सीतालहरी Sita Lahari

श्रियं लब्धुं नित्यां सकलभुवनेशैरपि नुतांश्रितानां संसाराम्बुधितरणनौतुल्यचरणाम् ।श्रियः पत्युः कान्तां दशरथसुतत्वं गतवतःश्रियं वन्दे मन्देतरमहिममान्यां जनकजाम् ॥ १॥

śriyaṃ labdhuṃ nityāṃ sakalabhuvaneśairapi nutāṃśritānāṃ saṃsārāmbudhitaraṇanautulyacaraṇām |śriyaḥ patyuḥ kāntāṃ daśarathasutatvaṃ gatavataḥśriyaṃ vande mandetaramahimamānyāṃ janakajām || 1||

वरं लब्ध्वाऽप्यन्यादृशमहिमवाग्गुम्भनविधौविधेर्वाल्मीकिश्चाप्यपटुरभवद्यस्य नवने ।जडानां मूर्द्धन्यो जननि तमिमं ते गुणगणंहठात्तुष्टूषेऽहं लघु सफलयेस्साहसमिदम् ॥ २॥

varaṃ labdhvā'pyanyādṛśamahimavāggumbhanavidhauvidhervālmīkiścāpyapaṭurabhavadyasya navane |jaḍānāṃ mūrddhanyo janani tamimaṃ te guṇagaṇaṃhaṭhāttuṣṭūṣe'haṃ laghu saphalayessāhasamidam || 2||

विनिन्दन्त्विष्टा मामलमुपहसन्तु ज्ञनिवहाःअवज्ञां वा कुर्वन्त्ववनितनये काव्यरसिकाः ।स्तुतौ ते नो गर्वादपि तु जनिसाफल्यकृतयेप्रवृत्तिर्जातेयं मम दुरपनोद्या कथमपि ॥ ३॥

vinindantviṣṭā māmalamupahasantu jñanivahāḥavajñāṃ vā kurvantvavanitanaye kāvyarasikāḥ |stutau te no garvādapi tu janisāphalyakṛtayepravṛttirjāteyaṃ mama durapanodyā kathamapi || 3||

न विद्यानैपुण्यं न च कुशलता वाङ्मुखविधौन वा शिल्पज्ञानं भवति मम नो युक्तिपटुता ।कथं वा रक्षेयुर्जगति धनिनो मां गुणदृशःत्वमेवैका जागर्ष्यगतिकगतित्वेन जननि ॥ ४॥

na vidyānaipuṇyaṃ na ca kuśalatā vāṅmukhavidhauna vā śilpajñānaṃ bhavati mama no yuktipaṭutā |kathaṃ vā rakṣeyurjagati dhanino māṃ guṇadṛśaḥtvamevaikā jāgarṣyagatikagatitvena janani || 4||

शपन्तं घ्नन्तं वा तनयमकृतज्ञं निकटगंन तच्चित्रं माता यदवति सदा वत्सलतया ।इदं चित्रं मन्ये परमविमुखं मन्तुभरितंत्वमाधावन्ती मामनुपदमवस्यम्ब यदहो ॥ ५॥

śapantaṃ ghnantaṃ vā tanayamakṛtajñaṃ nikaṭagaṃna taccitraṃ mātā yadavati sadā vatsalatayā |idaṃ citraṃ manye paramavimukhaṃ mantubharitaṃtvamādhāvantī māmanupadamavasyamba yadaho || 5||

मनः कामक्रोधाद्यभिभवमहातङ्ककलुषंन ते पादाम्भोजं क्षणमपि निषेव्यं कलयते ।सुखं योगक्षेमं वहसि खलु नित्यं मम तथाऽप्यपूर्वोऽयं मार्गो जननि तव मद्रक्षणविधौ ॥ ६॥

manaḥ kāmakrodhādyabhibhavamahātaṅkakaluṣaṃna te pādāmbhojaṃ kṣaṇamapi niṣevyaṃ kalayate |sukhaṃ yogakṣemaṃ vahasi khalu nityaṃ mama tathā'pyapūrvo'yaṃ mārgo janani tava madrakṣaṇavidhau || 6||

त्वदन्ये ये देवा निजचरणभक्तैकसदयाःअपि स्मर्तुं तेषां न सरति मनो मे कथमपि ।अवाग्गम्यां हिंसां तव कृतवती राक्षसवधूःत्वमेका मे सेव्या पवनतनयाद्रक्षितवती ॥ ७॥

tvadanye ye devā nijacaraṇabhaktaikasadayāḥapi smartuṃ teṣāṃ na sarati mano me kathamapi |avāggamyāṃ hiṃsāṃ tava kṛtavatī rākṣasavadhūḥtvamekā me sevyā pavanatanayādrakṣitavatī || 7||

