भूमिस्तोत्रं पृथ्वीस्तोत्रं वसुधा वसुन्धरा स्तोत्रम् च Bhumistotram

भूमिस्तोत्रवर्णनम् ।नारद उवाचदेव्या निमेषमात्रेण ब्रह्मणः पात एव च ।तस्य पातः प्राकृतिकः प्रलयः परिकीर्तितः ॥ १॥

bhūmistotravarṇanam |nārada uvācadevyā nimeṣamātreṇa brahmaṇaḥ pāta eva ca |tasya pātaḥ prākṛtikaḥ pralayaḥ parikīrtitaḥ || 1||

प्रलये प्राकृते चोक्ता तत्रादृष्टा वसुन्धरा ।जलप्लुतानि विश्वानि सर्वे लीनाः परात्मनि ॥ २॥

pralaye prākṛte coktā tatrādṛṣṭā vasundharā |jalaplutāni viśvāni sarve līnāḥ parātmani || 2||

वसुन्धरा तिरोभूता कुत्र वा सा च तिष्ठति ।सृष्टेर्विधानसमये साविर्भूता कथं पुनः ॥ ३॥

vasundharā tirobhūtā kutra vā sā ca tiṣṭhati |sṛṣṭervidhānasamaye sāvirbhūtā kathaṃ punaḥ || 3||

कथं बभूव सा धन्या मान्या सर्वाश्रया जया ।तस्याश्च जन्मकथनं वद मङ्गलकारणम् ॥ ४॥

kathaṃ babhūva sā dhanyā mānyā sarvāśrayā jayā |tasyāśca janmakathanaṃ vada maṅgalakāraṇam || 4||

श्रीनारायण उवाचसर्वादिसृष्टौ सर्वेषां जन्म देव्या इति श्रुतिः ।आविर्भावस्तिरोभावः सर्वेषु प्रलयेषु च ॥ ५॥

śrīnārāyaṇa uvācasarvādisṛṣṭau sarveṣāṃ janma devyā iti śrutiḥ |āvirbhāvastirobhāvaḥ sarveṣu pralayeṣu ca || 5||

श्रूयतां वसुधाजन्म सर्वमङ्गलकारणम् ।विघ्ननिघ्नकरं पापनाशनं पुण्यवर्धनम् ॥ ६॥

śrūyatāṃ vasudhājanma sarvamaṅgalakāraṇam |vighnanighnakaraṃ pāpanāśanaṃ puṇyavardhanam || 6||

अहो केचिद्वदन्तीति मधुकैटभमेदसा ।बभूव वसुधा धन्या तद्विरुद्धमतः शृणु ॥ ७॥

aho kecidvadantīti madhukaiṭabhamedasā |babhūva vasudhā dhanyā tadviruddhamataḥ śṛṇu || 7||

ऊचतुस्तौ पुरा विष्णुं तुष्टौ युद्धेन तेजसा ।आवां वध्यौ न यत्रोर्वी पाथसा संवृतेति च ॥ ८॥

ūcatustau purā viṣṇuṃ tuṣṭau yuddhena tejasā |āvāṃ vadhyau na yatrorvī pāthasā saṃvṛteti ca || 8||

तयोर्जीवनकाले न प्रत्यक्षा साभवत्स्फुटम् ।ततो बभूव मेदश्च मरणानन्तरं तयोः ॥ ९॥

tayorjīvanakāle na pratyakṣā sābhavatsphuṭam |tato babhūva medaśca maraṇānantaraṃ tayoḥ || 9||

मेदिनीति च विख्यातेत्युक्तमेतन्मतं शृणु ।जलधौता कृता पूर्वं वर्धिता मेदसा यतः ॥ १०॥

medinīti ca vikhyātetyuktametanmataṃ śṛṇu |jaladhautā kṛtā pūrvaṃ vardhitā medasā yataḥ || 10||

