भूस्तुतिः १ Bhustutih

वेदान्तदेशिककृता ।सङ्कल्पकल्पलतिकामवधिं क्षमायाःस्वेच्छावराहमहिषीं सुलभानुकम्पाम् ।विश्वस्य मातरमकिञ्चनकामधेनुंविश्वम्भरामशरणः शरणं प्रपद्ये ॥ १॥

vedāntadeśikakṛtā |saṅkalpakalpalatikāmavadhiṃ kṣamāyāḥsvecchāvarāhamahiṣīṃ sulabhānukampām |viśvasya mātaramakiñcanakāmadhenuṃviśvambharāmaśaraṇaḥ śaraṇaṃ prapadye || 1||

त्वां व्याहृतिः प्रथमतः प्रणवः प्रियं तेसंवेदयत्यखिलमन्त्रगणस्तमेव ।इत्थं प्रतीतविभवामितरेष्विदानींस्तोतुं यथावदवने क इवार्हति त्वाम् ॥ २॥

tvāṃ vyāhṛtiḥ prathamataḥ praṇavaḥ priyaṃ tesaṃvedayatyakhilamantragaṇastameva |itthaṃ pratītavibhavāmitareṣvidānīṃstotuṃ yathāvadavane ka ivārhati tvām || 2||

नित्यं हिताहितविपर्ययबद्धभावेत्वद्वीक्षणैकविनिवर्त्यबहुव्यपाये ।मुग्धाक्षरैरखिलधारिणि मोदमानामातः स्तनन्धयधियं मयि वर्तयेथाः ॥ ३॥

nityaṃ hitāhitaviparyayabaddhabhāvetvadvīkṣaṇaikavinivartyabahuvyapāye |mugdhākṣarairakhiladhāriṇi modamānāmātaḥ stanandhayadhiyaṃ mayi vartayethāḥ || 3||

सङ्कल्पकिङ्करचराचरचक्रवालंसर्वातिशायिनमनन्तशयस्य पुंसः ।भूमानमात्मविभवैः पुनरुक्तयन्तीवाचामभूमिरपि भूमिरसि त्वमेका ॥ ४॥

saṅkalpakiṅkaracarācaracakravālaṃsarvātiśāyinamanantaśayasya puṃsaḥ |bhūmānamātmavibhavaiḥ punaruktayantīvācāmabhūmirapi bhūmirasi tvamekā || 4||

वेधस्तृणावधि विहारपरिच्छदं तेविश्वं चराचरतया व्यतिभिद्यमानम् ।अम्ब त्वदाश्रिततया परिपोषयन्तीविश्वम्भरस्य दयिताऽसि तदेकनामा ॥ ५॥

vedhastṛṇāvadhi vihāraparicchadaṃ teviśvaṃ carācaratayā vyatibhidyamānam |amba tvadāśritatayā paripoṣayantīviśvambharasya dayitā'si tadekanāmā || 5||

सर्वंसहेत्यवनिरित्यचलेति मातःविश्वम्भरेति विपुलेति वसुन्धरेति ।अन्यानि चान्यविमुखान्यभिधानवृत्त्यानामान्यमूनि कथयन्ति तवानुभावम् ॥ ६॥

sarvaṃsahetyavanirityacaleti mātaḥviśvambhareti vipuleti vasundhareti |anyāni cānyavimukhānyabhidhānavṛttyānāmānyamūni kathayanti tavānubhāvam || 6||

तापान् क्षिपन् प्रसविता सुमनोगणानांप्रच्छायशीतलतलः प्रदिशन् फलानि ।त्वत्सङ्गमाद्भवति माधवि लब्धपोषःशाखाशतैरधिगतो हरिचन्दनोऽसौ ॥ ७॥

tāpān kṣipan prasavitā sumanogaṇānāṃpracchāyaśītalatalaḥ pradiśan phalāni |tvatsaṅgamādbhavati mādhavi labdhapoṣaḥśākhāśatairadhigato haricandano'sau || 7||

स्मेरेण वर्धितरसत्य मुखेन्दुना तेनिष्पन्दतां विजहतो निजया प्रकृत्या ।विश्रान्तिभूमिरसि तत्त्वतरङ्गपङ्क्तेःवेलेव विष्णुजलधेरपृथग्भवन्ती ॥ ८॥

smereṇa vardhitarasatya mukhendunā teniṣpandatāṃ vijahato nijayā prakṛtyā |viśrāntibhūmirasi tattvataraṅgapaṅkteḥveleva viṣṇujaladherapṛthagbhavantī || 8||