असाधूनां दुःखं यदि निजकृतं भुञ्जत इतिप्रवादोऽयं, सन्तः कति कति न दृष्टा बहुशुचः ।दयन्ते साधूनामपि तु कृतिनो नैवमसतांनतं ते पादाब्जे तदिह कुरु मां सत्सु जननि ॥ ८॥

asādhūnāṃ duḥkhaṃ yadi nijakṛtaṃ bhuñjata itipravādo'yaṃ, santaḥ kati kati na dṛṣṭā bahuśucaḥ |dayante sādhūnāmapi tu kṛtino naivamasatāṃnataṃ te pādābje tadiha kuru māṃ satsu janani || 8||

नियन्ता लोकानां निगमवचसां तत्त्वमपि सःत्वया युक्तो मोदं भवनवनयोस्ते पतिरगात् ।वियोगात्ते कष्टं समभजत वाचामविषयंमुदं सान्निद्।ह्ध्यं ते दिशति तदभावश्शुचमपि ॥ ९॥

niyantā lokānāṃ nigamavacasāṃ tattvamapi saḥtvayā yukto modaṃ bhavanavanayoste patiragāt |viyogātte kaṣṭaṃ samabhajata vācāmaviṣayaṃmudaṃ sānnid|hdhyaṃ te diśati tadabhāvaśśucamapi || 9||

अमन्दैरानन्दैर्धनविलसितैस्तुन्दिलहृदांसमीपे धन्यानामनृतविषयैरम्ब नवनैः ।कृतः कालक्षेपस्तव पदयुगं तूज्झितमभूत्क्षमस्वेदानीं त्वं हृदुपगमिता पाहि दयया ॥ १०॥

amandairānandairdhanavilasitaistundilahṛdāṃsamīpe dhanyānāmanṛtaviṣayairamba navanaiḥ |kṛtaḥ kālakṣepastava padayugaṃ tūjjhitamabhūtkṣamasvedānīṃ tvaṃ hṛdupagamitā pāhi dayayā || 10||

दुरन्नैर्दुष्टा मे दशमुखरिपुप्रेयसि तनुःमनः कामक्रोधादिभिरपि हतं वाक्च नृनवैः ।फलं तस्मान्न स्यात्त्रिविधकरणैरम्ब करणैःसुखं प्राप्तुं पन्था मम तव विना देवि करुणाम् ॥ ११॥

durannairduṣṭā me daśamukharipupreyasi tanuḥmanaḥ kāmakrodhādibhirapi hataṃ vākca nṛnavaiḥ |phalaṃ tasmānna syāttrividhakaraṇairamba karaṇaiḥsukhaṃ prāptuṃ panthā mama tava vinā devi karuṇām || 11||

कृतागस्कत्वं मे भवतु न च काकादवरतान रक्षःस्त्रीभ्यो वा जननि मम दुष्टत्वमधिकम् ।कुतो रक्षाहेतोश्चिरमधिकचिन्तां कलयसेवरे दीनानां मय्यपि किर कटाक्षं सकरुणम् ॥ १२॥

kṛtāgaskatvaṃ me bhavatu na ca kākādavaratāna rakṣaḥstrībhyo vā janani mama duṣṭatvamadhikam |kuto rakṣāhetościramadhikacintāṃ kalayasevare dīnānāṃ mayyapi kira kaṭākṣaṃ sakaruṇam || 12||

अनागस्कं प्राप्तं शरणवदमेकं निशिचरंपतिस्ते मन्त्रीन्द्रैः कृतविपुलमन्त्रश्चिरमपात् ।कृतागस्कं मृत्योरिव हनुमतो भीतिभरितंगणं रक्षःस्त्रीणां धरणितनये त्वं स्वयमपाः ॥ १३॥

anāgaskaṃ prāptaṃ śaraṇavadamekaṃ niśicaraṃpatiste mantrīndraiḥ kṛtavipulamantraściramapāt |kṛtāgaskaṃ mṛtyoriva hanumato bhītibharitaṃgaṇaṃ rakṣaḥstrīṇāṃ dharaṇitanaye tvaṃ svayamapāḥ || 13||