कथयामि ते तज्जन्म सार्थकं सर्वमङ्गलम् ।पुरा श्रुतं यच्छ्रुत्युक्तं धर्मवक्त्राच्च पुष्करे ॥ ११॥

kathayāmi te tajjanma sārthakaṃ sarvamaṅgalam |purā śrutaṃ yacchrutyuktaṃ dharmavaktrācca puṣkare || 11||

महाविराट्शरीरस्य जलस्थस्य चिरं स्फुटम् ।मनो बभूव कालेन सर्वाङ्गव्यापकं ध्रुवम् ॥ १२॥

mahāvirāṭśarīrasya jalasthasya ciraṃ sphuṭam |mano babhūva kālena sarvāṅgavyāpakaṃ dhruvam || 12||

तच्च प्रविष्टं सर्वेषां तल्लोम्नां विवरेषु च ।कालेन महता पश्चाद् बभूव वसुधा मुने ॥ १३॥

tacca praviṣṭaṃ sarveṣāṃ tallomnāṃ vivareṣu ca |kālena mahatā paścād babhūva vasudhā mune || 13||

प्रत्येकं प्रतिलोम्नां च कूपेषु संस्थिता सदा ।आविर्भूता तिरोभूता सजला च पुनः पुनः ॥ १४॥

pratyekaṃ pratilomnāṃ ca kūpeṣu saṃsthitā sadā |āvirbhūtā tirobhūtā sajalā ca punaḥ punaḥ || 14||

आविर्भूता सृष्टिकाले तज्जलोपर्युपस्थिता ।प्रलये च तिरोभूता जलस्याभ्यन्तरे स्थिता ॥ १५॥

āvirbhūtā sṛṣṭikāle tajjaloparyupasthitā |pralaye ca tirobhūtā jalasyābhyantare sthitā || 15||

प्रतिविश्वेषु वसुधा शैलकाननसंयुता ।सप्तसागरसंयुक्ता सप्तद्वीपसमन्विता ॥ १६॥

prativiśveṣu vasudhā śailakānanasaṃyutā |saptasāgarasaṃyuktā saptadvīpasamanvitā || 16||

हेमाद्रिमेरुसंयुक्ता ग्रहचन्द्रार्कसंयुता ।ब्रह्मविष्णुशिवाद्यैश्च सुरैर्लोकैस्तदाज्ञया ॥ १७॥

hemādrimerusaṃyuktā grahacandrārkasaṃyutā |brahmaviṣṇuśivādyaiśca surairlokaistadājñayā || 17||

पुण्यतीर्थसमायुक्ता पुण्यभारतसंयुता ।काञ्चनीभूमिसंयुक्ता सप्तस्वर्गसमन्विता ॥ १८॥

puṇyatīrthasamāyuktā puṇyabhāratasaṃyutā |kāñcanībhūmisaṃyuktā saptasvargasamanvitā || 18||

पातालसप्तं तदधस्तदूर्ध्वं ब्रह्मलोकतः ।ध्रुवलोकश्च तत्रैव सर्वं विश्वं च तत्र वै ॥ १९॥

pātālasaptaṃ tadadhastadūrdhvaṃ brahmalokataḥ |dhruvalokaśca tatraiva sarvaṃ viśvaṃ ca tatra vai || 19||

एवं सर्वाणि विश्वानि पृथिव्यां निर्मितानि च ।नश्वराणि च विश्वानि सर्वाणि कृत्रिमाणि वै ॥ २०॥

evaṃ sarvāṇi viśvāni pṛthivyāṃ nirmitāni ca |naśvarāṇi ca viśvāni sarvāṇi kṛtrimāṇi vai || 20||

प्रलये प्राकृते चैव ब्रह्मणश्च निपातने ।महाविराडादिसृष्टौ सृष्टः कृष्णेन चात्मना ॥ २१॥

pralaye prākṛte caiva brahmaṇaśca nipātane |mahāvirāḍādisṛṣṭau sṛṣṭaḥ kṛṣṇena cātmanā || 21||

नित्यौ च स्थितिप्रलयौ काष्ठाकालेश्वरैः सह ।नित्याधिष्ठातृदेवी सा वाराहे पूजिता सुरैः ॥ २२॥

nityau ca sthitipralayau kāṣṭhākāleśvaraiḥ saha |nityādhiṣṭhātṛdevī sā vārāhe pūjitā suraiḥ || 22||

