकराम्भोजे वश्याः स्मरहरवधु ! महासिद्धिनिवहाः ॥ ११॥

samāḥ susthībhūtāṃ japati viparītāṃ yadi sadāvicintya tvāṃ dhyāyannatiśayamahākālasuratām |tadā tasya kṣoṇītalaviharamāṇasya viduṣaḥkarāmbhoje vaśyāḥ smaraharavadhu ! mahāsiddhinivahāḥ || 11||

प्रसूते संसारं जननि ! जगतीं पालयति चसमस्तं क्षित्यादि प्रलयसमये संहरति च ।अतस्त्वं धातापि त्रिभुवनपतिः श्रीपतिरपिमहेशोऽपि प्रायः सकलमपि किं स्तौमि भवतीम् ॥ १२॥

prasūte saṃsāraṃ janani ! jagatīṃ pālayati casamastaṃ kṣityādi pralayasamaye saṃharati ca |atastvaṃ dhātāpi tribhuvanapatiḥ śrīpatirapimaheśo'pi prāyaḥ sakalamapi kiṃ staumi bhavatīm || 12||

अनेके सेवन्ते भवदधिकगीर्वाणनिवहान्विमूढारते मातः ! किमपि न हि जानन्ति परमम् ।समाराध्यामाद्यां हरिहरविरिञ्चयादिविबुधैःप्रपन्नोऽस्मि स्वैरं रतिरसमहानन्दनिरताम् ॥ १३॥

aneke sevante bhavadadhikagīrvāṇanivahānvimūḍhārate mātaḥ ! kimapi na hi jānanti paramam |samārādhyāmādyāṃ hariharaviriñcayādivibudhaiḥprapanno'smi svairaṃ ratirasamahānandaniratām || 13||

धरित्रीकीलालं शुचिरपि समीरोऽपि गगनंत्वमेका कल्याणी गिरिशरमणी कालि ! सकला ।स्तुतिः का ते मातस्तव करुण्या मामगतिकंप्रसन्ना त्वं भूयाः भवमनु न भूयान्मम जनुः ॥ १४॥

dharitrīkīlālaṃ śucirapi samīro'pi gaganaṃtvamekā kalyāṇī giriśaramaṇī kāli ! sakalā |stutiḥ kā te mātastava karuṇyā māmagatikaṃprasannā tvaṃ bhūyāḥ bhavamanu na bhūyānmama januḥ || 14||

श्मशानस्थः सुस्थो गलितचिकुरो दिक्पटधरःसहस्रं त्वर्काणां निजगलितवीर्य्येण कुसुमम् ।जपंस्तत्प्रत्येकं मनुमपि तव ध्याननिरतोमहाकालि ! स्वैरं स भवति धरित्रीपरिवृढः ॥ १५॥

śmaśānasthaḥ sustho galitacikuro dikpaṭadharaḥsahasraṃ tvarkāṇāṃ nijagalitavīryyeṇa kusumam |japaṃstatpratyekaṃ manumapi tava dhyānaniratomahākāli ! svairaṃ sa bhavati dharitrīparivṛḍhaḥ || 15||

गृहे सम्मार्जन्या परिगलितबीजं हि कुसुमंसुमध्याह्ने नित्यं विरचयति चितायां कुजदिने ।समुच्चार्य्य प्रेम्णा मनुमपिं सकृत् कालि ! सततंगजारूढो याति क्षितिपरिवृढः सत्कविवरः ॥ १६॥

gṛhe sammārjanyā parigalitabījaṃ hi kusumaṃsumadhyāhne nityaṃ viracayati citāyāṃ kujadine |samuccāryya premṇā manumapiṃ sakṛt kāli ! satataṃgajārūḍho yāti kṣitiparivṛḍhaḥ satkavivaraḥ || 16||

स्वपुष्पैराकीर्णं कुसुमधनुषो मन्दिरमहोपुरो ध्यायन् ध्यायन् यदि जपति मातस्तव मनुम् ।स गन्धर्वश्रेणीपतिरिव कवित्वामृतनदीनदीनः पर्य्यन्ते परमदलीनः प्रभवति ॥ १७॥

svapuṣpairākīrṇaṃ kusumadhanuṣo mandiramahopuro dhyāyan dhyāyan yadi japati mātastava manum |sa gandharvaśreṇīpatiriva kavitvāmṛtanadīnadīnaḥ paryyante paramadalīnaḥ prabhavati || 17||