समस्कार्षीत्कङ्कं प्रभुरपि पतिस्ते तव कृतेतताराम्भोराशिं सुहृदमपि शाखामृगमधात् ।अहो मादृक्षाणां परमसुलभाऽसि श्रितवतांशिशूनां सौलभ्यं भवति हि सवित्र्या अनुपमम् ॥ १४॥

samaskārṣītkaṅkaṃ prabhurapi patiste tava kṛtetatārāmbhorāśiṃ suhṛdamapi śākhāmṛgamadhāt |aho mādṛkṣāṇāṃ paramasulabhā'si śritavatāṃśiśūnāṃ saulabhyaṃ bhavati hi savitryā anupamam || 14||

दधाना सीतेऽब्जं करसरसिजे, काञ्चनमयंवसाना वासस्त्वं वरमणिविभूषाङ्किततनुः ।दृशं विन्यस्यन्ती मयि सकरुणां सस्मितमुखीप्रियोत्सङ्गासीना नयनपथगा स्या मम कदा ॥ १५॥

dadhānā sīte'bjaṃ karasarasije, kāñcanamayaṃvasānā vāsastvaṃ varamaṇivibhūṣāṅkitatanuḥ |dṛśaṃ vinyasyantī mayi sakaruṇāṃ sasmitamukhīpriyotsaṅgāsīnā nayanapathagā syā mama kadā || 15||

तरुत्वं ग्रावत्वं मृगपतगभावं च गमितैःकथञ्चिज्जीवैस्ते कुहचिदुपयोगश्च भवति ।नरत्वं तत्रापि द्विजनरजनुष्ट्वं गतवताविवेकित्वाभावाज्जननि न मयाऽर्थोऽस्त्यणुरपि ॥ १६॥

tarutvaṃ grāvatvaṃ mṛgapatagabhāvaṃ ca gamitaiḥkathañcijjīvaiste kuhacidupayogaśca bhavati |naratvaṃ tatrāpi dvijanarajanuṣṭvaṃ gatavatāvivekitvābhāvājjanani na mayā'rtho'styaṇurapi || 16||

कृतं कामात् क्रोधाद्द्रविणलवलोभाच्च दुरितंमनः कम्पं धत्ते नरकगतिमुत्प्रेक्ष्य नियताम् ।न मे प्रायश्चित्तं कथयितुमलं शास्त्रनिवहाःतवाङ्घ्री सेवे तज्जननि मुनिचित्तैकसदनौ ॥ १७॥

kṛtaṃ kāmāt krodhāddraviṇalavalobhācca duritaṃmanaḥ kampaṃ dhatte narakagatimutprekṣya niyatām |na me prāyaścittaṃ kathayitumalaṃ śāstranivahāḥtavāṅghrī seve tajjanani municittaikasadanau || 17||

जनित्वा भूलोके जननि परिभोक्तुं स्वदुरितंवियोगाद्बन्धूनां विषसमनिरर्थभ्रमणतः ।सदा दारिद्र्येणाप्यनिशमनुतप्तांश्च मनुजान्अपाङ्गैश्चेत्पश्येरमृतसहजे ते क्षयति किम् ॥ १८॥

janitvā bhūloke janani paribhoktuṃ svaduritaṃviyogādbandhūnāṃ viṣasamanirarthabhramaṇataḥ |sadā dāridryeṇāpyaniśamanutaptāṃśca manujānapāṅgaiścetpaśyeramṛtasahaje te kṣayati kim || 18||

चिरं युद्ध्वा श्रान्तोऽप्यथ च विनिकृत्तच्छदपदोवमन् वक्त्राद्रक्तं जिगमिषुरपि प्रेतपदवीम् ।जटायुर्दद्ध्रेऽसून् रघुतनययानावधि हि यत्स एष प्रत्यक्षो जननि तव संस्पर्शमहिमा ॥ १९॥

ciraṃ yuddhvā śrānto'pyatha ca vinikṛttacchadapadovaman vaktrādraktaṃ jigamiṣurapi pretapadavīm |jaṭāyurdaddhre'sūn raghutanayayānāvadhi hi yatsa eṣa pratyakṣo janani tava saṃsparśamahimā || 19||

चलच्छम्पातुल्यां चपलनयनां चारुगमनांदशास्यो दृष्ट्वा त्वां दमितभुवनोऽपि स्मरवशः ।मदान्मत्वा भोग्यां विपदमतुलां मातरगमत्तदीयभ्राताऽगात् सुखमखिलमातेति कलयन् ॥ २०॥

calacchampātulyāṃ capalanayanāṃ cārugamanāṃdaśāsyo dṛṣṭvā tvāṃ damitabhuvano'pi smaravaśaḥ |madānmatvā bhogyāṃ vipadamatulāṃ mātaragamattadīyabhrātā'gāt sukhamakhilamāteti kalayan || 20||