मुनिभिर्मनुभिर्विप्रैर्गन्धर्वादिभिरेव च ।विष्णोर्वराहरूपस्य पत्नी सा श्रुतिसम्मता ॥ २३॥

munibhirmanubhirviprairgandharvādibhireva ca |viṣṇorvarāharūpasya patnī sā śrutisammatā || 23||

तत्पुत्रो मङ्गलो ज्ञेयो घटेशो मङ्गलात्मजः ।नारद उवाचपूजिता केन रुपेण वाराहे च सुरैर्मही ॥ २४॥

tatputro maṅgalo jñeyo ghaṭeśo maṅgalātmajaḥ |nārada uvācapūjitā kena rupeṇa vārāhe ca surairmahī || 24||

वाराहे चैव वाराही सर्वैः सर्वाश्रया सती ।मूलप्रकृतिसम्भूता पञ्चीकरणमार्गतः ॥ २५॥

vārāhe caiva vārāhī sarvaiḥ sarvāśrayā satī |mūlaprakṛtisambhūtā pañcīkaraṇamārgataḥ || 25||

तस्याः पूजाविधानं चाप्यधश्चोर्ध्वमनेकशः ।मङ्गलं मङ्गलस्यापि जन्म वासं वद प्रभो ॥ २६॥

tasyāḥ pūjāvidhānaṃ cāpyadhaścordhvamanekaśaḥ |maṅgalaṃ maṅgalasyāpi janma vāsaṃ vada prabho || 26||

श्रीनारायण उवाचवाराहे च वराहश्च ब्रह्मणा संस्तुतः पुरा ।उद्दधार महीं हत्वा हिरण्याक्षं रसातलम् ॥ २७॥

śrīnārāyaṇa uvācavārāhe ca varāhaśca brahmaṇā saṃstutaḥ purā |uddadhāra mahīṃ hatvā hiraṇyākṣaṃ rasātalam || 27||

जले तां स्थापयामास पद्मपत्रं यथा हृदे ।तत्रैव निर्ममे ब्रह्मा विश्वं सर्वं मनोहरम् ॥ २८॥

jale tāṃ sthāpayāmāsa padmapatraṃ yathā hṛde |tatraiva nirmame brahmā viśvaṃ sarvaṃ manoharam || 28||

दृष्ट्वा तदधिदेवीं च सकामां कामुको हरिः ।वराहरूपी भगवान् कोटिसूर्यसमप्रभः ॥ २९॥

dṛṣṭvā tadadhidevīṃ ca sakāmāṃ kāmuko hariḥ |varāharūpī bhagavān koṭisūryasamaprabhaḥ || 29||

कृत्वा रतिकलां सर्वां मूर्तिं च सुमनोहराम् ।क्रीडाञ्चकार रहसि दिव्यवर्षमहर्निशम् ॥ ३०॥

kṛtvā ratikalāṃ sarvāṃ mūrtiṃ ca sumanoharām |krīḍāñcakāra rahasi divyavarṣamaharniśam || 30||

सुखसम्भोगसंस्पर्शान्मूर्च्छां सम्प्राप सुन्दरी ।विदग्धाया विदग्धेन सङ्गमोऽतिसुखप्रदः ॥ ३१॥

sukhasambhogasaṃsparśānmūrcchāṃ samprāpa sundarī |vidagdhāyā vidagdhena saṅgamo'tisukhapradaḥ || 31||

विष्णुस्तदङ्गसंश्लेषाद् बुबुधे न दिवानिशम् ।वर्षान्ते चेतनां प्राप्य कामी तत्याज कामुकीम् ॥ ३२॥

viṣṇustadaṅgasaṃśleṣād bubudhe na divāniśam |varṣānte cetanāṃ prāpya kāmī tatyāja kāmukīm || 32||

