देवीपूजनविधिनिरूपणं Devipujanavidhinirupanam

(देवीभागवततः)नारद उवाचधर्मश्च कीदृशस्तात देव्याराधनलक्षणः ।कथमाराधिता देवी सा ददाति परं पदम् ॥ १॥

(devībhāgavatataḥ)nārada uvācadharmaśca kīdṛśastāta devyārādhanalakṣaṇaḥ |kathamārādhitā devī sā dadāti paraṃ padam || 1||

आराधनविधिः को वा कथमाराधिता कदा ।केन सा दुर्गनरकाद्दुर्गा त्राणप्रदा भवेत् ॥ २॥

ārādhanavidhiḥ ko vā kathamārādhitā kadā |kena sā durganarakāddurgā trāṇapradā bhavet || 2||

श्रीनारायण उवाचदेवर्षे शृणु चित्तैकाग्र्येण मे विदुषां वर ।यथा प्रसीदते देवी धर्माराधनतः स्वयम् ॥ ३॥

śrīnārāyaṇa uvācadevarṣe śṛṇu cittaikāgryeṇa me viduṣāṃ vara |yathā prasīdate devī dharmārādhanataḥ svayam || 3||

स्वधर्मो यादृशः प्रोक्तस्तं च मे शृणु नारद ।अनादाविह संसारे देवी सम्पूजिता स्वयम् ॥ ४॥

svadharmo yādṛśaḥ proktastaṃ ca me śṛṇu nārada |anādāviha saṃsāre devī sampūjitā svayam || 4||

परिपालयते घोरसङ्कटादिषु सा मुने ।सा देवी पूज्यते लोकैर्यथावत्तद्विधिं शृणु ॥ ५॥

paripālayate ghorasaṅkaṭādiṣu sā mune |sā devī pūjyate lokairyathāvattadvidhiṃ śṛṇu || 5||

प्रतिपत्तिथिमासाद्य देवीमाज्येन पूजयेत् ।घृतं दद्याद्ब्राह्मणाय रोगहीनो भवेत्सदा ॥ ६॥

pratipattithimāsādya devīmājyena pūjayet |ghṛtaṃ dadyādbrāhmaṇāya rogahīno bhavetsadā || 6||

द्वितीयायां शर्करया पूजयेज्जगदम्बिकाम् ।शर्करां प्रददेद्विप्रे दीर्घायुर्जायते नरः ॥ ७॥

dvitīyāyāṃ śarkarayā pūjayejjagadambikām |śarkarāṃ pradadedvipre dīrghāyurjāyate naraḥ || 7||

तृतीयादिवसे देव्यै दुग्धं पूजनकर्मणि ।क्षीरं दत्त्वा द्विजाग्र्याय सर्वदुःखातिगो भवेत् ॥ ८॥

tṛtīyādivase devyai dugdhaṃ pūjanakarmaṇi |kṣīraṃ dattvā dvijāgryāya sarvaduḥkhātigo bhavet || 8||

चतुर्थ्यां पूजनेऽपूपा देया देव्यै द्विजाय च ।अपूपा एव दातव्या न विघ्नैरभिभूयते ॥ ९॥

caturthyāṃ pūjane'pūpā deyā devyai dvijāya ca |apūpā eva dātavyā na vighnairabhibhūyate || 9||

पञ्चम्यां कदलीजातं फलं देव्यै निवेदयेत् ।तदेव ब्राह्मणे देयं मेधावान्पुरुषो भवेत् ॥ १०॥

pañcamyāṃ kadalījātaṃ phalaṃ devyai nivedayet |tadeva brāhmaṇe deyaṃ medhāvānpuruṣo bhavet || 10||

षष्ठीतिथौ मधु प्रोक्तं देवीपूजनकर्मणि ।ब्राह्मणाय च दातव्यं मधु कान्तिर्यतो भवेत् ॥ ११॥

ṣaṣṭhītithau madhu proktaṃ devīpūjanakarmaṇi |brāhmaṇāya ca dātavyaṃ madhu kāntiryato bhavet || 11||