यदि द्रष्टुं साक्षाज्जननि भवतीं सुस्मितवतींअहं प्रत्यूही स्यामनुपमकृपे दुष्कृतचयैः ।अपि स्वप्ने दृश्या भव मकुटकेयूरसुभगाचिरादाशामेतां चिनुहि परिपूर्णां कथमपि ॥ २१॥

yadi draṣṭuṃ sākṣājjanani bhavatīṃ susmitavatīṃahaṃ pratyūhī syāmanupamakṛpe duṣkṛtacayaiḥ |api svapne dṛśyā bhava makuṭakeyūrasubhagācirādāśāmetāṃ cinuhi paripūrṇāṃ kathamapi || 21||

महान् मानो यो मां नमयति न कस्यापि पुरतोन तं नादान्तस्थे श्लथय करवै ते तु विनतीः ।दयां यद्यादद्।ह्ध्या इतरमथ बुद्।ह्ध्या न कलयैवशस्थे क्षीरोदे जननि गणयेद्गोपमिह कः ॥ २२॥

mahān māno yo māṃ namayati na kasyāpi puratona taṃ nādāntasthe ślathaya karavai te tu vinatīḥ |dayāṃ yadyādad|hdhyā itaramatha bud|hdhyā na kalayaivaśasthe kṣīrode janani gaṇayedgopamiha kaḥ || 22||

चतुर्भिः किं वेदैर्विदितपरमार्थैरपि भृशंसमस्तैर्वा शास्त्रैस्सदसि परवाङ्मुद्रणचणैः ।निषेवे त्वां लब्धुं सततमिह चामुत्र च सुखंहनूमन्तं दृष्ट्वा मम मतिरियं मातरुदिता ॥ २३॥

caturbhiḥ kiṃ vedairviditaparamārthairapi bhṛśaṃsamastairvā śāstraissadasi paravāṅmudraṇacaṇaiḥ |niṣeve tvāṃ labdhuṃ satatamiha cāmutra ca sukhaṃhanūmantaṃ dṛṣṭvā mama matiriyaṃ mātaruditā || 23||

सकृन्नत्वा मर्त्यो जननि पदपद्मं तव सुखीत्यनुक्रोशन्त्यार्या विदितनिगमान्तार्थगतयः ।नमाम्यङ्घ्री नित्यं नतबुधजने ते यतमनाःन मे शान्तं दुःखं तदपि वद हेतुं वरगुणे ॥ २४॥

sakṛnnatvā martyo janani padapadmaṃ tava sukhītyanukrośantyāryā viditanigamāntārthagatayaḥ |namāmyaṅghrī nityaṃ natabudhajane te yatamanāḥna me śāntaṃ duḥkhaṃ tadapi vada hetuṃ varaguṇe || 24||

तव प्रारब्धं त्वं ह्यनुभवसि तन्नाशनविधौन शक्तः कोऽपीति प्रतिवचनमम्बार्पयसि चेत् ।भवेद्व्यर्था सेवा तव चरणयोर्मे किल तदायतो मे पापानां न च परमियत्ता फलवताम् ॥ २५॥

tava prārabdhaṃ tvaṃ hyanubhavasi tannāśanavidhauna śaktaḥ ko'pīti prativacanamambārpayasi cet |bhavedvyarthā sevā tava caraṇayorme kila tadāyato me pāpānāṃ na ca paramiyattā phalavatām || 25||

विशुद्धं विज्ञानं सहजमिह विप्रान्वयजुषांरणोत्कर्षो रक्षोऽन्तकगृहिणि राज्ञां च सहभूः ।द्विजस्सन् लज्जेऽहं भुवि कथयितुं मूढ इति मांतमोहन्त्र्या दृष्ट्या तरणिकुलभूषे स्नपय माम् ॥ २६॥

viśuddhaṃ vijñānaṃ sahajamiha viprānvayajuṣāṃraṇotkarṣo rakṣo'ntakagṛhiṇi rājñāṃ ca sahabhūḥ |dvijassan lajje'haṃ bhuvi kathayituṃ mūḍha iti māṃtamohantryā dṛṣṭyā taraṇikulabhūṣe snapaya mām || 26||