पूर्वरूपं वराहं च दधार स च लीलया ।पूजाञ्चकार तां देवीं ध्यात्वा च धरणीं सतीम् ॥ ३३॥

pūrvarūpaṃ varāhaṃ ca dadhāra sa ca līlayā |pūjāñcakāra tāṃ devīṃ dhyātvā ca dharaṇīṃ satīm || 33||

धूपैर्दीपैश्च नैवेद्यैः सिन्दूरैरनुलेपनैः ।वस्त्रैः पुष्पैश्च बलिभिः सम्पूज्योवाच तां हरिः ॥ ३४॥

dhūpairdīpaiśca naivedyaiḥ sindūrairanulepanaiḥ |vastraiḥ puṣpaiśca balibhiḥ sampūjyovāca tāṃ hariḥ || 34||

श्रीभगवानुवाचसर्वाधारा भव शुभे सर्वैः सम्पूजिता सुखम् ।मुनिभिर्मनुभिर्देवैः सिद्धैश्च दानवादिभिः ॥ ३५॥

śrībhagavānuvācasarvādhārā bhava śubhe sarvaiḥ sampūjitā sukham |munibhirmanubhirdevaiḥ siddhaiśca dānavādibhiḥ || 35||

अम्बुवाचीत्यागदिने गृहारम्भे प्रवेशने ।वापीतडागारम्भे च गृहे च कृषिकर्मणि ॥ ३६॥

ambuvācītyāgadine gṛhārambhe praveśane |vāpītaḍāgārambhe ca gṛhe ca kṛṣikarmaṇi || 36||

तव पूजां करिष्यन्ति मद्वरेण सुरादयः ।मूढा ये न करिष्यन्ति यास्यन्ति नरकं च ते ॥ ३७॥

tava pūjāṃ kariṣyanti madvareṇa surādayaḥ |mūḍhā ye na kariṣyanti yāsyanti narakaṃ ca te || 37||

वसुधोवाचवहामि सर्वं वाराहरूपेणाहं तवाज्ञया ।लीलामात्रेण भगवन् विश्वं च सचराचरम् ॥ ३८॥

vasudhovācavahāmi sarvaṃ vārāharūpeṇāhaṃ tavājñayā |līlāmātreṇa bhagavan viśvaṃ ca sacarācaram || 38||

मुक्तां शुक्तिं हरेरर्चां शिवलिङ्गं शिवां तथा ।शङ्खं प्रदीपं यन्त्रं च माणिक्यं हीरकं तथा ॥ ३९॥

muktāṃ śuktiṃ harerarcāṃ śivaliṅgaṃ śivāṃ tathā |śaṅkhaṃ pradīpaṃ yantraṃ ca māṇikyaṃ hīrakaṃ tathā || 39||

यज्ञसूत्रं च पुष्पं च पुस्तकं तुलसीदलम् ।जपमालां पुष्पमालां कर्पूरं च सुवर्णकम् ॥ ४०॥

yajñasūtraṃ ca puṣpaṃ ca pustakaṃ tulasīdalam |japamālāṃ puṣpamālāṃ karpūraṃ ca suvarṇakam || 40||

गोरोचनं चन्दनं च शालग्रामजलं तथा ।एतान्वोडुमशक्ताहं क्लिष्टा च भगवञ्छृणु ॥ ४१॥

gorocanaṃ candanaṃ ca śālagrāmajalaṃ tathā |etānvoḍumaśaktāhaṃ kliṣṭā ca bhagavañchṛṇu || 41||

श्रीभगवानुवाचद्रव्याण्येतानि ये मूढा अर्पयिष्यन्ति सुन्दरि ।यास्यन्ति कालसूत्रं ते दिव्यं वर्षशतं त्वयि ॥ ४२॥

śrībhagavānuvācadravyāṇyetāni ye mūḍhā arpayiṣyanti sundari |yāsyanti kālasūtraṃ te divyaṃ varṣaśataṃ tvayi || 42||