सप्तम्यां गुडनैवेद्यं देव्यै दत्त्वा द्विजाय च ।गुडं दत्त्वा शोकहीनो जायते द्विजसत्तम ॥ १२॥

saptamyāṃ guḍanaivedyaṃ devyai dattvā dvijāya ca |guḍaṃ dattvā śokahīno jāyate dvijasattama || 12||

नारिकेलमथाष्टम्यां देव्यै नैवेद्यमर्पयेत् ।ब्राह्मणाय प्रदातव्यं तापहीनो भवेन्नरः ॥ १३॥

nārikelamathāṣṭamyāṃ devyai naivedyamarpayet |brāhmaṇāya pradātavyaṃ tāpahīno bhavennaraḥ || 13||

नवम्यां लाजमम्बायै चार्पयित्वा द्विजाय च ।दत्त्वा सुखाधिको भूयादिह लोके परत्र च ॥ १४॥

navamyāṃ lājamambāyai cārpayitvā dvijāya ca |dattvā sukhādhiko bhūyādiha loke paratra ca || 14||

दशम्यामर्पयित्वा तु देव्यै कृष्णतिलान्मुने ।ब्राह्मणाय प्रदत्त्वा तु यमलोकाद्भयं न हि ॥ १५॥

daśamyāmarpayitvā tu devyai kṛṣṇatilānmune |brāhmaṇāya pradattvā tu yamalokādbhayaṃ na hi || 15||

एकादश्यां दधि तथा देव्यै चार्पयते तु यः ।ददाति ब्राह्मणायैतद्देवीप्रियतमो भवेत् ॥ १६॥

ekādaśyāṃ dadhi tathā devyai cārpayate tu yaḥ |dadāti brāhmaṇāyaitaddevīpriyatamo bhavet || 16||

द्वादश्यां पृथुकान्देव्यै दत्त्वाचार्याय यो ददेत् ।तानेव च मुनिश्रेष्ठ स देवीप्रियतां व्रजेत् ॥ १७॥

dvādaśyāṃ pṛthukāndevyai dattvācāryāya yo dadet |tāneva ca muniśreṣṭha sa devīpriyatāṃ vrajet || 17||

त्रयोदश्यां च दुर्गायै चणकान्प्रददाति च ।तानेव दत्त्वा विप्राय प्रजासन्ततिमान्भवेत् ॥ १८॥

trayodaśyāṃ ca durgāyai caṇakānpradadāti ca |tāneva dattvā viprāya prajāsantatimānbhavet || 18||

चतुर्दश्यां च देवर्षे देव्यै सक्तून्प्रयच्छति ।तानेव दद्याद्विप्राय शिवस्य दयितो भवेत् ॥ १९॥

caturdaśyāṃ ca devarṣe devyai saktūnprayacchati |tāneva dadyādviprāya śivasya dayito bhavet || 19||

पायसं पूर्णिमातिथ्यामपर्णायै प्रयच्छति ।ददाति च द्विजाग्र्याय पितृनुद्धरतेऽखिलान् ॥ २०॥

pāyasaṃ pūrṇimātithyāmaparṇāyai prayacchati |dadāti ca dvijāgryāya pitṛnuddharate'khilān || 20||

तत्तिथौ हवनं प्रोक्तं देवीप्रीत्यै महामुने ।तत्तत्तिथ्युक्तवस्तूनामशेषारिष्टनाशनम् ॥ २१॥

tattithau havanaṃ proktaṃ devīprītyai mahāmune |tattattithyuktavastūnāmaśeṣāriṣṭanāśanam || 21||

रविवारे पायसं च नैवेद्यं परिकीर्तितम् ।सोमवारे पयः प्रोक्तं भौमे च कदलीफलम् ॥ २२॥

ravivāre pāyasaṃ ca naivedyaṃ parikīrtitam |somavāre payaḥ proktaṃ bhaume ca kadalīphalam || 22||

बुधवारे च सम्प्रोक्तं नवनीतं नवं द्विज ।गुरुवारे शर्करां च सितां भार्गववासरे ॥ २३॥

budhavāre ca samproktaṃ navanītaṃ navaṃ dvija |guruvāre śarkarāṃ ca sitāṃ bhārgavavāsare || 23||

