सीतातत्त्ववर्णनम् शुकदेवकृतम् Shukadevakritam Shitatattvavarnanam

श्रीशुक उवाच ।शृणु राजन् प्रवक्ष्यामि याथात्म्यं कन्ययोस्तयोः ।एकैव सा महालक्ष्मीर्या परा परमा कला ॥ १४॥

śrīśuka uvāca |śṛṇu rājan pravakṣyāmi yāthātmyaṃ kanyayostayoḥ |ekaiva sā mahālakṣmīryā parā paramā kalā || 14||

अविनाभावसम्बन्धान्नित्यमेव प्रतिष्ठिता ।हरौ लीलारसानन्दसर्वसाम्राज्यभाजने ॥ १५॥

avinābhāvasambandhānnityameva pratiṣṭhitā |harau līlārasānandasarvasāmrājyabhājane || 15||

सा तु पूर्णस्वरूपेण प्रमोदवनमध्यगा ।पूर्णं नित्यं परं ब्रह्म रसरूपं निजं वपुः ॥ १६॥

sā tu pūrṇasvarūpeṇa pramodavanamadhyagā |pūrṇaṃ nityaṃ paraṃ brahma rasarūpaṃ nijaṃ vapuḥ || 16||

रामाख्यं चिद्घनानन्दं रमपत्येय भायिनी ।नित्यप्रेममयैः केलिरसैः कौतुककारिभिः ॥ १७॥

rāmākhyaṃ cidghanānandaṃ ramapatyeya bhāyinī |nityapremamayaiḥ kelirasaiḥ kautukakāribhiḥ || 17||

क्रीडनैश्चरितैः सर्वकल्याणगुणयोगिभिः ।तच्च प्रमोदविपिनं तस्याः स्थानं मनोरमम् ॥ १८॥

krīḍanaiścaritaiḥ sarvakalyāṇaguṇayogibhiḥ |tacca pramodavipinaṃ tasyāḥ sthānaṃ manoramam || 18||

रामवैकुण्ठमुद्दिष्टं सीता वैकुण्ठमद्भुतम् ।कालाक्षरातिगं मायागुणसन्दोहदुर्गमम् ॥ १९॥

rāmavaikuṇṭhamuddiṣṭaṃ sītā vaikuṇṭhamadbhutam |kālākṣarātigaṃ māyāguṇasandohadurgamam || 19||

अप्राकृतं चिदाकारं प्रेमानन्दरसात्मकम् ।नायिका तस्य स्थानस्य नाम्ना श्रीसहजेश्वरी ॥ २०॥

aprākṛtaṃ cidākāraṃ premānandarasātmakam |nāyikā tasya sthānasya nāmnā śrīsahajeśvarī || 20||

वशीकृत्य निजैर्नित्यैः प्रेमानन्दमयैर्गुणैः ।नित्यं स्वरमणं रामं रमते सा निरन्तरम् ॥ २१॥

vaśīkṛtya nijairnityaiḥ premānandamayairguṇaiḥ |nityaṃ svaramaṇaṃ rāmaṃ ramate sā nirantaram || 21||

यथा रामस्तथैवेयं तथा रामो यथा ह्यसौ ।उभयोर्नैव मेदोऽस्ति विदुषां तत्त्वर्दाशनाम् ॥ २२॥

yathā rāmastathaiveyaṃ tathā rāmo yathā hyasau |ubhayornaiva medo'sti viduṣāṃ tattvardāśanām || 22||

मुमुक्षूणां च मुक्तानां साधकानां परायणम् ।युगलं नाम तद्ब्रह्म परात्परमुदाहृतम् ॥ २३॥

mumukṣūṇāṃ ca muktānāṃ sādhakānāṃ parāyaṇam |yugalaṃ nāma tadbrahma parātparamudāhṛtam || 23||

स भूमा पुरुषोऽस्यांशः किमुतान्ये सुरादयः ।सर्वावतारमूलं तत्कालमायागुणातिगम् ॥ २४॥

sa bhūmā puruṣo'syāṃśaḥ kimutānye surādayaḥ |sarvāvatāramūlaṃ tatkālamāyāguṇātigam || 24||

अस्यैव कीर्तिताः सर्वे आविर्भावा अनेकधा ।देवताः पितरश्चैव सिद्धविद्याधरोरगाः ॥ २५॥

asyaiva kīrtitāḥ sarve āvirbhāvā anekadhā |devatāḥ pitaraścaiva siddhavidyādharoragāḥ || 25||