इत्येवमुक्त्वा भगवान् विरराम च नारद ।बभूव तेन गर्भेण तेजस्वी मङ्गलग्रहः ॥ ४३॥

ityevamuktvā bhagavān virarāma ca nārada |babhūva tena garbheṇa tejasvī maṅgalagrahaḥ || 43||

पूजाञ्चक्रुः पृथिव्याश्च ते सर्वे चाज्ञया हरेः ।कण्वशाखोक्तध्यानेन तुष्टुवुश्च स्तवेन ते ॥ ४४॥

pūjāñcakruḥ pṛthivyāśca te sarve cājñayā hareḥ |kaṇvaśākhoktadhyānena tuṣṭuvuśca stavena te || 44||

ददुर्मूलेन मन्त्रेण नैवेद्यादिकमेव च ।संस्तुता त्रिषु लोकेषु पूजिता सा बभूव ह ॥ ४५॥

dadurmūlena mantreṇa naivedyādikameva ca |saṃstutā triṣu lokeṣu pūjitā sā babhūva ha || 45||

नारद उवाचकिं ध्यानं स्तवनं तस्या मूलमन्त्रं च किं वद ।गूढं सर्वपुराणेषु श्रोतुं कौतूहलं मम ॥ ४६॥

nārada uvācakiṃ dhyānaṃ stavanaṃ tasyā mūlamantraṃ ca kiṃ vada |gūḍhaṃ sarvapurāṇeṣu śrotuṃ kautūhalaṃ mama || 46||

श्रीनारायण उवाचआदौ च पृथिवी देवी वराहेण च पूजिता ।ततो हि ब्रह्मणा पश्चामृजिता पृथिवी तदा ॥ ४७॥

śrīnārāyaṇa uvācaādau ca pṛthivī devī varāheṇa ca pūjitā |tato hi brahmaṇā paścāmṛjitā pṛthivī tadā || 47||

ततः सर्वैर्मुनीन्द्रैश्च मनुभिर्मानवादिभिः ।ध्यानं च स्तवनं मन्त्रं शृणु वक्ष्यामि नारद ॥ ४८॥

tataḥ sarvairmunīndraiśca manubhirmānavādibhiḥ |dhyānaṃ ca stavanaṃ mantraṃ śṛṇu vakṣyāmi nārada || 48||

(अथ स्तोत्रम् ।)ॐ ह्रीं श्रीं क्लीं वसुधायै स्वाहेत्यनेनमन्त्रेण विष्णुना पूजिता पुरा ।श्वेतपङ्कजवर्णाभां शरच्चन्द्रनिभाननाम् ॥ ४९॥

(atha stotram |)oṃ hrīṃ śrīṃ klīṃ vasudhāyai svāhetyanenamantreṇa viṣṇunā pūjitā purā |śvetapaṅkajavarṇābhāṃ śaraccandranibhānanām || 49||

चन्दनोत्क्षिप्तसर्वाङ्गीं रत्नभूषणभूषिताम् ।रत्नाधारां रत्नगर्भां रत्नाकरसमन्विताम् ॥ ५०॥

candanotkṣiptasarvāṅgīṃ ratnabhūṣaṇabhūṣitām |ratnādhārāṃ ratnagarbhāṃ ratnākarasamanvitām || 50||

वह्निशुद्धांशुकाधानां सस्मितां वन्दितां भजे ।ध्यानेनानेन सा देवी सर्वैश्च पूजिताभवत् ॥ ५१॥

vahniśuddhāṃśukādhānāṃ sasmitāṃ vanditāṃ bhaje |dhyānenānena sā devī sarvaiśca pūjitābhavat || 51||

स्तवनं शृणु विप्रेन्द्र कण्वशाखोक्तमेव च ।श्रीनारायण उवाचजये जये जलाधारे जलशीले जलप्रदे ॥ ५२॥

stavanaṃ śṛṇu viprendra kaṇvaśākhoktameva ca |śrīnārāyaṇa uvācajaye jaye jalādhāre jalaśīle jalaprade || 52||