शनिवारे घृतं गव्यं नैवेद्यं परिकीर्तितम् ।सप्तविंशतिनक्षत्रनैवेद्यं श्रूयतां मुने ॥ २४॥

śanivāre ghṛtaṃ gavyaṃ naivedyaṃ parikīrtitam |saptaviṃśatinakṣatranaivedyaṃ śrūyatāṃ mune || 24||

घृतं तिलं शर्करां च दधि दुग्धं किलाटकम् ।दधिकूर्ची मोदकं च फेणिकां घृतमण्डकम् ॥ २५॥

ghṛtaṃ tilaṃ śarkarāṃ ca dadhi dugdhaṃ kilāṭakam |dadhikūrcī modakaṃ ca pheṇikāṃ ghṛtamaṇḍakam || 25||

कंसारं वटपत्रं च घृतपूरमतः परम् ।वटकं कोकरसकं पूरणं मधु सूरणम् ॥ २६॥

kaṃsāraṃ vaṭapatraṃ ca ghṛtapūramataḥ param |vaṭakaṃ kokarasakaṃ pūraṇaṃ madhu sūraṇam || 26||

गुडं पृथुकद्राक्षे च खर्जूरं चैव चारकम् ।अपूपं नवनीतं च मुद्गं मोदक एव च ॥ २७॥

guḍaṃ pṛthukadrākṣe ca kharjūraṃ caiva cārakam |apūpaṃ navanītaṃ ca mudgaṃ modaka eva ca || 27||

मातुलिङ्गमिति प्रोक्तं भनैवेद्यं च नारद ।विष्कम्भादिषु योगेषु प्रवक्ष्यामि निवेदनम् ॥ २८॥

mātuliṅgamiti proktaṃ bhanaivedyaṃ ca nārada |viṣkambhādiṣu yogeṣu pravakṣyāmi nivedanam || 28||

पदार्थानां कृतेष्वेषु प्रीणाति जगदम्बिका ।गुडं मधु घृतं दुग्धं दधि तक्रं त्वपूपकम् ॥ २९॥

padārthānāṃ kṛteṣveṣu prīṇāti jagadambikā |guḍaṃ madhu ghṛtaṃ dugdhaṃ dadhi takraṃ tvapūpakam || 29||

नवनीतं कर्कटीं च कूष्माण्डं चापि मोदकम् ।पनसं कदलं जम्बुफलमाम्रफलं तिलम् ॥ ३०॥

navanītaṃ karkaṭīṃ ca kūṣmāṇḍaṃ cāpi modakam |panasaṃ kadalaṃ jambuphalamāmraphalaṃ tilam || 30||

नारङ्गं दाडिमं चैव बदरीफलमेव च ।धात्रीफलं पायसञ्च पृथुकं चणकं तथा ॥ ३१॥

nāraṅgaṃ dāḍimaṃ caiva badarīphalameva ca |dhātrīphalaṃ pāyasañca pṛthukaṃ caṇakaṃ tathā || 31||

नारिकेलं जम्भफलं कसेरुं सूरणं तथा ।एतानि क्रमशो विप्र नैवेद्यानि शुभानि च ॥ ३२॥

nārikelaṃ jambhaphalaṃ kaseruṃ sūraṇaṃ tathā |etāni kramaśo vipra naivedyāni śubhāni ca || 32||

विष्कम्भादिषु योगेषु निर्णीतानि मनीषिभिः ।अथ नैवेद्यमाख्यास्ये करणानां पृथङ्मुने ॥ ३३॥

viṣkambhādiṣu yogeṣu nirṇītāni manīṣibhiḥ |atha naivedyamākhyāsye karaṇānāṃ pṛthaṅmune || 33||

कंसारं मण्डकं फेणी मोदकं वटपत्रकम् ।लड्डुकं घृतपूरं च तिलं दधि घृतं मधु ॥ ३४॥

kaṃsāraṃ maṇḍakaṃ pheṇī modakaṃ vaṭapatrakam |laḍḍukaṃ ghṛtapūraṃ ca tilaṃ dadhi ghṛtaṃ madhu || 34||

करणानामिदं प्रोक्तं देवीनैवेद्यमादरात् ।अथान्यत्सम्प्रवक्ष्यामि देवीप्रीतिकरं परम् ॥ ३५॥

karaṇānāmidaṃ proktaṃ devīnaivedyamādarāt |athānyatsampravakṣyāmi devīprītikaraṃ param || 35||