त्रिपञ्चारे पीठे शवशिवहृदि स्मेरवदनांमहाकालेनोच्चैर्मदनरसलावण्यनिरताम् ।समासक्तो नक्तं स्वयमपि रतानन्दनिरतोनरो यो ध्यायेत् त्वां भवजननि ! स स्यात् स्मरहरः ॥ १८॥

tripañcāre pīṭhe śavaśivahṛdi smeravadanāṃmahākālenoccairmadanarasalāvaṇyaniratām |samāsakto naktaṃ svayamapi ratānandaniratonaro yo dhyāyet tvāṃ bhavajanani ! sa syāt smaraharaḥ || 18||

म लोमास्थि स्वैरं पललमपि मार्जारमपि तेपरं चौष्ट्रं मैषं नरमहिषयोश्छगमपि वा ।बलिं ते पूजाया मयि विरलवक्त्रे वितरतांसतां सिद्धिः सर्वा प्रतिपदमपूर्वा प्रभवति ॥ १९॥

ma lomāsthi svairaṃ palalamapi mārjāramapi teparaṃ cauṣṭraṃ maiṣaṃ naramahiṣayośchagamapi vā |baliṃ te pūjāyā mayi viralavaktre vitaratāṃsatāṃ siddhiḥ sarvā pratipadamapūrvā prabhavati || 19||

वशीमन्त्रं लक्षं प्रजपति हविष्याशनरतोदिवा मातर्युष्मच्चरणयुगलध्याननिरतः ।परं नक्तं नग्नो निधुवनविनोदेन च मनुंजपेल्लक्षं स स्यात् स्मरहरसदृक्षः क्षितितले ॥ २०॥

vaśīmantraṃ lakṣaṃ prajapati haviṣyāśanaratodivā mātaryuṣmaccaraṇayugaladhyānanirataḥ |paraṃ naktaṃ nagno nidhuvanavinodena ca manuṃjapellakṣaṃ sa syāt smaraharasadṛkṣaḥ kṣititale || 20||

इदं स्तोत्रं मातस्तव मनुसमुद्धारणजनुःस्वरूपाख्यं पादाम्बुजयुगलपूजाविधियुतम् ।निशार्द्धं वा पूजासमयमधि वा यस्तु पठतिप्रलापस्तस्यापि प्रसरति कवित्वामृतरसः ॥ २१॥

idaṃ stotraṃ mātastava manusamuddhāraṇajanuḥsvarūpākhyaṃ pādāmbujayugalapūjāvidhiyutam |niśārddhaṃ vā pūjāsamayamadhi vā yastu paṭhatipralāpastasyāpi prasarati kavitvāmṛtarasaḥ || 21||

कुरङ्गाक्षीवृन्दं तमनुसरति प्रेमतरलंवशस्तस्य क्षौणीपतिरपि कुवेरप्रतिनिधिः ।रिपुकारागारं कलयति च तं केलिकलयाचिरं जीवन्मुक्तः प्रभवति स भक्तः प्रतिजनुः ॥ २२॥

kuraṅgākṣīvṛndaṃ tamanusarati premataralaṃvaśastasya kṣauṇīpatirapi kuverapratinidhiḥ |ripukārāgāraṃ kalayati ca taṃ kelikalayāciraṃ jīvanmuktaḥ prabhavati sa bhaktaḥ pratijanuḥ || 22||

इति श्यामारहस्ये महाकालविरचितं स्वरूपाख्यं स्तोत्रं सम्पूर्णम् ।॥ श्यामारहस्यम् । चतुर्थः परिच्छेदः ॥– ॥ श्यामारहस्यम् । चतुर्थः परिच्छेदः ॥

iti śyāmārahasye mahākālaviracitaṃ svarūpākhyaṃ stotraṃ sampūrṇam ||| śyāmārahasyam | caturthaḥ paricchedaḥ ||– || śyāmārahasyam | caturthaḥ paricchedaḥ ||