कटाक्षास्ते कामान् ददति करुणापूरकलिताःत एते लभ्यास्स्युस्सकृदपि पदोस्ते प्रणमनात् ।उपेक्षा चेदत्रापि च न किमिव कुर्यास्त्वमनघेफलं रस्यं वृक्षा अपि ददति पादाश्रयवते ॥ २७॥

kaṭākṣāste kāmān dadati karuṇāpūrakalitāḥta ete labhyāssyussakṛdapi padoste praṇamanāt |upekṣā cedatrāpi ca na kimiva kuryāstvamanaghephalaṃ rasyaṃ vṛkṣā api dadati pādāśrayavate || 27||

मुनीन् देवान् प्राज्ञानवसि यदि कस्तेन गरिमास्वयं ते सम्प्राप्तास्त्वदवनदशां स्वैः प्रयतनैः ।अमूदृक्षं कञ्चिद्गतिविकलमज्ञातसुकृतंस्वयं रक्षित्वाऽम्ब प्रथय करुणां ते त्रिभुवने ॥ २८॥

munīn devān prājñānavasi yadi kastena garimāsvayaṃ te samprāptāstvadavanadaśāṃ svaiḥ prayatanaiḥ |amūdṛkṣaṃ kañcidgativikalamajñātasukṛtaṃsvayaṃ rakṣitvā'mba prathaya karuṇāṃ te tribhuvane || 28||

प्रचारो यावान् मे प्रतिधनिकगेहं प्रकलितःतदर्धं ते दिव्यालयमनु समाधास्यमिह चेत् ।प्रसन्ना त्वं मातर्नियतमभविष्यो मम दृढंदशामेतां नावाप्स्यमपि दयिते दूषणरिपोः ॥ २९॥

pracāro yāvān me pratidhanikagehaṃ prakalitaḥtadardhaṃ te divyālayamanu samādhāsyamiha cet |prasannā tvaṃ mātarniyatamabhaviṣyo mama dṛḍhaṃdaśāmetāṃ nāvāpsyamapi dayite dūṣaṇaripoḥ || 29||

खलानां धुर्याय स्वरदित विराधाय भवतीमहामन्तुं कृत्वा मघवतनयस्ते सुखमगात् ।अमूदृक्षां ज्ञात्वा जननि करुणां ते निरुपमांमनो मे नो सेवाकरणविधयेऽन्यं मृगयते ॥ ३०॥

khalānāṃ dhuryāya svaradita virādhāya bhavatīmahāmantuṃ kṛtvā maghavatanayaste sukhamagāt |amūdṛkṣāṃ jñātvā janani karuṇāṃ te nirupamāṃmano me no sevākaraṇavidhaye'nyaṃ mṛgayate || 30||

न लभ्यो योगो मे ह्यविजितमरुत्त्वादवनिजेन च द्रव्यालाभाज्जननि तव पूजाऽपि सुकरा ।ब्रवीमि त्वन्नामान्यवनितनये रामदयितेजगन्मातर्देवीत्यव सुकृततोऽस्मादपि च माम् ॥ ३१॥

na labhyo yogo me hyavijitamaruttvādavanijena ca dravyālābhājjanani tava pūjā'pi sukarā |bravīmi tvannāmānyavanitanaye rāmadayitejaganmātardevītyava sukṛtato'smādapi ca mām || 31||

जगज्जन्मस्थेमप्रळयकरणेच्छे जनकजेजरामृत्युव्याधिप्रतिभयभवान्ताङ्घ्रिनमने ।जयख्याते दानैर्जितसुरतरो जङ्गमसुधे ।जडानामग्र्यं मां जय जय नयन्ती निजपदम् ॥ ३२॥

jagajjanmasthemapraḷayakaraṇecche janakajejarāmṛtyuvyādhipratibhayabhavāntāṅghrinamane |jayakhyāte dānairjitasurataro jaṅgamasudhe |jaḍānāmagryaṃ māṃ jaya jaya nayantī nijapadam || 32||

मनस्ते पादाब्जे चरतु महनीये मम सतांचरित्रं वाङ्नित्यं पठतु तव रामायणमपि ।करो मे शीर्षे ते सततमपि पुष्पाञ्जलिकिरःप्रसीदेमं दातुं वरमपि च वाल्मीकिविनुते ॥ ३३॥

manaste pādābje caratu mahanīye mama satāṃcaritraṃ vāṅnityaṃ paṭhatu tava rāmāyaṇamapi |karo me śīrṣe te satatamapi puṣpāñjalikiraḥprasīdemaṃ dātuṃ varamapi ca vālmīkivinute || 33||