यज्ञसूकरजाये त्वं जयं देहि जयावहे ।मङ्गले मङ्गलाधारे माङ्गल्ये मङ्गलप्रदे ॥ ५३॥

yajñasūkarajāye tvaṃ jayaṃ dehi jayāvahe |maṅgale maṅgalādhāre māṅgalye maṅgalaprade || 53||

मङ्गलार्थं मङ्गलेशे मङ्गलं देहि मे भवे ।सर्वाधारे च सर्वज्ञे सर्वशक्तिसमन्विते ॥ ५४॥

maṅgalārthaṃ maṅgaleśe maṅgalaṃ dehi me bhave |sarvādhāre ca sarvajñe sarvaśaktisamanvite || 54||

सर्वकामप्रदे देवि सर्वेष्टं देहि मे भवे ।पुण्यस्वरूपे पुण्यानां बीजरूपे सनातनि ॥ ५५॥

sarvakāmaprade devi sarveṣṭaṃ dehi me bhave |puṇyasvarūpe puṇyānāṃ bījarūpe sanātani || 55||

पुण्याश्रये पुण्यवतामालये पुण्यदे भवे ।सर्वसस्यालये सर्वसस्याढ्ये सर्वसस्यदे ॥ ५६॥

puṇyāśraye puṇyavatāmālaye puṇyade bhave |sarvasasyālaye sarvasasyāḍhye sarvasasyade || 56||

सर्वसस्यहरे काले सर्वसस्यात्मिके भवे ।भूमे भूमिपसर्वस्वे भूमिपालपरायणे ॥ ५७॥

sarvasasyahare kāle sarvasasyātmike bhave |bhūme bhūmipasarvasve bhūmipālaparāyaṇe || 57||

भूमिपानां सुखकरे भूमिं देहि च भूमिदे ।इदं स्तोत्रं महापुण्यं प्रातरुत्थाय यः पठेत् ॥ ५८॥

bhūmipānāṃ sukhakare bhūmiṃ dehi ca bhūmide |idaṃ stotraṃ mahāpuṇyaṃ prātarutthāya yaḥ paṭhet || 58||

कोटिजन्मसु स भवेद् बलवान्भूमिपेश्वरः ।भूमिदानकृतं पुण्यं लभ्यते पठनाज्जनैः ॥ ५९॥

koṭijanmasu sa bhaved balavānbhūmipeśvaraḥ |bhūmidānakṛtaṃ puṇyaṃ labhyate paṭhanājjanaiḥ || 59||

भूमिदानहरात्पापान्मुच्यते नात्र संशयः ।अम्बुवाचीभूकरणपापात्स मुच्यते ध्रुवम् ॥ ६०॥

bhūmidānaharātpāpānmucyate nātra saṃśayaḥ |ambuvācībhūkaraṇapāpātsa mucyate dhruvam || 60||

अन्यकूपे कूपखननपापात्स मुच्यते ध्रुवम् ।परभूमिहरात्पापान्मुच्यते नात्र संशयः ॥ ६१॥

anyakūpe kūpakhananapāpātsa mucyate dhruvam |parabhūmiharātpāpānmucyate nātra saṃśayaḥ || 61||

भूमौ वीर्यत्यागपापाद्भूमौ दीपादिस्थापनात् ।पापेन मुच्यते सोऽपि स्तोत्रस्य पठनान्मुने ॥ ६२॥

bhūmau vīryatyāgapāpādbhūmau dīpādisthāpanāt |pāpena mucyate so'pi stotrasya paṭhanānmune || 62||

अश्वमेधशतं पुण्यं लभते नात्र संशयः ।भूमिदेव्या महास्तोत्रं सर्वकल्याणकारकम् ॥ ६३॥

aśvamedhaśataṃ puṇyaṃ labhate nātra saṃśayaḥ |bhūmidevyā mahāstotraṃ sarvakalyāṇakārakam || 63||

इति श्रीमद्देवीभागवतमहापुराणे नवमस्कन्धे नवमोऽध्यायः सम्पूर्णः ॥

iti śrīmaddevībhāgavatamahāpurāṇe navamaskandhe navamo'dhyāyaḥ sampūrṇaḥ ||