विधानं नारदमुने शृणु तत्सर्वमादृतः ।चैत्रशुद्धतृतीयायां नरो मधुकवृक्षकम् ॥ ३६॥

vidhānaṃ nāradamune śṛṇu tatsarvamādṛtaḥ |caitraśuddhatṛtīyāyāṃ naro madhukavṛkṣakam || 36||

पूजयेत्पञ्च खाद्यं च नैवेद्यमुपकल्पयेत् ।एवं द्वादशमासेषु तृतीयातिथिषु क्रमात् ॥ ३७॥

pūjayetpañca khādyaṃ ca naivedyamupakalpayet |evaṃ dvādaśamāseṣu tṛtīyātithiṣu kramāt || 37||

शुक्लपक्षे विधानेन नैवेद्यमभिदध्महे ।वैशाखमासे नैवेद्यं गुडयुक्तं च नारद ॥ ३८॥

śuklapakṣe vidhānena naivedyamabhidadhmahe |vaiśākhamāse naivedyaṃ guḍayuktaṃ ca nārada || 38||

ज्येष्ठमासे मधु प्रोक्तं देवीप्रीत्यर्थमेव तु ।आषाढे नवनीतं च मधुकस्य निवेदनम् ॥ ३९॥

jyeṣṭhamāse madhu proktaṃ devīprītyarthameva tu |āṣāḍhe navanītaṃ ca madhukasya nivedanam || 39||

श्रावणे दधि नैवेद्यं भाद्रमासे च शर्करा ।आश्विने पायसं प्रोक्तं कार्तिके पय उत्तमम् ॥ ४०॥

śrāvaṇe dadhi naivedyaṃ bhādramāse ca śarkarā |āśvine pāyasaṃ proktaṃ kārtike paya uttamam || 40||

मार्गे फेण्युत्तमा प्रोक्ता पौषे च दधिकूर्चिका ।माघे मासि च नैवेद्यं घृतं गव्यं समाहरेत् ॥ ४१॥

mārge pheṇyuttamā proktā pauṣe ca dadhikūrcikā |māghe māsi ca naivedyaṃ ghṛtaṃ gavyaṃ samāharet || 41||

नारिकेलं च नैवेद्यं फाल्गुने परिकीर्तितम् ।एवं द्वादशनैवेद्यैर्मासे च क्रमतोऽर्चयेत् ॥ ४२॥

nārikelaṃ ca naivedyaṃ phālgune parikīrtitam |evaṃ dvādaśanaivedyairmāse ca kramato'rcayet || 42||

(मधूकव्रते कार्यं देवीस्तोत्रम् ४३५६)मङ्गला वैष्णवी माया कालरात्रिर्दुरत्यया ।महामाया च मतङ्गी काली कमलवासिनी ॥ ४३॥

(madhūkavrate kāryaṃ devīstotram 4356)maṅgalā vaiṣṇavī māyā kālarātrirduratyayā |mahāmāyā ca mataṅgī kālī kamalavāsinī || 43||

शिवा सहस्रचरणा सर्वमङ्गलरूपिणी ।एभिर्नामपदैर्देवीं मधूके परिपूजयेत् ॥ ४४॥

śivā sahasracaraṇā sarvamaṅgalarūpiṇī |ebhirnāmapadairdevīṃ madhūke paripūjayet || 44||

ततः स्तुवीत देवेशीं मधूकस्थां महेश्वरीम् ।सर्वकामसमृद्।ह्ध्यर्थं व्रतपूर्णत्वसिद्धये ॥ ४५॥

tataḥ stuvīta deveśīṃ madhūkasthāṃ maheśvarīm |sarvakāmasamṛd|hdhyarthaṃ vratapūrṇatvasiddhaye || 45||

नमः पुष्करनेत्रायै जगद्धात्र्यै नमोऽस्तु ते ।माहेश्वर्यै महादेव्यै महामङ्गलमूर्तये ॥ ४६॥

namaḥ puṣkaranetrāyai jagaddhātryai namo'stu te |māheśvaryai mahādevyai mahāmaṅgalamūrtaye || 46||