स्वाभाविके वसुमति श्रुतिभिर्विभाव्येपत्युर्महिम्नि भवतीं प्रतिपन्नवासाम् ।शङ्के विमानवहनप्रतिमासमानाःस्तम्बेरमप्रभृतयोऽपि वहन्ति सत्त्वाः ॥ ९॥

svābhāvike vasumati śrutibhirvibhāvyepatyurmahimni bhavatīṃ pratipannavāsām |śaṅke vimānavahanapratimāsamānāḥstamberamaprabhṛtayo'pi vahanti sattvāḥ || 9||

सम्भावयन् मधुरिपुः प्रणयानुरोधात्वक्षःस्थलेन वरुणालयराजकन्याम् ।विश्वम्भरे बहुमुखप्रतिपन्नभोगःशेषात्मना तु भवतीं शिरसा दधाति ॥ १०॥

sambhāvayan madhuripuḥ praṇayānurodhātvakṣaḥsthalena varuṇālayarājakanyām |viśvambhare bahumukhapratipannabhogaḥśeṣātmanā tu bhavatīṃ śirasā dadhāti || 10||

क्रीडावराहदयिते कृतिनः क्षितीन्द्राःसङ्क्रन्दनस्तदितरेऽपि दिशामधीशाः ।आमोदयन्ति भुवनान्यलिकाश्रितानांअम्ब त्वदङ्घ्रिरजसां परिणामभेदैः ॥ ११॥

krīḍāvarāhadayite kṛtinaḥ kṣitīndrāḥsaṅkrandanastaditare'pi diśāmadhīśāḥ |āmodayanti bhuvanānyalikāśritānāṃamba tvadaṅghrirajasāṃ pariṇāmabhedaiḥ || 11||

भूतेषु यत्त्वदभिमानविशेषपात्रंपोषं तदेव भजतीति विभावयन्तः ।भूतं प्रभूतगुणपञ्चकमाद्यमेतत्प्रायो निदर्शनतया प्रतिपादयन्ति ॥ १२॥

bhūteṣu yattvadabhimānaviśeṣapātraṃpoṣaṃ tadeva bhajatīti vibhāvayantaḥ |bhūtaṃ prabhūtaguṇapañcakamādyametatprāyo nidarśanatayā pratipādayanti || 12||

कान्तस्तवैष करुणाजलधिः प्रजानांआज्ञातिलङ्घनवशादुपजातरोषः ।अह्नाय विश्वजननि क्षमया भवत्यासर्वावगाहनसहामुपयात्यवस्थाम् ॥ १३॥

kāntastavaiṣa karuṇājaladhiḥ prajānāṃājñātilaṅghanavaśādupajātaroṣaḥ |ahnāya viśvajanani kṣamayā bhavatyāsarvāvagāhanasahāmupayātyavasthām || 13||

आश्वासनाय जगतां पुरुषे परस्मिन्आपन्नरक्षणदशामभिनेतुकामे ।अन्तर्हितेतरगुणादबलास्वभावात्औदन्वते पयसि मज्जनमभ्यनैषीः ॥ १४॥

āśvāsanāya jagatāṃ puruṣe parasmināpannarakṣaṇadaśāmabhinetukāme |antarhitetaraguṇādabalāsvabhāvātaudanvate payasi majjanamabhyanaiṣīḥ || 14||

पूर्वं वराहवपुषा पुरुषोत्तमेनप्रीतेन भोगिसदने समुदीक्षितायाः ।पादाहताः प्रलयवारिधयस्तवासन्उद्वाहमङ्गलविधेरुचिता मृदङ्गाः ॥ १५॥

pūrvaṃ varāhavapuṣā puruṣottamenaprītena bhogisadane samudīkṣitāyāḥ |pādāhatāḥ pralayavāridhayastavāsanudvāhamaṅgalavidherucitā mṛdaṅgāḥ || 15||

व्योमातिलङ्घिनि विभोः प्रलयाम्बुराशौवेशन्तलेश इव मातुमशक्यमूर्तेः ।सद्यः समुद्रवसने सरसैरकार्षीःआनन्दसागरमपारमपाङ्गपातैः ॥ १६॥

vyomātilaṅghini vibhoḥ pralayāmburāśauveśantaleśa iva mātumaśakyamūrteḥ |sadyaḥ samudravasane sarasairakārṣīḥānandasāgaramapāramapāṅgapātaiḥ || 16||

दंष्ट्राविदारितमहासुरशोणिताङ्कैःअङ्गैः प्रियस्तव दधे परिरम्भलीलाम् ।सा ते पयोधिजलकेलिसमुत्थितायाःसैरन्ध्रिकेव विदधे नवमङ्गरागम् ॥ १७॥

daṃṣṭrāvidāritamahāsuraśoṇitāṅkaiḥaṅgaiḥ priyastava dadhe parirambhalīlām |sā te payodhijalakelisamutthitāyāḥsairandhrikeva vidadhe navamaṅgarāgam || 17||