मनुष्याः पशवश्चान्ये समूद्भूता इतोंऽशतः ।किं बहूक्तेन सर्वोऽपि प्रपञ्चो निमिभूपते ॥ २६॥

manuṣyāḥ paśavaścānye samūdbhūtā itoṃ'śataḥ |kiṃ bahūktena sarvo'pi prapañco nimibhūpate || 26||

इत एवोदयं प्राप्तस्तथैवास्मिन् प्रलीयते ।अस्मिंश्च तिष्ठते नित्यं कोटिब्रह्माण्डरूपतः ॥ २७॥

ita evodayaṃ prāptastathaivāsmin pralīyate |asmiṃśca tiṣṭhate nityaṃ koṭibrahmāṇḍarūpataḥ || 27||

समासव्यासयोगेन समस्तो निगमः स्फुटम् ।अमुमेव सदा गायत्यन्तस्तत्त्वसमाख्यया ॥ २८॥

samāsavyāsayogena samasto nigamaḥ sphuṭam |amumeva sadā gāyatyantastattvasamākhyayā || 28||

उद्गायोद्गाय बहुधा नेतिनेतीत्युवाच ह ।लक्ष्मीरस्याः प्रभूतोंऽशो या वैकुण्ठे विराजते ॥ २९॥

udgāyodgāya bahudhā netinetītyuvāca ha |lakṣmīrasyāḥ prabhūtoṃ'śo yā vaikuṇṭhe virājate || 29||

श्रीमन्नारायणयुता सर्वभक्तेष्टदायिनी ।नारायणोऽपि रामांशः शङ्खचक्रगदाब्जभृत् ॥ ३०॥

śrīmannārāyaṇayutā sarvabhakteṣṭadāyinī |nārāyaṇo'pi rāmāṃśaḥ śaṅkhacakragadābjabhṛt || 30||

चतुर्भुजस्वरूपेण वैकुण्ठे च प्रकाशते ।सीतारामौ नित्यलीलौ रमेते श्रीप्रमुद्वने ॥ ३१॥

caturbhujasvarūpeṇa vaikuṇṭhe ca prakāśate |sītārāmau nityalīlau ramete śrīpramudvane || 31||

प्रमोदवनमभ्येत्य महावैकुण्ठमुत्तमम् ।पूर्णरूपे तिरोभूय लीलाः सम्भावयिष्यति ॥ ३२॥

pramodavanamabhyetya mahāvaikuṇṭhamuttamam |pūrṇarūpe tirobhūya līlāḥ sambhāvayiṣyati || 32||

तदर्थं पूर्णरूपेण प्रादुर्भूतेयमद्भुता ।प्रमोदवनलीलानां सिद्धये परमा रमा ॥ ३३॥

tadarthaṃ pūrṇarūpeṇa prādurbhūteyamadbhutā |pramodavanalīlānāṃ siddhaye paramā ramā || 33||

अवतारमयी लीला साकेतनगरे पृथक् ।मूलरूपमयी लीला प्रमोदवनमध्यगा ॥ ३४॥

avatāramayī līlā sāketanagare pṛthak |mūlarūpamayī līlā pramodavanamadhyagā || 34||

अयं भेदः समुद्दिष्टो रूपद्वयविभावने ।प्रमोदविपने चैषा नित्यमेव हि क्रीडति ।श्रीराजिन्यां गोपवध्वां गोपाच्छीनन्दनाभिधात् ॥ ३५॥

ayaṃ bhedaḥ samuddiṣṭo rūpadvayavibhāvane |pramodavipane caiṣā nityameva hi krīḍati |śrīrājinyāṃ gopavadhvāṃ gopācchīnandanābhidhāt || 35||

इति श्रीमदादिरामायणे ब्रह्मभुशुण्डसंवादे पश्चिमखण्डे भरतलक्ष्मणीयेसीताजन्मोत्सवे एकोनत्रिंशोऽध्यायः ॥ २९॥

iti śrīmadādirāmāyaṇe brahmabhuśuṇḍasaṃvāde paścimakhaṇḍe bharatalakṣmaṇīyesītājanmotsave ekonatriṃśo'dhyāyaḥ || 29||

भुशुण्डिरामायणम् । पश्चिमखण्ड । अध्याय २९/१४३५॥भुशुण्डिरामायणम् । पश्चिमखण्ड । अध्याय २९/१४-३५॥

bhuśuṇḍirāmāyaṇam | paścimakhaṇḍa | adhyāya 29/1435||bhuśuṇḍirāmāyaṇam | paścimakhaṇḍa | adhyāya 29/14-35||