परमा पापहन्त्री च परमार्गप्रदायिनी ।परमेश्वरी प्रजोत्पत्तिः परब्रह्मस्वरूपिणी ॥ ४७॥

paramā pāpahantrī ca paramārgapradāyinī |parameśvarī prajotpattiḥ parabrahmasvarūpiṇī || 47||

मददात्री मदोन्मत्ता मानगम्या महोन्नता ।मनस्विनी मुनिध्येया मार्तण्डसहचारिणी ॥ ४८॥

madadātrī madonmattā mānagamyā mahonnatā |manasvinī munidhyeyā mārtaṇḍasahacāriṇī || 48||

जय लोकेश्वरि प्राज्ञे प्रलयाम्बुदसन्निभे ।महामोहविनाशार्थं पूजितासि सुरासुरैः ॥ ४९॥

jaya lokeśvari prājñe pralayāmbudasannibhe |mahāmohavināśārthaṃ pūjitāsi surāsuraiḥ || 49||

यमलोकाभावकर्त्री यमपूज्या यमाग्रजा ।यमनिग्रहरूपा च यजनीये नमो नमः ॥ ५०॥

yamalokābhāvakartrī yamapūjyā yamāgrajā |yamanigraharūpā ca yajanīye namo namaḥ || 50||

समस्वभावा सर्वेशी सर्वसङ्गविवर्जिता ।सङ्गनाशकरी काम्यरूपा कारुण्यविग्रहा ॥ ५१॥

samasvabhāvā sarveśī sarvasaṅgavivarjitā |saṅganāśakarī kāmyarūpā kāruṇyavigrahā || 51||

कङ्कालक्रूरा कामाक्षी मीनाक्षी मर्मभेदिनी ।माथुर्यरूपशीला च मधुरस्वरपूजिता ॥ ५२॥

kaṅkālakrūrā kāmākṣī mīnākṣī marmabhedinī |māthuryarūpaśīlā ca madhurasvarapūjitā || 52||

महामन्त्रवती मन्त्रगम्या मन्त्रप्रियङ्करी ।मनुष्यमानसगमा मन्मथारिप्रियङ्करी ॥ ५३॥

mahāmantravatī mantragamyā mantrapriyaṅkarī |manuṣyamānasagamā manmathāripriyaṅkarī || 53||

अश्वत्थवटनिम्बाम्रकपित्थबदरीगते ।पनसार्ककरीरादिक्षीरवृक्षस्वरूपिणि ॥ ५४॥

aśvatthavaṭanimbāmrakapitthabadarīgate |panasārkakarīrādikṣīravṛkṣasvarūpiṇi || 54||

दुग्धवल्लीनिवासार्हे दयनीये दयाधिके ।दाक्षिण्यकरुणारूपे जय सर्वज्ञवल्लभे ॥ ५५॥

dugdhavallīnivāsārhe dayanīye dayādhike |dākṣiṇyakaruṇārūpe jaya sarvajñavallabhe || 55||

एवं स्तवेन देवेशीं पूजनान्ते स्तुवीत ताम् ।व्रतस्य सकलं पुण्यं लभते सर्वदा नरः ॥ ५६॥

evaṃ stavena deveśīṃ pūjanānte stuvīta tām |vratasya sakalaṃ puṇyaṃ labhate sarvadā naraḥ || 56||

नित्यं यः पठते स्तोत्रं देवीप्रीतिकरं नरः ।आधिव्याधिभयं नास्ति रिपुभीतिर्न तस्य हि ॥ ५७॥

nityaṃ yaḥ paṭhate stotraṃ devīprītikaraṃ naraḥ |ādhivyādhibhayaṃ nāsti ripubhītirna tasya hi || 57||

अर्थार्थी चार्थमाप्नोति धर्मार्थी धर्ममाप्नुयात् ।कामानवाप्नुयात्कामी मोक्षार्थी मोक्षमाप्नुयात् ॥ ५८॥

arthārthī cārthamāpnoti dharmārthī dharmamāpnuyāt |kāmānavāpnuyātkāmī mokṣārthī mokṣamāpnuyāt || 58||