अनन्तान् मे मन्तूनखिलभुवनेशो रघुपतिःकथं वा क्षाम्येदित्यतिशयितभीतिस्तव पदौ ।श्रितोऽस्मि त्वं रक्षिष्यसि नियतमित्येव दृढ़धीःसवित्र्या वात्सल्यं पितुरधिकमम्बास्ति हि शिशौ ॥ ३४॥

anantān me mantūnakhilabhuvaneśo raghupatiḥkathaṃ vā kṣāmyedityatiśayitabhītistava padau |śrito'smi tvaṃ rakṣiṣyasi niyatamityeva dṛṛhadhīḥsavitryā vātsalyaṃ pituradhikamambāsti hi śiśau || 34||

अशिष्टः पापात्मा न खलु दयनीयः कथमपीत्यमूं चेत् बुद्धिं त्वं मदवनविधौ देवि कुरुषे ।अनेके मादृक्षा अपि मदवरास्त्वामधिगताःसुखं सम्प्राप्ता मां परमिह तु मा मातरतिगाः ॥ ३५॥

aśiṣṭaḥ pāpātmā na khalu dayanīyaḥ kathamapītyamūṃ cet buddhiṃ tvaṃ madavanavidhau devi kuruṣe |aneke mādṛkṣā api madavarāstvāmadhigatāḥsukhaṃ samprāptā māṃ paramiha tu mā mātaratigāḥ || 35||

विराधः स्वः प्रापद्विहितपरमागाः सुरपतेस्तनूजो ब्रह्मास्त्रादपि किल विभोर्मुक्तिमगमत् ।दशास्योऽप्युक्तोऽभूत् सुत इव हितं वत्सलतयाततो निश्चेतव्याऽस्यमितकरुणेत्येव जननि ॥ ३६॥

virādhaḥ svaḥ prāpadvihitaparamāgāḥ surapatestanūjo brahmāstrādapi kila vibhormuktimagamat |daśāsyo'pyukto'bhūt suta iva hitaṃ vatsalatayātato niścetavyā'syamitakaruṇetyeva janani || 36||

न वैकुण्ठं याचे न च विधिपदं नापि च दिवंन वा भूपत्वाय स्पृहयति मनो मे कथमपि ।कटाक्षं ते मातः कलय करुणार्द्रं मयि परंविधत्से चोपेक्षामिह च यदि किं नाम करवै ॥ ३७॥

na vaikuṇṭhaṃ yāce na ca vidhipadaṃ nāpi ca divaṃna vā bhūpatvāya spṛhayati mano me kathamapi |kaṭākṣaṃ te mātaḥ kalaya karuṇārdraṃ mayi paraṃvidhatse copekṣāmiha ca yadi kiṃ nāma karavai || 37||

पिशाच्या तृष्णाख्यां समधिगतया भ्रान्तमनसानिषेव्यासेव्यानप्यहह जननीं विस्मृतवता ।मया को वा धर्मो भवतु फलदानाय रचितोविनष्टे मूले किं भवति फलपुष्पादिगरिमा ॥ ३८॥

piśācyā tṛṣṇākhyāṃ samadhigatayā bhrāntamanasāniṣevyāsevyānapyahaha jananīṃ vismṛtavatā |mayā ko vā dharmo bhavatu phaladānāya racitovinaṣṭe mūle kiṃ bhavati phalapuṣpādigarimā || 38||

अरिं ते हन्तुं त्वामपि समधिगन्तुं कृतमतौविभौ सिन्धुर्नैसर्गिकमपि चलत्वं समजहात् ।अपि ग्रावाणः स्वं जननि विजहुर्गौरवगुणंगिरां पारे दूरे जयति तव माहात्म्यगरिमा ॥ ३९॥

ariṃ te hantuṃ tvāmapi samadhigantuṃ kṛtamatauvibhau sindhurnaisargikamapi calatvaṃ samajahāt |api grāvāṇaḥ svaṃ janani vijahurgauravaguṇaṃgirāṃ pāre dūre jayati tava māhātmyagarimā || 39||

अशुद्धः शुद्धो वा जठरपरिपूर्तिं विरचयन्अयाच्यान् याचित्वा मम जननि मानं च गळयन् ।अपि स्वप्ने सत्तां तव न कलयन् सन्ततमतन्विना ते कारुण्यं सुखमिह परत्रापि किमियाम् ॥ ४०॥

aśuddhaḥ śuddho vā jaṭharaparipūrtiṃ viracayanayācyān yācitvā mama janani mānaṃ ca gaḷayan |api svapne sattāṃ tava na kalayan santatamatanvinā te kāruṇyaṃ sukhamiha paratrāpi kimiyām || 40||