अन्योन्यसंवलनजृम्भिततूर्यघोषैःसंवर्तसिन्धुसलिलैर्विहिताभिषेका ।एकातपत्रयसि विश्वमिदं गुणैः स्वैःअध्यास्य भर्तुरधिकोन्नतमंसपीठम् ॥ १८॥

anyonyasaṃvalanajṛmbhitatūryaghoṣaiḥsaṃvartasindhusalilairvihitābhiṣekā |ekātapatrayasi viśvamidaṃ guṇaiḥ svaiḥadhyāsya bharturadhikonnatamaṃsapīṭham || 18||

भर्तुस्तमालरुचिरे भुजमध्यभागेपर्यायमौक्तिकवती पृषतैः पयोधेः ।तापानुबन्धशमनी जगतां त्रयाणांतारापथे स्फुरसि तारकिता निशेव ॥ १९॥

bhartustamālarucire bhujamadhyabhāgeparyāyamauktikavatī pṛṣataiḥ payodheḥ |tāpānubandhaśamanī jagatāṃ trayāṇāṃtārāpathe sphurasi tārakitā niśeva || 19||

आसक्तवासवशरासनपल्लवैस्त्वांसंवृद्धये शुभतटिद्गुणजालरम्यैः ।देवेशदिव्यमहिषीं धृतसिन्धुतोयैःजीमूतरत्नकलशैरभिषिञ्चति द्यौः ॥ २०॥

āsaktavāsavaśarāsanapallavaistvāṃsaṃvṛddhaye śubhataṭidguṇajālaramyaiḥ |deveśadivyamahiṣīṃ dhṛtasindhutoyaiḥjīmūtaratnakalaśairabhiṣiñcati dyauḥ || 20||

आविर्मदैरमरदन्तिभिरुह्यमानांरत्नाकरेण रुचिरां रशनागुणेन ।मातस्त्रिलोकजननीं वनमालिनीं त्वांमायावराहमहिषीमवयन्ति सन्तः ॥ २१॥

āvirmadairamaradantibhiruhyamānāṃratnākareṇa rucirāṃ raśanāguṇena |mātastrilokajananīṃ vanamālinīṃ tvāṃmāyāvarāhamahiṣīmavayanti santaḥ || 21||

निष्कण्टकप्रशमयोगनिषेवणीयांछायाविशेषपरिभूतसमस्ततापाम् ।स्वर्गापवर्गसरणिं भवतीमुशन्तिस्वच्छन्दसूकरवधूमवधूतपङ्काम् ॥ २२॥

niṣkaṇṭakapraśamayoganiṣevaṇīyāṃchāyāviśeṣaparibhūtasamastatāpām |svargāpavargasaraṇiṃ bhavatīmuśantisvacchandasūkaravadhūmavadhūtapaṅkām || 22||

गण्डोज्ज्वलां गहनकुन्तलदर्शनीयांशैलस्तनीं तरलनिर्झरलम्बहाराम् ।श्यामां स्वतस्त्रियुगसूकरगेहिनि त्वंव्यक्तिं समुद्रवसनामुभयीं बिभर्षि ॥ २३॥

gaṇḍojjvalāṃ gahanakuntaladarśanīyāṃśailastanīṃ taralanirjharalambahārām |śyāmāṃ svatastriyugasūkaragehini tvaṃvyaktiṃ samudravasanāmubhayīṃ bibharṣi || 23||

निःसंशयैर्निगमसीमनि विष्णुपत्निप्रख्यापितं भृगुमुखैर्मुनिभिः प्रतीतैः ।पश्यन्त्यनन्यपरधीरससंस्तुतेनसन्तः समाधिनयनेन तवानुभावम् ॥ २४॥

niḥsaṃśayairnigamasīmani viṣṇupatniprakhyāpitaṃ bhṛgumukhairmunibhiḥ pratītaiḥ |paśyantyananyaparadhīrasasaṃstutenasantaḥ samādhinayanena tavānubhāvam || 24||

सञ्चोदिता करुणया चतुरः पुमर्थान्व्यातन्वती विविधमन्त्रगणोपगीता ।सञ्चिन्त्यसे वसुमति स्थिरभक्तिबन्धैःअन्तर्बहिश्च बहुधा प्रणिधानदक्षैः ॥ २५॥

sañcoditā karuṇayā caturaḥ pumarthānvyātanvatī vividhamantragaṇopagītā |sañcintyase vasumati sthirabhaktibandhaiḥantarbahiśca bahudhā praṇidhānadakṣaiḥ || 25||