ब्राह्मणो वेदसम्पनो विजयी क्षत्रियो भवेत् ।वैश्यश्च धनधान्याढ्यो भवेच्छूद्रः सुखाधिकः ॥ ५९॥

brāhmaṇo vedasampano vijayī kṣatriyo bhavet |vaiśyaśca dhanadhānyāḍhyo bhavecchūdraḥ sukhādhikaḥ || 59||

स्तोत्रमेतच्छ्राद्धकाले यः पठेत्प्रयतो नरः ।पितॄणामक्षया तृप्तिर्जायते कल्पवर्तिनी ॥ ६०॥

stotrametacchrāddhakāle yaḥ paṭhetprayato naraḥ |pitṝṇāmakṣayā tṛptirjāyate kalpavartinī || 60||

एवमाराधनं देव्याः समुक्तं सुरपूजितम् ।यः करोति नरो भक्त्या स देवीलोकभाग्भवेत् ॥ ६१॥

evamārādhanaṃ devyāḥ samuktaṃ surapūjitam |yaḥ karoti naro bhaktyā sa devīlokabhāgbhavet || 61||

देवीपूजनतो विप्र सर्वे कामा भवन्ति हि ।सर्वपापहतिः शुद्धा मतिरन्ते प्रजायते ॥ ६२॥

devīpūjanato vipra sarve kāmā bhavanti hi |sarvapāpahatiḥ śuddhā matirante prajāyate || 62||

यत्र तत्र भवेत्पूज्यो मान्यो मानधनेषु च ।जायते जगदम्बायाः प्रसादेन विरञ्चिज ॥ ६३॥

yatra tatra bhavetpūjyo mānyo mānadhaneṣu ca |jāyate jagadambāyāḥ prasādena virañcija || 63||

नरकाणां न तस्यास्ति भयं स्वप्नेऽपि कुत्रचित् ।महामायाप्रसादेन पुत्रपौत्रादिवर्धनः ॥ ६४॥

narakāṇāṃ na tasyāsti bhayaṃ svapne'pi kutracit |mahāmāyāprasādena putrapautrādivardhanaḥ || 64||

देवीभक्तो भवत्येव नात्र कार्या विचारणा ।इत्येवं ते समाख्यातं नरकोद्धारलक्षणम् ॥ ६५॥

devībhakto bhavatyeva nātra kāryā vicāraṇā |ityevaṃ te samākhyātaṃ narakoddhāralakṣaṇam || 65||

पूजनं हि महादेव्याः सर्वमङ्गलकारकम् ।मधूकपूजनं तद्वन्मासानां क्रमतो मुने ॥ ६६॥

pūjanaṃ hi mahādevyāḥ sarvamaṅgalakārakam |madhūkapūjanaṃ tadvanmāsānāṃ kramato mune || 66||

सर्वं समाचरेद्यस्तु पूजनं मधुकाह्वयम् ।न तस्य रोगबाधादिभयमुद्भवतेऽनघ ॥ ६७॥

sarvaṃ samācaredyastu pūjanaṃ madhukāhvayam |na tasya rogabādhādibhayamudbhavate'nagha || 67||

अथान्यदपि वक्ष्यामि प्रकृतेः पञ्चकं परम् ।नाम्ना रूपेण चोत्पत्त्या जगदानन्ददायकम् ॥ ६८॥

athānyadapi vakṣyāmi prakṛteḥ pañcakaṃ param |nāmnā rūpeṇa cotpattyā jagadānandadāyakam || 68||

साख्यानं च समाहात्म्यं प्रकृतेः पञ्चकं मुने ।कुतूहलकरं चैव शृणु मुक्तिविधायकम् ॥ ६९॥

sākhyānaṃ ca samāhātmyaṃ prakṛteḥ pañcakaṃ mune |kutūhalakaraṃ caiva śṛṇu muktividhāyakam || 69||

इति देवीभागवते अष्टमस्कन्धे चतुर्विंशाध्यायान्तर्गतंदेवीपूजनविधिनिरूपणं समाप्तम् ॥

iti devībhāgavate aṣṭamaskandhe caturviṃśādhyāyāntargataṃdevīpūjanavidhinirūpaṇaṃ samāptam ||