तरेदम्भोराशिं गिरिमपि हरेदेककरतोव्रजेद्दूरे व्योमाध्वनि च लभतां गिर्यतिथिताम् ।बहूनेको हन्यादमितबलयुक्तानपि रिपून्समस्तोऽयं मातस्तव चरणदास्यस्य महिमा ॥ ४१॥

taredambhorāśiṃ girimapi haredekakaratovrajeddūre vyomādhvani ca labhatāṃ giryatithitām |bahūneko hanyādamitabalayuktānapi ripūnsamasto'yaṃ mātastava caraṇadāsyasya mahimā || 41||

मयि क्रीडालोले मनुकुलशुभादृष्टसरणेकृतान्तं विस्मृत्य प्रचरति यथेच्छं हतमतौ ।विना त्वां क्षेमं मे जननि भुवने चिन्तयतु कःशिशून्मातैवैका सुपथि कुरुते खल्वपथगान् ॥ ४२॥

mayi krīḍālole manukulaśubhādṛṣṭasaraṇekṛtāntaṃ vismṛtya pracarati yathecchaṃ hatamatau |vinā tvāṃ kṣemaṃ me janani bhuvane cintayatu kaḥśiśūnmātaivaikā supathi kurute khalvapathagān || 42||

दयन्ते न श्रोतुं कति, कति निशम्याप्यवचसःतिरस्कुर्वन्त्येके मम हि विभवो दैन्यविभवम् ।अतो निर्विण्णोऽहं जननि तव पादान्तिकमगांस्वयं ज्ञात्वा दैन्यं लघु मम विदद्।ह्ध्या यदुचितम् ॥ ४३॥

dayante na śrotuṃ kati, kati niśamyāpyavacasaḥtiraskurvantyeke mama hi vibhavo dainyavibhavam |ato nirviṇṇo'haṃ janani tava pādāntikamagāṃsvayaṃ jñātvā dainyaṃ laghu mama vidad|hdhyā yaducitam || 43||

विदित्वा वाल्मीकिर्विधिविनुतपादे वचनतोदयां निस्सीमां ते त्वयि परिगतेनार्थिपदवीम् ।मया दुःखाम्भोधौ महितनुभवे लुठ्यत इतिश्रुतं यावन्नान्यैरवतु भवती तावदिह माम् ॥ ४४॥

viditvā vālmīkirvidhivinutapāde vacanatodayāṃ nissīmāṃ te tvayi parigatenārthipadavīm |mayā duḥkhāmbhodhau mahitanubhave luṭhyata itiśrutaṃ yāvannānyairavatu bhavatī tāvadiha mām || 44||

प्रबुद्।ह्ध्येतातोद्यै रुचिरतरनादैः प्रतिदिनंप्रजल्पेद्भृत्यानां धुरि च गिरमाज्ञापनमयीम् ।रथैर्वा घोटैर्वा गजपरिबृढैर्वा बहिरियात्य आसीत्ते दृष्टेर्जननि सकृदप्यध्वनि पुमान् ॥ ४५॥

prabud|hdhyetātodyai rucirataranādaiḥ pratidinaṃprajalpedbhṛtyānāṃ dhuri ca giramājñāpanamayīm |rathairvā ghoṭairvā gajaparibṛḍhairvā bahiriyātya āsītte dṛṣṭerjanani sakṛdapyadhvani pumān || 45||

दरिद्रो वाऽऽढ्यो वा भवतु भवतापप्रशमनित्वदीयाङ्घ्रौ नम्रस्तव चरितपीयूषसुहितः ।य आस्ते तस्यामुं कुरु सहचरं जानकि जनंधनाढ्यैस्संवासात्सुविदितसुखं नास्तिकवरैः ॥ ४६॥

daridro vā''ḍhyo vā bhavatu bhavatāpapraśamanitvadīyāṅghrau namrastava caritapīyūṣasuhitaḥ |ya āste tasyāmuṃ kuru sahacaraṃ jānaki janaṃdhanāḍhyaissaṃvāsātsuviditasukhaṃ nāstikavaraiḥ || 46||