क्रीडागृहीतकमलादिविशेषचिह्नांविश्राणिताभयकरां वसुधे सभूतिम् ।दौर्गत्यदुर्विषविनाशसुधानदीं त्वांसञ्चिन्तयन् हि लभते धनदाधिकारम् ॥ २६॥

krīḍāgṛhītakamalādiviśeṣacihnāṃviśrāṇitābhayakarāṃ vasudhe sabhūtim |daurgatyadurviṣavināśasudhānadīṃ tvāṃsañcintayan hi labhate dhanadādhikāram || 26||

उद्वेलकल्मषपरम्परितादमर्षात्उत्तंसितेन हरिमञ्जलिनाऽप्यधृष्यम् ।आकस्मिकोऽयमधिगम्ययति प्रजानांअम्ब त्वदीयकरुणापरिणाम एव ॥ २७॥

udvelakalmaṣaparamparitādamarṣātuttaṃsitena harimañjalinā'pyadhṛṣyam |ākasmiko'yamadhigamyayati prajānāṃamba tvadīyakaruṇāpariṇāma eva || 27||

प्रत्येकमब्दनियुतैरपि दुर्व्यपोहात्प्राप्ते विपाकसमये जनितानुतापात् ।नित्यापराधनिवहाच्चकितस्य जन्तोःगन्तुं मुकुन्दचरणौ शरणं क्षमे त्वम् ॥ २८॥

pratyekamabdaniyutairapi durvyapohātprāpte vipākasamaye janitānutāpāt |nityāparādhanivahāccakitasya jantoḥgantuṃ mukundacaraṇau śaraṇaṃ kṣame tvam || 28||

त्राणाभिसन्धि सुभगेऽपि सदा मुकुन्देसंसारतन्त्रवहनेन विलम्बमाने ।रक्षाविधौ तनुभृतामनघानुकम्पामातः स्वयं वितनुषे महतीमपेक्षाम् ॥ २९॥

trāṇābhisandhi subhage'pi sadā mukundesaṃsāratantravahanena vilambamāne |rakṣāvidhau tanubhṛtāmanaghānukampāmātaḥ svayaṃ vitanuṣe mahatīmapekṣām || 29||

धर्मद्रुहं सकलदुष्कृतिसार्वभौमंआत्मानभिज्ञमनुतापलवोज्झितं माम् ।वैतानसूकरपतेश्चरणारविन्देसर्वंसहे ननु समर्पयितुं क्षमा त्वम् ॥ ३०॥

dharmadruhaṃ sakaladuṣkṛtisārvabhaumaṃātmānabhijñamanutāpalavojjhitaṃ mām |vaitānasūkarapateścaraṇāravindesarvaṃsahe nanu samarpayituṃ kṣamā tvam || 30||

तापत्रयीं निरवधिं भवतीदयार्द्राःसंसारघर्मजनितां सपदि क्षिपन्तः ।मातर्भजन्तु मधुरामृतवर्षमैत्रींमायावराहदयिते मयि ते कटाक्षाः ॥ ३१॥

tāpatrayīṃ niravadhiṃ bhavatīdayārdrāḥsaṃsāragharmajanitāṃ sapadi kṣipantaḥ |mātarbhajantu madhurāmṛtavarṣamaitrīṃmāyāvarāhadayite mayi te kaṭākṣāḥ || 31||

पत्युर्दक्षिणपाणिपङ्कजपुटे विन्यस्तपादाम्बुजावामं पन्नगसार्वभौमसदृशं पर्यङ्कयन्ती भुजम् ।पोत्रस्पर्शलसत्कपोलफलका फुल्लारविन्देक्षणासा मे पुष्यतु मङ्गलान्यनुदिनं सर्वाणि सर्वंसहा ॥ ३२॥

patyurdakṣiṇapāṇipaṅkajapuṭe vinyastapādāmbujāvāmaṃ pannagasārvabhaumasadṛśaṃ paryaṅkayantī bhujam |potrasparśalasatkapolaphalakā phullāravindekṣaṇāsā me puṣyatu maṅgalānyanudinaṃ sarvāṇi sarvaṃsahā || 32||

अस्येशाना जगत इति या श्रूयते विष्णुपत्नीतस्याः स्तोत्रं विरचितमिदं वेङ्कटेशेन भक्त्या ।श्रद्धाभक्तिप्रचयगुरुणा चेतसा संस्तुवानोयद्यत्कामः सपदि लभते तत्र तत्र प्रतिष्ठाम् ॥ ३३॥

asyeśānā jagata iti yā śrūyate viṣṇupatnītasyāḥ stotraṃ viracitamidaṃ veṅkaṭeśena bhaktyā |śraddhābhaktipracayaguruṇā cetasā saṃstuvānoyadyatkāmaḥ sapadi labhate tatra tatra pratiṣṭhām || 33||

इति वेदान्तदेशिककृता भूस्तुतिः समाप्ता ।

iti vedāntadeśikakṛtā bhūstutiḥ samāptā |