क्षणाल्लोकान् सर्वानटितुमतिशक्तं पवनजंन्यधास्त्वं दास्यार्थं क्षितिपतिसुता राजमहिषी ।कपीन्द्रो रक्षोराडपि तव पदाब्जैकशरणौजनोऽयं शुश्रूषां तव जननि कां वा रचयताम् ॥ ४७॥

kṣaṇāllokān sarvānaṭitumatiśaktaṃ pavanajaṃnyadhāstvaṃ dāsyārthaṃ kṣitipatisutā rājamahiṣī |kapīndro rakṣorāḍapi tava padābjaikaśaraṇaujano'yaṃ śuśrūṣāṃ tava janani kāṃ vā racayatām || 47||

पदोर्नत्या श्रुत्या तव च चरितस्यामृतजितोगुणस्तुत्या दैन्यं गतवति दयां नैव कुरुषे ।हताऽसि त्वां खादाम्यलमिति गदित्वा जननि तेवधायोद्युक्तानां प्रथयसि कृपां ते निरुपधिम् ॥ ४८॥

padornatyā śrutyā tava ca caritasyāmṛtajitoguṇastutyā dainyaṃ gatavati dayāṃ naiva kuruṣe |hatā'si tvāṃ khādāmyalamiti gaditvā janani tevadhāyodyuktānāṃ prathayasi kṛpāṃ te nirupadhim || 48||

मनोस्ते मान्याङ्घ्रे तव जनक एवैष जनकोबभूवर्षिर्मैत्रावरुणिरुपदेष्टाऽस्य मुनिराट् ।स पुत्रीमाराद्।ह्ध्यां जननि जनकस्ते स्म मनुतेन जाने मादृक्षैस्त्वयि कथमु भाव्यं कथय मे ॥ ४९॥

manoste mānyāṅghre tava janaka evaiṣa janakobabhūvarṣirmaitrāvaruṇirupadeṣṭā'sya munirāṭ |sa putrīmārād|hdhyāṃ janani janakaste sma manutena jāne mādṛkṣaistvayi kathamu bhāvyaṃ kathaya me || 49||

प्रवाळात् पुष्पाद्वा तव पदयुगं कोमळतरंनिधेहीत्याख्यातुं मम मनसि जिह्रेमि कठिने ।पुनश्चिन्ताऽभून्मे गिरिशधनुरारोपणपणेन किं भ्रान्ताऽसि त्वं वन इति ततो यामि च धृतिम् ॥ ५०॥

pravāḷāt puṣpādvā tava padayugaṃ komaḷataraṃnidhehītyākhyātuṃ mama manasi jihremi kaṭhine |punaścintā'bhūnme giriśadhanurāropaṇapaṇena kiṃ bhrāntā'si tvaṃ vana iti tato yāmi ca dhṛtim || 50||

मनः कम्पं धत्ते महितमहिळाजन्मसुभगेकृतं पापं स्मृत्वा कृतदुरितिशिक्षस्तव पतिः ।रहो ब्रूया नाथं जननि मम मुक्तिं प्रति वचःस नूनं श्रद्धाळुस्तव वचसि मायामृगवधात् ॥ ५१॥

manaḥ kampaṃ dhatte mahitamahiḷājanmasubhagekṛtaṃ pāpaṃ smṛtvā kṛtaduritiśikṣastava patiḥ |raho brūyā nāthaṃ janani mama muktiṃ prati vacaḥsa nūnaṃ śraddhāḷustava vacasi māyāmṛgavadhāt || 51||

न शब्दाः पुष्टार्था विलसति न चालङ्कृतिगणःरसो वा नो कश्चिज्जननि न चमत्कारि च वचः ।तथाऽपि श्रुत्वा मत्प्रलपितमिदं स्निह्य परमंहृदब्जं मातॄणां विकसति शिशूनां हि वचनैः ॥ ५२॥

na śabdāḥ puṣṭārthā vilasati na cālaṅkṛtigaṇaḥraso vā no kaścijjanani na camatkāri ca vacaḥ |tathā'pi śrutvā matpralapitamidaṃ snihya paramaṃhṛdabjaṃ mātṝṇāṃ vikasati śiśūnāṃ hi vacanaiḥ || 52||

इति श्रीवलङ्गिमान् ग्रामाभिजनेन शास्त्ररत्नाकर श्रीस्वामिशास्त्रिणांप्रियान्तेवासिना कविमणि, कवितल्लज बिरुदभाजापण्डित सुब्रह्मण्यशास्त्रिणा प्रणीता सीतालहरी समाप्ता ॥

iti śrīvalaṅgimān grāmābhijanena śāstraratnākara śrīsvāmiśāstriṇāṃpriyāntevāsinā kavimaṇi, kavitallaja birudabhājāpaṇḍita subrahmaṇyaśāstriṇā praṇītā sītālaharī samāptā ||